Bókastaðir

Sá maðr er nefndr til sǫgunnar, er Arnórr hét ok var kallaðr rauðkinnr. Hann var Steinólfs son Ingjaldssonar ok brœðrungr Glúms at frændsemi. Hann hafði lengi í fǫrum verit ok var vel metinn, ok var með Glúmi jafnan, er hann var út hér. Hann veik til við Glúm, at hann biði konu til handa honum. Glúmr spyrr, hverrar konu hann vili biðja.

Arnórr segir: "Þórdísar Gizurardóttur, er Þorgrími Þórissyni var synjat".

Glúmr svarar: "Óvænt þyki mér þat horfa, því at mér þykir ykkar engi munr. Enn Þorgrímr á bústað góðan ok auð fjár, frænda afla mikinn, enn þú átt engan bústað ok ógnóg fé. Enn ek vil eigi ójafnað bjóða Gizuri, svá at eigi ráði hann fyrir dóttur sinni sem hann vill, því at Gizurr er góðs verðr frá mér".

Arnórr segir: "Þá nýt ek góðra frænda, — ef ek get þá betra kost — at þú flytir mitt mál. Heittu honum vinfengi þínu, ok mun hann þá gefa konuna, því at þetta mundi jafnræði kallat, ef eigi hefði svá fríðum manni verit frá vísat áðr, sem Þorgrímr er". Glúmr lét at eggjask, ok fór með honum á fund Gizurar, ok tjár málit fyrir honum.

Gizurr svarar: "Vera kann þat, Glúmr", segir hann, "at þat verði mælt, at mér mislítisk, ef ek gef dóttur mína Arnóri frænda þínum, enn mér sýndisk eigi at gefa Þorgrími".

Glúmr segir: "Rétt er mælt, enn þó er því at lýsa, ef þú vill várt mál virða, at þar í mót mun mitt vinfengi koma".

Gizurr svarar: "Þat þyki mér mikils vert, enn grunar mik at þá komi í mót óvinfengi annarra manna".

Glúmr segir: "Þú sér ok ráð þitt, enn miklu mun hér um skifta minn þótta, hvárt þú gerir".

Þá segir Gizurr: "Eigi skaltu erendislaust fara þetta sinn" — ok rétti fram hǫndina ok festi Arnórr sér konu. Enn Glúmr segir, at hann vill þat til leggja, at brullaup skal vera at Þverá um haustit. Ok skilja þeir nú við svá búit.

Arnórr átti malt út at Gásum, ok skyldi hann sjálfr sœkja ok húskarl einn með honum. Enn Þorgrímr Þórisson fór þann dag til laugar, er þeira var utan ván með maltit, ok váru at Hrafnagilslaugu ok sex húskarlar hans með honum.

Enn er þeir kómu utan ok vildu ríða yfir ána, þá mælti Þorgrímr: "Mun eigi nú mjǫk vel fallit at hitta þá Arnór? Missum eigi maltanna, ef vér skulum þó missa konunnar". Gengu þeir Þorgrímr í móti þeim með brugðin sverð; ok er þeir Arnórr sá þat, hverr liðsmunr var, þá hleypti hann á kaf ok svá yfir ána, enn klyfjahestarnir váru fyrir vestan ána.

Þá mælti Þorgrímr: "Eigi berum vér til alls ógiftu; ǫlit skulum vér drekka, enn þeir munu ráða kosti konunnar". Þorgrímr ríðr til Espihóls hins syðra. Þórir var þá sjónlauss. Enn þeir fǫrunautar Þorgríms váru allkátir ok hlógu mjǫk, ok spyrr Þórir, hvat þeim þœtti svá hlœglegt. Þeir sǫgðusk eigi vita, hvárir fyrr mundu veizluna halda; sǫgðu þar fǫngin, enn þá frá elta er áttu — "enn brúðguminn á kafi".

Ok er Þórir heyrir þetta, þá mælti hann: "Þykir yðr vel komit málinu yðru, er þér hlæit svá mjǫk, eða hvert mun nú órræði yðvart?

Ætli þér hér í nótt at sofa ok engis annars við þurfa? eigi kunni þér þá skaplyndi Glúms, ef honum þykir góð fǫr frænda síns. Ek kalla ráð at safna mǫnnum. Meiri ván, at Glúmr hafi nú saman dregit marga menn". Þar var þá vað á ánni er nú er ekki. Þeir sǫfnuðu nú at sér átta tigum vígra manna um nóttina ok bjuggusk við á hólinum framanverðum, því at þar var vaðit á ánni við hólinn sjálfan. Enn frá Arnóri er at segja, at hann finnr Glúm ok segir honum frá fǫrum sínum.

Hann segir: "Ekki kom mér þat at óvǫrum, at þeir léti eigi kyrt, ok er nú á vandi nǫkkur, svívirðing, ef kyrt er, enn allósýn virðing, ef við er leitat at rétta — enn þó skal nú safna mǫnnum". Ok er ljóst var um morgininn, þá kom Glúmr at ánni með sex tigu manna ok vildi ríða yfir ána. Enn þeir grýttu á þá Esphœlingar ok gekk eigi fram reiðin, ok hvarf Glúmr aftr, ok bǫrðusk yfir ána með grjóti ok skotum; ok urðu þar margir sárir, enn engir eru nefndir. Ok er heraðsmenn urðu varir við, þá drifu þeir til um daginn ok gengu í milli, ok var á komit sættum ok leitat, hvat Esphœlingar vilja bjóða fyrir ósœmdar hlut þann, er þeir hǫfðu gert Arnóri. Enn þau kómu svǫr í móti, at ekki mundu bœtr fyrir þat koma, þó at Arnórr hleypti frá maltklyfjum sínum. Þá var leitat, at Glúmr mundi eiga hlut í at biðja Herþrúðar Gizurardóttur til handa Þorgrími, ok skyldu því at eins ráð takask með þeim Arnóri ok Þórdísi, nema Glúmr geti konu þessa til handa Þorgrími — ok þótti sú betr gefin, er Þorgrímr ætti. Nú með því at margir áttu hlut í, þá heitr Glúmr sinni umsýslu; hittir Gizur ok vekr þetta mál, ok mælti: "Þat má virðask hlutgirni, ef ek bið bæði konu mínum frændum ok Esphœlingum. Enn at óhǫpp stǫðvisk í heraði, þá þykjumsk ek skyldr at veita þér mína hollustu, ef þú gerir at mínum vilja".

Gizurr svarar: "Svá sýnisk mér bezt at þú ráðir, því at mér sýnisk vel boðit dóttur minni at þetta sé". Takask nú ráðin hvárratveggju. Gerði Arnórr bú at Uppsǫlum, enn Þorgrímr bjó í Mǫðrufelli. Litlu síðarr andask Gizurr. Þá fœrði Saldís bygð sína á Uppsali. Arnórr gat son við Þórdísi, er Steinólfr hét. Annan son átti Þorgrímr, ok hét sá Arngrímr, ok var efnilegr maðr í uppvexti sínum ǫllum.

Saldís bauð heim dóttursyni sínum hvárumtveggja. Arngrímr var tveim vetrum ellri enn Steinólfr, ok óxu eigi vinsælli menn upp í Eyjafirði eða allbetr væri at sér gervir, ok unnusk allmikit. Þá er annarr var fjǫgurra vetra, enn annarr sex vetra, léku þeir sér um dag, ok bað Steinólfr Arngrím ljá sér messingarhest.

Arngrímr svaraði: "Ek mun gefa þér, því at þat er nú heldr þitt leika enn mitt, fyrir aldrs sǫkum". Enn Steinólfr sagði fóstru sinni, hvé góða gjǫf hann hefði þegit. Hon kvað þat vel vera, at hvárr þeira var svá vel til annars.

Kona sú fór þar um herað, at Oddbjǫrg hét, gleðimaðr, fróð ok framsýn. Þótti mikit undir, at húsfreyjur fagnaði henni vel um heraðit; sagði nǫkkut vilhalt, sem henni var beini veittr. Hon kom til Uppsala, ok tók Saldís vel við henni ok bað hana spá nǫkkut um þá sveinana, ok spá vel.

Hon segir: "Vænlegir eru þessir sveinar, ef þeim vinsk gæfan til — þat er mér vansét".

Saldís mælti: "Eigi ætla ek þér nú allgóðan þykja beinann fyrir skútu þessa".

Hon svarar: "Ekki mun þetta ráða verðgetum þínum, ok þarftu eigi svá orðvǫnd at at vera".

Saldís mælti: "Fámælt skaltu þar um vera, ef þér segir eigi vel hugr um".

Hon segir: "Ekki hefi enn ofmælt hér um, enn eigi ætla ek lengi ástúðigt með þeim".

Saldís mælti: "Annars þœttumsk ek maklegri fyrir góðan beina, ok muntu vera rekin í brott, ef þú ferr með illspár".

Oddbjǫrg segir: "Ek ætla nú eigi þurfa at hlífask við, ef þú lætr svá um enga sǫk; mun ek þik ok eigi oftar heim sœkja, enn þú uni við svá vel sem þú vill enn þat kann ek þér at segja, at þeir munu banaspjót eftir berask, ok mun hvat ǫðru verra af hljótask hér í heraði".

Ok er Oddbjǫrg ór sǫgunni.

Þat gerisk eitt sumar á alþingi, at í Fangrabrekku gengusk menn at sveitum, Norðlendingar ok Vestfirðingar; gekk Norðlendingum þyngra; var fyrir sveit þeira Már sonr Glúms; kemr þar at maðr einn er Ingólfr hét, son Þorvalds. Faðir hans bjó á Rangárvǫllum.

Már mælti: "Þú ert þreklegr maðr; muntu vera sterkr; veit mér atgang at fangs".

Hann svarar: "Þat mun ek gera fyrir þínar sakir". Sá fell er í móti var; gengr til annarr ok enn þriði ok fór svá. Nú hugnaði Norðlendingum.

Þá mælti Már: "Ef þú þarft míns formælis, skal ek þér at liði verða — eða hvat skal nú ráða þinna?"

Hann svarar: "Ekki hefi ek ráðit, ok vilda ek helzt norðr um ok taka verknað".

Már segir: "Þat vil ek at þú farir með mér, ok mun ek fá þér vist". Ingólfr átti stóðhross góð ok kallaði hestinn Snækoll. Hann fór norðr af þingi til Þverár; var þar um stund.

Einn dag spurði Már, hvat Ingólfr ætlaði fyrir sér — "hér þyrfti verkstjóra ok væri hagr nǫkkut. "Hér er sleði einn, er þú skalt gera, ok ertu bjarghagr, ef þú kant þetta".

Ingólfr svarar: "Til þessar vistar væra ek fúsastr, enn þat hefir orðit stundum, at mein hefir þótt at hrossum mínum í búfjárhǫgum".

Már segir: "Ekki mun hér at slíku talit". Ingólfr gerir nú at sleðanum, ok kemr Glúmr, ok lítr á smíðit.

"Þetta er vel gert", segir Glúmr, "eða hvat er ráða þinna?"

Ingólfr svarar: "Ek hefi ekki ráðit".

Glúmr segir: "Mik vantar verkstjóra, eða ertu nǫkkut við þat brugðinn?"

Hann svarar: "Lítt í slíkum stǫðum, enn fúss væra ek með þér at vera".

Glúmr segir: "Hví skal eigi þat? sé ek at þit Már leggið lag ykkart saman". Nú kemr Már heim, ok segir Ingólfr honum.

Hann svarar: "Gott þyki mér ef þetta verðr vel, ok segja mun ek þér þrisvar sinnum, ef fǫður mínum mislíkar, enn ef þá gerir þú eigi at, mun ek hætta". Ingólfr tekr nú til umsýslu ok líkar Glúmi vel. Einn dag ferr Glúmr til hestaþings ok verkstjóri hans; ríðr hann meri, enn hestr hans rennr hjá. Er þar skemtan góð. Þar var Kálfr frá Stokkahlǫðu. Hann átti hestklár einn gamlan — enn hann kom hverjum hesti fyrir.

Hann mælti: "Hví skal eigi þann hér í móti leiða dýrkálkinn þeira Þveræinga?"

Glúmr svarar: "Þat er ójamlegt, hestr sá ok klárr þinn".

Hann segir: "Því munu þér eigi vilja, at engi hugr mun í vera — kann vera at sanni it fornkveðna, at fé sé drotni glíkt".

Glúmr svarar: "Þat mun þér ókunnigt — mun ek ok eigi neita fyrir hans hǫnd, enn at mun vera eigi lengr enn hann vill".

Kálfr segir: "Vánir má þess vita, at fátt mun í móti yðrum vilja". Váru hestar fram leiddir ok bitusk vel, ok þótti ǫllum hestr Ingólfs betr ganga, ok vill Glúmr þá skilja. Ríða heim. Er Ingólfr þar þau missari ok hugnaði Glúmi vel við hann. Samkváma var við Djúpadalsá. Þar kemr Glúmr, ok Ingólfr með hest sinn. Kálfr kemr þar — hann var vinr Esphœlinga. Þar var hestr hans, ok býðr, at nú skulu þeir til þrautar leggja hestaatit. Glúmr kveðr Ingólf ráða skulu. Hann lézk ófúss vera, enn nenti eigi undan at ganga. Eru hestar fram leiddir; keyrir Kálfr hest sinn; gengr hestr Ingólfs betr í ǫllum lotum. Þá keyrir Kálfr stafinn við eyra hesti Ingólfs, svá at hann svimrar, ok þegar eftir réð hann á. Glúmr gekk þá at ok náisk jafnaðr, ok lýkr svá, at hestr Kálfs gekk út. Varð þá óp mikit. Ok at skilnaði laust Kálfr Ingólf með stafnum. Standa menn nú á milli.

Glúmr mælti: "Gefum engan gaum at slíku — svá lýkr hér hverju hestaþingi".

Már mælti við Ingólf: "Svá mun faðir minn til ætla, at þér verði engi svívirðing at þessu hǫggi".

Þorkell hét maðr, er bjó á Hamri. Þangat ferr Ingólfr ok hittir dóttur bónda. Hon var fríð kona. Faðir hennar hafði vel fé; ekki var hann mikilmenni. Þó geymir Ingólfr vel umsýslu heima, enn smíðar færa enn var.

Már rœddi um við hann um sinn: "Nú finn ek at fǫður mínum mislíkar, er þú gengr frá húsi". Ingólfr svarar vel, enn þó dregr til sama munar. Már talar til ǫðru sinni ok it þriðja sinn, ok stoðar þó ekki.

Þat var eitt kveld, er hann kom síð heim ok váru menn mettir, þá mælti Glúmr: "Nú skulum vér taka oss fulltrúa ok skemtum oss; mun ek kjósa fyrst, ok eru þrír mínir fulltrúar — einn er fésjóðr minn, annarr ex mín, þriði stokkabúr". Þá kaus annarr at ǫðrum.

Þá mælti Glúmr: "Hvern kýs þú, Ingólfr?"

Hann svarar: "Þorkel at Hamri".

Hann Glúmr sprettr upp ok hefir sverðshjǫltin fyrir sér, ok gekk at honum ok mælti: "Maklegan fulltrúa kauztu þér". Allir sá at Glúmr var reiðr. Hann gekk út ok Ingólfr með honum.

Þá mælti Glúmr við Ingólf: "Far þú nú til fulltrúa þíns, ok seg at þú hafir vegit hlǫðu-Kálf".

Hann svarar: "Hví muna ek því ljúga á mik?"

"Svá skaltu gera sem ek vil". Ok nú gengu þeir báðir saman, ok nú víkr hann Glúmr í hlǫðu, ok sá þar kálf einn, ok høggr í hǫfuðit ok fær honum sverðit blóðugt. "Gakk nú suðr yfir ána, ok seg at þú væntir þar at eins trausts, ok sýn honum blóðugt sverðit, at jartegnir sé skýrar". Hann gerir svá; finnr Þorkel ok sagði honum tíðendin, at hann mintisk hǫggs þess, er Kálfr laust hann, ok kvaðsk hafa drepit hann — "ok leita ek mér hegat til trausts, sem þú hefir mælt".

Hann svarar: "Þú ert glópr mikill, drepit góðan dreng — ok dragsk út sem skjótast; eigi vil ek at þú sér drepinn í húsum mínum".

Hann ferr heim ok kemr á fund Glúms, ok spyrr hann: "Hversu gafsk nú fulltrúinn?"

Ingólfr svarar: "Eigi gafsk vel".

Glúmr segir: "Reyn þú nú minn fulltrúa þá" — ok fylgdi honum í stokkabúr út — "vandhœfr muntu verða, ef hann er drepinn hlǫðu-Kálfr". Annan dag eftir er sagt víg hlǫðu-Kálfs frá Stokkahlǫðu. Ok nú segir Þorkell, at sá maðr hafði þar komit, er því óhappi lýsti á sik; hafa allir þat fyrir satt. Líðr nú vetr sá.

Glúmr sendir Ingólf norðr til Einars Konálssonar, ok fekk honum níu hundruð vaðmála ok mælti: "Þú hefir ekki kaup haft með mér, ok við fégætni þína þá máttu þessu koma þér í gagn. Enn mál þetta, er þér er kent, mun ek annask, ok mun þik ekki saka; galt ek þér þat fyrir þrályndi þína. Ok ef þú kemr út, máttu mín vitja".

Ingólfr mælti: "Þess bið ek, at þú látir eigi gifta konu frá mér". "Því væni ek þér". Hross hans váru þar eftir. Einarr Konálsson kom Ingólfi utan. Enn Þorvaldr bjó mál eftir Kálf til Hegranessþings, ok horfði til þess at Ingólfr mundi verða sekr. Glúmr var ok þar ok frændr Ingólfs nǫkkurir. Þeir hitta Glúm ok biðja hann ásjá, ok kváðusk til mundu leggja ok bœta fyrir hann.

Glúmr svarar: "Ek mun á sjá þetta mál fébótalaust". Þá er dómr fór út ok til varna var boðit, þá sagði Glúmr, at ónýtt var málit — "hafi þér ǫðrum manni á hendr búit málit enn vegit hefir — enn víginu veld ek". Síðan nefnir hann vátta, at ónýtt er málit — "enn þó at Ingólfr dræpi hlǫðukálf, gaf ek honum enga sǫk á því. Nú mun ek bjóða sætt, meir eftir því sem maðr var verðr, enn eftir ofsa yðrum Esphœlinga". Fóru menn heim af þingi.

Ingólfr var utan þann vetr, ok undi því eigi lengr; verr fé sínu ok kaupir góða gripi, ok tjǫld þau er góðir gripir váru. Glúmr hafði gefit honum feld góðan; þann skifti hann í skarlazkyrtil. Ok þat sumar er hann fór utan, kom út sá maðr, er Þjóðólfr hét. Móðir hans bjó á Æsustǫðum. Hann ferr til Hamars ok hittir Helgu. Einn dag hafði Glúmr riðit upp til Hóla, ok er hann reið ofan til Saurbœjar, kom þar í móti honum Þjóðólfr.

Þá sagði Glúmr: "Um kvámur þínar er mér ekki til Hamars, ok ætla ek mér at annask um ráð Helgu — enn ef þú lætr eigi af, mun ek bjóða þér hólmgǫngu". Hann svarar, ok kveðsk ekki mundu keppa við Glúm, ok lætr af kvámum.

Nú kemr út Ingólfr ok ferr til Þverár, ok tekr Glúmr við honum ok bauð með sér setugrið. Þat þiggr hann.

Einn dag mælti Ingólfr: "Nú vil ek, Glúmr, at þú sjáir yfir varning minn". Hann gerir svá, ok sýnisk honum vel varit vera. Þá mælti Ingólfr: "Þú fekt mér fararefni; nú kalla ek þik eiga þetta fé".

Þá segir Glúmr: "Þat eitt fé hefir þú, at ek ætla ekki mér þat".

"Hér eru þó tjǫld, er ek hefi keypt til handa þér, þau skaltu þiggja — hér er einn kyrtill".

Glúmr svarar: "Þiggja skal ek gjafar þínar". Einn dag spurði Glúmr, hvárt Ingólfr vildi vera heima með honum.

Ingólfr svarar: "Þat er í hugnum, at skiljask eigi við þik, ef þess er kostr — stóðhross mín vil ek þér gefa".

Glúmr segir: "Ek mun þiggja hrossin, enn nú skulum vit finna Þorkel á Hamri í dag". Svá gera þeir. Þorkell fagnar vel Glúmi.

Þá mælti Glúmr: "Þú hefir gert sakar við Ingólf, enn nú máttu bœta þat með þeim hætti, at gifta honum dóttur þína. Er hann þess ráðs maklegr, enn ek mun fé til leggja með honum, ok ek hefi hann reynt at góðum dreng — enn ef þú gerir eigi svá, muntu missmíði á sjá". Þessu játir hann, ok fær Ingólfr þessar konu, ok gerisk búmaðr ok nýtr drengr.