Bókastaðir

Nú er morgin kom, váru þeir snemma á fótum, var Goðmundr leiddr til konungs hallar. Konungr fagnaði honum vel, viljum vér nú vita, segir konungr, hvárt þú vilt veita mér slíka hlýðni sem faðir þinn, ok vil ek þá auka þínar nafnbœtr, skaltu þá halda Risalandi, ok sverja mér eiða.

Goðmundr svarar: ekki er þat lǫg at krefja svá unga menn til eiða.

Þat skal vera, sagði konungr.

Síðan tók konungr guðvefjar skikkju ok lagði yfir Goðmund, ok gaf honum konungsnafn, tók síðan horn mikit ok drakk til Goðmundi; hann tók við horninu ok þakkaði konungi; síðan stóð Goðmundr upp, ok sté á stokkinn fyrir sæti konungs, ok strengði þess heit, at hann skal engum konungi þjóna né hlýðni veita, meðan Geirravðr konungr lifði. Konungr þakkaði honum, sagði sér þat þykkja meira vert, enn þótt hann hefði eiða svarit. Síðan drakk Goðmundr af horninu, ok gekk til sætis síns, váru menn þá glaðir ok kátir. Tveir menn eru nefndir með Agða jarli, hét annar Jǫkull en annar Frosti, þeir váru ǫfundsjúkir; Jǫkull þreif upp uxahnútu ok kastaði í lið Goðmundar. Þorsteinn sá þat, ok henti á lopti, ok sendi aptr, ok kom á nasir þeim, er Gustr hét, ok brotnaði í honum nefit, ok or honum allar tennrnar, en hann fell í óvit.

Geirravðr konungr reiddisk, ok spurði hverr berði beinum yfir hans borð; sagði hann at reynt skyldi verða, hverr sterkastr væri í steinkastinu, áðr enn úti væri.

Síðan kallar konungr til tvá menn, Dravtt ok Hausvi: fari þit ok sækit gullhnavtt minn, ok berit hann hingat. Þeir fóru ok komu aptr með eitt sels hǫfuð, er stóð tíu fjórðunga, þat var glóandi, svá at sindraði af svá sem or alli, en fitan draup niðr sem glóanda bik. Konungr mælti: takit nú knǫttinn, ok kastit hverr at ǫðrum, hverr sem niðr fellir, skal fara útlægr ok missa eignir sínar; en hverr eigi þorir at henda, skal heita níðingr.

Nú kastar Dravttr knettinum at Fullsterk, hann greip á mót annari hendi; Þorsteinn sá at honum varð orkufátt ok hljóp undir knǫttinn. Þeir snǫruðu at Frosta; því at kapparnir stóðu fremstir við hvárntveggja bekkinn; Frosti tók mót sterkliga, ok kom svá nær andliti hans, at kinnbeinit rifnaði. Hann kastar knettinum at Allsterk, hann tók í móti báðum hǫndum, ok lá við at hann mundi kikna, áðr Þorsteinn studdi hann. Allsterkr snaraði at Agða jarli, en hann greip móti báðum hǫndum, fitan kom í skeggit á honum, ok logaði þat alt, ok var honum til þess annast at afhenda knǫttinn; ok fleygir at Goðmundi konungi; en Goðmundr snaraði at Geirravði konungi, en hann veik sér undan, ok urðu þeir fyrir Dravttr ok Hausvir, ok fengu þeir bana; en knǫttrinn kom á glerglugg einn, ok svá út í díki þat, sem grafit var um borgina, ok hljóp upp eldr logandi.

Var nú lokit þessu gamni, tóku menn þá til drykkju; sagði Agði jarl at honum frýsi hugr við jafnan, er hann kom í flokk Goðmundar.

Um kveldit gekk Goðmundr at sofa ok hans menn, þǫkkuðu þeir Þorsteins hjástǫðu, at þeim hefði slisalaust farit. Þorsteinn kvað lítit tilreynt, eða hvat mun til gamans haft á morgin?

Konungr mun láta glíma, segir Goðmundr, ok munu þeir þá hefna sín, því at fjarstætt er um afl várt.

Konungs gæfa mun styrkja oss, segir Þorsteinn, hirðit eigi þótt þér berisk þangat at, sem ek em fyrir.

Sofa þeir af um nóttina; en at morni fór hverr til sinnar skemtunar, en matsveinar at dúka borð. Geirravðr konungr spurði, hvert menn vildu ekki glíma; en þeir sǫgðu at hann skyldi ráða. Síðan afklæðask þeir ok tókusk fangbrǫgðum. Þorsteinn þóttisk ei séð hafa slíkan atgang, því at alt skalf, þá þeir fellu, ok léksk mjǫk á mǫnnum Agða jarls.

Frosti gekk nú fram á gólfit ok mælti: hverr skal mér á móti?

Til mun verða einnhverr, sagði Fullsterkr.

Ráðask þeir nú á, ok váru með þeim miklar sviptingar, ok er Frosti miklu sterkari; berask þeir nú at Goðmundi; Frosti tekr hann uppá bringu sér ok keiktisk mjǫk. Þorsteinn slær fœti sínum í knésbœtr honum, ok fell Frosti á bak aptr, en Fullsterkr á hann ofan; hnakkinn sprakk á Frosta ok olbogarnir.

Hann stóð seint upp ok mælti: ekki eru þér einir at gamninu, eða því er svá fult í flokki yðrum?

Skamt á nefit at kenna or kjaptinum, sagði Fullsterkr.

Jǫkull stóð þá upp, ok Allsterkr réðsk þá í móti honum, ok var þeirra atgangr hinn harðasti; en þó var Jǫkull sterkari, ok bar hann at bekk, þar sem Þorsteinn var fyrir. Jǫkull vildi draga Allsterk frá bekknum ok togask við fast, en Þorsteinn helt honum. Jǫkull tók svá fast, at hann sté í hallargólfit upp at ǫkla, en Þorsteinn hratt Allsterk frá sér, ok fell Jǫkull á bak aptr, ok gekk or liði á honum fótrinn.

Allsterkr gekk til bekkjar, en Jǫkull stóð upp seint ok mælti: ekki sjáum vér alla þessa, sem á bekknum eru.

Geirravðr segir Goðmundi, hvárt hann vildi ekki glíma. En hann kveðsk aldri glímt hafa, en kveðsk ei vildu synjask. Konungr bað Agða jarl hefna manna sinna. Hann kveðsk lǫngu hafa aflagt, en segir konung ráða skyldu.

Síðan afklæddusk þeir; ei þóttisk Þorsteinn séð hafa trǫllsvaxinn ligri búk enn á Agða, var hann blár sem Hel. Goðmundr reis mót honum, var hann hvítr á skinnslit. Agði jarl hausvaðisk at honum, ok lagði svá fast krummurnar at síðunni hans, at alt gekk niðr at beini, ok bárusk þeir víða um hǫllina, ok er þeir kómu þar, sem Þorsteinn var, þá brá Goðmundr jarli til sniðglímu, ok sneri honum vakrliga. Þorsteinn lagðisk niðr fyrir fœtr jarli, ok fell hann þá, ok stakk niðr nǫsunum, ok brotnaði í honum þjófsnefit ok fjórar tennr.

Jarl stóð upp ok mælti: Þung verða gamalla manna fǫll, ok svá þyngst at þrír gangi at einum. Fóru menn þá í klæði sín.

Þessu næst fóru þeir konungr til borða; tǫluðu þeir Agði jarl um, at þeir mundu einhvern prett við hafa haft: því at mér býðr ávalt hita, er ek kem í þeirra flokk.

Látum bíða, segir konungr, sá mun koma, at okkr mun kunngera.

Tóku menn þá at drekka. Þá váru borin in tvau horn í hǫllina, þau átti Agði jarl, gersemar miklar, ok váru kǫllut Hvítingar, þau váru tveggja álna há ok gulli búin. Konungr lét sitt hornit ganga á hvárn bekk: ok skal hverr drekka af í einu; sá, sem því orkar ei, skal fá byrlaranum eyri silfrs. Gekk engum af at drekka utan kǫppunum, en Þorsteinn gat svá til séð, at þeir sem með Goðmundi váru, varð engi víttr. Drukku menn nú glaðir þat sem eptir var dagsins, en um kveldit fóru menn at sofa.

Goðmundr þakkaði Þorsteini fyrir góða hjástǫðu. Þorsteinn spurði nær endask mundi veizlan.

At morni skulu menn mínir ríða, segir Goðmundr; veit ek at nú lætr konungr alt við hafa, eru nú sýndar gersemar, lætr konungr nú bera inn horn sitt hit mikla, þat er kallat Grímr hinn góði, þat er gersemi mikil, ok þó galdrafult ok búit með gull; mannshǫfut er á stiklinum með holdi ok munni, ok þat mælir við menn, ok segir fyrir óorðna hluti, ok ef þat veit ófriðar von; verðr þat bani várr, ef konungr veit at kristinn maðr er með oss; munu vér ei þurfa at vera fésparir við hann.

Þorsteinn sagði Grím eigi mæla fleira, enn Ólafr konungr vildi: en ek ætla at Geirravðr sé feigr, þykki mér ráð at þér hafit mín ráð heðan af, skal ek sýna mik á morgin. En þeir sǫgðu þat hættu ráð. Þorsteinn sagði at Geirravðr vildi þá feiga: eða hvat segir þú mér af Grími hinum góða fleira?

Þat er frá honum at segja, at meðalmaðr má standa undir bugtinni á honum, en álnar breitt yfir beitina, ok er sá mestr drykkjumaðr í þeirra liði, er drekkr beitina, en konungr drekkr af í einu. Hverr maðr á at gefa Grími nǫkkura gersemi, en sú virðing þykkir honum sér mest gǫr, at í einu sé af drukkit, en ek veit at mér ber fyrstum af at drekka, en þat er einskis manns þol at drekka þat í einu.

Þorsteinn mælti: þú skalt fara í serk minn, því þér má (þá) ekki granda, þó at ólyfjan sé í drykknum; tak kórónu af hǫfði þér, ok gef Grím hinum góða, ok seg í eyra honum, at þú skalt gera honum miklu meira heiðr enn Geirravðr, ok síðan skaltu láta sem þú drekkir, en eitr mun í horninu, ok skaltu steypa niðr næst þér, ok mun þik ekki saka; en þá er drykkjuskapr er úti, skaltu láta menn þína ríða.

Goðmundr sagði at hann skuli ráða: en ef Geirravðr deyr, þá á ek alla Jǫtunheima, en ef hann lifir lengr, verðr þat bani várr. Síðan sofa þeir af um nóttina.

Um morguninn eru þeir snemma á fótum, ok taka sín klæði; þá kemr Geirravðr konungr til þeirra, ok biðr þá drekka velfaranda sinn. Þeir gerðu svá. Váru fyrst drukkin hornin Hvítingar næst máldrykkju skálum; en þá var drukkit minni Þórs ok Óðins, því næst kómu inn margir slagir hljóðfæra, ok tveir menn nǫkkuru minni enn Þorsteinn, þeir báru Grím hinn góða. Allir stóðu upp ok fellu á kné fyrir honum. Grímr var óhýrligr.

Geirravðr mælti til Goðmundar: tak við Grím hinum góða, ok er þetta þín handsals skál.

Goðmundr gekk at Grími, ok tók af sér gullkórónu ok setti á hann, ok mælti í eyra honum, sem Þorsteinn hafði sagt honum; síðan lét hann renna af horninu ofaní serk sér, ok var eitr í. Hann drakk til Geirravði konungi ok kysti á stikilinn, ok fór Grímr hlæjandi frá honum; tók Geirravðr þá við fullu horninu, ok bað Grím með góðri heill koma, ok bað hann kunngera sér, ef nǫkkur háski væri nær: hefi ek opt séð þik með betra bragði. Tók hann gullmen af sér ok gaf Grími, drakk síðan til Agða jarli, ok þótti því líkast, sem boði felli á sker, er niðr rann eptir hálsinum á honum, ok drakk af alt. Grímr hristi hǫfuðit, ok var hann borinn Agða jarli, ok gaf hann honum tvá gullhringa, ok bað sér miskunar, ok drakk síðan af í þremr, ok fekk byrlaranum.

Grímr mælti: svá ergisk hverr sem eldisk.

Þá var hornit fyllt, ok skyldu þeir drekka af tveir, Jǫkull ok Fullsterkr. Fullsterkr drakk fyrr. Jǫkull tók við ok leit í hornit, ok kvað lítilmannliga drukkit, ok sló Fullsterk með horninu; en hann rak hnefann á nasir Jǫkli, svá þjófshakan brotnaði, en or hrutu tennrnar; var þá upphlaup mikit. Geirravðr bað menn ei láta þetta spyrjask, at þeir skildi svá illa. Váru þeir þegar sáttir, ok var Grímr hinn góði brott borinn.

Litlu síðar kom maðr gangandi í hǫllina; allir undruðusk hversu lítill hann var; þat var Þorsteinn bœarbarn; hann veik at Goðmundi ok sagði, at hestar væru til reiðu. Geirravðr spurði, hvat barn at þat væri?

Goðmundr segir: þat er smásveinn minn, er Óðin konungr sendi mér, ok er konungs gersemi, ok kann marga smáleika, ok ef yðr þœtti nǫkkuru neytr, þá vil ek gefa yðr hann.

Þat er svipmikill drengr, segir konungr, ok vil ek sjá fimleika hans, ok bað Þorstein leika nǫkkurn smáleik.

Þorsteinn tók hall sinn ok brodd, ok pjakkar þarí, sem hvítt er; kemr haglhríð svá mikil, at engi þorir í móti at sjá, ok varð svá mikil fǫnn í hǫllinni, at tók í ǫkla. Konungr hló at. Nú stangaði Þorsteinn hallinn, þar sem hann var gulr, kom þá sólskin svá heitt, at snjórinn bráðnaði allr á lítilli stundu; þar fylgði sætr ilmr, en Geirrøðr kvað hann vera listamann; en Þorsteinn segir eptir einn leikinn, er heitir svipuleikr. Konungr segisk hann sjá vilja; Þorsteinn stóð á miðju hallar gólfi, ok pjakkar þar í hallinn, sem rautt er, støkkva þar or gneistar; síðan hleypr hann um hǫllina fyrir hvert sæti, tókusk þá at vaxa gneista flavgin, svá at hverr maðr varð at geyma sín augu; en Geirrøðr konungr hló at; tók þá at vaxa eldrinn svá at ǫllum þótti við of um. Þorsteinn hafði sagt Goðmundi fyrir, at hann skyldi út ganga ok fara á hest.

Þorsteinn hleypr fyrir Geirrøð ok mælti: vili þér láta auka leikinn?

Lát sjá, sveinn! sagði hann.

Pjakkar Þorsteinn þá í fastara lagi; kemr þá í auga Geirrøði konungi. Þorsteinn hleypr til dyranna, ok snaraði hallinum ok broddinum, ok kom í sitt auga hvárt á Geirrøði konungi, ok steyptisk hann dauðr á gólfit, en Þorsteinn gekk út; var Goðmundr þá kominn á hest. Þorsteinn bað þá ríða: því at nú er ekki deigum vært.

Þeir ríða til árinnar; var þá aptr kominn hallrinn ok broddrinn. Þorsteinn segir, at Geirrøðr var dauðr. Ríða þeir nú yfir ána, ok þangat sem þeir hǫfðu fundizk.

Þá mælti Þorsteinn: hér munu vér nú skilja, ok mun mǫnnum mínum mál þykkja, at ek komi til þeirra.

Far heim með mér, sagði Goðmundr, ok skal ek launa þér góða fylgð.

Síðan mun ek þess (boðs) vitja, segir Þorsteinn, en aptr skalt þú fara með fjǫlmenni í Geirruðargarða; er nú landit í yðru valdi.

Þú munt ráða, sagði Goðmundr, en Ólafi konungi skaltu fœra kveðju mína; tók hann þá eitt gullker ok silfrdisk ok tvítugt handklæði gullofit, ok sendi konungi, en bað Þorstein vitja sín, ok skildu með kærleikum.