Bókastaðir

Þeir Víglundr ok Trausti liggja nú í valnum, raknar Víglundr við ok leitar at bróður sínum ok finnr at líf er með honum, ætlar hann at veita honum umbúð því hann treystisk eigi at bera hann til bygða, þá heyrði hann til íshǫgga-gangs; var þar þá kominn faðir þeirra með sleða, lætr hann Trausta í sleðann ok ekr honum heim til Ingjaldshvols. Víglundr reið einn saman; lætr hann þá undir sæng sína í jarðhús eitt, ok var þar þá Ólǫf fyrir ok batt sár þeirra; vóru þeir þar á laun, ok urðu grœddir at heilu ok lágu þeir alla tólf mánaði í sárum.

Hólmkell lét heygja sonu sína, ok þá menn sem með þeim hǫfðu fallit, heita þat nú síðan Kumlahaugar; spurðisk þetta nú víða, ok þótti ǫllum þetta mikil tíðindi, hǫfðu þat ok allir nær fyrir satt at Þorgrímssynir væri fallnir. Fundusk þeir Hólmkell ok Þorgrímr ok skildi ekki þetta þeirra vinfengi, ok urðu á þat sáttir at leggja eigi þessi mál til laga né dóma. En er Þorbjǫrg vissi þat þá sendi hon á laun til fǫður síns Einars, at hann skyldi taka vígsmálit eptir sonu sína, ok sœkja sonu Þorgríms til fullra sekta ef þeir lifði. En þótt Einarr væri gamall ræðsk hann fyrir málit ok sókti sonu Þorgríms bónda á Þórsnesþingi til fullra sekta. Spurðisk þetta heim í heruð.

Hásetar Hákonar sigldu fram um sumarit þegar þeir vóru búnir ok kómu við Noreg ok fundu Ketil, ok segja honum allt sem farit hafði, ok þótti honum seinliga á horfask um hefndina við Þorgrím ok sonu hans. Synir Ketils vóru þá nýkomnir úr víkingu Gunnlaugr ok Sigurðr. Þeir vóru hinir frægustu menn. Gunnlaugr ofláti hafði þess heitstrengt, at synja øngum manni fars ef líf lægi við. Sigurðr inn spaki hafði þess heitstrengt at launa aldri illu gott.

Ketill segir nú sonum sínum fall Hákonar, ok biðr þá at fara til Íslands ok hefna sinnar svívirðingar ok drepa Þorgrím prúða. Þeir létu seint við því, ok fóru þó sakir bœnarstaðar fǫður síns; ok þegar er þeir kvómu í haf rak á fyrir þeim storma ok stórviðri ok velktusk þeir úti allt til vetrnátta. Kvómu þeir þá við Snæfellsnes í þoku mikilli; brutu skipit við Ǫndverðanes; kvómusk menn allir lífs á land en lítit nokkut af fé.

Þorgrímr spurði þat, ok hverir menn á vóru; reið hann til móts við þá, ok bauð þeim til sín við alla sína menn ok þat þágu þeir ok vóru þar um vetrinn. Mikit fansk Sigurði um Helgu, en þó talaði hann fátt við hana. Aldri urðu þeir varir við Þorgrímssonu.

Þat var einn tíma er Gunnlaugr kom at máli við Sigurð bróður sinn ok mælti: "skulu vit ekki leita til hefnda við Þorgrím? því at þat veit ek, at vit fám fullgott fœri á honum."

Sigurðr mælti: "þetta er betr ótalat, þœtti mér ek þá launa illu gott, ef ek skyldi þann mann drepa, er mik hefir áðr tekit af skipbroti en gert við mik hvern hlut ǫðrum betr, skyldi ek heldr verja hann en vont gera ef (því) væri at skipta." Skildu þeir sitt tal ok kom Gunnlaugr aldri at því máli optarr við Sigurð.

Líðr nú vetrinn, ok láta þeir brœðr búa skip sitt, ok vilja vera búnir at sumri til brottferðar; tǫluðu þat sumir menn at vel mundi hafa fallit á með þeim Helgu ok Sigurði, en þó kom þat eigi mjǫk á lopt fyrir alþýðu manna.

Nú víkr sǫgunni til Eireks jarls; hann gerðisk maðr gamall ok dó af elli, ok tók Sigmundr son hans eignir eptir hann ok fekk øngva nafnbót af Haraldi konungi, því at konungr lagði heldr þykkju á alla frændr Þorgríms sakir vináttu við Ketil.

Helgi hafði kvángask í Noregi, ok var kona hans ǫnduð, er hér var komit sǫgunni. Hann átti eina dóttur barna, er Ragnhildr hét, kvenna fríðust. Helgi undi eigi í Noregi ok fór til Íslands, ok kom í Austfjǫrðu seint í Landnámatíma; hann keypti land í Gautavík, at Gauta þeim er þat land hafði numit, ok bjó þar til elli.

Nú skal nefna fleiri menn til sǫgunnar: Steinólfr hét maðr, er bjó í Hraunsdal, hann átti þann son er Þorleifr hét, mikill maðr ok efniligr, hann bað Ketilríðar, en hon vildi eigi eiga hann. Þorleifr talaði þar mikit um, at hann skyldi fá hennar þótt hon vildi eigi þar samþykki til gefa; mjǫk var Þorbjǫrg honum samþykk.

En er svá var komit, at Þorgrímssynir vóru mjǫk alheilir orðnir sinna sára, spurðu þeir fǫður sinn, hvat hann legði til með þeim.

Hann segir: "þat þykki mér ráð, at þit komit ykkr í skip með þeim brœðrum Gunnlaugi ok Sigurði, ok biðit þá fars um Íslandshaf, ok segit líf ykkart við liggja, sem satt er; þit skulut dyljask, en Sigurðr mun halda heitstrenging sína ok flytja ykkr; er Sigurðr góðr drengr, ok munu þit af honum gott hljóta, enda munu þit ok þess við þurfa þvíat þar munu þit mín gjalda." Var þetta statt gert.

Þat segja menn at Ketilríðr væri mjǫk harmþrungin um vetrinn; svaf hon opt lítit ok vakti í saumstofu sinni um nætr. Þá sǫmu nótt er Víglundr ætlaði til skips um daginn eptir, þvíat þeir Ketilssynir vóru þá búnir til hafs, fóru þeir til Foss ok gengu til stofu. Ketilríðr sat þar fyrir ok vakti en þjónustukonur hennar svófu. Hon fagnaði vel þeim brœðrum; "hefir nú langt verit", segir hon, "síðan er fundi vára bar saman, ok þykki mér nú allvel", segir hon, "er þit erut heilir ok vel til reika."

Settusk þeir brœðr þá niðr hjá henni ok tǫluðu lengi. Sagði Víglundr henni þá alla ætlan sína; lætr hon vel yfir því, "þykkir mér vel", segir hon, "þegar þér gengr vel til, hversu sem um mik ferr."

"Gipzk þú eigi meðan ek em í brott", segir Víglundr.

"Faðir minn mun því ráða", segir Ketilríðr, "þvíat ek má eigi, enda vil ek ekki, í móti honum gera, en vera má, at mér sé ekki hœgra en þér, ef ǫðruvís verðr, en þó mun þat sínu fram fara."

Víglundr bað hana skera hár sitt, ok þvó hǫfuð sitt; hon gerði ok svá.

En er þat var gert mælti Víglundr: "þat læt ek um mælt, at engin skeri hár mitt né þvói hǫfuð mitt ǫnnur en þú á meðan þú ert á lífi."

Síðan gengu þau út ǫll saman. Þau skildu í túninu úti; mintisk Víglundr við Ketilríði, en hon grét sárliga, var þá auðfundit, at þeim þótti mikit fyrir at skilja, en þó varð svá at vera; gekk hon þá inn í stofu sína en þeir fóru veg sinn. Þá kvað Víglundr vísu áðr en þau Ketilríðr skildu:

En er þeir vóru komnir skamt úr garði, þá kvað Víglundr aðra vísu:

Litlu síðar er Ketilríðr kom í stofu sína kom Hólmkell bóndi þar, ok sá dóttur sína grátna mjǫk; hann spyr hví henni yrði svá ósvefnsamt. Hon svarar ok kvað vísu:

Síðan mælti Ketilríðr ok svaraði fǫður sínum: "mér kemr í hug fall brœðra minna."

"Vildir þú láta hefna þeirra?" segir hann.

"Þat skyldi prófask, ef ek væri svá karlmaðr ok mikils ráðandi sem nú em ek kona."

Bóndi segir: "vit þat fyrir satt, dóttir, at ek hefi þat fyrir þína skuld gert, at ganga ekki at þeim brœðrum, þvíat ek veit at þeir lifa, ok dylsk þú ekki fyrir mér, á hvárn máta er þú vilt vera láta, þvíat ek skal þegar ek get drepa þá ef þat er þinn vili."

Hon svaraði þá: "at því síðr skyldu þeir drepnir ef ek skyldi ráða, at hvárgi skyldi hafa verit sekr gerr ef ek skyldi ráða ok svá peninga til gefa þeim til farareyris, ef ek ætti, ok svá skyldi ek øngvan mann eiga nema Víglund ef ek skyldi kjósa."

Hólmkell stóð þá upp ok gekk út ok tók hest sinn ok reið eptir þeim brœðrum.

En er þeir sá hann þá mælti Trausti: "þar ríðr Hólmkell ok er einn saman, ok er eitt til ef þú vilt fá Ketilríðar, ok er þat þó eigi gott, at drepa Hólmkel en taka Ketilríði."

Víglundr segir: "þó at þat væri á baugi at ek sæi aldri Ketilríði heðan af, þá vilda ek þat þó heldr en gera Hólmkeli nokkut mein, ok lítt mynda ek honum þá dygð, er hann hefir mér veitta, slíka harma sem hann ætti mér at launa, enda mun Ketilríðr nóga harma bera, þó eigi sé drepinn faðir hennar, sá sem henni vildi allt gott."

"Svá er ok bezt", segir Trausti.

"Nú skulu vit", segir Víglundr, "ríða í túnit fyrir hann, er honum þat sœmdarauki;" Ok svá gerðu þeir.

Ok ríðr Hólmkell fram um þá ok snýr síðan heim aptr; þeir brœðr fara nú aptr á gǫtuna ok sjá þar fé ok gullhring með rúnakefli; þar eru ristin á ǫll orð þeirra Ketilríðar ok Hólmkels, ok þat með, at þetta fé gefr hon Víglundi.

Síðan fóru þeir til skips ok vóru þeir Gunnlaugr til hafs búnir ok stóð vindr af landi. Víglundr kallar út á skipit ok spyrr hvárt Gunnlaugr væri á skipinu, eða hvárt hann vildi veita honum far um Íslandshaf. En hann spyr hverir þeir væri. Annarr nefndisk Vandráðr en annarr Torráðr. Gunnlaugr spyr hvat þá drœgi til utanferðar, en þeir segja líf sitt við liggja. Hann bað þá ganga út á skipit, ok svá gerðu þeir. Draga þeir síðan segl sín ok sigla þeir í haf; en er þeir hǫfðu siglt um stund spyr Gunnlaugr hinn mikla mann hví hann nefndisk Vandráðr.

"Því nefndisk ek Vandráðr", segir hann, "at þar eru nóg til vandræði mín, en ek heiti Víglundr, en bróðir minn Trausti, eru vit synir Þorgríms prúða."

Þá þagnar Gunnlaugr ok mælti síðan: "hvat er nú til ráða?" "Sigurðr bróðir", segir hann, "því at nú er úr vǫndu at ráða, því at ek veit, at Ketill faðir okkar mun láta drepa þá þegar þeir koma til Noregs."

Sigurðr segir: "ekki spurðir þú mik þessa, þá er þú tókt við þeim, en þekta ek Víglund af Helgu systur sinni er ek sá hann; þykkir mér þér vera sjalfrátt, at Ketill faðir minn hafi ekki meira vald á þeim en þú vilt; mættir þú ok svá helzt launa þeim fyrir þat, er Þorgrímr hefir vel til okkar gert."

"Þetta er vel mælt", segir Gunnlaugr, "ok gerum svá."

Þeir fá nú góða byri ok kvómu við Noreg, ok fara heim í Raumsdal; var Ketill ekki heima; en er hann kom heim, vóru synir hans í stofu ok sátu Þorgrímssynir í millum þeirra. Þeir vóru saman fjórir ok tuttugu. Ekki heilsa þeir fǫður sínum. Settisk hann í hásæti sitt. Hann þekti þar sonu sína en ekki þá Þorgrímssonu; hann spurði því þeir heilsuðu honum ekki, eða hverir þeir væri hinir ókunnu menn.

Sigurðr mælti: "annarr heitir Víglundr en annarr Trausti, synir Þorgríms prúða."

Ketill mælti: "standit upp, allir mínir menn, ok takit þá; vilda ek, at svá væri hér kominn Þorgrímr hinn prúði ok skyldi þeir svá allir fara."

Sigurðr spaki svarar: "mikill er þá munr várr Þorgríms prúða, en hann tók okkr brœðr af skipbroti, ok gerði við okkr hvern hlut ǫðrum betr, en hann átti alls kost við okkr, en nú viltú drepa sonu hans saklausa; munu vér kompanar verða yðr skeinuhættir áðr en Þorgrímssynir eru drepnir, því at eitt skal yfir oss ganga alla saman."

Ketill segir, at ófœrt sé at berjask við sonu sína, rennr honum þá reiði.

Sigurðr mælti: "þá vil ek þat til leggja, at Gunnlaugr bróðir minn geri um ǫll málin, því at hann er reyndr at réttdœmi."

Ketill segir: "þat mun verða at vera heldr en vér feðgar deilim illdeilum." Varð þetta statt gert.

Gunnlaugr mælti: "þat er þá mín gerð, at Þorgrímr skal eiga sjálfr konuna, svá skal hon hafa fyrir gert ǫllum arfi eptir Þóri jarl fǫður sinn, skal faðir minn at réttu taka arf eptir hann, en faðir minn skal gipta Ingibjǫrgu dóttur sína Trausta Þorgrímssyni en Sigurðr spaki skal eiga Helgu Þorgrímsdóttur. Læt ek þessa mína gerð standa."

Ǫllum þótti þetta vel gert ok vitrliga, undi Ketill vel við þar sem þá var komit. Sátu þeir þar um vetrinn í góðu yfirlæti; fekk Trausti Ingibjargar, en at sumri fóru þeir í hernað allir fóstbrœðr; vóru þeir hinir frægustu menn ok bar þó Víglundr langt af þeim ǫllum; vóru þeir þrjá vetr hina næstu í þessum hernaði. Var Víglundr þó aldri með meira gleðibragði þá en fyrr, því at honum gekk Ketilríðr aldri úr hug.

Nú er þar til máls at taka sem Hólmkell bóndi sat heima at Fossi. Þat var einn dag er hann reið til Ingjaldshvols, ok vissi engi maðr tal þeirra Þorgríms. Eptir þat fór Hólmkell heim. Þorleifr Steinólfsson helt enn á bónorðinu við Ketilríði, en hon tók ekki fljótt. Litlu síðar sendir Þorgrímr heiman menn sína þrjá ok vóru þeir í brottu þrjár vikur, ok kvómu heim síðan, ok vissu engir hvert þeirra erindi var.

Þat bar til tíðinda einn dag at Fossi, at þar kvómu þrír tigir manna. Hólmkell spyr foringja þeirra at nafni, en hann kvaðsk Þórðr heita ok eiga heima í Austfjǫrðum, en kvað þat erindi sitt, at biðja Ketilríðar. Bóndi veik til dóttur sinnar; varð hon þá spurð at, ok tók hon þessu fjarri, ok þótti vera maðrinn gamall, en kvaðsk øngan hug hafa á at giptask. Þorbjǫrg fýsti mjǫk at kaupit skyldi fram ganga, ok þær urðu málalyktir, at Hólmkell gipti konuna Þórði, hvárt henni var ljúft eða leitt, ok fór hon þangat með Þórði; skyldi brúðhlaupit vera í Austfjǫrðum.

Linna þau eigi fyrr en heima, tók Ketilríðr þar við ǫllum ráðum. Þó sá menn aldri gleðimót á henni. Eigi gerði Þórðr brúðhlaup til hennar. Í einni sæng lágu þau bæði saman. Eitt sparlak var þar fyrir. Leið svá fram langar stundir.

Þorleifr undi illa við er Ketilríðr var gipt, en þótti ekki hœgt til atgerða, er hon var svá langt í brottu. Þórðr gerði alla hluti vel til Ketilríðar, ok gagnaðisk henni þat ekki fyrir þeirri ást er hon hafði á Víglundi, því at hon bar logandi ástareld sér í brjósti fyrir hans skuld.

Víglundr ok þeir fóstbrœðr allir kvómu þetta sumar úr hernaði; tók Ketill vel við þeim. Einn dag er þeir vóru kallaðir til hǫfuðþvottar, þá svarar Víglundr: "øngvan hǫfuðþvott mun ek hafa, ok øngvan hefi ek haft síðan vit Ketilríðr skildum." Hann kvað þá vísu:

Lét Víglundr ekki vaska sér. Sátu þeir um kyrt þann vetr; en at sumri bjuggusk þeir til Íslands á sínu skipi hvárir, ok sigldu þeir í haf, ok skildu þeir í hafi, ok kvómu Ketilssynir í Hvítá, ok fóru vistum til Ingjaldshvols, segja Þorgrími af sættum þeirra Ketils, ok svá, at sona hans væri út von, gladdisk Þorgrímr við þetta allt saman.

Þeir Víglundr sigldu þar til er þeir sá Snæfellsjǫkul. Þá kvað Víglundr vísu:

Enn kvað hann:

Þar næst kom vindr ofan af nesinu svá mikill, at þá rak á haf út, ok kom þá at vestanveðr, ok gerði veðráttu harða, ok stóðu menn jafnan í austri. Þat var einn dag, at Víglundr sat á bunka; var þá veðr allhvast. Hann kvað þá vísu:

"Mikit er nú um," segir Trausti, "er þú nefnir hana við niðrlag ok upphaf í vísu þinni."

"Þykki þér svá, frændi?" segir Víglundr.

Þeir vóru úti sex tigu daga; tóku land með nauðum í Austfjǫrðum í Gautavík. Víglundr mælti þá: "þat þykki mér ráð, bróðir, því at vit eigum sǫkótt, at þú nefnisk Hrafn en ek Ǫrn."

Bóndi úr Gautavík kom til skips. Stýrimenn tóku vel við honum ok buðu honum at taka þat af varningi er hann vildi. Bóndi segisk eiga konu unga, "skal hon koma til skips, ok taka af varningi ykkrum slíkt er hon vill."

Reið bóndi nú heim, en húsfreyja kom um morguninn; þekti hon þegar Víglund er hon sá hann ok gaf sér fátt at, en Víglundi brá mjǫk við er hann þekti hana; tók hon slíkt af varningi, er hon vildi; var henni allt til reiðu.

Bóndi hafði boðit heim stýrimǫnnum, ok er þeir kvómu heim gekk bóndi ok húsfreyja í móti þeim, þá skriðnuðu bónda fœtr, því hann var stirðr af elli.

Húsfreyja mælti, ok þó heldr lágt: "illt er at eiga gamlan mann."

"Þar var ok sleipt næsta," kvað bóndi.

Vóru þeir síðan inn leiddir með mikilli sœmd. Ekki ætlaði Víglundr at Ketilríðr mundi kenna hann. Þá kvað Ketilríðr vísu:

Nú sátu þeir þar um vetrinn, ok var Víglundr harðla óglaðr en Trausti var hinn kátasti ok bóndi var hinn kátasti, ok veitti þeim með blíðu. Svá er sagt at Ketilríðr hafi haft hinnu fyrir andliti sér ok hafi eigi viljat at Víglundr hafi þekt sik, ok þat, at Víglundr hafi eigi verit ráðinn í því at þekkja hana.