Bókastaðir

Þá er Ingimundr hafði búit nǫkkura hríð at Hofi, lýsir hann útanferð sinni at sœkja sér húsavið, þvíat hann kvaz vel vilja sitja bœ sinn ok kvaz vænta, at Haraldr konungr mundi honum vel taka. Vigdís segir hann vænan til góðs. Hann setti menn yfir fjárforráð sín með Vigdísi. Ingimundr hafði bjarndýrin með sér; honum fórz greitt ok kom við Nóreg. Hann helt fréttum til Haralds konungs; var allt kyrt í landi; ok er hann fann Harald konung, þá var honum vel fagnat; bauð konungr honum, með sér at vera, ok þat þá Ingimundr; hann var um vetrinn með mikilli sœmð haldinn af konungi. Konungr spurði, hvernig honum hugnuðu landakostir; hann lét vel yfir, — "en þat er mitt erindi mest at afla mér húsaviðar."

Konungr mælti: "Þat er vel gǫrt; er þér ok heimil vár mǫrk, sem þú vill hǫggva láta, en ek mun láta til skips fœra, ok skaltu engan hlut um þat annaz, ok ver með mér."

Ingimundr mælti: "Hér máttu sjá, herra! bjarndýri, er ek náða á Íslandi, ok vilda ek, at þú þægir af mér."

Konungr svarar: "Ek vil vist þiggja ok kunna þǫkk fyrir."

Þeir skiptuz mǫrgum gjǫfum við um vetrinn; ok er váraði, var búit skip Ingimundar með farmi, þeim er hann kaus, ok því viðarvali, er bezt fekk.

Konungr mælti: "Ek sér þat, Ingimundr! at þú munt eigi sjálfr ætla optar at fara til Nóregs; nú þyrftir þú at hafa svá mikinn við, at þér nœgði; en þat má eigi eitt skip bera. Nú er hér at líta á nǫkkur skip; kjós hér af, hvert er þú vill."

Ingimundr mælti: "Kjósið, herra! mér til handa; þat mun mestri giptu stýra."

"Svá skal ok vera," segir konungr, "mér er kunnast um; hér er skip, er Stígandi heitir, er vér kǫllum bíta í siglingu allra skipa bezt ok farsælla en hvert annarra, ok þat mun ek kjósa þér til handa; skipit er frítt ok eigi mikit."

Ingimundr þakkar konungi gjǫfina. Síðan fór hann af konungsfundi með mǫrgum vingjǫfum. Hann sér brátt hversu fljótt skip Stígandi var.

Þá mælti Ingimundr: "Vel hefir konungr mér skip valit, ok þat má rétt heita Stígandi, er svá less hafit."

Þeir kómu við Ísland og sigldu fyrir norðan ok svá vestr fyrir. Þat hǫfðu engir áðr gǫrt. Ingimundr kom báðum skipunum í Húnavatnsós ok gaf þar ǫll ornefni, er síðan hafa haldiz. Þar heitir Stígandahróf, er hann var upp settr. Þetta spyrz nú víða, útkváma Ingimundar, ok létu allir vel yfir því, er hann kom heim.

Ingimundr átti ágætt bú með nógum efnum; hann bœtti nú mikit bœ sinn, þvíat efnin váru nóg; hann fekk sér ok goðorð ok manna forráð. Jǫrundr háls, er annarr maðr var mestr, sá er út kom með Ingimundi, hann nam sér land at ráði Ingimundar mágs síns fyrir útan Urðarvatn ok til Mógilslœkjar ok bjó á Grund út frá Jǫrundarfjalli í Vatnsdal ok var mikill maðr fyrir sér, sem ætterni hans var til. Már hét son hans, er bjó á Másstǫðum í Vatnsdal, virðuligr maðr. Þeir óxu upp samtíðis ok Ingimundarsynir. Þá gerðiz fjǫlbygðr dalrinn. Hvati hét maðr, er út kom með Ingimundi, hann nam land frá Mógilslœk til Giljár. Ásmundr nam land út frá Helgavatni ok um Þingeyrasveit.

Sauðadalr liggr fyrir austan Vatnsdal, en þá Svínadalr, ok er þar í Svínavatn, þá Beigaðarhóll. Þórólfr hét maðr ok var kallaðr heljarskegg, hann nam land í Forsœludal; hann var ójafnaðarmaðr mikill ok óvinsæll; hann gerði margan óskunda ok óspekt í heraðinu. Hann gerði sér virki suðr við Friðmundará skamt frá Vatnsdalsá í gjá eina, ok gekk nes í milli gjárinnar ok árinnar, en hamarr stórr fyrir framan. Grunaðr var hann um þat, at hann mundi blóta mǫnnum, ok var eigi sá maðr í dalnum ǫllum, er óþokkasælli væri en hann. Á Hvatastǫðum hét, þar er Hvati bjó, en Ásmundr at Gnúpi. Óttarr hét maðr, er bjó í Grímstungum, hann átti Ásdísi, dóttur Ólafs frá Haukagili; þeira son var Hallfreðr vandræðaskáld, en dóttir hans hét Valgerðr, ofláti mikill ok væn at sjá. Nú líða svá stundir fram.

Ingimundr gerðiz nǫkkut aldraðr ok helt hann ávalt búrisnu sinni; eigi er hér getit þingdeilda hans, at hann ætti stórmálum at skipta við menn, þvíat hann varð samhuga við flesta menn ok óágangssamr. Gott var þá mannval víða þar nálægt, þótt hann væri með mestri virðingu, ok helt til þess góðgirnd hans, stórlæti ok vitsmunir. Synir hans óxu upp ok váru allir gerviligir með því móti, sem fyrr segir.

Þess er getit eitt sumar, at skip kom í Húnavatnsós, er norrœnir menn áttu; stýrimaðr hét Hrafn, hann var fálátr í skaplyndi, stórr ok ódæll ok mikill af sjálfum sér, verit lengi í víkingu ok bjóz mjǫk at vápnum ok klæðum. Ingimundr var vanr fyrstr manna til skips at koma ok taka af varningi slíkt, er honum sýndiz. ok enn gerði hann svá, hitti stýrimann at máli ok lét honum heimila vist með sér, ef hann vildi. Hrafn kvað ok eigi annat sýnna ok fór hann heim með Ingimundi, ok helt hann háttum sínum, var mjǫk einn um sitt. Fleiri hǫfðu þar verit með Ingimundi, at honum hafði betr við líkat, þvíat Hrafn var honum eigi fylgjusamr, en mjǫk ólíkr. Jafnan hafði hann í hendi gott sverð; opt rendi Ingimundr augum til sverðsins, ok eitt sinn beiddiz hann at sjá. Hrafn sagði þess mundu kost. Ingimundr tók við ok brá; eigi þótti honum þá minna um vert ok spurði, ef hann vildi selja. Hrafn kvaz eigi svá féþurfi, at hann seldi vápn ór hendi sér, en sagði, at bóndi skyldi sjá stað forgiptar sinnar af sér, ok kvaz þar verit hafa, er hann þurfti vápna við, ok kvað enn mega svá vera. Ingimundr reiddiz mjǫk ok þótti hann vanvirða sik ok leitaði sér ráðs. Ok einn tíma, er hann gekk til hofs síns, stilti hann svá til, at austmaðrinn fór með honum. Ingimundr talar þá til hans hugarlátliga, þat er hann fann, er honum var bezt at skapi; hann vildi jafnan rœða um víking sína ok herferðir. Ingimundr gekk inn í hofit fyrir, ok eigi finnr hann fyrr, en Hrafn hleypr inn í hofit með sverðit Ingimundr sneriz við honum ok mælti:

"Eigi er þat siðr at bera vápn í hofit, ok muntu verða fyrir goðareiði, ok er slíkt ófœrt, nema bœtr komi fram."

Hrafn svarar: "Hér hefir þú lengi um setit ok ráð til sett, ok ef ek hefir misgǫrt í lǫgum yðrum, þá ætla ek þat ráð, at þú gerir um, þvíat þú ert kallaðr sannsýnn maðr."

Ingimundr kvað þat vænligt til bóta, ef hann sœmði goðin, en lét þat helzt at duga, at hann gerði eigi at sjálfvilja sínum, — "ok því mun eigi jafnmikilla fyrir ván hefndanna," — ok kvað þat sannligast, at hann gæfi sverðit í vald hans, þvíat hann léz eiga ok því at stjórna, ok mýkja svá reiði goðanna. Hrafn kvað hann mikit fé annat af sér hafa gǫrt, at eigi þœtti honum þat betra, — "ok mun þér annat stórmannligar fara." Hann fór á brott um sumarit ok er ór þessi sǫgu.

Þetta sverð áttu þeir feðgar, meðan þeir lifðu, ok kǫlluðu Ættartanga.

Eyvindr hét maðr ok var kallaðr sǫrkvir; hann kom út með Ingimundi ok fór útan eitt sumar ok þeir Þórormr; þeir váru vinir. Ingimundr léði þeim Stíganda ok kvaz forvitni á at vita, þótt hann fœri eigi sjálfr, hvárt hann kynni skríða. Vingóðr maðr var Ingimundr við alla góða menn. Þeir kómu út annat sumar í Blǫnduárósi ok kunnu þat Ingimundi segja, at skip mátti eigi fríðara vera. Þeir hǫfðu haft allgóða kaupferð. Eyvindr bjó í Blǫndudal, en Gautr í Gautsdal.

Hrolleifr hét maðr ok var kallaðr enn mikli, hann kom út í Hvítá ok móðir hans, er Ljót hét; litt var hon lofuð at skaplyndi, ok ein var hon sér í lýzku, ok var þat líkligt, því hon var fám góðum mǫnnum lík; son hennar var henni mjǫk líkr í skapsmunum. Hrolleifr var bróðurson Sæmundar, fóstbróður Ingimundar. Þau fóru á fund hans til Skagafjarðar ok sǫgðu honum deili á sér ok sǫgðu hann frænda sinn. Sæmundr svarar ok kvaz eigi mega dylja frændsemi við Hrolleif, — "en þat er mitt hugboð, at verr sé þér fengit móður en fǫður, ok mjǫk em ek hræddr um, at þú sér meirr í hennar ætt en fǫðurfrænda."

Hrolleifr kvað sér annat hallkvæmra en illar getur. Sæmundr kvaz mundu veita þeim vetrvist. Hrolleifr var allra manna sterkastr ok fór illa með afli sínu; við sér minni menn var hann glettinn ok ágangssamr ok launaði illu gott með ráði móður sinnar. Hann var illa við Geirmund, son Sæmundar, bæði í leikum ok í ǫðrum hlutum, ok gerðiz fæð á með þeim frændum. Eitt sinn mælti Geirmundr til fǫður síns:

"Þessi frændi okkarr leggr fram vistarlaun þau, sem hann mun nœgst til hafa, en ǫðrum sé óhaldkvæm: þat er heitan ok harðyrði með óþyrmiligum meðferðum; hafa sumir hlotit af honum beinbrot eðr ǫnnur meizl, ok engum hlýðir um at tala."

Sæmundr kvað hann vist verr launa vistina, en stofnat var, — "ok má eigi um þat hræfa lengr."

Hrolleifr kvað þat skammsamligt at krikta um smá hluti en rœkja eigi ættmenn sína, — "nenni ek vist eigi, at ǫlmusur sparki í andlit mér".

Sæmundr mælti: "Svá muntu kalla, en meirr hefir þú skapsmuni Ljótar móður þinnar, sem mik grunaði, en vár frænda. Nú hefir ek hugat þér landakosti ok bústað út á Hǫfðastrǫnd fyrir útan Hǫfða, út frá Unadal; væri þat mitt ráð, at þú vægðir við þá, er þar búa næstir þér, Þórð bónda í Hǫfða ok Una í Unadal eðr aðra bygðarmenn, ok bið þér bygðarleyfis."

Hann kvaz ætla, at hann mundi eigi skríða undir skegg þeim.

Hrolleifr fór út í dalinn ok móðir hans ok bjuggu þar; síðan er þar kallaðr Hrolleifsdalr. Þau vinguðuz litt við menn; kómu þar fram hót eðr heitan, ok sýndu búum sínum óþokkasvip í ǫllum búsifjum. Brátt tóku menn at hataz í móti, ok þótti Sæmundr hafa sent þeim illt rekald. Þeim þótti í fyrstu ógott at mæla í móti, er hann var frændi Sæmundar. En nú er mǫnnum tók at kynnaz þeira skaplyndi, vildu menn fœra þau í brottu, — "ok aldri hefði þau komit."

Uni var auðigr maðr ok átti þann son, er Oddr hét, hann var vel frumvaxta; dóttir hans hét Hróðný, hon var fríð kona ok vinnugóð. Hrolleifr fór brott á fund Una ok kvað eigi vera mega kátt eðr glatt í dalverpi því, þótt menn hefði þat til skemtanar, sem mætti. "Nú kalla ek vel sama," sagði hann, "at vit festim mágsemð með okkr, ok eiga ek dóttur þína; má vera, at þá batni búsifjar várar."

Uni kvað hann eigi mundu skaplyndi til þess eiga at fá góðrar konu, — "ok eigi sýnir þú þat af þér; en dóttir mín er eigi ógiptusamlig kona, ok mun ek synja þér ráðsins."

Hrolleifr kvað hann þá þat upp taka, sem óráðligra var, — "ok skal hon þá vera frilla mín, ok er henni þó fullkosta."

Síðan vandi Hrolleifr þangat gǫngur sínar ok settiz á rœður við Hróðnýju; fór því fram um hríð at óvilja frænda hennar.

Þat var eitt sinn, at Hrolleifr bjóz heim at fara, at Uni mælti við Odd son sinn:

"Eigi sýniz mér meðalatferðarleysi í, er vér hǫfum eigi at um kvámur þessa manns; ok hættum vér oss meirr á unga aldri, þá er ek bǫrðumz við Kolbein, ok hafða ek enn hærra hlut, ok er hann hǫfðingi ok mikils ráðandi; en sjá gengr einn til at vinna oss ósœmð."

Oddr kvað eigi hógligt við heljarmann þann en við fjǫlkyngi móður hans; — "segja menn, at hann hafi kyrtil, þann er eigi bíta vápn á; nú mun ek hitta Hrolleif fyrst," — ok svá gerði hann. Þeir funduz uppi á fjallinu milli dalanna.

Oddr mælti: "Þat er þér tíðast at ganga jafnan þessa stigu, en oss þœtti betr, at þú fœrir eigi svá upp."

Hrolleifr svarar: "Síðan ek var níu vetra, hefir ek jafnan sjálfráði verit ferða minna, ok svá mun enn; skal ek þín orð einkis virða hér um, ok þykki mér, sem ekki torfœri sé á leið minni, þóttú lafir á stígum."

Oddr kvað svara mega betr. Hrolleifr kom heim ok sagði móður sinni, at hann mundi nú taka þræl af verki, — "ok fari hann með mér húsgǫngur, þvíat þeir taka næsta at amaz við mik."

Ljót svarar ok kvað þræl eigi mega þarfara vinna en fylgja honum, — "ok hirtu eigi um læti þeira kotkarla ok far í kyrtil þinn, þegar þú vilt, ok vit, hversu dugir."

Síðan fann Oddr fǫður sinn ok sagði, at hann vill finna Sæmund ok segja honum til málsins. Uni kvað sér illa líka ǫll frestin, þau sem á yrði. Oddr fór á fund Sæmundar ok mælti: "Ill sending hefir komit til vár af þínu tilstilli, þar sem er Hrolleifr frændi þinn, ok sitjum vér honum marga svívirðing ok gǫngum því eigi frekt at, at hann er þinn frændi."

Sæmundr kvað sér þat eigi á óvart koma, — "ok væri eigi illa, þótt slíkir menn væri af ráðnir."

Oddr kvaz ætla, at honum mundi eigi svá þykkja, ef þat yrði gǫrt, — "en þar er þó sá maðr, er við alla vill illt eiga, ok virða menn þik til, at eigi er at gǫrt." Oddr fór heim.

Uni mælti: "Svá þykki mér, sem Hrolleifr láti eigi af sínum ferðum, ok þœtti mér til þín koma, Oddr frændi! þvíat þú ert nú maðr ungr ok til alls fœrr, en ek em ørvasi fyrir aldrs sakir. Nú þótt hann sé harðr maðr, en móðir hans margkunnig, þá má þó eigi svá búit vera."

Oddr svarar ok kvaz munu í leita nǫkkurs.

Eitt kveld bjóz Oddr við fimm. mann í fyrirsát við Hrolleif, en þeir fóru tveir saman, þá var Ljótr frændi hans með honum; ok er fundi þeira bar saman, þá spratt Oddr upp ok mælti:

"Nú má vera, at stǫðviz ferð þín at sinni, Hrolleifr! Mætti ok verða, at nú settiz ilska þín ok vefiz þér um fœtr."

Hrolleifr kvað enn ósýnt, hverr mest mætti fagna at þeira skilnaði, — "þótt þér sét fjǫlmennari en ek; ætla ek nú eigi illa, þótt einhverjum blœði."

Síðan hlupuz þeir at ok bǫrðuz. Hrolleifr var harðr maðr ok afreyndr at afli; hann hafði ok kyrtil, þann er móðir hans hafði gǫrt honum ok eigi festi járn á. Nú er frá því at segja, at Oddr vá Ljót, en gekk síðan mót Hrolleifi ok mælti:

"Illa bíta þik vápnin, Hrolleifr! ok allskonar er þér illa farit, bæði fjǫlkunnigr ok þó at ǫðru illa siðaðr."

Síðan slœmði Oddr á fót Hrolleifi! ok beit, þar er kyrtillinn tók eigi. Þá mælti Oddr:

"Eigi hlífði þér nú gerningastakkrinn!"

Hrolleifr hjó þá til Odds ok veitti honum banasár, ok annan mann til drap hann, en þrjá kómu á flótta. Þat var síð um kveld upp frá bœ Una.

Hrolleifr kom heim ok sagði móður sinni, at þeim hefði illa vegnat, er í mót váru. Hon lét vel yfir því, at eigi réði búkarlar eðr synir þeira ferðum hans, þeir er sætti illyrðum við hann. Hrolleifr kvaz nú hafa launat Oddi, — "þat er hann hrakti mik mest ok kvað mik at ǫllu ósamjafnan dugandi mǫnnum; en ek spáða honum, þat sem nú er fram komit, at vaxa mundi hans svívirðing af okkrum fundi, sem nú gafz honum."

Uni fór á fund Hǫfða-Þórðar ok sagði honum sín vandræði um víg Odds, sonar síns, — "ok vilda ek hafa þitt liðsinni at rétta mitt mál; liggr þar ok mjǫk við þín sœmð, at óeirðarmenn hefiz eigi hér í heraði."

Þórðr kvað hann satt segja, — "ok mikill vandi er oss at hendi kominn, en þó er Sæmundr skyldastr at leysa óhæfu frænda síns ok fœra ór heraði."

Síðan fóru þeir á fund Sæmundar ok báðu hann rétta málit ok sǫgðu honum eigi sama annat. Sæmundr kvað svá vera skyldu. Var þá tekin upp bygð Hrolleifs, ok fór hann til Sæmundar ok móðir hans, en menn til fengnir búsins. En á sættarfundi um várit lukuz upp málin, at Uni tók land Hrolleifs at sakabótum, en Hrolleifr gǫrr heraðssekr svá víða, sem vǫtn fellu til Skagafjarðar.

Sæmundr mintiz nú á fornt vinfengi þeira Ingimundar; ok er þeir funduz, mælti Sæmundr:

"Svá er með vexti fóstbróðir! at maðr sá er kominn til mín, er eigi þykkir dæll í skaplyndi, en hann er þó frændi minn ok heitir Hrolleifr. Nú vilda ek, at þú tœkir við honum ok við móður hans ok fáir þeim þar ráðstafa hjá þér."

Ingimundr svarar: "Eigi hafa þau góða orðheill, ok em ek ófúss at taka við þeim, en synsemi mun þér í þykkja ok eigi stórmannligt, ef ek synja; en meðallagi er oss til fallit, þvíat ek á sonu suma eigi mjǫk skaphœga."

Sæmundr svarar ok kvað hann hamingjudrjúgan vera mundu ok flesta farsælaz af honum. Ingimundr lét þat þá reynt, ef hér tœkiz vel.

Síðan fór Hrolleifr til Ingimundar ok móðir hans Ljót með litlum orðstír.