Bókastaðir

Nú váru þau Hrolleifr með Ingimundi tveir vetr eðr þrjá; þau skiptu eigi skapsmunum sínum svá við sonu Ingimundar sem við aðra menn; en þeir þoldu þat illa, ok einna verst Jǫkull, þvíat þeir áttu svá harða ok marga leika, at við meiðingar stóð, ok kvað Jǫkull illa vera sendingina Sæmundar, — "ok sætir þó hófi," segir hann, "ef eigi verðr meira at," ok kvað aldri þann mannfjánda yfir þá skyldu ganga. Engi var munr þeira á vǫxt ok afl, þvíat hvárrtveggi var œrit sterkr.

Ingimundr mælti: "Illa gerir þú, Hrolleifr! er þú stillir eigi skap þitt ok launar eigi góðu gott; nú sér ek, at eigi má svá búit hlýða, ok mun ek fá þér bústað hér yfir í Ási."

Hrolleifr kvað sér þat ok eigi óvinveittra — "en vera hér við illlyndi sona þinna."

"Leitt er mér at segja þik afhendan," kvað Ingimundr, "þvíat þat hefir ek aldri gǫrt, ef ek hefir við manni tekit."

Þorsteinn kvaz ætla; at síðarr mundi verra. Ingimundr bygði þeim Hrolleifi ok fekk móður hans bœinn í Ási, ok bjuggu þau þar lengi, ok helt Hrolleifr sik í ǫllu til jafns við sonu Ingimundar.

Í þenna tíma kómu út brœðr tveir, hét annarr Hallormr en annarr Þórormr ok váru auðgir menn; þeir váru með Ingimundi um vetrinn. Hallormr hefr uppi orð sín ok biðr Þórdísar, dóttur Ingimundar; honum var vel svarat; kvað Ingimundr at honum mikinn styrk sakir ríkdóms, ok var hon honum gefin. Fylgði henni heiman Kársnesland; þeira son var Þorgrímr. En Þórormr bjó í Tungu enni neðri í Vatnsdal; þar var síðan kǫlluð Þórormstunga.

Þess er getit, at veiðr mikil var í Vatnsdalsá, bæði laxa ok annarra fiska; þeir skiptu með sér verkum brœðr, synir Ingimundar, þvíat þat var siðr góðra manna barna í þann tíma at hafa nǫkkura iðn fyrir hendi. At þessu váru þeir fjórði brœðr, Þorsteinn, Jǫkull, Þórir ok Hǫgni, en Smiðr hafðiz annat at. Þeir brœðr fara í ána ok fengu mikit af. Hrolleifr hafði venju sína; váru þat illar búsifjar við alla, þá er í nánd váru; hafði þat ok eigi verit vina ráð, at Ingimundr tók nǫkkurn tíma við honum. Synir Ingimundar tóku því stórilla, er Hrolleifr sat í kostum þeira en miðlaði illt eina í mót, ok kǫlluðu þat mjǫk hafa orðit á fyrir fǫður sínum, at hann tók hann til sín. Þeir áttu veiði allir saman, Hofsmenn ok Hrolleifr; en svá var mælt, at Hrolleifr skyldi hafa veiði, ef eigi kœmi Ingimundar synir til eðr þeira menn, en skyldi hann ór ganga ánni fyrir þeim ok þeira mǫnnum; en at því gaf hann engan gaum, þvíat hann virði meira vilja sinn ok ranglæti, en hvat skilit var.

Ok eitt sinn, er húskarlar Ingimundar kómu til árinnar, mæltu þeir til Hrolleifs, at hann skyldi rýma netlǫgin fyrir þeim. Hrolleifr kvaz mundu gefa at því engan gaum, hvat sem þrælar segði. Þeir svǫruðu ok sǫgðu honum þat betr sama at halda eigi til kapps við þá Hofsmenn, ok kváðu honum þat eigi endaz munu, þótt hann kœmi því fram við aðra. Hrolleifr bað þá dragaz á brott — "vánda þræla" — ok hœta sér eigi mǫnnum. Hann keyrði þá í braut hrakliga ok ómakliga.

Þeir sǫgðu: "Illa gerir þú þat, svá mikils góðs sem Ingimundr er makligr frá þér, þá er hann tók við þér ok gaf þér bæði bú ok veiðina ok mart annat gott, þar er áðr þóttir þú hvergi hœfr meðr dugandi mǫnnum."

Hrolleifr kvað sik eigi skyldan at ganga ór ánni fyrir ilskuþrælum ok lætr vaða stein til eins þeira, svá at sá liggr í svíma, ok lét þeim eigi skyldu hlýða at vera allfjǫlorðir. Þeir kómu heim, er menn sátu yfir borðum. Þeir fóru flaumósa. Ingimundr spyrr, hví þeir fara svá hrapalliga. Þeir kváðuz reknir braut ór ánni með meiðingu ok illum orðum af Hrolleifi.

Jǫkull svarar: "Hann mun vilja geraz Vatnsdœlagoði ok vilja búa við oss sem aðra fyrr; en þat skal aldri verða, at sá manndjǫfull kúgi oss."

Þorsteinn kvað ofmikit bragð at vera, en þó vænst at gæta til með stillingu, — "ok var ósynju nǫkkurn tíma tekit við Hrolleifi."

"Mikit er til þess haft." kvað Ingimundr, "en þó geri þér svá vel, at þér sættiz á, þvíat þér eigið ójǫfnum til at verja; hann er heljarmaðr, ok ván, at illt hljótiz af."

Jǫkull kvaz reyna skyldu, hvárt hann gengi ór ánni, ok hljóp fram undan borðinu ok út.

Ingimundr mælti: "Þorsteinn frændi! þér treysti ek bezt til um alla stilling, ok far þú með brœðrum þínum." Þorsteinn léz eigi vita, hversu hœgt vera mundi at halda Jǫkli, — "en ek mun eigi standa hjá, ef hann berz við Hrolleif."

Ok er þeir kómu at ánni, þá sá þeir, at Hrolleifr var í ánni ok veiddi.

Þá mælti Jǫkull: "Dragstu ór ánni, fjándinn! ok dirf þik eigi at þreyta við oss, ok skulum vér nú elligar reyna með oss til fulls."

Hrolleifr mælti: "Eigi at síðr, þótt þér séð þrjá eðr fjórði, mun ek halda minni sýslu fyrir blóti þínu."

Jǫkull mælti: "Þitt illmenni treystir trǫllskap móður þinnar, ef þú ætlar at verja oss veiðina, einn ǫllum."

Jǫkull réz þá í ána at honum, en Hrolleifr fór eigi burt.

Þorsteinn mælti: "Lát af þrályndi þinni, Hrolleifr! Ef vér nám eigi réttu af þér, þá má vera, at fleiri gjaldi; dugir ok eigi, at þú gangir yfir menn með rangindum."

Jǫkull mælti þá: "Drepum mannfjánda þenna!"

Þá lét Hrolleifr hefjaz at landi, þar sem grjót var fyrir, ok grýtti at þeim, ok þeir í móti um ána þvera; en sumir skutu, ok varð Hrolleifi eigi skeinusamt. Jǫkull vill ráðaz at honum annars staðar yfir ána ok kvað eigi meðalskǫmm í vera, ef þeir bera eigi af honum.

Þorsteinn svarar: "Hitt er mitt ráð at víkjaz aptr hingat ok eiga heldr undir oss, en ganga í greipr þeim mœðginum; þvíat ek hygg hana skamt frá hefjaz, ok er, sem menn reyni sik eigi við dugandi menn, þótt vér eigim við gerningar þeira."

Jǫkull kvaz aldri þat hirða ok leitar at fara, en brœðr hans grýta ok skjóta á Hrolleif.

Nú kom maðr heim til Hofs hlaupandi ok sagði Ingimundi, at í óefni var komit ok þeir bǫrðuz um ána þvera, — "ok er búi þinn fæstum líkr."

Ingimundr mælti: "Búið hest minn, ok vil ek til ríða."

Hann var þá gamall ok nær blindr, hafði hann ok þá af hǫndum látit ǫll fjárforráð ok svá bú. Sveinn var honum fenginn til fylgðar. Ingimundr var í blárri kápu. Sveinninn leiddi hestinn undir honum. Ok er þeir kómu á árbakkann, þá sjá synir hans hann.

Þorsteinn mælti: "Kominn er faðir várr, ok látum hefjaz undan, ok mun hann ætla, at vér mynim gera vilja hans; en hræddr em ek um kvámu hans," ok bað nú Jǫkul hepta sik.

Ingimundr reið á ána ok mælti: "Gakk ór ánni, Hrolleifr! ok hygg at, hvat þér hœfir."

Ok er Hrolleifr sá hann, skaut hann til hans spjóti, ok kom á hann miðjan. Ok er hann fekk lagit, reið hann aptr at bakkanum ok mælti: "Þú sveinn! fylg mér heim." Hann hitti eigi sonu sína. Ok er þeir kómu heim, var mjǫk liðit á aptaninn. Ok er Ingimundr skyldi af baki fara, þá mælti hann:

"Stirðr em ek nú, ok verðum vér lausir á fótum, enir gǫmlu mennirnir."

Ok er sveinninn tók við honum, þá þaut í sárinu. Sá sveinninn þá, at spjótit stóð í gegnum hann.

Ingimundr mælti: "Þú hefir mér lengi trúr verit; ger nú, sem ek býðr þér; meiri ván, at ek krefja þik fás héðan af. Far þú nú ok seg Hrolleifi, at áðr morgin kemr, get ek, at synir mínir þykkiz eiga þangat at sjá eptir fǫðurhefndum, sem hann er, ok gæti hann svá síns ráðs, at hann fari í braut, áðr dagr komi. Mín er eigi at betr hefnt, þótt hann deyi; en mér samir at skjóta skjóli yfir þann, er ek hefir áðr á hendr tekiz, meðan ek má mæla, hversu sem síðarr ferr."

Hann braut spjótit af skapti ok gekk inn með fulltingi sveinsins ok settiz í ǫndvegi sitt ok bað hann eigi ljós gera, áðr synir hans kœmi heim.

Sveinninn kom til árinnar ok sá þar laxa marga, er Hrolleifr hafði veitt. Sveinninn mælti: "Þat er sannmælt, at þú ert mesti mannhundr; þú hefir þat gǫrt, at vér munum aldri bœtr bíða, veitt Ingimundi bónda bana! ok bað hann mik svá segja þér, at þú skyldir eigi morgins heima bíða, ok kvaz þat ætla, at synir hans mundi til þín eiga eptir fǫðurhefndum at leita; ok gerða ek þetta meirr at bœn hans en hitt, at þú værir mér svá sparr undir ǫxi þeira brœðra."

Hrolleifr svarar: "Ek trúi því, er þú segir; en eigi skyldir þú héðan heill fara, ef þú hefðir eigi þessi tíðindi sagt."

Nú er þat at segja frá Ingimundar sonum, at þeir fóru heim um kveldit, ok rœddu með sér, at Hrolleifr væri endimismaðr.

Þorsteinn mælti: "Enn vitum vér eigi gǫrla, hversu illt vér munum af honum hlotit hafa, ok segir mér eigi létt hugr um ferð fǫður várs."

Þeir kómu heim, ok gekk Þorsteinn í eldaskálann ok stakk niðr hendinni, er hann hrataði, ok mælti: "Hví er vátt, húsfreyia?"

Hon svarar: "Þat ætla ek, at runnit muni hafa ór klæðum Ingimundar bónda."

Þorsteinn svarar: "Þetta er hált sem blóð, ok kveykið ljós skjótt!" — ok svá var gǫrt.

Sat þá Ingimundr í ǫndvegi sínu ok var dauðr; stóð þar spjótit í gegnum hann.

Jǫkull mælti: "Allillt er slíkt at vita um svá gǫfgan mann, at slíkt illmenni skal hafa honum at bana orðit, ok fǫrum þegar ok drepum hann."

Þorsteinn mælti: "Eigi kantu góðgirnd fǫður várs, ef hann hefir honum eigi undan skotit; eðr hvar er sveinn, sá er honum fylgði?" — Nú sáz hann eigi.

Þorsteinn mælti: "Eigi get ek nú Hrolleifs heima at vænta, ok munum vér með ráðum verða hans at leita en eigi með áhlaupum. En við þat megum vér huggaz, at mikill manna munr er orðinn með þeim Hrolleifi, ok njóta mun faðir minn þess frá þeim, er sólina hefir skapt ok allan heiminn, hverr sem sá er. En þat má vita, at þat mun nǫkkurr gǫrt hafa."

Jǫkull var svá óðr, at varla fengu þeir stilt hann. Í því bili kom inn sveinninn ok sagði sitt erindi. Jǫkull kvað þat óþurft.

Þorsteinn mælti: "Eigi er hann um at kunna, því hann gerði, sem faðir várr vildi."

Ingimundr var lagiðr í bátinn frá skipinu Stíganda ok búit um virðuliga, sem þá var siðr um tigna menn. Þetta spurðiz nú víða ok þótti, sem var, mikil tíðindi ok ill.

Þorsteinn mælti við brœðr sína: "Þat sýniz mér ráð, at vér setimz eigi í sæti fǫður várs, hvárki heima né í mannboðum, meðan hans er óhefnt" — ok svá gerðu þeir ok sóttu lítt til leika eðr mannfundi.

En er Eyvindr sǫrkvir frá þetta, þá mælti hann við fóstrson sinn:

"Far þú ok seg Gauti, vin mínum, hvat ek tek til, ok slíkt þœtti mér honum til liggja."

Síðan brá hann saxi undan skikkju sinni ok lét fallaz á ofan ok dó svá. Ok er Gautr spyrr þetta, mælti hann:

Ok skal neyta góðs bragðs Eyvindar, vinar míns," — ok brá saxi fyrir brjóst sér ok drap sik. Hermundr hét son hans Eyvindar ok Hrómundr enn halti, er síðarr verðr getit.

Látum þar nú fyrst líða um, en segjum nǫkkut frá Hrolleifi: hann hittir móður sína ok segir henni tíðindin; hon kvað engan komaz yfir skapadœgr sitt, kvað Ingimund hafa lengi aldrs notit; — "er þat mitt ráð," segir hon, "at þú farir á brott fyrst, — þvíat blóðnætr eru bráðastar, — vitja þá hingat, er mér þœtti vænst, at nǫkkut yrði af framkvæmð um mína ráðagerð; en eigi sé ek þar á milli, hvárt drjúgara verðr, vitsmunir Þorsteins ok gipta eðr brǫgð mín."

Síðan fór Hrolleifr norðr til Skagafjarðar ok kom í Sæmundarhlíð, ok var Sæmundr þá andaðr, en Geirmundr réð þá fyrir eignum; búi hans hét Arnaldr. Geirmundr spyrr tíðinda. Hrolleifr kvaz segja líflát Ingimundar, bónda frá Hofi.

Geirmundr svarar: "Þar fór nýtr maðr; eðr hvat varð honum at bana?"

Hrolleifr sagði: "Hann var hafðr at skotspæni," — ok sagði síðan allan atburðinn.

Geirmundr svarar: "Þat sé ek, at þú ert enn versti óhappamaðr, ok far á brottu, en vánda mannfýla! ok kom hér aldri."

Hann kvaz hvergi fara mundu, — "ok skal ek hér drepinn þér til svívirðingar, ok man ek þat enn, at faðir minn fell í liði fǫður þíns ok Ingimundar, ok hefir þat af þér hlotiz ok þínum mǫnnum."

Geirmundr kvað þat dugandi menn henda at falla í bardǫgum — "ok fram mun ek þik selja, þegar er Ingimundarsynir koma."

Honum kvaz þess at ván eðr annars verra. Hann var þar á laun í grafbúri.

Ingimundarsynir váru heima um vetrinn ok sátu á enn óœðra bekk ok fóru til engra leika eðr þings ok váru mjǫk ókátir. Ok er skamt var til sumars, þá heimti Þorsteinn brœðr sína á mál ok mælti:

"Ǫllum oss ætla ek þat einn veg gefit, at mál mundi þykkja at leita um fǫðurhefnd, en eigi er þat allauðsóttligt; sýniz mér þat ráð, at sá er ráðleitni hefir til eptir at leita, at sá skal kjósa einn kostgrip af eigu várri."

Þeir kváðuz þat vilja, — "ok ertú bezt til fallinn af oss sakir vitsmuna."

Einn morgin var Þorsteinn snemma á fótum ok mælti til brœðra sinna: "Nú skulum vér búaz norðr til heraða, hvat sem fyrir starf kemr."

Þeir váru saman fimm brœðr ok eigi fleiri menn. Þeir kómu at kveldi eins dags til Geirmundar, ok tók hann allvel við þeim, ok váru þar um nóttina í góðum beinleika; en um morgininn mælti Þorsteinn við brœðr sína: "Nú skulu þér brœðr vera at tafli í dag, en ek skal tala við Geirmund." — Þeir gerðu svá.

Þorsteinn mælti til Geirmundar: "Því erum vér brœðr hér komnir, at vér leitum eptir Hrolleifi, er vér hyggjum hér vera með þér; ertu ok mjǫk skyldr til at veita oss, þar sem þér senduð feðr várum þann mannfóla, er svá mikit illt hefir af hlotiz, þótt þat sé eigi at yðrum vilja; á hann ok enga góða frændr nema þik einn."

Geirmundr svarar: "Allt er slíkt satt, ok er vitrliga eptir leitat, en eigi er Hrolleifr hér með."

Þorsteinn mælti: "Hitt ætla ek sannara, at hann siti í útibúri þínu; tak nú hér hundrað silfrs ok lát hann á brott, ok skal ek svá til stilla, at hann sé eigi hér tekinn á þínum varnaði, svá at þér sé þat lagit til ámælis; en vér munum þó eptir honum leita, þó at fǫður várs sé eigi at hefndra; seg honum, at þú þykkiz eigi traust til hafa at halda hann fyrir oss ok sitja fyrir fjándskap várum, en ella hafa vára vináttu."

Geirmundr svarar: "Nú skal ok við ganga, at hann er hér, ok virði nú hverr sem vill; mun ek svá gera, sem þú leggr ráð til, ok segja honum at fara á burt, ok leiti þér þá eptir honum, er hann er eigi hjá mér."

"Svá skal vera," segir Þorsteinn.

Geirmundr hitti nú Hrolleif ok mælti: "Nú eru hér komnir Ingimundarsynir ok leita eptir þér; mun nú eigi verða vist þín lengr hér með mér, þvíat ek vil eigi leggja mik í hættu fyrir þik eðr fé mitt við málaefni þín ill; en þeir brœðr eru bæði ráðugir ok atgǫngumiklir."

Hrolleifr svarar: "Þess var ván, at þér mundi klækiliga verða, ok hafðu alla óþǫkk fyrir þína liðveizlu ok verð á brottu skjótt."

Geirmundr mælti: "Þat mun ek gera."

Síðan hitti hann Þorstein ok segir: "Þat þykki mér bezt til mín gǫrt, at þér hrapið at engu ok sitið hér í dag."

Hann kvað svá vera skyldu. Bjugguz síðan annan dag ok fóru vestr yfir Skǫrðin; en þeyr hafði á verit, ok sá manns sporin í snjónum.

Þá mælti Þorsteinn: "Nú skulum vér niðr setjaz, ok mun ek segja yðr viðtal okkar Geirmundar: ek varð varr, at Hrolleifr var þar."

Jǫkull mælti: "Þú ert kynligr maðr: vildir sitja kyrr, en fǫðurbani þinn sat hjá þér; ef ek hefða vitat þat, þá mundi eigi kyrt með ǫllu verit hafa."

Þorsteinn kvað þat eigi ǫrvænt, — "en þat samir betr at gera Geirmund eigi beran at þessu; nú skulum vér fara fullum dagleiðum ok vita, ef vér kœmim eigi síðarr vestr en hann, þvíat heim munu liggja spor hans, ok nú mun Ljót, móðir hans, blóta í mót sumri, sem hon er vǫn at þeira sið; en þá mun eigi fram koma hefndin, ef áðr er framit blótit."

Jǫkull mælti: "Skyndum þá!" — Hann var þá fremstr á stigum af ǫllum þeim. Þá leit hann aptr ok mælti:

"Illt er þeim mǫnnum, er ǫlmusur eru at vexti ok fráleik, sem er Þorsteinn, bróðir minn, ok mun nú draga ór hǫndum hefndina, er vér komumz hvergi."

Þorsteinn svarar: "Eigi er enn sýnt, at minna megi tillǫg mín ok ráðagerðir en áhlaup þín óvitrlig."

Síð um aptaninn kómu þeir ofan at bœnum at Hofi, ok sátu menn undir borðum.