Bókastaðir

Grífir hét maðr ok var móðurbróðir Sigurðar; en litlu síðarr, enn sverðit var gert, fór hann á fund Grífis, þvíat hann var framvíss ok vissi fyrir ørlǫg manna. Sigurðr leitar eptir, hversu ganga man æfi hans; en hann var þó lengi fyrir, ok sagði þó loksins við ákafliga bœn Sigurðar ǫll forlǫg hans, eptir því sem eptir gekk síðan. Ok þá er Grífir hafði þessa luti sagða, sem hann beiddi, þá reið hann heim.

Ok brátt eptir þat finnask þeir Reginn; þá mælti hann: "drep Fáfni, sem þér hétuð!"

Sigurðr svarar: "gera skal þat, ok þó annat fyrr, at hefna Sigmundar konungs ok annarra frænda várra, er þar fellu í þeirri orrostu."

Nú hittir Sigurðr konunga ok mælti til þeirra: "hér hǫfum vér verit um hríð, ok egum vér yðr ástsemd at launa ok mikla virðing; en nú viljum vér or landi fara ok finna Hundingssonu, ok vildi ek at þeir vissi, at Vǫlsungar væri eigi allir dauðir; viljum vér hafa þar til yðarn styrk."

Konungar kváðusk allt vilja tilfá, þat er hann beiddisk. Er nú búit lið mikit, ok allt vandat sem mest, skip ok allr herbúnaðr, svá at hans ferð væri þá vegligri enn áðr. Sigurðr stýrir dreka þeim, er mestr var ok ágætligastr; segl þeirra váru mjǫk vǫndut ok ítarlig at sjá.

Sigla þeir nú góðan byr; ok er fá dœgr váru liðin, þá kom á veðr mikit með stormi, en svá var sjárinn, sem í roðru sæi. Eigi bað Sigurðr svipta seglunum þótt rifnuðu, heldr bað hann hærra setja enn áðr.

Ok er þeir sigldu framfyrir bergnǫs nokkura, þá kallaði maðr upp á skipit ok spyrr, hverr fyrir liðinu eigi at ráða. Honum var sagt, at þar var hǫfðingi Sigurðr Sigmundarson, er nú er frægstr ungra manna.

Maðrinn svarar: "allir segja þar eitt frá honum, at eigi megi konungasynir jafnask við hann; vildi ek at þér feldið seglin á nokkuru skipinu, ok tœki þér við mér."

Þeir spurðu hann at nafni. Hann svarar:

Þeir viku at landi ok tóku karl á skip sín; þá tók af veðrit, ok fara uns þeir koma at landi í ríki Hundingssona; þá hvarf Fjǫlnir.

Þeir láta þegar geysa eld ok járn, drepa menn, en brenna bygðina, ok eyða þar sem þeir fara; støkkr fjǫldi undan á fund Lynga konungs, ok segja, at herr er kominn í landit ok ferr með meira geysingi, enn dœmi finnask til; kváðu Hundingssonu eigi langsýna, þá er þeir sǫgðusk eigi mundu hræðask Vǫlsunga, en nú stýrir þessum her Sigurðr Sigmundarson.

Lyngi konungr lætr nú fara um allt sitt ríki herboð, vill eigi á flótta leggjask, stefnir til sín ǫllum þeim mǫnnum, er honum vilja lið veita; kemr nú ámót Sigurði með allmikinn her, ok brœðr hans með honum; teksk þar in harðasta orrosta með þeim; mátti þar á lopti sjá margt spjót ok ǫrvar margar, øxi hart reidda, skjǫldu klofna ok brynjur slitnar, hjálma skífða, hausa klofna ok margan mann steypask til jarðar. Ok er orrostan hefir svá staðit mjǫk langa hríð, sækir Sigurðr fram um merkin, ok hefir í hendi sverðit Gram; hann hǫggr bæði menn ok hesta, ok gengr í gegnum fylkingar, ok hefir báðar hendr blóðgar til axlar, ok stǫkk undan fólk, þar sem hann fór, ok helzk hvárki við hjálmr né brynja, ok engi maðr þóttisk fyrr sét hafa þvílíkan mann.

Þessi orrosta stóð lengi með miklu mannfalli ok ákafri sókn; ferr þar, sem sjaldnarr kann henda, þá er landherrinn sækir til, at þat kom fyrir ekki; féll þar svá margt fyrir Hundingssonum, at engi maðr vissi tǫl á. Ok (er) Sigurðr var framarla í fylkingu, þá koma ámót honum synir Hundings konungs. Sigurðr hǫggr til Lynga konungs, ok klýfr hjálm hans ok hǫfuð ok brynjaðan búk, ok síðan hǫggr hann Hjǫrvarð, bróður hans, sundr í tvá luti, ok þá drap hann alla Hundingssonu, er eptir lifðu, ok mestan luta liðs þeirra.

Ferr Sigurðr nú heim með fǫgrum sigri ok miklu fé ok ágæti, er hann hafði fengit í þessi ferð; váru nú veizlur gervar ímót honum heima í ríkinu.

Ok er Sigurðr hefir skamma stund heima verit, kemr Reginn at máli við Sigurð ok segir: "nú munu þér vilja steypa hjálminum Fáfnis, svá sem þér hétuð, því at nú hefir þú hefnt fǫður þíns ok annarra frænda þinna."

Sigurðr svarar: "efna munu vér þat, sem vér hǫfum þar um heitit, ok ekki fellr oss þat or minni."

Nú ríða þeir Sigurðr ok Reginn uppá heiðina á þann farveg, er Fáfnir var vanr at skríða, er hann fór til vatns, ok þat er sagt, at sá hamarr var þrítugr, er hann lá at vatni, þá er hann drakk.

Þá mælti Sigurðr: "þat sagðir þú, Reginn! at dreki sjá væri eigi meiri enn einn lyngormr, en mér sýnask vegar hans æfar miklir."

Reginn mælti: "ger grǫf eina ok sezk þar í; ok þá er ormrinn skríðr til vatns, legg þá til hjarta honum, ok vinn honum svá bana, þar fyrir fær þú mikinn frama."

Sigurðr mælti: "hversu man þá veita, ef ek verð fyrir sveita ormsins?"

Reginn svarar: "eigi má þér ráð ráða, er þú ert við hvártvetna hræddr, ok ertu ólíkr þínum frændum at hughreysti."

Nú ríðr Sigurðr á heiðina, en Reginn hverfr í brott yfrit hræddr. Sigurðr gerði grǫf eina; ok er hann er at þessu verki, kemr at honum einn gamall maðr með síðu skeggi, ok spyrr, hvat hann gerir þar; hann segir.

Þá svarar inn gamli maðr: "þetta er óráð; ger fleiri grafar, ok lát þar í renna sveitann, en þú sit í einni, ok legg til hjartans orminum!"

Þá hvarf sá maðr á brottu; en Sigurðr gerir grafar eptir því, sem fyrir var lagt.

Ok er ormrinn skreið til vatns, varð svá mikill landskjálfti, svá at ǫll jǫrð skalf í nánd; hann fnýsti eitri alla leið fyrir sik fram, ok eigi hræddisk Sigurðr né óttask við þann gný. Ok er ormrinn skreið yfir grǫfina, þá leggr Sigurðr sverðinu undir bæxlit vinstra, svá at við hjǫltum nam; þá hleypr Sigurðr upp or grǫfinni, ok kippir at sér sverðinu, ok hefir allar hendr blóðgar upp til axlar. Ok er enn mikli ormr kendi síns banasárs, þá laust hann hǫfðinu ok sporðinum, svá at allt brast í sundr, er fyrir varð.

Ok er Fáfnir fekk banasár, spurði hann: "hverr ertu, eða hverr er þinn faðir, eða hver er ætt þín, er þú vart svá djarfr, at þú þorir at bera vápn á mik?"

Sigurðr svarar: "ætt mín er mǫnnum ókunnig, ek heiti gǫfugt dýr, ok á ek engan fǫður né móður, ok einnsaman hefi ek farit."

Fáfnir svarar: "ef þú átt engan feðr né móður, af hverju undri ertu þá alinn? ok þótt þú segir mér eigi þitt nafn á banadœgri mínu, þá veiztu, at þú lýgr nú."

Hann svarar: "ek heiti Sigurðr, en faðir minn Sigmundr."

Fáfnir svarar: "hverr eggjaði þik þessa verks, eða hví léttu ateggjask? hafðir þú eigi frétt þat, hversu allt fólk er hrædt við mik ok við minn ægishjálm? en, fráneygi sveinn! þú áttir feðr snarpan."

Sigurðr svarar: "til þessa hvatti mik enn harði hugr, ok stoðaði til at gert yrði þessi en sterka hǫnd ok þetta it snarpa sverð, er nú kendir þú, ok fár er gamall harðr, ef hann er í bernsku blautr."

Fáfnir segir: "veit ek, ef þú vex upp með frændum þínum, at þú mundir kunna at vega reiðr, en þetta er meiri furða, er einnbandingi hertekinn skal þorat hafa at vega at mér, þvíat fárr hernuminn er frœkn til vígs."

Sigurðr mælti: "bregðr þú mér, at ek væra fjarri mínum frændum? en þótt ek væra hernuminn, þá var ek þó eigi heptr, ok þat fantu, at ek var lauss."

Fáfnir svarar: "heiptyrði tekr þú hvetvetna því, er ek mæli, en gull þetta mun þér at bana verða, er ek hefi átt."

Sigurðr svarar: "hverr vill fé hafa allt til ens eina dags, en eitt sinn skal hverr deyja."

Fáfnir mælti: "fátt vill þú at mínum dœmum gera, en drukna muntu, ef þú ferr um sjá óvarliga, ok bíð heldr á landi, unst logn er."

Sigurðr mælti: "seg þú þat, Fáfnir! ef þú ert fróðr mjǫk: hverjar eru þær nornir, er kjósa mǫgr frá mœðrum?"

Fáfnir svarar: "margar eru þær (ok) sundrlausar, sumar eru Ása ættar, sumar eru Álfa ættar, sumar eru dœtr Dvalins."

Sigurðr mælti: "hve heitir sá hólmr, er blanda hjǫrlægi Surtr ok Æsir saman?"

Fáfnir svarar: "hann heitir Óskaptr." Ok enn mælti Fáfnir: "Reginn bróðir minn veldr mínum dauða, ok þat hlær mik, er hann veldr ok þínum dauða, ok ferr þá sem hann vildi." Enn mælti Fáfnir: "ek bar ægishjálm yfir ǫllu fólki, síðan ek lá á arfi míns bróðurs, ok svá fnýsta ek eitri alla vega frá mér í brott, at engi þorði at koma í nánd mér, ok engi vápn hræddumsk ek, ok aldri fann ek svá margan mann fyrir mér, at ek þœttumsk eigi miklu sterkari, en allir váru hræddir við mik."

Sigurðr mælti: "sá ægishjálmr, er þú sagðir frá, gefr fám sigr, þvíat hverr sá, er með mǫrgum kemr, má þat finna eitthvert sinn, at engi er einna hvatastr."

Fáfnir svarar: "þat ræð ek þér, at þú takir hest þinn, ok ríðir ábrott sem skjótast, þvíat þat hendir opt, at sá, er banasár fær, hefnir sín sjálfr."

Sigurðr segir: "þetta eru þín ráð, en annat mun ek gera; ek mun ríða til þíns bóls ok taka þar þat et mikla gull, er frændr þínir hafa átt."

Fáfnir svarar: "ríða muntu þartil, er þú finnr svá mikit gull at gert er um þína daga, ok þat sama gull verðr þinn bani ok hvers annars, er þat á."

Sigurðr stóð upp, ok mælti: "heim munda ek ríða, þótt ek mista þessa ens mikla fjár, ef ek vissa, at ek skylda aldri deyja, en hverr frœkn maðr vill fé ráða allt til ins eina dags; en þú, Fáfnir! ligg í fjǫrbrotum, þar er þik Hel hafi;" Ok þá deyr Fáfnir.

Eptir þetta kom Reginn til Sigurðar ok mælti: "heill, herra minn! mikinn sigr hefir þú unnit, er þú hefir drepit Fáfni, er engi varð fyrr svá djarfr, at á hans gǫtu þorði sitja, ok þetta fremðarverk mun uppi, meðan verǫldin stendr."

Nú stendr Reginn ok sér niðr í jǫrðina langa hríð; ok þegar eptir þetta mælti hann af miklum móði: "bróður minn hefir þú drepit! ok varla má ek þessa verks saklauss vera."

Nú tekr Sigurðr sitt sverð Gram ok þerrir á grasinu, ok mælti til Regins: "fjærri gekk þú þá, er ek vann þetta verk, ok ek reynda þetta snarpa sverð með minni hendi ok mínu afli; átta ek við orms megin meðan þú látt í einum lyngrunni, ok vissir þú eigi, hvárt var himin eða jǫrð."

Reginn svarar: "þessi ormr mætti lengi liggja í sínu bóli, ef eigi hefðir þú notit sverðs þess, er ek gerða þér minni hendi, ok eigi hefðir (þú) þetta einn unnit ok engi annarra."

Sigurðr svarar: "þá er menn koma til vígs, þá er manni betra gott hjarta, enn hvast sverð."

Þá mælti Reginn við Sigurð af áhyggju mikilli: "þú drapt minn bróður, ok varla má ek þessa verks saklauss."

Þá skar Sigurðr hjartat or orminum með því sverði, er Riðill hét. Þá drakk Reginn blóð Fáfnis, ok mælti: "veit mér eina bœn, er þér er lítit fyrir: gakk til elds með hjartat ok steik, ok gef mér at eta."

Sigurðr fór ok steikti á teini; ok er freyddi or, þá tók hann fingri sínum á, ok skynjaði, hvárt steikt væri; hann brá fingrinum í munn sér; ok er hjartablóð ormsins kom á tungu honum, þá skildi hann fuglarǫdd.

Hann heyrði, at igður klǫkuðu á hrísinu hjá honum: "þar sitr þú, Sigurðr! ok steikir Fáfnis hjarta; þat skyldi hann sjálfr eta, þá mundi hann verða hverjum manni vitrari."

Ǫnnr segir: "þar liggr Reginn, ok vill véla þann, sem honum trúir."

Þá mælti en þriðja: "hǫggvi hann þá hǫfuð af honum, ok má hann þá ráða gullinu því enu mikla einn."

Þá mælti en fjórða: "þá væri hann vitrari, ef hann hefði þat, sem þær hǫfðu ráðit honum, ok ríðr síðan til bóls Fáfnis, ok tœki þat et mikla gull, er þar er, ok riði síðan uppá Hindarfjall, þar sem Brynhildr sefr, ok mun hann nema þar mikla speki, ok þá væri hann vitrr, ef hann hefði yðr ráð, ok hygði hann um sína þyrft, ok þar er mér úlfsins ván, er ek eyrun sá."

Þá mælti en fimta: "eigi er hann svá hoskr, sem ek ætla, ef hann vægir honum, en drepit áðr bróður hans."

Þá mælti en sétta: "þat væri snjallræði, ef hann dræpi hann, ok réði einn fénu."

Þá mælti Sigurðr: "eigi munu þau óskǫp, at Reginn sé minn bani, ok heldr skulu þeir fara báðir brœðr einn veg;" Bregðr nú sverðinu Gram, ok hǫggr hǫfuð af Reginn; ok eptir þetta etr hann suman lut hjartans ormsins, en sumt hirðir hann.

Hleypr síðan á hest sinn, ok reið eptir slóð Fáfnis ok til hans herbergis, ok fann at þat var opit, ok af járni hurðirnar allar ok þarmeð allr dyra umbúningrinn, ok af járni allir stokkar í húsinu ok grafit í jǫrð niðr. Sigurðr fann þar stórmikit gull ok sverðit Hrotta, ok þar tók hann ægishjálm ok gullbrynjuna ok marga dýrgripi. Hann fann þar svá mikit gull, at honum þótti ván, at eigi mundi meira bera tveir hestar eða þrír; þat gull tekr hann allt ok berr í tvær kistur miklar, tekr nú í tauma hestinum Grana; hestrinn vill nú, eigi ganga, ok ekki tjár at keira. Sigurðr finnr nú, hvat hestrinn vill, hleypr hann á bak ok lýstr hann sporum, ok rennr sjá hestr sem lauss væri.

Sigurðr ríðr nú langar leiðir, ok allt til þess, er hann kemr uppá Hindarfjall, ok stefndi á leið suðr til Frakklands; á fjallinu sá hann fyrir sér ljós mikit, sem eldr brynni, ok ljómaði af til himins; en er kom at, stóð þar fyrir honum skjaldborg ok uppá merki. Sigurðr gékk í skjaldborgina, ok sá at þar svaf maðr, ok lá með ǫllum hervápnum; hann tók fyrst hjálminn af hǫfði honum, ok sá at þat var kona; hon var í brynju, ok var svá fǫst, sem hon væri holdgróin; þá reist hann ofan or hǫfuðsmátt ok í gegnum niðr, ok svá út í gǫgnum báðar ermar, ok beit sem klæði. Sigurðr kvað hana helzti lengi sofit hafa.

Hon spurði, hvat svá var máttugt, er beit brynjuna, "ok brá mínum svefni: eða man hér kominn Sigurðr Sigmundarson, er hefir hjálm Fáfnis ok hans bana í hendi?"

Þá svarar Sigurðr: "sá er Vǫlsunga ættar, er þetta verk hefir gert, ok þat hefi ek spurt, at þú ert ríks konungs dóttir, ok þat sama hefir oss sagt verit frá yðrum vænleik ok vitru, ok þat skulu vér reyna."

Brynhildr segir, at tveir konungar bǫrðusk, hét annar Hjálmgunnarr; hann var gamall ok hinn mesti hermaðr, ok hafði Óðinn honum sigri heitit; en annar Agnar eða Auðabróðir; "ek felda Hjálmgunnar í orrostu, en Óðinn stakk mik svefnþorni í hefnd þess, ok kvað mik aldri síðan skyldu sigr hafa, ok kvað mik giptask skulu; en ek strengda þess heit þar ímót, at giptask engum þeim, er hræðask kunni."

Sigurðr mælti: "kenn oss ráð til stórra luta!"

Hon svarar: "þér munuð betr kunna, en með þǫkkum (vil ek) kenna yðr, ef þess er nǫkkut, er vér kunnum, þat er yðr mætti líka, í rúnum eða ǫðrum lutum, er liggja til hvers lutar, ok drekkum bæði saman, ok gefi nú goðin okkr góðan dag, at þér verði nyt ok frægð at mínum vitrleik ok þú munir eptir, þat er við rœðum." Brynhildr fyldi eitt ker ok fœrði Sigurði, ok mælti:

Sigurðr svarar: