Bókastaðir

Sigurðr mælti: "aldri finsk þér vitrari kona í verǫldu, ok kenn enn fleiri spekiráð!"

Hon svarar: "heimilt er þat at gera at yðrum vilja, ok gefa heilræði fyrir yðra eptirleitan ok vitrleik." Þá mælti hon: "ver vel við frændr þína, ok hefn lítt mótgerða við þá, ok ber við þol, ok tekr þú þar við langæligt lof. Sjá við illum lutum, bæði við meyjarást ok manns konu, þar stendr opt illt af. Verð lítt mishugi við óvitra menn á fjǫlmennum mótum; þeir mæla opt verra, enn þeir viti, ok ertu þegar bleyðimaðr kallaðr, ok ætlar, at þú sért sǫnnu sagðr; drep hann annars dags, ok gjalt honum svá heiptyrði. Ef þú ferr þann veg, er vondar vættir byggja, ver varr um þik; tak þér ekki herbergi nær gǫtu, þótt þik nátti, þvíat opt búa þar illar vættir, þær menn villa. Lát eigi tœla þik fagrar konur, þótt þú sjáir at veizlum, svá at þat standi þér fyrir svefni, eða þú fáir af því hugarekka; teyg þær ekki at þér með kossum eða annari blíðu; ok ef þú heyrir heimslig orð drukkinna manna, deil eigi við þá, er víndrukknir eru ok tapa viti sínu; slíkir lutir verða mǫrgum at miklum móttrega eða bana. Bersk heldr við óvini þína, enn þú sér brendr; ok sver eigi rangan eið, þvíat grimm hefnd fylgir griðrofi. Ger rœkiliga við dauða menn, sóttdauða, eða sædauða, eða vápndauða; búðu vandliga um lík þeirra; ok trú ekki þeim, er þú hefir feldan fyrir fǫður eða bróður, eða annan náfrænda, þótt ungr sé; opt er úlfr í ungum syni. Sjá vandliga við vélráðum vina þinna; en lítt megu vér sjá fyrir um yðart líf, en eigi skyldi mága hatr á þik koma."

Sigurðr mælti: "engi finsk þér vitrari maðr! ok þess sver ek, at þik skal ek eiga, ok þú ert við mitt œði."

Hon svarar: "þik vil ek helzt eiga, þótt ek kjósa um alla menn;" Ok þetta bundu þau eiðum með sér.

Nú ríðr Sigurðr á brott; hans skjǫldr var svá margfaldr ok laugaðr í rauðu gulli, ok skrifaðr á einn dreki; hann var dǫkkbrúnaðr it efra, en fagrrauðr it neðra, ok þann veg var markaðr hans hjálmr ok sǫðull ok vápnrokkr; hann hafði gullbrynjuna, ok ǫll hans vápn váru gulli búin; ok því var dreki markaðr á hans vápnum ǫllum, at er hann er sénn, má vita, hverr þar ferr, af ǫllum þeim, er frétt hafa, at hann drap þann mikla dreka, er Væringar kalla Fáfni; ok fyrir því eru vápn hans ǫll gulli búin ok brún at lit, at hann er langt umfram aðra menn at kurteisi ok allri hœversku, ok náliga at ǫllum lutum; ok þá er taldir eru allir inir stœrstu kappar ok hinir ágæztu hǫfðingjar, þá mun hann jafnan fremstr taldr, ok hans nafn gengr í ǫllum tungum fyrir norðan Grikklands haf, ok svá mun vera, meðan verǫldin stendr.

Hár hans var brúnt at lit ok fagrt at líta, ok fór í stórlokka; skeggit var þykkt ok skamt, ok með sama lit; hánefjaðr var hann, ok hafði breiðt andlit ok stórbeinótt; augu hans váru svá snǫr, at fárr einn þorði at líta undir hans brún; herðar hans váru svá miklar, sem tveir menn væri á at sjá. Hans líkami var skapaðr allr við sik á hæð ok digrleik, ok þann veg, sem bezt má sama; ok er þat mark um hans hæð, at þá er hann girði sik sverðinu Gram, en þat var sjau spanna hátt, ok er hann óð rúgakrinn fullvaxinn, þá tók niðr dǫggskórinn á sverðinu akrinn uppstandanda; ok hans afl er meira enn vǫxtr. Vel kann hann sverði at beita ok spjóti at skjóta, ok skapti at verpa ok skildi at halda, boga at spenna eða hesti at ríða, ok margskonar kurteisi nam hann í æsku.

Hann var vitr maðr, svá at hann vissi fyrir óorðna luti; hann skildi fuglsrǫdd; ok af slíkum lutum komu honum fáir lutir á óvart. Hann var langtalaðr ok málsnjallr, svá at ekki tók hann þat erendi at mæla, at hann mundi fyrr hætta, enn svá sýnisk ǫllum sem enga leið muni eiga at vera nema svá, sem hann segir; ok þat er hans skemtan, at veita lið sínum mǫnnum, ok reyna sjálfan sik í stórræðum, ok taka fé af sínum óvinum ok gefa sínum vinum. Eigi skorti hann hug, ok aldri varð hann hræddr.

Sigurðr ríðr nú, þartil er hann kemr at einum miklum bœ; þar réð fyrir einn mikill hǫfðingi, sá er Heimir hét; hann átti systur Brynhildar, er Bekkhildr hét, þvíat hon hafði heima verit ok numit hannurði, en Brynhildr fór með hjálm ok brynju, ok gekk á vígum, var hon því kǫlluð Brynhildr. Heimir ok Bekkhildr áttu einn son, er Alsviðr hét, manna kurteisastr.

Þar léku menn úti; ok er þeir sjá reið mannsins at bœnum, hætta þeir leiknum, ok undrask manninn, þvíat þeir hǫfðu engan slíkan sét; gengu ímót honum ok fǫgnuðu honum vel. Alsviðr býðr honum með sér at vera, ok af sér at þiggja slíkt, er hann vill; hann þiggr þat; honum er ok skipat vegliga at þjóna; fjórir menn hófu gullit af hestinum, enn fimti tók við honum. Þar mátti sjá marga góða gripi ok fáséna; var þat at skemtan haft at sjá brynjur ok hjálma ok stóra hringa, ok undarliga mikil gullstaup, ok allskonar hervápn.

Sigurðr dvelsk þar lengi í mikilli sœmd; spyrsk nú þetta frægðarverk um ǫll lǫnd, er hann hafði drepit þann enn ógrliga dreka. Þeir undu sér nú vel, ok var hvárr ǫðrum hollr. Þat hǫfðu þeir sér at skemtan, at búa vápn sín, ok skepta ǫrvar sínar, ok beita haukum sínum.

Þá var heimkomin til Heimis Brynhildr, fóstra hans; hon sat í einni skemmu við meyjar sínar; hon kunni meira hagleik enn aðrar konur; hon lagði sinn borða með gulli, ok saumaði á þau stórmerki, er Sigurðr hafði gǫrt: dráp ormsins ok upptǫku fjárins, ok dauða Regins.

Ok einn dag er frá því sagt, at Sigurðr reið á skóg við hundum sínum ok haukum ok miklu fjǫlmenni; ok er hann kom heim, fló hans haukr á háfan turn, ok settisk við einn glugg. Sigurðr fór eptir haukinum; þá sér hann eina fagra konu, ok kennir, at þar er Brynhildr; honum þykkir umvert alltsaman fegurð hennar ok þat, er hon gerir, kemr í hǫllina ok vill enga skemtan við menn eiga.

Þá mælti Alsviðr: "hví eru þér svá fálátir? Þessi skipan þín harmar oss ok þína vini; eða hví máttu eigi gleði halda? haukar þínir hnípa ok svá hestrinn Grani, ok þessa fáum vér seint bót."

Sigurðr svarar: "góðr vinr! heyr hvat ek hugsa! minn haukr fló á einn turn, ok er ek tók hann, sá ek eina fagra konu; hon sat við einn gulligan borða, ok las þar á mín liðin ok framkomin verk."

Alsviðr svarar: "þú hefir sét Brynhildi Buðladóttur, er mestr skǫrungr er."

Sigurðr svarar: "þat mun sátt vera; eða hversu kom hon hér?"

Alsviðr svarar: "þess var skamt í milli ok þér kómuð."

Sigurðr segir: "þat vissu vér fyrir fám dǫgum; sú kona hefir oss bezt sýnzk í verǫldu."

Alsviðr mælti: "gef ekki gaum at einni konu, þvílíkr maðr; er þat illt at sýta, er maðr fær eigi."

"Hana skal ek hitta," sagði Sigurðr, "ok gefa henni gull, ok ná hennar jafnaðar þokka."

Alsviðr svarar: "engi fansk sá enn um aldr, er hon ljæði rúms hjá sér, eða gæfi ǫl at drekka; hon vill sik í herskap hafa ok allskonar frægð at fremja."

Sigurðr mælti: "vér vitum eigi, hvárt hon svarar oss eða eigi, eða ljær oss sess hjá sér."

Ok annan dag eptir gekk Sigurðr til skemmunnar; en Alsviðr stóð hjá skemmunni úti ok skepti ǫrvar sínar.

Sigurðr mælti: "sit heil frú! eða hversu megi þér?"

Hon svarar: "vel megu vér, frændr lifa ok vinir, en háttung er í, hverja giptu menn bera til síns endadags."

Hann sezk hjá henni. Síðan ganga þar inn fjórar konur með stórum borðkerum af gulli ok með enu bezta víni, ok standa fyrir þeim.

Þá mælti Brynhildr: "þetta sæti man fám veitt vera, nema faðir minn komi."

Hann svarar: "nú er veitt þeim, er oss líkar." Herbergit var tjaldat af inum dýrstum tjǫldum, ok þakit klæðum allt gólfit. Sigurðr mælti: "nú er þat fram komit, er þér hétuð oss."

Hon svarar: "þér skuluð hér velkomnir!"

Síðan reis hon upp ok fjórar meyjar með henni, ok gekk fyrir hann með gullker, ok bað hann drekka. Hann réttir ímót hǫndina kerinu, ok tók hǫnd hennar með, ok setti hana hjá sér; hann tók um háls henni ok kysti hana, ok mælti: "engi kona hefir þér fegri fœðsk."

Brynhildr mælti: "vitrligra ráð er þat, at leggja eigi trúnað sinn á konu vald, þvíat þær rjúfa jafnan sín heit."

Hann mælti: "sá kœmi beztr dagr yfir oss, at vér mættim njótask."

Brynhildr svarar: "eigi er þat skipat, at við búim saman, ek em skjaldmær, ok á ek með herkonungum hjálm, ok þeim man ek at liði verða, ok ekki er mér leiðt at berjask."

Sigurðr svarar: "þá frjöumsk vér mest, ef vér búum saman, ok meira er at þola þann harm, er hér liggr á, enn hvǫss vápn."

Brynhildr svarar: "ek man kanna lið hermanna, en þú munt eiga Guðrúnu Gjúkadóttur."

Sigurðr svarar: "ekki tœlir mik eins konungs dóttir, ok ekki lær mér tveggja huga um þetta, ok þess sver ek við guðin, at ek skal þik eiga, eða enga konu ella."

Hon mælti slíkt. Sigurðr þakkar henni þessi ummæli, ok gaf henni gullhring, ok svárðu nú eiða af nýu, ok gengr hann í brott til sinna manna, ok er þar um hríð með miklum blóma.

Gjúki hét konungr, hann hafði ríki fyrir sunnan Rín. Hann átti þrjá sonu, er svá hétu: Gunnarr, Hǫgni, Guttormr; Guðrún hét dóttir hans; hon var frægst mær; báru þau bǫrn mjǫk af ǫðrum konunga bǫrnum um alla atgerfi, bæði um vænleik ok vǫxt. Þeir váru jafnan í hernaði, ok unnu mǫrg ágætisverk. Gjúki átti Grímhildi ena fjǫlkunngu.

Buðli hét konungr, hann var ríkari enn Gjúki, ok þó báðir ríkir. Atli hét bróðir Brynhildar. Atli var grimmr maðr, mikill ok svartr ok þó tíguligr, ok inn mesti hermaðr. Grímhildr var grimmhuguð kona. Ráð Gjúkunga stóð með miklum blóma, ok mest fyrir sakir barna hans, er mjǫk váru umfram flesta.

Eitt sinn segir Guðrún meyjum sínum, at hon má eigi glǫð vera. Ein kona spyrr hana, hvat henni sé at ógleði?

Hon svarar: "eigi fengum vér tíma í draumum, er því harmr í hjarta mér (of) drauminn, þar er þú fréttir eptir."

Hon svarar: "seg mér, ok lát þik eigi hryggja, þvíat jafnan dreymir fyrir veðrum."

Guðrún svarar: "þetta er ekki veðr; þat dreymdi mik, at ek sá einn fagran hauk mér á hendi; fjaðrar hans váru með gulligum lit."

Konan svarar: "margir hafa spurt af yðrum vænleik, vizku ok kurteisi; nǫkkurs konungs son mun biðja þín."

Guðrún svarar: "engi hlutr þótti mér haukinum betri, ok allt mitt fé vilda ek heldr láta enn hann."

Konan svarar: "sá er þú fær man vera vel menntr, ok muntu unna honum mikit."

Guðrún svarar: "þat angrar mik, at ek veit eigi, hverr hann er, ok skulum vér hitta Brynhildi; hon mun vita."

Þær bjuggusk með gulli ok mikilli fegurð, ok fóru með meyjum sínum, unst þær komu at hǫll Brynhildar; sú hǫll var búin með gulli, ok stóð á einu bergi. Ok er sén er ferð þeirra, þá er Brynhildi sagt, at margar konur óku at borginni með gyltum vágnum.

"Þar man vera Guðrún Gjúkadóttir" (segir hon); "mik dreymdi um hana í nótt, ok gǫngum út ímót henni! ekki sækja oss fríðari konur heim."

Þær gengu út í móti þeim ok fǫgnuðu vel; þær gengu inní þá ina fǫgru hǫll; salrinn var skrifaðr innan ok mjǫk silfri búinn; klæði váru breidd undir fœtr þeim, ok þjónuðu allir þeim; þær hǫfðu margskonar leika. Guðrún var fáorð.

Brynhildr mælti: "hér megi þér eigi gleði bella; ger eigi þat! skemtum oss allar saman, ok rœðum um ríka konunga ok þeirra stórvirki!"

"Gerum þat!" segir Guðrún; "eða hverja veiztu fremsta konunga verit hafa?"

Brynhildr svarar: "sonu Haka ok Hagbarð; þeir unnu mǫrg frægðarverk í hernaði."

Guðrún svarar: "miklir váru þeir ok ágætir, en þó nam Sigarr systur þeirra, en hefir aðra inni brenda, ok eru þeir seinir at hefna; eða hví nefndir þú eigi brœðr mína, er nú þykkja fremstir menn?"

Brynhildr segir: "þat er í góðum efnum, en eigi eru þeir enn mjǫk reyndir, ok veit ek einn mjǫk af þeim bera; en þat er Sigurðr, son Sigmundar konungs; hann var þá barn, er hann drap sonu Hundings konungs, ok hefndi fǫður síns ok Eylima, móðurfǫður síns."

Guðrún mælti: "hvat var til merkja um þat? segir þú hann borinn, þá er faðir hans fell?"

Brynhildr svarar: "móðir hans gekk í valinn, ok fann Sigmund konung sáran, ok bauð at binda sár hans, en hann kveðsk of gamall síðan at berjask, en bað hana við þat huggask, at hon mundi œztan son ala, ok var þar spá spaks geta; ok eptir andlát Sigmundar konungs fór hon með Álfi konungi, ok var Sigurðr þar uppfœddr í mikilli virðingu, ok vann hann mǫrg afreksverk á hverjum degi, ok er hann ágæztr maðr í verǫldu."

Guðrún mælti: "af ást hefir þú fréttum til hans haldit; en af því kom ek hér, at segja þér drauma mína, er mér fengu mikillar áhyggju."

Brynhildr svarar: "lát þik eigi slíkt angra! ver með frændum þínum, er allir vilja þik gleðja."

"Þat dreymdi mik," sagði Guðrún, "at vér gengum frá skemmu margar saman, ok sám einn mikinn hjǫrt; hann bar langt af ǫðrum dýrum, hár hans var af gulli; vér vildum allar taka dýrit, en ek ein náða; dýrit þótti mér ǫllum hlutum betra; síðan skauztu dýrit fyrir knjám mér, var mér þat svá mikill harmr, at ek mátta trautt bera; síðan gaftu mér einn úlfhvelp, sá dreifði mik blóði brœðra minna."

Brynhildr svarar: "ek mun ráða, sem eptir mun ganga: til ykkar mun koma Sigurðr, sá er ek kaus mér til manns; Grímhildr gefr honum meinblandinn mjǫð, er ǫllum oss kemr í mikit stríð; hann mantu eiga, ok hann skjótt missa; þú munt eiga Atla konung; missa muntu brœðra þinna, ok þá mantu Atla vega."

Guðrún svarar: "ofrharmr er oss þat, at vita slíkt," ok fara þær nú í brott ok heim til Gjúka konungs.