Bókastaðir

Sá maðr er nefndr til sǫgunnar, er Arnórr hét ok var kallaðr rauðkinnr. Hann var Steinolfs son, Ingjalds sonar, ok brœðrungr Glúms at frændsemi. Hann hafði lengi í fǫrum verit ok var vel metinn ok var með Glúmi jafnan, er hann var út hér. Hann veik til við Glúm, at hann biði konu til handa honum. Glúmr spyrr, hverrar konu hann vili biðja. Arnórr segir:

"Þórdísar Gizurardóttur, er Þorgrími Þórissyni var synjat." Glúmr segir:

"Óvænt þykki mér þat horfa, því at mér þykkir ykkar engi munr. En Þorgrímr á bústað góðan ok auð fjár, frændaafla mikinn, en þú átt engi bústað ok ógnóg fé. En ek vil eigi ójǫfnuð bjóða Gizuri, svá at eigi ráði hann fyrir dóttur sinni, sem hann vill, því at Gizurr er góðs verðr frá mér." Arnórr segir:

"Þá nýt ek góðra frænda, ef ek get þá betra kost, at þú flytir mitt mál. Heittu honum vinfengi þínu. Ok mun hann þá gefa konuna, því at þetta mundi jafnræði kallat, ef eigi hefði svá fríðum manni verit frá vísat áðr sem Þorgrímr er."

Glúmr lét at eggjask ok fór með honum á fund Gizurar ok tjár málit fyrir honum. Gizurr segir:

"Vera kann þat, Glúmr," segir hann, "at þat verði mælt, at mér mislítisk, ef ek gef dóttur mína Arnóri, frænda þínum, en mér sýndisk eigi at gefa Þorgrími." Glúmr segir:

"Rétt er mælt, en þó er því at at lýsa, ef þú vill várt mál virða, at þar í mót mun mitt vinfengi koma." Gizurr segir:

"Þat þykki mér mikils vert, en grunar mik, at þá komi í mót óvinfengi annarra manna." Glúmr segir:

"Þú sér ok ráð þitt, en miklu mun hér um skifta minn þótta, hvárt þú gerir." Þá segir Gizurr:

"Eigi skaltu ørendlaust fara þetta sinn," ok rétti fram hǫndina ok festir Arnórr sér konu.

En Glúmr segir, at hann vill þat til leggja, at brúðhlaup skal vera at Þverá um haustit. Ok skilja þeir nú við svá búit.

Arnórr átti malt út at Gásum, ok skyldi hann sjalfr sœkja ok húskarl einn með honum. En Þorgrímr Þórisson fór þann dag til laugar, er þeirra var útan ván með maltit, ok váru at Hrafnagilslaugu ok sex húskarlar hans með honum.

En er þeir kómu útan ok vildu ríða yfir ána, þá mælir Þorgrímr: "Mun eigi nú mjǫk vel fallit at hitta þá Arnórr? Missum eigi maltanna, ef vér skulum þó missa konunnar."

Gengu þeir Þorgrímr í móti þeim með brugðin sverð. Ok er þeir Arnórr sá þat, hverr liðsmunr var, þá hleypti hann á kaf ok svá yfir ána, en klyfjahestarnir váru fyrir vestan ána.

Þá mælti Þorgrímr: "Eigi berum vér til alls ógiftu. Ǫlit skulum vér drekka, en þeir munu ráða kosti konunnar."

Þorgrímr ríðr til Espihóls hins syðra. Þórir var þá sjónlauss. En þeir fǫrunautar Þorgríms váru allkátir ok hlógu mjǫk, ok spyrr Þórir, hvat þeim þœtti svá hlœgligt.

Þeir sǫgðusk eigi vita, hvárir fyrr mundu veizluna halda, sǫgðu þar fǫngin, en þá frá elta er áttu, "en brúðguminn á kafi."

Ok er Þórir heyrir þetta, þá mælti hann: "Þykkir yðr vel komit málinu yðru, er þér hlæið svá mjǫk. Eða hvert mun nú órræði yðvart? Ætlið þér hér í nótt at sofa ok engis annars við þurfa? Eigi kunnið þér þá skaplyndi Glúms, ef honum þykkir góð fǫr frænda síns. Ek kalla ráð at safna mǫnnum. Meiri ván, at Glúmr hafi nú saman dregit marga menn."

Þar var þá vað á ánni er nú er ekki. Þeir sǫfnuðu nú at sér átta tigum vígra manna um nóttina ok bjuggusk við á hólinum framanverðum, því at þar var vaðit á ánni við hólinn sjalfan.

En frá Arnóri er at segja, at hann finnr Glúm ok segir honum frá fǫrum sínum. Hann segir:

"Ekki kom mér þat at óvǫrum, at þeir léti eigi kyrrt. Ok er nú á vandi nokkurr, svívirðing, ef kyrrt er, en allósýn ef virðing, ef við er leitat at rétta. En þó skal nú safna mǫnnum."

Ok er ljóst var um morgininn, þá kom Glúmr at ánni með sex tigu manna ok vildi ríða yfir ána. En þeir grýttu á þá, Esphœlingar, ok gekk eigi fram reiðin ok hvarf Glúmr aftr, ok bǫrðusk yfir ána með grjóti ok skotum. Ok urðu þar margir sárir, en engir eru nefndir. Ok er heraðsmenn urðu varir við, þá drifu þeir til um daginn ok gengu í milli, ok var á komit sættum ok leitat, hvat Esphœlingar vilja bjóða fyrir ósœmðarhlut þann, er þeir hǫfðu gǫrt Arnóri. En þau kómu svǫr í móti, at ekki mundu bœtr fyrir þat koma, þó at Arnórr hleypti frá maltklyfjum sínum. Þá var leitat, at Glúmr mundi eiga hlut í at biðja Herþrúðar Gizurardóttur til handa Þorgrími, ok skuldu því at eins ráð takask með þeim Arnóri ok Þórdísi, nema Glúmr gæti konu þessa til handa Þorgrími. Ok þótti sú betr gefin, er Þorgrímr ætti.

Nú með því at margir áttu hlut í, þá heitr Glúmr sinni umsýslu, hittir Gizur ok vekr þetta mál ok mælti: "Þat má virðask hlutgirni, ef ek bið bæði konu mínum frændum ok Esphœlingum. En at óhǫpp stǫðvisk í heraði, þá þykkjumk ek skyldr at veita þér mína hollustu, ef þú gerir at mínum vilja." Gizurr segir:

"Svá sýnisk mér bezt, at þú ráðir, því at mér sýnisk vel boðit dóttur minni, at þetta sé."

Takask nú ráðin hvárratveggju. Gerði Arnórr bú at Uppsǫlum, en Þorgrímr bjó í Mǫðrufelli. Litlu síðar andask Gizurr. Þá fœrði Saldís byggð sína á Uppsali. Arnórr gat son við Þórdísi, er Steinolfr hét. Annan son átti Þorgrímr ok hét sá Arngrímr ok var efniligr maðr í uppvexti sínum ǫllum.

Saldís bauð heim dóttursyni sínum hvárumtveggja. Arngrímr var tveim vetrum ellri en Steinolfr. Ok óxu eigi vinsælli menn upp í Eyjafirði eða albetr væri at sér gǫrvir ok unnusk allmikit. Þá er annarr var fjǫgurra vetra en annarr sex vetra, léku þeir sér um dag ok bað Steinolfr Arngrím ljá sér messingarhest. Arngrímr svaraði:

"Ek mun gefa þér, því at þat er nú heldr þitt leika en mitt fyrir aldrs sǫkum."

En Steinolfr sagði fóstru sinni, hvé góða gjǫf hann hafði þegit. Hon kvað þat vel vera, at hvárr þeirra var svá vel til annars.

Kona sú fór þar um herað, er Oddbjǫrg hét, gleðimaðr, fróð ok framsýn. Þótti mikit undir, at húsfreyjur fagnaði henni vel um heraðit. Sagði nokkut vilhallt, sem henni var beini veittr. Hon kom til Uppsala ok tók Saldís vel við henni ok bað hana spá nokkut um þá sveinana ok spá vel. Hon segir:

"Vænligir eru þessir sveinar, ef þeim vinnsk gæfan. Þat er mér vandsét." Saldís mælti:

"Eigi ætla ek þér nú allgóðan þykkja beinann fyrir skútu þessa." Hon segir:

"Ekki mun þetta ráða verðgetum þínum. Ok þarftu eigi svá orðvǫnd at vera." Saldís mælti:

"Fámælt skaltu þar um vera, ef þér segir eigi vel hugr um." Hon segir:

"Ekki hefi ek enn ofmælt hér um, en eigi ætla ek lengi ástúðigt með þeim." Saldís mælti:

"Annars þœttumk ek makligri fyrir góðan beina, ok muntu vera rekin í brott, ef þú ferr með illspár." Oddbjǫrg segir:

"Ek ætla nú eigi þurfa at hlífask við, er þú lætr svá um enga sǫk. Mun ek þik ok eigi oftar heim sœkja. En þú uni við svá vel sem þú vill. En þat kann ek þér at segja, at þeir munu banaspjót eftir berask, ok mun hvat ǫðru verra af hljótask hér í heraði."

Ok er Oddbjǫrg ór sǫgunni.

Þat gerisk eitt sumar á alþingi, at í Fangabrekku gengusk menn at sveitum, Norðlendingar ok Vestfirðingar. Gekk Norðlendingum þyngra. Var fyrir sveit þeirra Már, sonr Glúms. Kemr þar at maðr einn, er Ingolfr hét, sonr Þorvalds. Faðir hans bjó á Rangárvǫllum. Már mælti:

"Þú ert þrekligr maðr. Muntu vera sterkr. Veit mér at ganga til fangs." Hann segir:

"Þat mun ek gera fyrir þínar sakir."

Sá fell er í móti var. Gengr til annarr ok inn þriði, ok fór svá. Nú hugnaði Norðlendingum.

Þá mælti Már: "Ef þú þarft míns formælis, skal ek þér at liði verða, eða hvat skal nú ráða þinna?" Hann segir:

"Ekki hefi ek ráðit ok vilda ek helzt norðr um ok taka verknuð." Már segir:

"Þat vil ek, at þú farir með mér. Ok mun ek fá þér vist."

Ingolfr átti stóðhross góð ok kallaði hestinn Snækoll. Hann fór norðr af þingi til Þverár, var þar um stund.

Einn dag spurði Már, hvat Ingolfr ætlaði fyrir sér. "Hér þyrfti verkstjóra ok væri hagr nokkut. Hér er sleði einn, er þú skalt at gera, ok ertu bjarghagr, ef þú kannt þetta." Ingolfr segir:

"Til þessar vistar væra ek fúsastr. En þat hefir orðit stundum, at mein hefir þótt at hrossum mínum í búfjárhǫgum." Már segir:

"Ekki mun hér at slíku talit."

Ingolfr gerir nú at sleðanum, ok kemr Glúmr ok lítr á smíðit.

"Þetta er vel gǫrt," segir Glúmr, eða hvat er ráða þinna? Ingolfr segir:

"Ek hefi ekki ráðit." Glúmr segir:

"Mik vantar verkstjóra, eða ertu nokkut við þat brugðinn?" Hann segir:

"Lítt í slíkum stǫðum, en fúss væra ek með þér at vera." Glúmr segir:

"Hví skal eigi þat? Sé ek, at þit Már leggið lag ykkart saman."

Nú kemr Már heim ok segir Ingolfr honum. Hann segir:

"Gott þykki mér, ef þetta verðr vel, ok segja mun ek þér ok segja mun ek þér þrimr sinnum, ef fǫður mínum mislíkar, en ef þá gerir þú eigi at, mun ek hætta."

Ingolfr tekr nú til umsýslu ok glíkar Glúmi vel.

Einn dag ferr Glúmr til hestaþings ok verkstjóri hans. Ríðr hann meri, en hestr hans rennr hjá. Er þar skemmtun góð. Þar var Kalfr frá Stokkahlǫðu. Hann átti hestklár einn gamlan. En hann kom hverjum hesti fyrir. Hann mælti:

"Hví skal eigi þann hér í móti leiða dýrkalkinn þeirra Þveræinga?" Glúmr segir:

"Þat er ójafnligt, hestr sá ok klárr þinn." Hann segir:

"Því munuð þér eigi vilja, at engi hugr mun í vera. Kann vera, at sanni it fornkveðna, at fé sé dróttni glíkt." Glúmr segir:

"Þat mun þér ókunnigt. Mun ek ok eigi neita fyrir hans hǫnd, en at mun vera eigi lengr en hann vill." Kalfr segir:

"Vánir má þess vita, at fátt muni móti yðrum vilja" Váru hestar fram leiddir ok bitusk vel. Ok þótti ǫllum Ok þótti ǫllum hestr Ingolfs, betr ganga. Ok vill Glúmr þá skilja. Ríða heim. Er Ingolfr þar þau misseri, ok hugnar Glúmi vel við hann.

Samkváma var við Djúpadalsá. Þar kemr Glúmr ok Ingolfr með hest sinn. Kalfr kemr þar. Hann var vinr Esphœlinga. Þar var hestr hans, ok býðr, at nú skulu þeir til þrautar leggja hestaatit. Glúmr kvað Ingolf ráða skulu. Hann lézk ófúss vera, en nennti eigi undan at ganga. Eru hestar fram leiddir. Keyrir Kalfr hest sinn. Gengr hestr Ingolfs betr í ǫllum lotum. Þá keyrir Kalfr stafinn við eyra hesti Ingolfs, svá at hann svimrar, ok þegar eftir réð hann á. Glúmr gekk þá at ok náisk jǫfnuðr. Ok lýkr svá, at hestr Kalfs gekk út. Varð þá óp mikit. Ok at skilnaði laust Kalfr Ingolf með stafnum. Standa menn nú á milli. Glúmr mælti:

"Gefum engi gaum at slíku, svá lýkr hér hverju hestaþingi."

Már mælti við Ingolf: "Svá mun faðir minn til ætla, at þér verði engi svívirðing at þessu hǫggvi"

Þorkell hét maðr, er bjó á Hamri. Þangat ferr Ingolfr ok hittir dóttur bónda. Hon var fríð kona. Faðir hennar hafði vel fé. Ekki var hann mikilmenni. Þó geymir Ingolfr vel umsýslu heima, en smíðar færa en var.

Már rœddi um við hann um sinn: "Nú finn ek, at fǫður mínum mislíkar, er þú gengr frá húsi."

Ingolfr svarar vel, en þó dregr til sama munar. Már talar til ǫðru sinni ok it þriðja sinn, ok stoðar þó ekki.

Þat var eitt kveld, er hann kom síð heim ok váru menn mettir, þá mælti Glúmr "Nú skulum vér taka oss fulltrúa, ok skemmtum oss. Mun ek kjósa fyrst, ok eru þrír mínir fulltrúar. Einn er fésjóðr minn, annarr øx mín, þriði stokkabúr."

Þá kaus annarr at ǫðrum. Þá mælti Glúmr:

"Hvern kýss þú, Ingolfr?" Hann segir:

"Þorkel at Hamri."

Hann Glúmr sprettr upp ok hefir sverðshjǫltin fyrir sér ok gekk at honum ok mælti. "Makligan fulltrúa kaustu þér."

Allir sá, at Glúmr var reiðr. Hann gekk út ok Ingolfr með honum.

Þá mælti Glúmr við Ingolf: "Far þú nú til fulltrúa þíns ok seg, at þú hafir vegit Hlǫðu-Kalf." Hann segir:

"Hví muna ek því ljúga á mik?"

"Svá skaltu gera sem ek vil."

Ok nú gengu þeir báðir saman. Ok nú víkr hann Glúmr í hlǫðu ok sá þar kalf einn ok høggr í hǫfuðit ok fær honum sverðit blóðugt. "Gakk nú suðr yfir ána ok seg, at þú væntir þar at eins trausts, ok sýn honum blóðugt sverðit, at jarteignir sé skýrar."

Hann gerir svá, finnr Þorkel ok sagði honum tíðendin, at hann minntisk hǫggs þess, er Kalfr laust hann, ok kvazk hafa drepit hann. "Ok leita ek mér hingat til trausts, sem þú hefir mælt." Hann segir:

"Þú ert glópr mikill, drepit góðan dreng, ok dragsk út sem skjótast. Eigi vil ek, at þú sér drepinn í húsum mínum."

Hann ferr heim ok kemr á fund Glúms. Ok spyrr hann: "Hversu gafsk nú fulltrúinn?" Ingolfr segir:

"Eigi gafsk vel." Glúmr segir:

"Reyn þú nú minn fulltrúa þá," ok fylgði honum í stokkabúr út. "Vandhœfr muntu verða, ef hann er drepinn Hlǫðu-Kalfr."

Annan dag eftir er sagt víg Hlǫðu-Kalfs frá Stokkahlǫðu. Ok nú segir Þorkell, at sá maðr hafði þar komit, er því óhappi lýsti á sik. Hafa allir þat fyrir satt. Líðr nú vetr sá.

Glúmr sendir Ingolf norðr til Einars Konalssonar ok fekk honum níu hundruð vaðmála ok mælti: "Þú hefir ekki kaup haft með mér. Ok við fégætni þína þá máttu þessu koma þér í gagn. En mál þetta, er þér er kennt, mun ek annask, ok mun þik ekki saka. Galt ek þér þat fyrir þrályndi þína. Ok ef þú kemr út, máttu mín vitja." Ingolfr mælti:

"Þess bið ek, at þú látir eigi gifta konu frá mér."

"Því væni ek þér."

Hross hans váru þar eftir. Einarr Konalsson kom Ingolfi útan. En Þorvaldr bjó mál eftir Kalf til Hegranessþings, ok horfði til þess, at Ingolfr mundi verða sekr. Glúmr var ok þar ok frændr Ingolfs nokkurir. Þeir hitta Glúm, ok biðja hann ásjá ok kváðusk til mundu leggja ok bœta fyrir hann. Glúmr segir:

"Ek mun á sjá þetta mál fébótalaust."

Þá er dómr fór út ok til varna var boðit, þá sagði Glúmr, at ónýtt var málit. "Hafið þér ǫðrum manni á hendr búit málit en vegit hefir, en víginu veld ek."

Síðan nefnir hann vátta, at ónýtt er málit. "En þó at Ingolfr dræpi hlǫðu-Kalf, gaf ek honum enga sǫk á því. Nú mun ek bjóða sætt meirr eftir því, sem maðr var verðr, en eftir ofsa yðrum Esphœlinga."

Fóru menn heim af þingi.

Ingolfr var útan þann vetr ok undi því eigi lengr. Verr fé sínu ok kaupir góða gripi ok tjǫld þau, er góðir gripir váru. Glúmr hafði gefit honum feld góðan. Þann skifti hann í skarlatskyrtil.

Ok þat sumar, er hann fór útan, kom út sá maðr, er Þjóðolfr hét. Móðir hans bjó á Æsustǫðum. Hann ferr til Hamars ok hittir Helgu. Einn dag hafði Glúmr riðit upp til Hóla. Ok er hann reið ofan til Saurbœjar, kom þar í móti honum Þjóðolfr.

Þá sagði Glúmr: "Um kvámur þínar er mér ekki til Hamars, ok ætla ek mér at annask um ráð Helgu. En ef þú lætr eigi af, mun ek bjóða þér holmgǫngu."

Hann svaraði ok kvazk ekki mundu keppa við Glúm ok lætr af kvámum.

Nú kemr út Ingolfr ok ferr til Þverár. Ok tekr Glúmr við honum ok bauð með sér setugrið. Þat þiggr hann.

Einn dag mælti Ingolfr: "Nú vil ek, Glúmr, at þú sjáir yfir varning minn."

Hann gerir svá, ok sýnisk honum vel varit vera. Þá mælti Ingolfr:

"Þú fekkt mér fararefni. Nú kalla ek þik eiga þetta fé." Þá segir Glúmr:

"Þat eitt fé hefir þú, at ek ætla ekki mér þat."

"Hér eru þó tjǫld, er ek hefi keypt til handa þér. Þau skaltu þiggja. Ok hér er einn kyrtill." Glúmr segir:

"Þiggja skal ek gjafar þínar."

Einn dag spurði Glúmr, hvárt Ingolfr vildi vera heima með honum. Ingolfr segir:

"Þat er í hugnum at skiljask eigi við þik, ef þess er kostr. Stóðhross mín vil ek þér gefa." Glúmr segir:

"Ek mun þiggja hrossin. En nú skulum vit finna Þorkel á Hamri í dag." Svá gera þeir. Þorkell fagnar vel Glúmi.

Þá mælti Glúmr: "Þú hefir gǫrt sakar við Ingolf, en nú máttu bœta þat með þeim hætti at gifta honum dóttur þína. Er hann makligr þess ráðs, makligr en ek mun fé til leggja með honum. Ok ek hefi hann reynt at góðum dreng. En ef þú gerir eigi svá, muntu missmíði á sjá."

Þessu játir hann, ok fær Ingolfr þessar konu ok gerisk búmaðr ok nýtr drengr.