Bókastaðir

Frá Turnes konungi.

Túrnes hét konungr, hann réð fyrir Blakamanna vǫllum; hann var mikilhæfr konungr ok hinn mesti hervíkingr; hann safnar liði miklu; síðan ferr hann í Spán ok herjar á landit, brennir allt ok bælir, hvar sem hann kemr, ok eyðir bygðina. Biring safnar liði ok fær fátt manna, því at landsfólkit var sumt drepit eða brent en sumir flýðu til ýmsa landa.

Eptir þat fundusk þeir; slær þegar í bardaga; en þó at Biring væri gamall, þá hafði hann þó ekki týnt at berjask vel ok skǫruliga; en við þat at hann hafði afla lítinn en hinir váru skarpir í atsókn ok afburðarmenn miklir í frækleika sínum, þá var skammr bardagi, áðr Biring flýði ok allt lið hans, ok komsk hann á skóg mjǫk sárr. en Túrnes konungr drap hvern, er ekki vildi honum sverja trú sína; eptir þat leggr Túrnes konungr undir sik allt landit.

Þat var einn dag, þá er konungr herjaði á land upp ok hans menn, at þeir komu þar er sveinarnir léku í einu rjóðri; þeir tóku þá ok hǫfðu með sér til skipa. En þá er ríkir hǫfðingjar fréttu, at synir þeirra váru herteknir, undu þeir illa við sinn kost; síðan fóru þeir á fund Túrnes konungs ok beiddusk sona sinna, en hann tók því þungliga, nema þeir gæfi honum fé til, slíkt sem hann kveðr á.

Þat varð af leiki, at þeir leystu sonu sína með slíku fé, sem konungr beiddi, en fyrir Tristram buðu þeir ekki svá mikit fé, at konungr vildi hann lausan láta, því at hann þóttisk vita, at Tristram mundi stórættaðr ok konungi mundi af honum uppreistar von, ef hann setti ekki bragð ímóti. Konungr frétti hann at nafni eða hverrar ættar hann væri, en Tristram þagði við ok fekk konungr ekki eitt orð af honum; þá vildi konungr, at hann þjónaði, en þat fékksk ekki af Tristram. Nú leitar konungr við menn sína, hve með skal fara.

Þá tók til orða ráðgjafi konungs: hér kann ek gott ráð til, segir hann; þú skalt selja hann til þrælkunar vendismanni nǫkkurum.

Konungr sagði þetta hit snjallasta ráð ok skal þetta upp taka. En í þann tíma er konungr fann víking þann, er hann fann verstan, þá lét hann Tristram falan: ok er hann, sagði konungr, it bezta þrælsefni.

Þá kaupa víkingar Tristram með svá miklu verði, at menn vissu trautt dœmi til, at slíkt fé hafi fyrir einn mann gefit verit. Eptir þat fréttu þeir hann at nafni eða hverrar ættar hann væri, en þó at þeir hefði keypt hann við miklu verði, fengu þeir ekki heldr orð af honum enn konungr. Nú vex víkingum at þessu kapp mikit, at þeir fá ekki þrælkat einn lítinn svein; þeir leita margs við hann: stundum berja þeir hann með hnefum eða limum, en stundum með stǫngum, en ekki at heldr fá þeir svá mikit gott af honum, at vert væri eins pennings; þá ráku þeir af honum hárit ok gerðu honum koll, síðan báru þeir í hǫfuð honum tjǫru, en hann skipask ekki við, nema hann gerði verr.

Þat var einn dag, at þeir sigldu gott byrleiði fram fyrir England; þá tók einn þeirra til orða ok mælti: því skulu vér hafa fjanda þenna, at oss leiðir ekki af nema illt eitt, ok er þat mitt ráð, sagði hann, at vér kastim honum utan borðs ok launum honum þrályndi sína.

Þá tók einn maðr til orða: þetta er, sagði hann, hit versta ráð, at myrða sveininn, ok sé ek annat ráð um, þó skulu vér illa við hann skilja; ek sé, sagði hann, hvar liggr skergarðr mikill, ok sýnisk mér ráðligra, at setja hann þar eptir, en vér veitum honum ekki berliga bana.

Nú bera þeir þetta upp fyrir hǫfðingja sinn; hann leggr þetta til ráðs, at þeir skyldu kasta honum í skerit, ok svá var gert; en þat var frá landi svá langt, at fáir váru svá sundfœrir, at þat gengi í einu sundi, þótt skip væri hjá hǫfð; en við þat er hann þóttisk til bana ráðinn, þó hann væri í skerinu, þá fleygði hann sér á sund ok lagðisk til lands í einni hríð, svá at hann hvíldisk ekki á sundinu.

Eptir þat vindr hann þau hin vondu klæði er hann hafði; en ek hygg, segir sá er sǫguna setti saman, at víkingar hefði svá við hann leikit, at honum væri lítit verk, at vinda hár sitt, því at þat var ekki til.

Síðan gekk Tristram til skógar, þar til sem hann finnr hjarðarsvein Mórodds konungs; Tristram frétti hann at nafni, eða hvar hann væri at kominn, eða hverr landi réði; en hann sagði nafn sitt, ertu kominn á England, konungr várr heitir Mórodd. Þeir talask við um stundar sakir, þar til er hjarðarsveinninn var búinn til ferðar, ok skildisk þar við Tristram.

Síðan fór Tristram heim til hallar, ok þegar hann kom í hǫllina, þá gekk hann fyrir Mórodd konung ok kvaddi hann með mikilli list ok hœversku. Mórodd konungr sá til hans ok brá við lit, því at hann þóttisk kenna á honum yfirbragð Blenziblý systur sinnar; en svá hefir Mórodd sagt síðan, at því hafi hann dulizk við Tristram, at hann var svá herfiliga búinn. Mórodd konungr frétti hann at nafni eða hvers son hann væri.

Ek heiti Tristram, sagði hann, son Kalegras, en Blenziblý hét móðir mín, sagði hann, ok er mér þat helzt til sagt, herra, at hon væri systir yðar.

En er Mórodd konungr heyrði þetta, stóð hann upp í móti honum ok mintisk til hans; síðan setti Mórodd konungr Tristram í háseti hjá sér; síðan frétti Mórodd konungr, hverju gegndi um ferð hans: eða með hverjum hætti komtu hingat til lands. Þá sagði Tristram konungi allt um ferðir sínar. Mórodd konungr barmaði hann mjǫk ok margir aðrir, þeir er verit hǫfðu ástvinir móður hans. Þá lét Mórodd konungr lauga hann ok fá honum dýrlig klæði. Konungr lagði ást svá mikla við Tristram, at hann mátti ekki betr gera til hans, þó hann væri hans einka barn.

Tristram hafði hinn sama hátt sem fyrr: hann aflaði sér sveina þeirra, er við hans hœfi váru; þeir fóru á skóg um daga ok frǫmdu íþróttir: skot, sund, burtreiðir ok alls kyns íþróttir, er ríka hǫfðingja fríða; en þótt Tristram hefði lengi þolat vos ok vandræði, þá hafði hann þó ekki at heldr týnt list þeirri ok hœversku, er hann hafði numit af Biring fóstra sínum; svá kemr sem fyrr, at hann fær ekki þá tvá jafnaldra sína, at við honum mætti um neinar íþróttir.

Mórodd konungr hendi mikit gaman at burtreið, sem fyrr var sagt; hann hafði þat jafnan til skemtanar, at riddarar hans frǫmdu þess kyns íþróttir; en þó var engi sá innan hallar né í ǫllu Englandi, er setit fengi í sǫðli fyrir Mórodd konungi.

Tristram Kalegrasson vex nú upp með mikilli sæmd ok virðing, fyrst af konungi sjálfum ok ǫllu stórmenni ok þar með af ǫllu landsfólkinu út í frá. Nú fær Tristram enga viðstǫðu at íþróttum, þar sem sveinarnir váru; þá freistar hann at leita at ríða í mót riddurum konungs, leitar þeirra fyrst, er léttastir váru; en þó kom svá því máli, at engi fékksk sá riddari í hǫll Mórodds konungs, at uppi fengi setit fyrir honum; en þó hann væri fyrir þeim at allri atgervi, þá óx þeim ekki ǫfund á því, heldr fǫgnuðu allir hans giptu, því at hann gaf þeim gull ok gersimar.

Þat var einn góðan veðrdag, at Mórodd konungr lagði at máli við Tristram: nú vil ek reyna, frændi, sagði hann, hvárt þú ert svá góðr riddari, sem menn halda mikit tal af, eða er þat gylt meir í hóli, enn efni sé til; mun ek þat fyrir satt hafa, sagði konungr, ef þú stingr mik snart ofan, þá muntu óafléttr verða, hvar sem þú kemr með hinum beztum mǫnnum.

Herra, sagði Tristram, þat er ójafnligt, því at þú ert hinn bezti riddari, svá at ekki finnsk þinn jafningi í ǫllu Englandi, ok þótt víðar sé kostat at leita; en fyrir þá sǫk, herra, at ek veit góðvilja þinn til mín, þá vænti ek þess, at þér munit heldr vilja kenna mér íþróttir, enn gera til spotts við mik, þó at yðr þykki gaman at stinga slíka ǫlmusu ofan, sem ek em; því at þér vitit, at ek em barn at aldri, ok hefi ek ekki freistat mín, svá at mark sé at; þótt riddarar yðrir hafi leikit við mik, þá vissa ek, at þeir máttu gera slíkan minn kost, sem þeir vildu; en þó þeir segði yðr, herra, at ek felda þá af baki, þá gerðu þeir þat til þess, at þeir vildu, at yðr líkaði því betr til þeirra.

Síðan lét Mórodd konungr búa hest sinn ok svá Tristram, ok fyrir engan mun lét konungr Tristram hafa verra hest né annan búnað, enn sjálfan sik; en þá er þeir váru albúnir, sté hvárr á sinn hest, ok þeim váru fengnar sterkar burtstangir; þar váru sett í framan járn, svá at festa mátti í skjǫldunum. Nú ríðask þeir at, ok má þar sjá margan mjúkleik, er þeir fremja á hestunum allan daginn, en þó stǫkk hvárgi þeirra ofan fyrir ǫðrum; þat máttu þó allir sjá, at Tristram átti alla kosti undir sér at fella konung af baki; en þó lét Tristram þat ekki á sannask; þótti þat sín sæmd, at þat væri allt æzt látit, er til konungs heyrði.

Svá er sagt frá Tristram Kalegrassyni, at hann var hár á vǫxt, herðibreiðr, miðmjór, þykkr undir hǫndina, breiðr í bringunni, digrir handleggirnir ok miklir aflvǫðvarnir upp at ǫxlinni en heldr mjóvir fram at hreifunum, ok þó beint í bjór, hyndin fǫgr ok ekki alllítil, lærin digr ok hǫrð viðkomu, hátt til knésins, kálfinn furðuliga digr, en fótrinn forkunnliga fagr.

Þat er sagt at Tristram hefði þá selt kollinn, ok hafði hann vel um keypt, því at nú hafði hann hár mikit; þat var svá fagrt sem á gull sæi, en svá sítt sem bezt sómdi; hann var snareygr, ok brýnnar váru jafnt litar sem hárit, meðallagi langleitr; andlit hans var hvítt sem lilja, en roðinn í kinnunum sem rósa; hann var glaðr ok lítillátr við alla sína menn, en harðr við þjófa ok illræðismenn; hann var ǫrr ok stórgjǫfull, svá at hann sparði við engan mann fé; numit hafði hann allar íþróttir þær, er hann hafði spurn af, at þeir hefði, er frægastir váru í allri heimskringlunni. Nú er þat skjótast at segja af list hans ok hœversku ok allri atgervi, at ekki fannsk sá maðr í allri verǫldunni, at hans jafningi væri, ok ekki mundi svá vitr maðr finnask, at hann mætti sik framar kjósa, enn Tristram var um allt.

Í þann tíma kom Biring í England sem stafkarl; Tristram varð honum feginn, því at hann þóttisk hafa fóstra sinn úr helju heimtan ok hvárr þeirra annan. Tristram fekk Biring góð klæði ok mikit fé ok setti hann sem sjálfan sik; at honum var Tristram hin mesta ráðastoð, því at hann var hinn vitrasti maðr.

Þá er þetta var tíðinda, hafði sá konungr ríki yfir Írlandi, er Engres hét; móðir hans hét Flúrent en Ísodd hin fagra hét systir hans; hon var fríðari hverjum kvennmanni, hon var svá fǫgr, at menn sá ekki lýti á henni, ok, ef þat skyldi þora at segja, þá þótti mǫnnum geislar skína af augum hennar ok andliti; hár hennar var svá mikit, at hon mátti hylja sik með, þá er hon leysti þat or gullbǫndum, en hár hennar var því fegra enn gull, er gull er fegra enn járn; hon var vitr ok vinsæl, ǫr ok stórgjǫful; hon hafði þá list, at hon var meiri læknir, enn nǫkkur kona ǫnnur, sú er menn hǫfðu fréttir af í þann tíma.

Sá maðr var með konungi, er Kæi hét, hinn kurteisi; hann var kærr konungi, en þó lagði hann þar til optar sín ráð, er flestum þótti verr, ok þó var hann helzti mikils ráðandi, því konungr mat hann mikils, þótt því væri illa komit.

Engres konungr var víkingr ok hinn mesti fullhugi; hann herjaði á England ok hafði óflýjanda her; þar var með hernum þær Flúrent móðir hans ok Ísodd hin fagra. Þetta fréttir Mórodd konungr; síðan sagði hann Tristram, við hvern vanda hann var kominn.

Tristram svarar: herra, ek skal fara í móti Engres konungi, því at mér þœtti mál at reyna mik, hvárt ek kynna at vega með sverði eða hlífa mér með skildi, ok vita hvárt ek mætta sjá mína óvini ok þína með spjóti særða.

Síðan lét Tristram skera upp herǫr ok fær mikit lið. Engres konungr ferr herskildi yfir allt landit, brennir allt ok bælir, hvar sem hann kemr, þar til sem þeir Tristram finnask. Nú fylkja hvárirtveggju, ok hefir Engres konungr miklu meira lið.

Tristram eggjar nú sína menn, biðr þá gefask vel, segir þá ekki skuli skorta fé, ef þeir hafa sigr; ok með því, sagði hann, at vér fallim, þá er betra, at eiga þat orð eptir at vér hǫfum drengiliga dugat.

Nú lýstr saman fylkingum ok teksk þar hin snarpasta orrosta. Engres konungr fylgir vel fram merkinu ok hann bersk af hinum mesta hvatleik, því at hann var hinn mesti kappi ok framgjarn í ǫllum mannraunum. En þat er at segja frá Tristram, at hann ríðr í gegnum fylking Engres konungs ok drap menn hans á tvær hendr, ok hvárki mátti lit sjá á honum né hesti hans, því svá var sem hvárrtveggi væri í blóði þveginn. Þeir berjask allan þann dag, en at kveldi setja þeir grið, ok eru bundin sár manna; hefir heldr leikizk á Tristram, ok unir hann við þat stórilla.

En þegar vígljóst var um morguninn, þá herklæðask hvárirtveggju, ok tóksk þá bardagi slíkt hit snarpari enn fyrra daginn, skortir þar ekki stór hǫgg ok skothríð bæði snarpa ok langa; þar má sjá skotit pálstǫfum stórum ok hvǫssum atgeirum ok sáreggjuðum flettiskeptum. Engres konungr gekk vel ok skǫruliga fram í orrustunni, sem hann ætti margra fjǫr, ok vinnr Tristram svá mikinn skaða, at hann fellir hvern, er spjót hans tekr til; en þar sem Tristram sitr á góðum hesti með gylltum hjálmi, smeltum skildi, hvǫssu sverði, en með hǫrðum hug ok kallmannligu hjarta, þá sér hann fall sinna manna, ok þat eirir honum illa, víkr síðan hestinum þangat, er hann sá Engres konung fella sína menn, svá sem hann væri í skóg kominn ok hyggi hvert tré, er fyrir honum varð. Tristram ríðr nú fram með mikilli reiði; hann mætir merkismanni konungs ok leggr til hans spjóti ok í gegnum hann; síðan fleygir Tristram honum dauðum af spjóts oddinum, hann hǫggr niðr merkit.

Eptir þat ríðr Tristram at Engres konungi; Tristram leggr spjóti til hans, ok kom í skjǫld hans ok spratt úr skildinum ok bar hjá konungi, en konungr misti Tristrams. Þá ríðask þeir at í annat sinn, ok leggr Tristram enn til konungs ok kom í skjǫldinn ok spratt af skildinum ok á bringuna ok þar á hol ok út undir herðarblaðit, en spjót konungs spratt úr skildi Tristrams, ok varð hann ekki sárr. Þá gekk spjót Tristrams af skaptinu; síðan ríðask þeir at í þriðja sinn, ok hǫggr Engres konungr til Tristrams ok klauf hjálminn, ok varð Tristram sárr í hǫfðinu mjǫk, ok brotnaði skarð í sverð konungs, en þat er brotnaði, dvaldisk eptir í hǫfði Tristrams, ok er þat sýnna, at þat komisk ekki þaðan, nema guð allsvaldandi sendi honum þann lækni, er beztr er í allri verǫldunni. Tristram hjó í móti til konungs, ok kom á ǫxlina hœgri ok tók af hǫndina ok síðuna alla, svá at í mjǫðminni nam staðar, ok fell konungr dauðr af hesti sínum.

Þá œptu menn Tristrams sigróp, en flótti brast í lið Engres konungs. Tristram rak flóttann ok hans menn svá harðfengliga, at þeir drápu hvert mannsbarn, er þeir fengu náð; eptir þat snúa þeir heimleiðis.

Mórodd konungr varð mjǫk feginn Tristram. Sár hans hafðisk illa, ok var þat at vonum er járnit stóð í hǫfði honum, því at ekki fannsk sá læknir, er því kœmi í brott. Tristram varð máttlítill ok banvænn, ok þykkir hann nú ǫllum ráðinn til bana.

Síðan biðr Tristram Mórodd konung fá sér skip ok menn; konungr spyrr, hvat hann vildi.

Ek vil, sagði hann, fara brott heðan, ok fá mér skip gott ok á sex tigu manna; þeim skal svá vera háttat, at sumir skulu vera brœðr eða fóstbrœðr eða frændr, en allir skulu þeir vera í nǫkkurum venzlum saman bundnir.

Konungr lætr þetta þegar uppi, ok var búit skip ok menn eptir því, sem Tristram sagði fyrir; ok er hann var búinn, fór hann til skips ok menn hans; draga þeir segl við húna ok sigla þegar í haf.

Þeim gaf vel, þar til er þeir komu mjǫk svá at Írlandi; þá kallar Tristram til sín einn félaga sinna ok mælti til hans: vittu, sagði hann, at hér er einn maðr í skipinu, at heldr er illa til þín. Hann spyrr, hverr sá er. Tristram nefnir til einhvern mann þann, er honum sýndisk, ek em þess víss orðinn, sagði Tristram, at hann vill bana þinn, en ek segi þér af því, at hann er mér falari enn þú, at hann fái illt af, ok er þat mitt ráð, at þú þolir honum ekki ósœmd, ok drepir hann.

Nú þykkisk hann ekki mega við dyljask, at þetta muni svá vera, sem Tristram sagði; hann leitar sér ráðs, ok þegar honum þykkir helzt fœri á, þá hǫggr hann til þess, sem Tristram hafði honum frá sagt, ok klýfr hann í herðar niðr. Þetta sér hans fóstbróðir ok vill hefna síns félaga; síðan stendr upp hverr at ǫðrum, ok svá kemr því máli, at þar slær í bardaga, ok fellr þar hvert mannsbarn nema Tristram; en þeir, er honum þóttu lífvænir, þá skreið hann til ok drap þá alla, svá at hann lifði einn eptir; en fyrir því at honum varð auðit lífstunda lengri ok hitt annat, at veðr stóð at landi, þá varð skipit landfast undir honum, ok ekki langt frá því, at Flúrent drótning átti atsetu.

Sá maðr var með drótningu, er Kollr hét; hann iðnaði þat, er hann var ættborinn til, ok ekki vissi hann þann sinn frænda, er aðra iðn hefði haft: hann gætti svína ok var þræll fastr á fótum; en svínahúsinu var svá komit, at þat stóð við sæ. Flúrent drótning hafði svá fyrir mælt, at Kollr skyldi henni fyrst til segja, hvat sem hann sæi í tíðindum.

Svá bar til þann morgin, at Tristram hafði komit við Írland um nóttina, at Kollr þræll gekk til sjóvar, hann sá hvar skip var komit við land; þetta þótti honum tíðindi, því at þar var engi hǫfn, en skipit var rekit flatt upp; hann sá ekki tjǫld á landi ok enga menn á skipinu; þat verðr honum fyrir, at hann gengr þangat, er skipit var upp rekit, hann kallar út á skipit ok fréttir, hvárt nǫkkut sé manna á skipinu; hann fekk engi svǫr í móti; þá gengr hann út á skipit, þar sér hann liggja mannsbúka um allt skipit; en þegar hann sér þetta, þá hefir hann á rás, ok þótti sá sinn fótr meira góðs verðr, er þaðan komsk fyrri á brott; hann létti ekki fyrr sinni ferð, enn hann kom til Flúrent drótningar, hann sagði henni, hvat hann hafði sét; hon biðr hann fá sér eyk ok bera klæði í vagninn; hann gerir sem hon mælti; síðan sezk hon í vagninn ok Ísodd fagra, dóttir hennar.

Kollr leiddi eykinn þar til, sem skipit lá; þá ganga þær úr vagninum ok á upp skipit; drótning frétti eptir, hvárt nǫkkut lifði á skipinu þat, er henni mætti andsvǫr veita.

Tristram svarar: ekki ræðr um þat.

Hon spyrr hann at nafni, en hann sagði til slíkt, er honum sýndisk. Hon spyrr, ef hann er græðandi. Hann kveðsk þat víst ætla. Hon biðr Ísodd fǫgru græða hann.

Eptir þat bera þau hann í vagninn, ok er hann ekinn til þeirrar skemmu, er Ísodd fagra átti; eptir þat laugar hon hann ok reynir sárafar hans; hon finnr járn í hǫfði honum; þat tók hon í brott ok gekk til kistu sinnar; hon tók sverð þat, er Engres konungr hafði haft, þá er hann fell fyrir Tristram; síðan berr hon járnit við skarðit, er í var sverðinu.

Nú skilr, hon af samvizku sinni, at þat átti vǫxt saman, járn þat, er hon tók úr hǫfði Tristrams, ok skarðit í sverðinu; hon varð þá æfar reið ok brá sverðinu ok ætlaði þá at hefna bróður síns, þótt hon væri heldr kona enn karlmaðr; ok í því er hon reiddi upp sverðit, þá tók Flúrent drótning allt saman hendr Ísodd ok meðalkafla á sverðinu ok stǫðvaði svá hǫggit fyrir henni.

Flúrent drótning bað hana græða Tristram, en veita honum ekki skaða, ok við bœnir hennar, þá gaf hon ró reiði; hon fægir þá sárit ok skar úr þat, er dautt var, síðan bar hon á smyrsl ok heilivog; þá þótti honum þegar taka úr allan sviða sárinu; hon bjó honum hœga rekkju; eptir þat sofnar hann; nú fœrisk brátt gróðr á sárit.

Hon frétti Tristram, hverju gegndi um ferðir hans, en hann sagði henni allan atburð um ferð sína, frá því er hann fór heiman ok þar til er hann kom við Írland.

Hon segir: þú hefir mikinn skaða gert Mórodd konungi, frænda þínum, er þú lézt menn hans drepask niðr, en suma draptu, ok vartu þó hálfdauðr.

Nei, frú! sagði hann, þeir váru allir til valdir, er sízt var skaði at, þó at engi kœmi aptr; þau skilja nú tal sitt at sinni.

Hon grœddi hann, svá at hann varð heill maðr. Henni fannsk mikit um vænleik ok atgervi Tristrams, ok þótt hann hefði drepit bróður hennar ok unnit henni mikinn skaða annan, þá vildi hon þó heldr eiga Tristram enn nǫkkurn annan, þann er hon hafði fréttir af.

Frá drekanum.

Þat er sagt, at dreki einn mikill lá í fjalli því á Írlandi, er Sukstía heitir; hann var hinn mesti spellvirki, bæði var hann skœðr á menn ok fénað. Engres konungr hafði þess heit strengt, at hann skyldi þeim manni gipta Ísodd hina fǫgru, systur sína, er þann spellvirkja fengi af ráðit. Flúrent drótning bauð vǫrnuð á því, at engi maðr skyldi svá djarfr vera, at Tristram segði til ormsins, því at henni þótti ekki ørvænt, við þat at Tristram var framgjarn í mannraunum, at hann mundi á hættu leggja, ef hann fengi af ráðit orminn.

Tristram varð þess varr, at hvert kveld var þar fé byrgt í grindum. Sá maðr var með hirðinni, er Dísus hét, hann var hirðmaðr Flúrent drótningar; þat var einn dag, at þeir Tristram ok Dísus váru úti staddir, þá frétti Tristram, því þat sætti, at þar er byrgt fé í grindum, þegar út hallar; ek veit ok, sagði hann, at menn varask at verða úti staddir, þegar aptnask.

Dísus svarar: ekki er oss leyft, at segja þér, hvat til þess ber.

Hverr hefir bann fyrir þat lagt, segir Tristram.

Dísus svarar: Flúrent drótning.

Tristram bað hann segja sér. Dísus gerði svá, at hann sagði Tristram til drekans.

En þegar hinu sǫmu nótt stóð Tristram upp ok fekk sér hest, hann setti hjálm á hǫfut sér ok gyrti sik sverði, skjǫld hengdi hann á hlið sér, ok spjót í hendi. Síðan ríðr hann þar til er Dísus sagði honum, at drekinn lægi í einum helli. Tristram bíðr niðri fyrir hellinum, þar til er drekinn ferr at drekka, þá steig hann af hestinum, hann lét hestinn vera í milli sín ok hellisins; en í þat mund er ormrinn ætlar at fljúga út af hellinum, þá leggr Tristram spjótinu undir bægslit, svá at í hjartanu nam staðar; ok í því er hann fekk lagit, þá fell hann ofan í gljúfrit, er fyrir hellinum var, en hestr Tristrams varð undir honum, ok ef hann hefði setit á baki hestinum, hefði hann aldri sól séð síðan, ok þat er líkara, at hann hafi ekki til einkis undan dregit; þá sæfðisk drekinn svá at spjótit stóð í sárinu; svá hafði ormrinn fast hǫggvit klónum í hestinn, at inn hafði gengit milli rifjanna.

Þá skerr Tristram sega af tungu ormsins ok kom í púss sinn; eptir þat ferr hann heim til hallar ok leggsk til svefns ok lét sem ekki væri í orðit. Hann svaf af náttina, en um morguninn, er hann vaknaði, þá hafði slegit eitri út um pússinn ok í lær honum.

Kæi hinn kurteisi hafði orðit varr við, at Tristram hafði drekann af ráðit; hann fór til ormsins ok skar af tungunni einn sega; þá fór hann heim ok sagði, at hann hefði drepit orminn. Flúrent drótning kvað þat lýgi.

Hon sá at Tristram var fǫlr ok drakk lítit; þá spurði hon, hvat honum væri til meins; en þá var svá á gang komit, at hann mátti fyrir engan mun dylja lengr; þá sagði Tristram henni hvat til bar. Hon fór þegar at finna Ísodd ok bað hana græða Tristram; hon gerði svá ok varð allt at skera, þat er eitrit hafði við komit; hon létti ekki fyrr við, enn Tristram var gróinn í annat sinn.

Flúrent bað taka Kæa hinn kurteisa ok hengja við hit hæsta tré.

Tristram svarar: nei, frú! sagði hann, þat hœfir ekki, því at hann hefir lengi þjónat yðr; gerit hitt heldr, at þér látit hann fara brott af Írlandi, en síðan komi hann aldri aptr, meðan yðvart ríki er yfir landinu.

Flúrent hefir þetta ráð; fór þá Kæi í brott ok kom ekki aptr síðan, sem drótning mælti fyrir.

Flúrent drótning bauð Tristram Ísodd fyrir þat hit mikla þrekvirki, er hann hafði drepit orminn.

Tristram svarar: ekki vil ek þat, sagði hann, því at ek veit hann manninn, at henni sómir at eiga; en þetta er henni af lágt. Hon frétti, hverr sá væri.

Tristram svarar: Mórodd konungr, frændi minn, sagði hann.

Drótning svarar: dóttir mín þarf aldri betra enn þik, sagði hon; en drótning fekk ekki af honum meira um þetta mál.

Þá bað Tristram Flúrent drótning fá sér skip ok menn: ok vil ek fara heim í England at finna Mórodd konung, frænda minn.

Hon lætr uppi allt þat sem Tristram beiddi; hon fær honum sex tigu manna; þeir váru allir vel búnir at vápnum ok klæðum, skipit var ok gott ok allr reiðinn var mjǫk vandaðr. Flúrent drótning gaf Tristram mikit fé, gull ok silfr ok marga ágæta gripi, sem verðugt var fyrir þrekvirki þat, er hann drap orminn.

En er Tristram var búinn, létu þeir í haf, ok gaf þeim vel þar til er þeir koma við England. En er Mórodd vissi kómu Tristrams frænda síns, þá lét hann beita vǫgnum í móti þeim; konungr settisk ok sjálfr í vagninn ok lét aka sér til sjóvar; en er þeir finnask frændr, varð Mórodd svá feginn, at hann fekk ekki vatni haldit ok þóttisk Tristram hafa úr helju heimtan í annat sinn. Síðan lét Mórodd konungr búa prýðilega veizlu ok fagnaði svá Tristram frænda sínum.

Þá frétti Mórodd konungr Tristram, hvar hann hefði verit. Tristram segir honum allt um ferðir sínar ok svá hvar hann hafði verit ok svá hverr hann hafði grætt; ok hefi ek, herra! segir hann, drepit orm þann, at Flúrent drótning bauð mér dóttur sína Ísodd hina fǫgru, en ek skal fara, herra! ok biðja hennar yðr til handa.

Mórodd konungi féllsk þetta vel í skap. Eptir þetta lét Mórodd konungr búa ferð Tristrams; hann hafði þrjú skip ok ǫll vel skipuð ok allgott fǫruneyti. Konungr sjálfr leiðir Tristram til skips ok mart annat ríkismanna; skiljask þeir nú með hinum mestum kærleikum.

Síðan ferr Tristram, þegar byr gaf; þeim fórzk hit bezta, þar til er hann kemr við Írland; ok er Flúrent drótning varð þessa vǫr, þá sendir hon þegar til móts við hann ok býðr honum heim til veizlu með allt lið sitt. Þetta þekkisk Tristram, ferr til hallar með helming liðs, en helming liðs lét hann gæta skipa; en er hann kom heim til hallar, ok tók Flúrent drótning báðum hǫndum við honum ok setr hann í básæti.

En þá er hann hafði þar verit þrjár nætr, þá bar hann upp eyrendi sitt við þær mæðgur; þetta varð Tristram auðflutt, því at þær viku til hans ráða, en gat Ísodd þess, at ekki væri ørvænt at gætisk af henni, þótt hann bæði hennar sér til handa; en þat fékksk af honum ekki heldr enn fyrr. Kom þá svá máli, at Mórodd konungi var heitit konunni, ok skyldi Tristram hana flytja heim með sér til Englands.

Bringven hét fóstra Ísoddar, hon var dóttir Cúsens jarls, hon fór með henni til Englands; Flúrent seldi Bringven drykkjarhorn ok bað hana fá Mórodd konungi ok Ísodd fǫgru, þá er þau fœri til rekkju sinnar.

En í þann tíma er byr gaf, sigla þau í haf; en þá er þau sigldu einn góðan veðrdag, þá bað Ísodd Bringven gefa sér drekka; hon tók horn þat, er Flúrent hafði henni selt, áðr hon fór af Írlandi; hon drakk af horninu, síðan fekk hon Tristram, hann kneyfði af horninu; en þegar þau hǫfðu drukkit, tók at seinkask ferðin, því at þá feldi hvárt þeirra þegar svá mikla ást til annars, at varla gáðu þau ferða sinna fyrir. Nú varð ferð þeirra sein, því at þau lágu lengi í sǫmu hǫfn; svá er sagt, at þau hafi þrjá mánaði verit í ferðinni, áðr þau kœmi við England;

En er þau kómu við land, bað Tristram menn sína leyna Mórodd konung ferðum þeirra; þeir sǫgðusk svá gera mundu. En er Mórodd konungr vissi kómu Tristrams, bað hann sǫðla marga hesta; svá var gert. Mórodd konungr fagnar vel Tristram ok Ísodd hinni fǫgru; ǫllum mǫnnum fannsk mikit um fegurð hennar, því at hon var hin fríðasta kona, er fœdd hefir verit.

Mórodd konungr bauð Tristram at eiga Ísodd ok sagði þat giptusamligra fyrir aldrs sakir: en ek ann þér allvel konunnar ok ríkisins.

Tristram svarar: nei, herra! sagði hann, ek vil ekki konungr vera, meðan yðvar er við kostr.

En ek sver þat, segir sá, er sǫguna samsetti, at heldr þæga ek Ísodd, enn allt veraldar gullit.