Bókastaðir

En er ljóst var af degi, þá hǫfðu Grikkir þing.

Þá mælti Agamemnon konungr ok þakkaði fyrst goðunum sigr þann er þeir hǫfðu fengit, ok þar út í frá hǫfðingjum ok rǫskum riddurum ok allri alþýðu, er þann flokk hafa fylldan, oss til sœmðar ok sjálfum sér til frægðar. "En þat er skylt at ek geri yðr allt þat gott er ek má, vel ek af yðr ráð hafa, hversu griðum skal halda við þá menn, er borgina hafa upp gefit." Allir fýstu at þeir skyldu grið hafa, er í sœrum væru bundnir, váru þeim þá ǫllum grið gefin ok náðu þeir þá allir sínu gózi.

Antenor bað þá griða þeim Elenus systkinunum ok Kasandre ok var þeim grið gefin. Þá váru ok grið gefin Hekúbe, ok Andrómake ok Kasandre. Þeir skiptu ǫllu herfangi með sér at jafnaði.

Þá var ǫll Trója brend ok brotin, vildi Agamemnon þá aptr venda með sínu liði til Grikklands, ok máttu þeir eigi brott komask fyrir andviðri, þeir blótuðu þá helvítis goð, til byrjar.

Neóftúlemus fór at leita Pólixenam, ok fann hann eigi. Fleiri menn fóru at leita hennar ok fundu hana eigi. Hann kærði fyrir Agamemnon, at honum þótti líflát fǫður síns hafa lotizk af henni, ok bað hann menn til at fá, at leita hennar, ok svá gerði hann ok fannsk hon þó eigi. Þá bað Agamemnon Antenor leita Pólixenam til þess er hon fyndisk eða ella mundi uppbrugðit friði við þá. Antenor sagði Enee, ok treystisk hann þá eigi ok hans menn fyrir at standa, ok fansk hon þá, ok var hon leidd fyrir Agamemnon. En hann fékk hana á vald Neoftúlómó Pirró, en hann fór með hana til leiðis Akilles fǫður síns, ok hjó þar af henni hǫfuð.

Agamemnon varð reiðr Enee, er hann hafði forðat Pólixene ok kvað hann fyrir þat skyldu flýja óðal sitt, ok bjó hann þá þegar ferð sína or landi. Hann hafði þá skip þau, er Alexandr hafði haft til Grikklands, ok fylgdi honum brott þaðan þrjár þúsundir manna ok fjǫgur hundruð vígra manna, en með Antenor váru eptir tvær þúsundir manna ok fimm hundruð manna. Hér eptir fór Agamemnon konungr brott frá Tróju alfari, með ǫllu því liði er eptir var. Tók þá Menelaus við Elenu harla dapri konu sinni, þau fóru ǫll saman, Helenus ok Hekúba, Kasandra, ok Andrómaka í Ceronensem með þúsund manna ok tvau hundruð.

Svá segir meistar Dares, at Grikkir sætu um Tróju tíu vetr ok sex mánuði ok tólf daga. Af Grikkjum féllu átta hundruð þúsunda ok átta tigir þúsunda ok sex þúsundir, en af Trójumǫnnum féllu, áðr borgin væri unnin, sex hundruð þúsunda ok sjau tigir þúsunda ok sex þúsundir, en þat veit engin tǫl á, hvat Grikkir drápu um nóttina, þá er þeir unnu borgina.

En þessi þrekvirki vann hverr hǫfðingja: Ektor felldi Prótesílaum, Patróklum, Merínem, Arkesílaum, Oleópenónem, Dónum, Pólixenem, Philippum, Antippum, Diómeneum, Pólamónem, Epistrópum, Askeðíum. Þessir váru allir hertogar. En Eneas felldi Amphímakum ok Nereum, en Alexandr felldi Palamedem, Akílem, Antilókum, Ajax, en Ajax Alexandrum.

Þá skal nú segja frá þrekvirkjum Grikkja hǫfðingja. Akilles felldi Euphemum, Hippótum, Phileum, Asteríum, Líkaónem, Euphorbum, Hektor, Tróilum, Mennónem, en Diómedes felldi Zantippum, Nestem, Prótenórem; Palamedes felldi Deiphobum, Sarpdónem, Neoptúlemus Pirrus felldi Pentisíleam Príamum Pólixenam.

Hér fellr nú niðr saga er Dares hefir sagt ok þykkir sú saga sannligust; enda var hann þar við ok vissi gjǫrla. En þeir aðrir, er þessa sǫgu hafa sagt, váru komnir frá Enea ok bera þeir meirr af honum vélar, eða þau ráð er honum sómðu illa við sína tengðamenn, ok þykkir þat flestum vitrum mǫnnum ótrúligt. En þat vita menn, at sú ætt er gǫfgust í heiminum, er frá honum eru komnir, ok Cresve dóttur Príami konungs, sem eru keisararnir, er hǫfuðsmenn eru allrar veraldarinnar.

Nú er þat saga Rúmverja, at eptir er at Pirrus hafði drepit Pentsíleam, ok Tyrkjir váru flýðir í borgina, ok vildu eigi út ganga fyrir nǫkkura eggjan Grikkja.

Þá átti Agamemnon konungr þing, ok sagði mǫnnum, at honum þótti borg torsóttlig ok honum virðisk svá, at hon mundi aldri unnin verða svikalaust, ok þeir hǫfðu þá at eins sigrask, er Trójumenn hǫfðu eigi hlíf af borginni. Ok kvað þat ráð sýnask at menn fœri heim til Grikklands, ok kallaði þó Príamum konung muna mundu, at Grikkir hafi komit til Tróju. Ok er hann létti at tala, váru þeir margir er brott vildu, en hinir er hǫfðu látit frændr eða fóstbrœðr, vildu heldr þar líf láta en brott fara.

Þá mælti Úlixes, hann hafði áðr lengi þagat, svá at engi maðr fékk orð af honum mǫrg dœgr: "Óráðligt sýnisk mér nú frá at venda, því at nú er komit at þeirri stund er goðin hafa fyrir heitit sigrinum;" Ok þegar vildu allir hans ráði hlíta.

Hann lét þá til smíðar taka ok gera hest svá mikinn at fádemi váru í. Hann var svá gerr, at í honum mátti vera fjǫldi manna með herklæðum. Undir honum váru mǫrg hvel ok stór, ok mátti hann leiða með mannfjǫlda, hvert er vildi.

Ok er hann var gerr, þá liðu nokkurir dagar áðr en Agamemnon átti þing við Grikki, ok svá nær borginni at Trójumenn máttu heyra hvat þeir tǫluðu. Agamemnon konungr lýsti þá brottferð sinni ok þakkar mǫnnum liðveizlu ok framgǫngu. Gaf þá síðan leyfi hverjum manni til síns fóstrlands, at fara; slitu þeir við þat þinginu.

Tóku þeir þá upp allar herbúðir sínar ok lǫgðu brott hina sǫmu nótt ok lǫgðu skipin undir eina litla ey, er þar skamt lá í frá. Hon var há ok sæbrǫtt, ok mátti eigi skipin sjá frá borginni, en hestrinn stóð eptir nær borginni ok var Úlixes í hestinum ok fjǫldi riddara með vápnum.

En fám dǫgum síðarr sá Trójumenn, hvar maðr hljóp frá sjónum til borgar. Hann var klæðfár ok váru bundnar hendr hans á bakaftr. Hann hafði band fyrir augum, ok signat þó nǫkkut frá augunum. Sá maðr felmti mjǫk ok hljóp æ sem horfði. Borgarmenn tóku hann hǫndum, ok spurðu hvat manna hann væri.

"Ek sver þess við Palladem," segir hann, "at ek skal eigi ljúga þat sem ek segi yðr, í fyrstu em ek gerzkr maðr, sem þér meguð sjá, ok heiti Sínon: ek em frændi Úlixen hins skapa, en ekki ætla ek hér til griða er þér eruð."

Þeir spurðu hví hann fór svá, ok hvat hann hafði til saka gert, "hvat mun mér tjóa at segja yðr? Ek flýði banann, en ek vænti mér skamt muni til hans." Þeir svǫruðu, at með því mundi honum vænst líf at kaupa, at segja þeim þat er þeir vildu vita.

"Þat var fyrst," segir Sínon: "at konungr skipti verði með liði váru, en mér líkaði þat illa, ok mælti ek ímóti, en Úlixes er skapmikill ok langrækr, sem nú hefi ek raun á. Hann lét þá fyrst sem okkr hefði ekki áskilit, en þó fann ek opt síðan at hann stýrði mér meirr til mannháska en til virðingar, ok er vér várum til brottferðar búnir ok gerði andviðri, ok kvað þá Kalkas þat upp, er Úlixes réð reyndar, at blóta skyldi helvítis goð til byrjar. Þá kvað Úlixes þat upp at ekki mundi þegit utan mannblóts, ok skyldi þann hǫggva til dýrðar goðinu, ok er svá var gert, þá kom minn hlutr upp af ráðum Úlixes. Ok lét hann sem honum líkaði þat illa ok þó kallaðisk hann eigi vilja brjóta lǫgin, þó at sjálfs hans líf lægi við.

Var ek þá til lands leiddr, ok til hǫggs búinn, svá sem nú megu þér sjá. En mér var sem mælt er, at hver á sér vin með óvinum, at maðr hjó af mér þat band er á mér var haldit, ok er nú hér sumt bandit, sem þér sjá. En ek hljóp þá þangat, sem ek horfða, ok skriðnaði þá bandit frá augum mér, ok þorðu þeir eigi eptir at sœkja, þá er ek snera hingat. Nú sýnisk mér sœmiligra at þér takið mik af lífi heldr en vinir eða náfrændr, en þó er nú lítill frami at drepa mik bundinn ok einn, ok er hér ok engra hefnda eptir von; því at þeim man fagnaðr þykkja, er þeir spyrja mitt líflát."

Þá komu þar allir hinir mestu spekingar, ok þótti ǫllum þat ráðligt at hann væri til dauða dœmdr, ok sǫgðu mundu vera svik.

Þá svarar Príamus konungr: "ek em nú gamall, ok man nú skamt eptir minna lífdaga, ok sýnisk mér ekki frægðarverk at drepa hann, en hafi hann fyrir þat verit brott rekinn, at þeir hugðu hann vera várn vin, vil ek honum grið gefa." Maðrinn þakkar honum lífgjǫfina.

Þá mælti Príamus: "forvitni er mér á, hví þeir brendu eigi hestinn, slíka gersimi."

"Þeir þorðu eigi herra, fyrir goðunum, ok ef hestrinn kemsk í borgina, þá man hon aldri verða unnin." Konungr spurði: hví þeir hefði þenna hest gert?

"Úlixes blótaði til goðanna ok vísuðu goðin svá til at hestinn skyldi gera með slíkum hætti, sem nú er hann ok honum man sigrinn fylgja hvert sem hann ferr. Þeir ætla ok hingat í annat sinn til hestsins, ok koma honum í brott annathvárt með fjǫlkyngi eða smíðvélum."

Ok er Sínon hafði þetta sagt, sǫfnuðusk saman hǫfðingjar ok sýndisk, ef þessi saga væri sǫnn, at þeim mundi hœfa at verða fyrri at bragði, ok koma hestinum í borgina ok hafa sigrinn undir sjálfum sér. Þá svarar einn blótbiskup, at þar af muni þeim standa ǫll ógipta, ef hann kvæmi í borgina.

En almúgrinn geystisk at, ok vilja koma hestinum í borgina, ok bera nú á festar ok undit með vindásum at borginni, ok varð þá kallit svá mikit, at enginn heyrði hvat annar sagði. Þá gekk blótbiskup til hofs ok vildi forvitnask tíðinda. Þá hrǫktusk ormar tveir undan stǫllunum ok drápu sonu hans. Honum þóttu þat ill tíðindi ok sagði þat hit meira mundu eptir fara. Fór hann þá með miklu kalli, at þeir leiði eigi hestinn í borgina, ok herr manns væri í hestinum. En þeir œptu í móti, ok kváðu þat engu gegna, ok fóru sínu fram, ok er þeir komu at borgliði með hestinn, þá mátti eigi koma í borgina, nema brotit væri um liðit, ok var þat gert, ok eigi aptr bœtt.

Þeir létu þar hestinn staðar nema, sem hæð var mest í borginni, ok bæði var sýnt þangað ok þaðan, ok gleymðu þar yfir, ok þótti vel um stillt, ok fóru at sofa um kveldit, mjǫk víndrukknir, ok óttuðusk þá ekki at sér. En þeir er í hestinum váru gerðu vita, sem hǫfðu áðr ráð til gert sín í millim. Grikkir hǫfðu allan her sinn á landi, ok gengu með fylktu liði at því borgarliði er opit var, ok þeir hǫfðu sjálfir brotit fyrir hestinum.

En er allr Grikkja her var kominn í borgina, ok þeir Úlixes gengnir or hestinum, þá kváðu lúðrar við um allan herinn, taka þeir nú ok brenna húsin en drepa mennina, ok við þat vaknar Eneas, er hann sá loga alla borgina. Hann tekr þegar vápn sín, ok vill þangat sem konungr var.

Þá sér hann atsókn ógurliga á sjálfu Ilíum, er dýrligast var í borginni, ok ǫll dýrð borgarinnar hneig til. Þá sér hann hvar Pirrus ferr, ok sœkir Ilíum, hann hefr breiða exi, ok svá sagði Eneas, at hann væri líkari fjándanum en manni. Hann hleypr búk af búk ok heggr á tvær hendr. Hann er allr blóðugr. Hann kemr at þeim stalla er Þór var helgaðr, ok drepr allt þat er hans hin ógurliga øx nemr. Hann drap Pólídamantem son Prímamus, ok þegar eptir Príamus fyrir stalla Þórs.

Ok er Eneas sá hann fallinn, þá vildi hann gjarnara þar deyja en brott at komask, en þó minntisk hann þeirrar spásǫgu, at hann skyldi til Ítalíalands fara, ok frá honum mundu hinir ríkustu menn koma, þeir er engir mundu vera slíkir í heiminum, ok því fór hann í brott með fǫðr sinn ok son.

En er borgin var unnin, þá fóru Grikkir í brott, en at þeim gerði svá mikinn hafstorm, at flestir misfórusk svá sem segir í Theódóló ok engra þeirra varð síðan mikil uppreist. Nú kemr hér saman sagan ok sú er Dares hefr sagt ok þykkir ǫllum þat sannligast.

En er orrostu var lokit, ok hverr brott farinn til síns heimils, þá fékk Neoptulemus Pirrus Andrómake er átt hafði Ektor, ok fóru þau síðan á Effírum, ok fór Elenus þangat með þeim.

Pirrus var mikill ójafnaðarmaðr í flestu, ok þá er þau Andrómaka hǫfðu eigi lengi saman verit, þá vildi hann hana eina láta, en vildi þá fá Ermíonem dóttur Menelaus ok Elenar hinnar fǫgru. Ok sagði Menelaus hana hafa sér fastnaða, þá er þeir sátu um Tróju, ok lézk hana sœkja skyldu. En Elenus latti þess mjǫk, ok kvezk eigi þykkja hennar frændr hinir nánustu, miklir gæfumenn, ok þótti vænna at nǫkkut illt mundi af hljótask, ef þessu væri fram haldit.

Ok nú kom þessi ætlan fyrir Órestem son Agamemnons konungs, ok varð hann reiðr mjǫk ok sagði Hermíónem vera fastnaða af Tindaró, fóstra hennar ok kvazk annathvárt þessum ráðum skyldu renna eða láta líf sitt. Ok nú sitr Órestes um Pirrum jafnan, ok þat varð um síðir, at hann gat lostit hann með ǫru, ok var hann þó lifandi heim fœrðr. Ok þá gaf hann Helenus Andrómakam ok allt ríkit með í Epíró ok eptir þat dó hann, en þau tóku ríkit ok gerðu þar borg mikla í líking eptir Tróju.

Þar fœddusk upp synir Andrómake ok Hektóris, miklir ok sterkir ok líkligir til hǫfðingja.