Bókastaðir

An Old Norse Library
Chapter 21

Hit sama sumar eptir sendi Brandr biskup Orm prest með ǫðrum klerkum sínum til alþingis, ok lét bera fram bréf sín Páli biskupi ok ǫðrum hǫfðingjum, ok var þar á vitnisburðr margra jarteina Þorláks biskups; þá hǫfðu menn stefnur um þessi mál, ok var Páll biskup leiðitamr ok óeinráðr í þessum málum, sem mǫrgum ǫðrum, við aðra hǫfðingja lands, ok meðferð þessa fagnaðar. Þat var ráð manna með orðsendingu Brands biskups, at Páll biskup kvað þat upp Pétrsmessudag í lǫgréttu, at ǫllum mǫnnum skyldu leyfð áheit á hinn sæla Þorlák biskup; skyldu menn honum tíðir syngja andlátsdag hans. Pétrsmessu var Þorlákr biskup til biskups kosinn, ok þá vóru leyfð áheit við hann, ok þá var leitt í lǫg messudags hald hans annat sumar hit næsta eptir þenna atburð; ok til marks um þetta, at eigi þótti guði oftekjur í þessu, þá urðu jarteinir þegar merkiligar á því sama þingi.

Chapter 22

Maðr hét Tjǫrvi, hann tók handarmein mikit; gerði hendrnar stirðar ok líkþrár, svá at hann mátti øngan fingr rétta, ok lék þat mein við fimmtán vetr. Hann hét á hinn sæla Þorlák biskup til heilsubótar sér; sofnaði eptir þat; en er hann vaknaði, ok vildi láta þvá sér, þá vóru heilar orðnar hendrnar, ok váru þá sýndar hendrnar ǫllum þeim er við váru, ok var þá sunginn "Te deum", en þegar er þessi jartein var alkunnig orðin, þá hét þegar hverr at ǫðrum á hinn helga Þorlák biskup, ok var þat af því eigi kynligt, at svá var jarteina kraptrinn mikill, at náliga var fyrr veitt, en heitit var.

Sá atburðr varð á sama þingi, at Jón abóti ór Veri tók kverkamein mikit, ok þrútnuðu ákafliga, svá hann mátti øngu bergja, ok náliga ekki mæla, svá at heyra mætti; þá hét hann á hinn sæla Þorlák biskup til heilsu sér, ok sofnaði þegar eptir ok vaknaði alheill. Þessi atburðr var sagðr Páli biskupi.

Maðr sá, er Guðmundr gríss hét, mágr Páls biskups, tók mein mikit, ok var hann bæði matlauss ok máttlítill, ok þótti mǫrgum manni hann dauðvænn. Þá hét hann á vin sinn, Þorlák biskup, at hann árnaði honum af guði slíkrar heilsu, sem hann sæi honum bezt gegna; en er hann hafði heit sitt fest, þá batnaði honum dag frá degi, ok var alheill þegar kerti þat var brunnit í Skálholti, er hann hafði þangat heitit; ok sagði hann sjálfr þessa jartein Páli biskupi, ok mǫrgum ǫðrum mǫnnum.

Austfirzkr maðr, sá er Sighvatr hét, ættstórr, tók augnaverk svá stríðan, at hann ætlaði at mundu springja augun, ef eigi minkaði skjótt verkinn. Hann hét á hinn sæla Þorlák biskup. Honum hǫfgaði þegar eptir heitit; en er hann vaknaði, þá var allr verkr ór augum hans, en hvarmar váru rauðir ok þrútnir mjǫk til vitnis þess verkjar, er í augunum hafði verit.

Unas hét maðr, hann tók sótt óhœgliga þar á þinginu, hann blés allan; gekk kviðrinn upp fyrir brjóstit, ok fylgdi æsiligr verkr, svá hann mátti trautt standask. Hét hann síðan með viðrkomningu á hinn helga Þorlák biskup til heilsu sér; honum hǫfgaði þegar eptir þat. Hann þóttisk sjá í svefninum hinn helga Þorlák biskup, ok með honum hinn sæla svein Vitum. Biskup mælti við hann: "eigi nýtr þú þín, þó at þú verðir heill, heldr þess, at nú er miskunnartíð guðs yfir komin í heilsugjǫfum við menn". Hann vaknaði alheill.

Norðlenzkr maðr tók enn æsiligt mein á hinu sama þingi: sótt þá, er þegar tók vitit frá honum. Þá hétu aðrir menn fyrir honum á hinn sæla Þorlák biskup, ok varð hann þegar alheill.

Prestr einn gǫfigr, sá er Þórðr hét, tók sótt hættliga við þinglausnir, ok vóru menn hræddir um hann, af því at hann var gǫfugr maðr. Hann hét síðan á hinn sæla Þorlák biskup til heilsubótar sér; en honum hœgðisk svá skjótt sinn vanmáttr, at hann varð færr af þingi með ǫðrum mǫnnum, ok varð hann á skammri stundu alheill, ok lofaði guð fyrir sína heilsu ok hinn heilaga Þorlák biskup.

Á þinginu barsk þat at, at norðlenzkr maðr tapaði góðum fjǫtri, ok var leitat vandliga, ok fannsk eigi; ok er honum þótti ørvænt fundarins, þá hét hann á hinn sæla Þorlák biskup, at finnask skyldi fjǫtrinn, ok fannsk þegar, þar er optast hafði leitat verit; ok lofuðu [allir] guð ok hinn heilaga Þorlák biskup.

Árni hét einn virðuligr maðr; hann hafði mein mikit innan rifja ok hættligt; hann hét á hinn heilaga Þorlák biskup til heilsu sér, ok batnaði þegar.

Chapter 23

Eptir þingit var sá atburðr, at Ormr, frændi hins sæla Þorláks biskups ok bróðir Páls biskups, var í baði í Skálholti, ok hafði þat í hug sér, at hann mundi enn meir elska heilagleik síns frænda, ef hann bæri á sjálfum sér nǫkkut merki; en í því bili skeindi hann hina hœgri hǫnd sína á hárknífi, ok blœddi æsiliga ok varð eigi stǫðvat. Þá hét hann á frænda sinn ok fulltrúa, Þorlák biskup, at hann stǫðvaði blóðit, ok kom aldri ór einn dropi síðan.

Torfi hét prestr, kynstórr ok kvángaðr vel, ok verðr hennar getit síðar í þessu máli. Hann tók strangan augnaverk, er hann fór af þingi, ok svaf hann ekki þá nótt er hann var í Skálholti; þá hét hann á hinn heilaga Þorlák biskup, ok var síðan leiddr til kirkju ok fekk þar bót um messu sinna meina, ok fór alheill brott.

Hustrú ein góð tók enn augnaverk mikinn, ok hét á Þorlák biskup, ok varð hon þegar heil.

Magnús Gizurarson, fóstri hins sæla Þorláks biskups, átti bú gott ok gagnauðigt, en þat gerðisk þar til óhæginda, at á brott gekk mestr hluti ásauðar, ok fannsk eigi, ok horfði þat til hinna mestu skaða, at sauðrinn mundi svella, en missa nytjarinnar; tók hann þá hit bezta ráð, sem honum var opt; hét á hinn heilaga Þorlák biskup, fóstra sinn. Eptir þat gekk sauðrinn allr ósollinn af heiðum, móti þeim er leitaði.

Sveinn einn ungr tók enn augnaverk harðan, ok bar óhœgliga, ok fell móðurinni nær; tók hon síðan kertirák, ok lagði um hǫfut sveininum, ok hét á hinn heilaga Þorlák biskup, ok varð hann þegar heill.

Fátækr maðr týndi fjǫtri góðum, þar er mýrar váru víðar ok grasloðnar, ok var óvænt at finnask mætti; hét hann síðan á hinn heilaga Þorlák biskup at fjǫtrinn fyndisk, ok fannsk þegar, ok varð hinn fátæki feginn.

Einn ungr maðr reið óvarliga þar er jarðhitar váru, ok brunnu fœtr hestsins, svá at menn ætluðu at deyja mundi; þá var heitit á hinn heilaga Þorlák biskup, ok varð hestrinn alheill á fám dœgrum; gerðu þeir þakkir guði ok hinum heilaga Þorláki biskupi fyrir þenna atburð.

Maðr einn tók kverkasull mikinn, ok varð ómála; hann rendi hug sínum til áheita við hinn heilaga Þorlák biskup; en hina sǫmu nátt sprakk sullrinn, ok varð hann heill á fárra nátta fresti.

Sá maðr var einn, at svá var óskygn, at hann sá eigi betr en fingra sinna skil, ok hafði svá lengi verit; hann hét á hinn heilaga Þorlák fyrir augum sínum, ok varð hann þegar skygn.

Hǫnd þrútnaði á einum ungum manni, svá at læknar máttu ekki at gera; en þegar heitit var á hinn heilaga Þorlák, varð hǫndin alheil.

Í stórum vatnavǫxtum tǫpuðusk kistur tvær, ǫnnur full með járn ok smíði, en ǫnnur með klæði; sá hét, er kisturnar átti, á Þorlák biskup, ok fundusk kisturnar óspiltar, ok allt þat er í var.

Í einum stað kómu menn at ófæru vatni, ok kómusk þeir yfir með heilu, er á Þorlák biskup hétu, en hinir eigi, er øngu hétu.

Jungfrú eina æstu verkir ákafliga, svá menn fengu varla hana geymt; en þegar heitit var fyrir henni á Þorlák biskup, þá varð hon þegar heil.

Ein kona hafði marga vetr haft svá mikinn verk í hendinni, at hon mátti til einkis nýta hana; hon hét á hinn heilaga Þorlák biskup fyrir sér, ok á næstu nátt eptir varð hon heil.

Kaupmenn á Íslandi fengu á øngan hátt upp náð akkeri sínu; en þegar þeir hétu á Þorlák biskup, varð þat laust.

Margir fóru á skipi ór Vestmannaeyjum, ok gerði at þeim hafgjálfr ok storm, svá at þeim lá við bana. Þeir hétu þá [á] Þorlák biskup sér til hjálpar, ok varð þegar logn mikit, ok kyrrleikr sjófar, ok fengu þeir hǫfn með heilu.

Hustrú ein týndi góðu gulli, ok var þess víða leitat ok optliga, ok fannsk eigi; hon hét á hinn heilaga Þorlák, ok fannsk þegar gullit, sem optast hafði leitat verit.

Kona ein tók svá æsiliga sótt, at af henni tók málit ok vitit; en þegar heitit var fyrir henni á hinn heilaga Þorlák biskup, varð hon heil.

Prestr einn gamall braut viðbein sitt, ok sló þar í verk ok þrota, svá at hann var ófærr; hann hét á hinn heilaga Þorlák biskup fyrir sér, ok varð hann skjótt heill.

Maðr galt fátækum manni blindan sauð, ok vildi eigi um bœta, þá er hinn fann at; hinn fátæki maðr hét á Þorlák biskup, ok varð sauðrinn skygn.

Á bœ einum stálu þjófar miklu góðsi, en þeir sem skaðann fengu hétu á Þorlák biskup, at hann bœtti þeim skaða sinn; en þá var hallæri mikit til kostar; þá sló því á þá, at þeir fóru í á með net; ok jafnskjótt veiddu þeir svá marga laxa ok stóra, at þeim þótti sér vel bœttr skaði sinn.

Chapter 24

Vatn þat, er Holtavatn heitir, stemdi uppi, svá at fyrir vatnsgangi var sandrinn þrjá tigu faðma þykkr; horfði þat til mikils skaða þeim mǫnnum, er engjar áttu við vatnit. Þá hét einn bóndi á hinn heilaga Þorlák biskup, at útmokstrinn skyldi ganga betr, en vandi var á; en annan dag eptir var vatnit út brotit í sjá.

Skip rak frá manni fyrir storms sakir ok vatnagangs; en sá hét á Þorlák biskup, er skipit misti, ok var þat aptr komit um morgininn í sǫmu lending.

Sveinn einn ungr fell á eld ok brann hǫndin ákafliga; en faðir hans ok móðir hétu á Þorlák biskup fyrir honum, ok var hǫndin alheil innan þriggja nátta.

Ungr sveinn fell í sýruker, ok sýndisk dauðr er hann var upp dreginn; en faðir ok móðir sveinsins hétu með miklum harmi á hinn heilaga Þorlák biskup til lífs honum; ok þegar heitit var staðfest kom roði í kinnrnar, ok eptir langa stund liðna spratt hann upp alheill.

Maðr einn þrútnaði ákafliga, ok blés allan kviðinn, ok gerði digran sem naut; en kona hans hét fyrir honum á hinn heilaga Þorlák biskup, ok varð hann skjótt heill.

Þá er Páll biskup lét hit fyrsta sinn upplesa jarteinir Þorláks biskups á alþingi, fekk blindr maðr sýn en daufr maðr heyrn, er þar vóru viðstaddir.

Kona ein fell í hver í Reykjaholti ok brann ákafliga, svá holdit ok húðin fylgdi klæðunum; menn hétu fyrir henni á Þorlák biskup, at eigi leysti af henni fœtrna, en hon varð alheil innan mánaðar.

Kona ein braut fót sinn, ok sló í verk ok þrota miklum, ok lá hon lengi í rekkju, ok máttu læknar henni eigi bót vinna; hon hét á hinn heilaga Þorlák biskup; ok á sǫmu nátt kom hann at henni í svefni, ok fór hǫndum um fótinn ok vaknaði hon alheil.

Einn maðr týndi stórri járnsleggju í sjófarísi á djúpi; sá hét á Þorlák biskup, ok fann hann sleggju þá á landi degi síðar.

Nǫkkurum kaupmǫnnum ór Orkneyjum bægði stormr at Færeyjum, þar sem fyrir var bjǫrg ok boðar, ok þótti ǫllum sér þar dauði víss; þeir hétu á hinn heilaga Þorlák biskup, ok gekk þegar veðrit um, þeim í hagstœðan byr.

Aðrir kaupmenn váru í Englandshafi at dauða komnir sakir storms ok sjófargangs; þeir hétu á Þorlák biskup, ok fengu þegar byr ok blítt veðr, ok þar næst góða hafn.

Chapter 25

Einn maðr hafði brottfall ok augnaverk; hann hét á hinn heilaga Þorlák biskup sér til heilsubótar, ok batnaði ekki; kvaldisk hann lengi í þessum sjúkleika; ok eina nátt dreymdi hann, at Þorlákr biskup kœmi at honum, ok mælti til hans: "heyrði ek kall þitt til mín; en því máttu ønga heilsubót fá, at þú hefir glæpi ósagða; nú játta þik fyrir presti, ef þú vill heilsu fá"; síðan vaknar hann, ok þegar hann hafði skriptazk, varð hann heill.

Kona ein hafði vanheilsu mikla af ræðiligum kviðsull þrjá tigu vetra; hon hét á hinn heilaga Þorlák biskup sér til heilsubótar, en um náttina fyrir inn þrettánda dag sýndisk henni Þorlákr biskup í svefni, en hon vaknaði alheil.

Ungr maðr var at leik, ok gekk hǫnd hans ór liði, ok komsk nauðuliga aptr; sló þá í verk ok þrota, svá at hann var ófærr; hann hét á Þorlák biskup; en í svefni kom hann at honum ok mælti: "títt gerisk þér at heita, ok efna eigi", ok er hann vaknaði mundi hann þat, at hann hafði heitit á hann ok efnt eigi; afhendi hann þá hvárttveggja heitit, ok varð síðan alheill.

Hestr einn meiddisk af gelding, svá at með vágfǫllum fúnaði allr kviðrinn af honum; sá hét er átti, at gefa Þorláki biskupi hálfan hestinn, en innan hálfs mánaðar var hann alheill.

Maðr einn hafði fótarmein, svá at holin með beininu váru full af blóði ok vág, en læknar fengu eigi grædt; hann hét á Þorlák biskup sér til heilsu; en í svefni sýndisk honum hann koma at sér ok strjúka fótinn; en hann vaknaði alheill.

Einn ungr sveinn tók fársótt, svá at kviðrinn slitnaði; faðir ok móðir ok [frændr] hétu fyrir honum á Þorlák biskup, ok varð hann þegar alheill.

Enn hétu menn á Þorlák biskup til byrjar sér, ok fengu góðan byr; ok er þeir sigldu út eptir firði, sigldi í móti þeim annat skip raðbyrja, ok hǫfðu þeir heitit á Þorlák biskup til byrjar, ok tóku at kveldi hvárir þá hǫfn, er vildu.