Bókastaðir

Ok er þrír vetr váru liðnir, kom orrostutími, ok héldu þeir út her or Tróju Ektor ok Tróilus ok Eneas ok Mennon, en á móti stýrði Grikkja her Agamemnon konungr ok Menelaus ok Akilles ok Díómedes. Ok teksk þá hinn harðasti bardagi, ok þá felldi Ektor þegar í ǫndverðri orrostu Philippum ok Antippum ok Maríónem, en Akilles felldi Lícaonem ok Eyforbum. Ok féll þá fjǫldi manna af hvárutveggju liði, ok bǫrðusk þá í sífellu þrjátigi daga. Þá váru enn grið sett um sex mánuði. Eptir þat var harðr bardagi ok mannskœðr tólf daga, ok féllu þá margir kappar af hvárumtveggjum. Þá beiddi Príamus griða ok váru þá grið sett þrjátigi daga, lík at grafa ok sár manna at binda.

En er orrostutíð kemr, þá á Príamus konungr þing, ok setr Ektor hertoga yfir ǫllum her Trójumanna, því at Príamus konungr var þá gamall. Lætr Ektor þá lúka upp liðum á Tróju, ok bað nú alla menn ganga út af borginni, ok svá var gert. Þeir fylktu ǫllum sínum her.

Svá er sagt at engi riddari í heiðninni hafi ágætari verit, at ǫllu því er karlmaðr skal til rǫskleiks hafa, en Ektor.

Með honum var Paris Alexandr; hann hefr fegrstr manna verit skapaðr í verǫldina, annar en Afsalon, sonr Daviðs konungs, ok nú stóðu þessar fylkingar Trójumanna ok Grikkja á einum velli, ok búnir at berjask.

Þá sá Alexandr Menelaus standa gegnt sér í fylkingu með grimmligu andliti ok ógurligum vápnum. Þá brásk hann millim manna sinna, svá sem hann hræddisk, svá sem þá er maðr sér váveifliga.

Þetta sá Ektor ok mælti: "heyr þar eilífa ófrægð, er þú skalt nǫkkut hræðask, eða venda bak móti óvini þínum í orrostu, ok eigi hræddisk þú fyrr at ganga í brúðhvílu konu hans, þá er hann var hvergi nær. Hví flýr þú nú eða hræðisk afl hans eða hvǫss vápn hans, nú máttu hér sjá margan góðan dreng hella út sínu blóði fyrir þínar sakir. Réttara væri nú at þú gengir einn fram á vígvǫllinn ok hann í móti þér, ok þreytti þit tveir með ykkr, en sá ykkar er læzk, veri yfirkominn, en sá er þá lifir eptir, hafi heimaligu ást Elenu, svá at hvárki banni þat Grikkir né Trójumenn."

Þessu játti Alexandr. Þetta ørendi flytr nú Ektor, ok játta þessu allir hǫfðingjar, ok festa nú þetta báðir konungar með svardǫgum.

Nú ganga þeir fram á vígvǫll Menelaus ok Paris ok hljóp hvárrtveggi ǫðrum í gegn djarfliga. Alexandr skaut spjóti í móti Menelaus, ok kom á hann miðjan, ok hefði þat verit hans bani, ef eigi hefði sjǫfaldlig brynja hans líft honum. Þeir sœkjask grimmliga.

Menelaus hǫggr af mikilli reiði í hjálm Alexandrs svá mikit hǫgg, at sverðit flaug í sundr í tvau, ok er Grikkir sjá Menelaus vápnlausan, þótti þeim hann ráðinn til bana ok hǫrmuðu þat stórmjǫk. Ok þó at Menelaus hefði mist sverðs síns, þá var þó hugrinn ǫruggr, hann hljóp at Alexandr ok þreif í hjálminn svá fast, at Alexandr féll allr til jarðar. Menelaus dregr þá Alexandr, ok heldr í hjálminn, til Grikkja hers, allt þar til er hjálmbǫndin gengu sundr, þá varð Alexandr laus, ok hljóp hann þá til sinna manna, ok þat er heiðinna manna trúa at Freyja tœki Alexandr ok beri hann í borgina til Elenu.

Nú leitar Menelaus ok Agamemnon konungr Alexandrs ok finnsk hann eigi. Þeir biðja nú Trójumenn halda sáttmál sitt ok svardaga, at fara inn í borg sína ok fá Elenu í hǫnd Menelaus.

En hinn sterki Pandarus skaut þá til Menelaus, ok varð þat mikit sár, ok banvænligt, var hann borinn til herbúða sinna, við þetta varð Agamemnon konungr mjǫk reiðr, ok tóksk nú orrosta hin ákafasta ok hin sterkasta, er menn hafa sǫgur af. Féllu þar svá mǫrg hundruð manna, at útal var, ok flóðu allir vellir í blóði. Þeir berjask nú þann dag allan til kvelds ok falla margir hǫfðingjar af hvárumtveggjum.

Annan dag fara hvárratveggju hǫfðingjar allir til bardaga utan Akilles, hann var í herbúðum ok lék strengleik fyrir goðum þeirra, ok vildi svá blíðka hugi þeirra til sigrs við Grikki, ok varð þann dag hinn harðasti bardagi, ok skilja um kveldit.

En um nóttina eiga Trójumenn þing í borginni, ok er þat ráðit at senda menn til Grikkja ok bjóða þeim at Elena sé send til Menelaus bónda síns, ok allt þat herfang er Alexandr flytti af Grikklandi, enda fari Grikkir þá brott or Frigía landi. En er Grikkir heyra þessi boð, þá neitar Menelaus því þverliga ok kvezk nú aldrei skuli létta, fyrr en ǫll Trója veri niðr brotin, ok er Ektor heyrir sǫgð hans ørendis lok...

Eptir um daginn gera Grikkir stór bál, ok brenna valinn eptir siðvenju, ok er sá dagr var liðinn, ok annarr kom, þá hófu þeir bardaga at nýju. Svá er sagt, at Ektor gengr svá í gegnum her Grikkja, at allt flýr undan honum, hvar sem hann ferr. Hann hefir allar hendr blóðgar upp til axlar.

Flýðu þá Grikkir til herbúða sinna, þeir sendu þá orð til Akilles, at hann komi til liðs við þá, ok hjálpi þeim, en Akilles neitar þverliga, fyrir þá sǫk at Agamemnon konungr hefir tekit af honum Briseidam ok varðveitt. Hann býðr þá at fá hana aptr óspillta Akilles ok svá mikit fé sem sjálfr hann vill, en hann segir at hvárki teygir hann til liðveizlu við Grikki gull eða silfr ok eigi ást til Briseidam.

Ok annan dag taka þeir enn hvárirtveggju til bardaga. Ektor gekk þá enn hart fram með sína menn, svá at nú flýr enn allr Grikkja herr undan, ok sœkir til herbúða sinna. Trójumenn sœkja fast eptir ok drepa þá hundruðum ok kasta þeim í díkin. Eptir þat flýja Grikkir á skip sín, en sumir hlaupa á kaf.

Nú ákafask Ektor af nýju, þá kastar Ajax Telamonius sonr Hesíónem, dóttur Príamus steini til Ektor ok var þat, svá mikit hǫgg, at hann féll nær í óvit ok er hann vitkaðisk, var hann allra ákafastr ok drap þá fólk á tvær hendr. Þá drap Ajax í þeirri svipan fimm hertoga af Trójumǫnnum, ok falla Trójumenn nú þykt, ok svá lýkr þeim bardaga, at Agamemnon konungr flýr á skip ok herr hans.

Einn hǫfðingi Grikkja sá er Patróklus hét fóstbróðir Akilles, ok hinn mesti ástvinr. Hann hafði þenna dag haft herklæði hins frœkna Akilles, ok er hann sér ófarir Grikkja, ok at þeirri ófœru var komit at Trójumenn mundu brenna skip þeirra, þá œðisk hann ok sœkir upp á strǫndina. Hann sœkir ákafliga at Trójumǫnnum, ok af því at hann var svá mikill kappi, þá hræddusk Trójumenn ok hugðu þar mundu vera hinn ágæta Akilles ok flýja þeir nú. Ok er þetta sjá Grikkir, sœkja þeir á land ok reka Trójumenn. Patróklus drepr ógrynni manns, hann drepr ok þann hǫfðingja er Sarpedon hét.

Ok er Ektor sér flótta Trójumanna, hleypr hann um herinn ok mælti svá sem ávítandi: "þú hinn mikli Akilles! hví sœkir þú ósterkar fylkingar Trójumanna? snú móti mér ok reyn hversu sterk mín hœgri hǫnd er."

Ok er Patrókles heyrir orð hans, þá snýr hann á móti ok berjask þeir, ok lýkr svá at Patróklus fellr, en hinn mikli Ektor fletti hann vápnum, ok er Ajax sér þetta, hleypr hann at ok tekr líkit.

Þessum atburð fagna Tyrkir, en Grikkir harma, ok er Akilles heyrði fall Patróklus þá lagðisk hann á jǫrð, ok bar mold í hǫfuð sér, ok reif af sér klæði sín, ok kysti líkit ok mælti: "þú hinn mikli ok hinn máttugi Ektor, er vegr ok prýði er alls Frigíalands! svá sem nú ertu glaðr af sigrinum ok lofaðr af ǫllum Tyrkjum, þá skaltu skjótt fá þess nekking."

Hann þrífr nú vápn sín ok hleypr nú fram í herinn miðjan, honum mætir þegar hinn frœkni Eneas; Akilles særir hann mǫrgum ok stórum, ok ef Eneas hefði þá ekki undan snúit, þá hefði eigi tróversk ætt upp hafizk ok eigi sjálfir keisararnir sínar ættir átt til hans at telja. Akilles ferr nú sem leó í sauða dyn um her Tyrkja, ok nú kemr at nýju hræzla á Tyrki ok flýja nú margir til borgarinnar, ok láta gæta sín hina styrkju steinveggi, ok veita þaðan vǫrn, en Akilles ok Grikkir sœkja at.

Svá segir meistari Dares at Andromaka kona Hektóris, at þá er hon vaknaði þessa nótt, at hon sagði drauma sína, ok kvað þá vera forspá fyrir bana Ektors ef hann gætti sín eigi þann dag, at þá mundi hann langan aldr lifa. En Ektor kvazk ekki hirða um kvein hennar ok kvað bana sinn vera jafnljósan þann dag sem annan.

Þá fór Andromaka til Príamus konungs ok sagði honum drauma sína ok svǫr Ektoris, ok þegar fór Príamus konungr ok allir hinir stœrstu hǫfðingjar, ok báðu Ektor gæta sín einn dag, ef spádómrinn sagði, at þá man duga mǫrg ár, ok fyrir bœn þeirra veitir hann þat, ok fékk vápn sín Elenus bróður sínum, ok skyldu þeir vera hǫfðingjar Trójumanna. Alexandr ok Elenus Tróílus, Eneas ok Menon, en Ektor var eptir með fǫður sínum.

En við þessa dvǫl váru Grikkir komnir, ok skipuðu ǫllum sínum fylkingum ok biðu svá Trójumanna. Ganga Trójumenn þá út af borginni ok verðr þá enn snǫrp orrosta ok brátt þykkjask Grikkir finna at Ektor var eigi sjálfr í herklæðum sínum. Ok ganga nú fram hálfu djarfligar, ok fella þeir Akilles ok Ájax ok Díómedes marga hertoga af Tyrkjum, en sumir flýja ok œpa Grikkir þá mikit sigróp.

Ok er Ektor heyrir ópit mikillar orrostu ok sér at Tyrkir flýja, en sumir eru drepnir, þá herklæðisk hann skjótt ok týr þá engum manni at letja hann. Hleypr hann út af borginni ok til orrostu ok kallar ógurliga ok eggjar Tyrki, ok biðr þá aptr snúa ok verja sik. Ok er allir kenna hann þá snúa allar fylkingar Tyrkja aptr djarfliga móti Grikkjum, en sjálfr hertogi Ektor var allra framast ok hjó til beggja handa. Ok í fyrstu atgǫngu drap hann þann hertoga er Ídóneus hét, ok þegar eptir tvá aðra. Hann drap ótal Grikkja á lítilli hríð ok bersk nú allr herinn í ákafa bæði Grikkir ok Tyrkir.

Nú sér Akilles hvat Ektor gerir, ok vildi gjarnan ná honum, en fylkinguna reiddi ýmsa vegu, ok náðusk þeir eigi svá skjótt, ok drap Ektor ágætan hǫfðingja er Volúcrontem hét. Ok í þessu mœtask þeir Akilles ok sparir hvárgi stór hǫgg við annan, ok hefsk þar hit ágætasta einvígi er getit er um í fornum sǫgum at verit hafi. Ok sýnisk nú hvárrtveggi þeirra ólíkligr til þess at verða sigraðr, ok svá títt hǫggva þeir ok leggja at varla mátti grein sjá.

Nú vilja hvárirtveggju, Grikkir ok Tyrkir, at fulltingja sínum kappa, ok falla nú menn af hvárumtveggjum, ok er þeir hǫfðu lengi barizk, þá fær Akilles sár af spjóti Ektoris í lærit, ok því veik Akilles þá fyrst undan ok lét binda sár sitt. Ektor hefir nú framit einvígi við hinn ágætasta kappa, Grikkja ok hefir hann undan veitt, en þó at allir Tyrkir lofi hann þá lifir hann sér eigi at heldr, ok hǫggr hann nú á tvær hendr ok drepr marga hǫfðingja fyrir Grikkjum, ok verðr hann nú ákafliga móðr.

En er Akilles hefir bundit sár sitt, ferr hann aptr til orrostu ok sér at Ektor hefir drepit fjǫlda manns, þá hleypr Akilles at Ektor, en Ektor var þá stórliga móðr. Ok nú bregðr svá fyrir augun, sem þar standi hjá honum Deiphobus, bróðir hans, ok veitti Ektor sér af honum liðveislu, en þessi sjón var sem nǫkkurskonar dauða tákn.

Ok ganga þeir þá enn saman, ok berjask með ákafri sókn, ok nú finnr Ektor at mœðinn hefir tapat fyrir honum aflinu. Ok lítr nú á lið sér, vætti nú liðveislu Deiphobus bróður síns, ok sér hann nú hvergi, ok í því leggr Akilles sverðinu í kverkina, ok var þat banasár Ektoris.

En þó at allir menn í heiminum, þeir er hann sá eða sǫgur heyrðu af honum, hugðu, at hann mundi aldri af neinum manni unninn verða í einvígi, þá dró nú til hvártveggja. Þat fyrst, at hann barðisk við þann kappa er ágætastr var í her Grikkja, ok þat annat, at hann var svá móðr, at hann hafði eigi fullt afl sitt at verja sik, þat hit þriðja, er hann hafði eigi sín hin ágætu vápn, þat hit fjórða er nógt var, þó at ekki væri hinna, at hann mátti eigi komask yfir stundina dauðadœgrs síns. Nú máttu Tyrkir þar sjá sín aldrlǫg, ok eydda hjálp ok vǫrn Trójuborgar; þetta grétu Tyrkir, en Grikkir fǫgnuðu.

Þá mælti Ektor: "Þú Akilles hefir vegit mikinn sigr, ok ger nú drengiliga ok gef lík mitt frændum mínum, ok þar í móti mantu þiggja góðar gjafir í gulli ok silfri."

Þá svarar hinn ágæti Akilles: "því síðr skal ek gefa líkama þinn frændum þínum, at meiri von er at ek rífi þinn líkama allan í sægi sundr, ella skulu hræfuglar rífa hræ þín."

Ok eptir þessi grimmligu orð, andask Ektor, ok tala allar fornar bœkr á eina lund, at hann hefir verit ágætastr maðr af sjálfum sér. En eptir fall hans flýja allir Trójumenn í borgina, ok byrgðu hana, sterkliga. Þá lét Akilles taka lík Ektoris ok binda við kerru hests síns ok draga þrim sinnum um borgina.

Nú gráta menn dauða Ektoris ok þat eigi síðr er þeir sá fyrir auðn borgarinnar, ok sjálfa sik þrotna vera at vega sigr á Grikkjum, ok dauða sjálfra þeirra er þá lifðu.

Akilles lét vegliga jarða Patróklus, en síðan lét hann draga lík Ektóris umhverfis leiðit, ok sýndi svá ǫllum Grikkjum hversu hann hafði hefnt hans. En svá mikill grátr var nú í Tróju, at saman bar hljóð grátanna um alla borgina.

En Príamus var svá ákafr, at hann leit eigi aptr til hinna dýrligu sona sinna, ok eigi hræðisk hann dauðann, heldr gekk hann vápnlaus í herbúðir Grikkja ok eigi hræðisk hann hinn grimma Akilles.

En er Grikkja hǫfðingjar sjá hann koma fyrir Grikkja hǫfðingja, þá féll hann allr til jarðar ok rétti hendr sínar til himins, ok mælti: "heyr þú Akilles styrkr allr Grikkja ok óvinr várs ríkis! þik einn hræðisk afl ok styrkr tróveskra manna, ok mín elli má við kannask at engi man vera þér grimmari. En þó bið ek þik, at þú miskunnir harmi mínum, ok tak gull ok gersimar í móti líki Ektoris sonar míns. En ef þú vilt eigi mýkja reiði þína fyrir bœn mína ok eigi fyrir fégjafar, þá herð þína hœgri hǫnd ok lát mik fylgja hinum ágæta syni mínum til helvíta."

Ok eptir þessar harmatǫlr náði hann líki sonar síns ok var þat jarðat með allri sæmd at þeirra sið.