Bókastaðir

Frá því er sagt eitt sumar, at skip kom í Hrútafjǫrð, þar váru á sýstr tvær, Þórey ok Gróa; þær fóru báðar til vistar til Hofs ok váru þar um vetrinn með Þorsteini, en sóttu hann at um várit, at hann skyldi fá þeim staðfestu nǫkkura. Þórey keypti land at ráði Þorsteins ok bjó þar, en Gró fekk hann bústað nærr sér. Þorsteinn hafði beðit ámæli af konu sinni Þuríði, at hann legði hug á Gró fyrir sakir fjǫlkyngi hennar. Gróa keypti malt ok bjó til veizlu ok bauð Ingimundarsonum þangat. Eigi þóttu þær systr svá lítils háttar vera; hon bauð ok Mávi af Másstǫðum ok mǫrgum heraðsmǫnnum. Ok ena þriðju nótt, áðr Þorsteinn skyldi heiman ríða, dreymði hann, at kona sú, er fylgt hafði þeim frændum, kom at honum ok bað hann hvergi fara; hann kvaz heitit hafa.

Hon mælti: "Þat líz mér óvitligra, ok þú munt ok illt af hljóta," — ok svá fór þrjá nætr, at hon kom ok ávítaði hann ok kvað honum eigi hlýða mundu, ok tók á augum hans.

Þat var siðvenja þeira, þegar Þorsteinn skyldi nǫkkur heiman fara, at allir kómu þann dag til Hofs, er ríða skyldu. Kómu þeir Jǫkull ok Þórir, Már ok þeir menn aðrir, er fara skyldu. Þorsteinn bað þá heim fara; hann kvaz vera sjúkr. Þeir gera svá.

Þann aptan, þá er sól var undir gengin, sá sauðamaðr Gró, at hon gekk út, ok gekk andsœlis um hús sín ok mælti: "Erfitt mun verða at standa í mót giptu Ingimundarsona."

Hon horfði upp í fjallit ok veifði gizka eðr dúki, þeim er hon hafði knýtt í gull mikit, er hon átti, ok mælti: "Fari nú, hvat sem búit er."

Síðan gekk hon inn ok lauk aptr hurðu. Þá hljóp aurskriða á bœinn, ok dó allir menn. Ok er þetta spurðiz, þá ráku þeir brœðr á burt Þóreyju systur hennar ór sveit. Þar þótti reimt jafnan síðan, er bygð Gró hafði verit, ok vildu menn þar eigi búa frá því upp.

Þorgrímr at Karnsá gat barn við frillu sinni, er Nereiðr hét, ok af orðum konu hans var barnit út borit.

Astúðigt var með þeim brœðrum, Ingimundarsonum, ok opt funduz þeir. Eitt sinn hitti Þorsteinn brœðr sína; leiddi Þórir hann á gǫtu. Þorsteinn spyrr þá Þóri, hverr honum þœtti fyrir þeim brœðrum. Þórir kvað þat eigi getumál — "at þú ert fyrir oss um allar ráðagerðir ok vitsmuni."

Þorsteinn svarar: "Jǫkull er brjóst fyrir oss um ǫll harðræði."

Þórir kvaz minstháttar af þeim fyrir þat — "at á mik kemr berserksgangr jafnan, þá ek vilda sízt; ok vilda ek, bróðir! at þú gerðir at."

"Því em ek hér kominn, at ek hefir spurt, at Þorgrímr, frændi várr, hefir látit bera út barn sitt af orðum konu sinnar, ok er þat illa gǫrt; þykki mér ok með stórum meinum, at þú ert eigi í øðli þínu sem aðrir menn."

Þórir kvaz hvervetna mundu til vinna, at þetta hyrfi af honum. Þorsteinn kvaz ok vilja ráð til leggja — "eðr hvat muntu vilja til vinna?"

Þórir svarar: "Þat sem þú vilt."

Þorsteinn mælti: "Einn er sá hlutr, er ek beiðumz, en þat er goðorð til handa sonum mínum."

Þórir kvað þat vera skyldu.

Þorsteinn mælti: "Nú vil ek heita á þann, er sólina hefir skapat — þvíat ek trúi hann máttkastan — at sjá ótími hverfi af þér; vil ek þat gera í staðinn fyrir hans sakir at hjálpa við barninu ok fœða upp til þess, at sá, er skapat hefir manninn, mætti honum til sín snúa síðan; þvíat ek get honum þess auðit verða."

Síðan stigu þeir á hesta sína ok fóru þangat til, er þeir vissu, at barnit var fólgit ok þræll Þóris hafði fundit við Karnsá, ok sá þeir at breitt hafði verit yfir andlitit, ok kraflaði fyrir nǫsunum, ok var þá komit at bana. Þeir tóku barnit ok fluttu heim til Þóris, ok hann fœddi upp sveininn, ok var kallaðr Þorkell krafla. En berserksgangr kom aldri síðan á Þóri. Komz svá Þorsteinn at goðorðinu.

Olafr bjó at Haukagili, en Óttarr í Grímstungum; hann átti Ásdísi dóttur Ólafs, ok á lǫgfundum áttu þeir eina búð.

Synir Þorsteins óxu upp ok váru gerviligir menn. Guðbrandr var mikill maðr ok sterkr. Ingólfr var manna fríðastr ok þó mikill; hann hafði ok atgervi yfir flesta menn.

Ok á einu haustþingi kómu þar margir menn saman, ok var leikr stofnaðr. Ingólfr vár í leiknum ok sýndi þá enn atgervi sína. Ok eitt sinn, er hann sótti eptir knetti sínum, bar svá til, at hann fló til Valgerðar Óttarsdóttur; hon svipti at mǫtli sínum, ok tǫluðuz þau við um hríð. Honum sýndiz konan forkunnliga fríð, ok hvern dag, þann er eptir var þingsins, kom hann til tals við hana. Eptir þat gerir hann þangat kvámur sínar jafnan.

Óttari var þetta í móti skapi, ok kom á rœðu við Ingólf ok bað hann eigi þat gera, er báðum þeim var til ósœmðar, ok kvaz heldr vilja gefa honum konuna með sœmð, en hann fífldi hana með vanvirðu. Ingólfr kvaz gera mundu um kvámur, sem honum sýndiz, ok kvað honum enga ósœmð at því. Óttarr hitti nú Þorstein ok bað hann eiga hlut í með Ingólfi, at hann gerði at. Hann kvað svá vera skyldu.

Þorsteinn mælti til Ingólfs: "Hví verðr þér þat fyrir at gera Óttari sneypu eðr svívirða dóttur hans? Hefir þú illt ráð upp tekit, ok mun okkr verða at sundrþykki, ef þú gerir eigi at."

Lét Ingólfr þá af kvámum, en orti mansǫngsvísur nokkurar um Valgerði ok kvað síðan. Óttarr fór enn á fund Þorsteins ok kvaz illa una við kveðskapinn Ingólfs — "þykki mér þú skyldr til at leggja nǫkkut ráð á."

Þorsteinn kvað eigi at sínu skapi gǫrt — "ok hefir ek um talat, ok tjóar mér eigi."

Óttarr mælti: "Bœta máttu fé fyrir Ingólf eðr leggja leyfi til, at vér sœkim hann til laga."

"Fýsa vil ek þik," kvað Þorsteinn, "at þú gefir at engan gaum, ok máttu at lǫgum gera þat."

Óttarr fór stefnufǫr til Hofs ok stefndi Ingólfi til Húnavatnsþings ok bjó mál til sóknar. Ok er Jǫkull spyrr þetta, gerði hann sik óðan um ok kvað slíkt mikil endœmi, ef þeir frændr skyldi þar sekir gǫrvir í átthaga sínum, ok kvað Þorstein mjǫk eldaz — "ok þótt vér sém eigi lǫgmenn, þá munu vér eyða málit með ǫxarhǫmrum." Ok er várþing kom, bað Ingólfr Þorstein leggja ráð til um málit ella kvaz hann mundu fœra ǫxi í hǫfuð Óttari.

Þorsteinn mælti: "Nú vil ek, at þú neytir goðorðsins ok takir við" — ok svá var gǫrt.

Ok er í dóm kom málit, gengu þeir Ingólfr ok Jǫkull at dómum ok hleyptu upp með hǫggum, ok fell niðr málit.

Litlu eptir þingit segir Óttarr Ólafi mági sínum, at hann mundi eigi við vera ok selja land sitt. Hann gerði svá, fœrði bú sitt suðr um heiði.

En eigi langan tíma upp frá þessu tók Þorsteinn sótt ok andaðiz, ok þó at fyrr segi líflát Þorsteins, þá léz Jǫkull fyrstr þeira brœðra, en Þórir lifði lengst. Þorkell krafla var þá þrévetr, er Þórir andaðiz, fóstri hans. Þá fór Þorkell til Þórorms ok var þar uppfóstraðr.

Eigi ætluðu menn, at fá mundu iðgjǫld Þorsteins ok brœðra hans, en þó þótti mǫrgum synir hans vel stíga í spor honum.

Ingólfr þótti konunum vænstr, svá sem kveðit var:

Þeir brœðr skiptu arfi með sér. Ingólfr bjó at Hofi, en Guðbrandr at Guðbrandsstǫðum. Ingólfr átti Halldísi, dóttur Ólafs frá Haukagili; hon var yngri en Ásdís, er Óttarr átti, er móðir var Valgerðar ok Hallfreðar vandræðaskálds. Ingólfr kom at finna Valgerði, jafnan er hann fór til þings eðr frá. Þat líkaði Óttari illa; hon gerði honum ok klæði ǫll, þau er mest skyldi vanda.

Nǫkkurum vetrum eptir líflát Þorsteins Ingimundarsonar fann Óttarr, er hann reið af þingi á Bláskógaheiði, mann sekjan, er Þórir nefndiz, kominn at austan ór fjǫrðum, ok kvaz hafa sekr orðit um konumál ok bað hann Óttar viðtǫku. Óttarr kvaz mundu gera á þessu kost — "ef þú ferr sendiferð mína." Hann spyrr, hver sú væri.

Óttarr svarar: "Ek vill senda þik norðr í Vatnsdal til Ingólfs, at þú sitir um líf hans, eðr annars hvárs þeira brœðra, þvíat eigi er ólíkligt, ef at líkindum ferr, at þeir verði eigi giptudrjúgir. Nú ef þú ferr, mun ek veita þér ásjá."

Hann kvaz til þess vel fœrr — "þvíat eigi brestr mik áræði."

Hann fór heim með Óttari, ok keyptu þessu saman, at hann skyldi drepa Ingólf eðr Guðbrand, ef hann næði honum heldr; en Óttarr skyldi koma honum útan. Hann fór norðr til Vatnsdals ok kom til Hofs; var þar um nótt ok bað Ingólf ásjá, kvaz vera sekr maðr. Ingólfr kvaz eigi þurfa utanheraðsmanna ok kvað sér slíka auðfengna, bað hann á brottu verða skjótt ok kvaz illa á hann lítaz. Þórir fór á brott ok kom til Guðbrands; hann tók við honum, ok var hann þar um hríð. Ok einn morgin bað Guðbrandr hann taka sér hest ok gekk út, en Þórir eptir; ok er Guðbrandr kom á þreskǫldinn, þá laut hann við, en Þórir veitti honum þá tilræði; ok er hann heyrði, at oxin þaut, veik hann sér hjá dyrunum, en Þórir hjó í ásinn, er fram tók ór vindskeiðunum, ok stóð oxin þar fǫst; en Þórir hljóp á brott ór garði, en Guðbrandr eptir. Þórir hljóp yfir árgljúfrin, þegar er hann kom at, ok lá fallinn. Guðbrandr skaut eptir honum sverði, ok kom á hann miðjan. Hann hafði knýtt beilslinu um sik, ok kom sverðit á beilshringinn. Guðbrandr hljóp yfir ána ok at Þóri, ok var hann þá dauðr; kasaði hann hann þar. Skǫrð váru fallin í sverðinu, ok eitt, þat er leggja mátti í fingragóm. Brýnt var at síðan, ok var it bezta vápn.

Guðbrandr fór at finna bróður sinn ok sagði honum þessi tíðindi ok kvað þetta vera ráð Óttars ok lét þá við slíku mundu búaz eiga. Ingólfr kvað slík mikil firn, ok riðu þegar suðr til Borgarfjarðar ok báru þetta at Óttari; en hann mælti móti, þvíat þar var þá fjǫlment, ok náðu þeir honum eigi. Var þá leitat um sættir, ok sættuz at því, at Óttarr galt hundrað silfrs, en Þórir skyldi ógildr. Þat fylgði ok þessi sætt, at Ingólfr skyldi óheilagr falla, ef hann kœmi at finna Valgerði, svá at Guðbrandr fylgði honum eigi.

Þá mælti Ingólfr: "Til þess máttu ætla, Óttarr! ef fleiri farar verða óvingjarnligar til vár en sjá, at þá mun eigi fébótum viðkoma, ok þér mun þá at verðugu goldin svikræðin."

Hann kvað þat marga mæla mundu, at væri sakir til, áðr þetta var gǫrt. Síðan skildu þeir.

Svartr hét maðr, er skipi sínu kom á Minþakseyri; hann var suðreyskr at ætterni, maðr mikill ok sterkr, óvinsæll ok litt við alþýðuskap; hann kom af brotnu skipi. Ok er menn vissu, hvers háttar maðr hann var, þá urðu engir til at taka við honum, ok fór hann um sveitir, unz hann kom til Óttars, ok bað hann viðtǫku ok ásjá.

Hann svarar: "Ómakliga sýniz mér til þín gǫrt at veita eigi slíkum manni, sem þú ert, ok vil ek við þér taka, þvíat þú ert maðr eigi lítilmótligr, okk hygg ek, at mér sé traust at þér mikit" — hann kvað hann þess makligan.

Svartr átti nǫkkut fé; var hann nú með Óttari, ok eigi lengi, áðr hann mælti til Svarts: "Ek vil senda þik norðr til Vatnsdals til Hofs. Sá maðr býr þar, er Ingólfr heitir; hann er sakadólgr minn ok hefir gǫrt mér margskonar skammir, ok fæ ek eigi rétt af honum en hann er þó mikilhœfr maðr, en ek hygg þik munu gæfu til bera með mínu tilstilli at hefna, þvíat mér líz vel á þik."

Svartr kvaz verit hafa þar, er eigi þótti ǫllum einn veg; kvað þat ok líkligra, at hann fengi erindit, sagðiz verit hafa í víkingu ok opt einn á brott komiz. Skip stóð uppi í Hvítá, ok með þeim hætti keyptu þeir saman, at hann skyldi hǫggva hǫnd eðr fót af Ingólfi eðr drepa Guðbrand, ef hann næði eigi Ingólfi, en Óttarr skyldi fá honum vetrvist ok koma honum útan. Svartr skyldi leita fyrir sér, ef hann kœmi eigi fram verkinu, en ella fara til vistar sinnar. Óttarr fekk sér varning frá skipi, ok fekk hann Svarti til meðferðar ok fekk honum ok mann til fylgðar ok hesta tveir, sagði honum til bygða, eðr hverjar leiðir honum var bezt at fara norðr eðr norðan.

Svartr fór, þar til er hann kom í Hvanndali; tók þar af hestum sínum ok bjó um varning sinn, en hestar gengu á bit. Svartr kom gangandi til Hofs snemma dags, ok var Ingólfr úti ok skepti spjót. Svartr kvaddi Ingólf ok kvað sér eigi greitt fariz hafa, kvað sér horfna á heiðinni hesta tveir, en varning sinn liggja þar, kistu ok húðfat, ok bað Ingólf fá til menn at leita með sér eðr flytja fǫng sín til bygða, kvaz vilja flytjaz norðr til Eyjafjarðar ok kvað sik verit hafa at Hrafnagili fyrir nǫkkurum vetrum. Ingólfr kvað nú fátt manna á bœnum — "en ek vil hvergi fara, ok verð í brottu í stað!"

"Þá muntu vilja fylgja mér á gǫtu ok vísa mér til annars bœjar" — ok svá var. Hann fór með honum á gǫtuna, ok varaðiz Ingólfr hann þó af hugboði sínu, þvíat Svartr vildi ávalt síðarr fara; hann var gyrðr sverði en hafði spjót í hendi mjǫk mikit; þat var fjaðrspjót langskept, ok vafit járni skaptit. Svartr beiddiz viðtǫku, en Ingólfr hefði af varningi slíkt er hann vildi — "ertu víðfrægr maðr, ok samir þér vel at taka útlenda menn, allra helzt ef eigi skortir fé til forgiptar."

"Eigi em ek því vanr," kvað Ingólfr, "at taka ókunna menn til mín; gefaz þeir margir illa, ok ertú eigi til þess ólíkligr, þvíat þú hefir ilsligt bragð á þér" — ok vísaði honum skjótt af hǫndum ok kvaz engu vilja við hann kaupa ok hvarf aptr.

Svartr fór ok kom til Guðbrands ok sagði honum ena sǫmu sǫgu.

Guðbrandr mælti: "Eigi gefiz þér vel, enir ókunnu menn; en sœkja má ek láta varning þinn, en gerum síðan, sem sýniz um vistafar."

Þeir fóru ok fundu varninginn, en ætluðu hestana mundu hafa í brott hlaupit. Þeir fundu þá fljótt. Guðbrandr hafði heim til sín allt saman ok tók við Svarti.

Ok er þat spyrr Ingólfr, hitti hann bróður sinn, ok þótti óvarlig hans tiltekja, "ok vil ek, at hann fari á brott."

Guðbrandr kvaz ætla, at eigi mundi sjá maðr honum til skaða ætlaðr, ok kvað hann sik eigi líkligan hafa til gǫrt, síðan hann kom.

Ingólfr svarar: "Þá líz okkr eigi þat einn veg, þvíat mér líz maðrinn flugumannligr, ok illa mun hann reynaz, ok vil ek eigi, at hann sé hjá þér, þvíat mér segir illa hugr um hann; en mér þykkir betri enn fyrri varinn" — en þat varð þó eigi, ok var hann þar um vetrinn.

En um várit, þá er sumra tók, fœrði Guðbrandr lið sitt í sel, ok var svá til skipat, at húsfreyja reið ein saman, en Guðbrandr ok Svartr einum hesti báðir, ok reið Svartr at baki. En er þau kómu á mýrar, þær er nú heita Svartsfellsmýrar, þá liggr í hestrinn undir þeim, ok bað Guðbrandr Svart skreiðaz aptr at hestinum, ok svá gerir hann. Ok nú sem Svartr sér, at Guðbrandr varaz hann eigi, þá snýr hann spjótinu.

Þetta sér húsfreyja ok mælti: "Varastu hundinn, er vill svíkja þik ok drepa!"

Ok í því lagði Svartr Guðbrand með spjótinu undir hǫndina ok þegar á hol. Guðbrandr fekk brugðit sverðinu ok slœmir eptir honum ok í sundr í miðju. Húsfreyja kom til sels ok sagði líflát þeira beggja, ok þóttu þetta ill tíðindi.

Ingólfr spyrr þetta ok kvað farit hafa eptir sínu hugboði ok bjó þegar mál til á hendr Óttari til alþingis um fjǫrráð við sik ok bróður sinn. Ok er menn kómu til þings, var leitat um sættir, ok var þat mjǫk torsótt við Ingólf. En sakir þess, at margir góðgjarnir áttu hlut í, ok hitt annat, at Ingólfr hafði eigi haldit sætt sína við Óttar um fundi við Valgerði, þá tók hann sættir, ok kómu fyrir fjǫrráð við Guðbrand þrjú hundruð silfrs, skyldi þá ok niðr falla sættarof við Óttar um Valgerðarmál; skiljaz nú við þetta ok váru sáttir.

Ingólfr átti tveir sonu við konu sinni, ok hétu þeir Surtr ok Hǫgni. Þeir váru báðir gerviligir menn. Ingólfr þótti mikill hǫfðingi ok stíga vel í spor sínum feðr um marga hluti. Ólafr at Haukagili tók þá at eldaz mjǫk.