Bókastaðir

Ok um várit eptir fór Hafliði Másson suðr yfir heiði í Haukadal til kirkju-dags, Tveggja-Postula-messu Philippi ok Jacobi, til Halls mágs síns; ok dvalðisk þar í góðu yfirlæti. Ok talaði þar langt ørendi um málin þeirra Þorgils Oddasonar eptir allar tíðir um daginn; ok sagði, at honum þótti sér ervitt veita at skipta málum við hann fyrir sakir ofrkapps ok fjǫlmennis. Ok talaði þar um langt ørendi ok snjallt, ok bað liðsinnis til þingreiðar, ok fjǫlmennis ór héraðinu; ok bað Hall mág sinn liðs ok styrkðar; ok hann bað liðs lærða menn, at biðja skyldi fyrir þeim til Guðs, ok þess, at mál þessi lykisk með góðu; ok svá yrði nǫkkurs-háttar, sem bezt gegndi ǫllu lands-búinu, en hann héldi þó sœmð sinni.

Þá svarar sá maðr er Þorsteinn hét af Drumb-oddsstǫðum: "Nauðsyn sýnisk mér mikil, at styðja orð þín; þvíat þú hefir lengi borit skarðan hlut fyrir Þorgilsi, ok setit honum mikinn vansa."

Þá svarar Hallr Teitsson: "Þorsteinn félagi, verum vit hljóðir; ok ertú vesall máls; eigi kunnu vit betr en hlýða til; þú vill vel en mátt ílla; Hafliði hefir honum aldri vansa setit; en þó er honum þetta nauðsynja-mál; ok sá einn er minn vinr, er þessum málum fylgir síðr."

Ok nú um sumarit fjǫlmenntu hvárir-tveggju til Alþingis eptir fǫngum. Ok riðu menn á þing inn næsta dag fyrir Jóns messu [Baptistæ], ok þeir Hafliði mágar ok Hallr Teitsson ok nǫkkurir flokkar með þeim. Ríða snemma dags á þingit; ok snýr Hafliði at búð Þorgils; ok brjóta niðr alla til jarðar; ok síðan eggjar Hallr, at þeir Hafliði skuli ríða á móti Þorgilsi með því liði er þeir fá til; ok kallar þat ósóma mikinn ok lǫgleysu, at sekr maðr ríðr á helgat þing; — "Ok minnumsk nú þess, at hann lét eigi ná at heyja féráns-dóminn, þar sem vera átti at lǫgum, nema menn berðisk."

Ok þá ríða þeir upp á Vǫllu, ok gera þar fyrir-sát; ok var allt um seinna en segir af; þvíat þar lǫgðu margir menn orð til ok lǫttu fyrir-sátarinnar; kvóðusk þá ætla at hvárir-tveggju mundu þá heldr láta leiðask til sátta, er margir góðgjarnir menn áttu hlut at; en svá margra mundi við kostr ef menn sættask eigi. Ok mart varð til dvala; ok er af því eigi riðit lengra; ok stíga menn af baki.

Þá gengr at Ketill prestr Þorsteinsson, ok spurði: "Ræðr þú Hafliði fyrir-sátinni?"

"Svá er víst," sagði Hafliði.

Ketill mælti: "Þessi fyrir-ætlan er óráðleg; mætti vera, at Þorgils tœki þat ráð, at ríða í nótt, eða eigi alþýðuveg, ef þó vill hann með kappi fara."

Ok þá gengr at Þorlákr biskup, er þeir rœddu þetta; ok bað Hafliða, at hann fœri heim til búða; ok væri leitat um sættir.

Hann svarar: "Þetta mál er mér miklu nauðsynlegra ok nær-kvæmara en þetta megi í nǫkkura umrœðu leggja, at sekir menn ríði á helgat þing, ok brjóti svá lands-lǫg. Ok þá raun mun enn á bera af stundu, at eptir þessu munu margir glíkja, ef þessum hlýðir."

Þá mælti biskup: "Þat er satt sem þú mælir; en hvárt er þat satt sem komit er fyrir oss, at þessi misseri hafir þú þér liðs beðit í allar sveitir, hǫfðingja ok minni menn, ok svá fátœkja menn, ok hverja karar-kerling?"

"Þat er víst satt," sagði Hafliði.

Biskup sagði: "Þat var lítilátligt, slíks manns sem þú ert, er þú vildir at allir menn [væri] í huga sínum ok bœnum þér í sinni. En þó mun þat um mælt, at vitrum manni missýnisk slíkt í meira lagi, ef þú vill alla ina herfilegustu menn með þér í sinni; en þenna inn dýrliga mann í móti þér, er messu-daginn á á morgin, ok gǫfgastr er nær einn af ǫllum Guðs helgum mǫnnum, at vitni sjálfs Guðs; ok mun hans reiði á liggja, ok muntú hana hafa ef þú vill svá margs manns blóði út hella um þessa sǫk. En líkast, ef þú lætr fyrir-farask þetta á þessari hátíð um friðinn, at Guð muni þér, ok sá kappi Jón Baptista, sóma-hlutarins unna í málunum. En hitt annat, er þetta er einskis-vert hjá, at þér mun í ǫðrum heimi goldit þat er nú gerir þú fyrir Guðs sakir ok Jóns Baptista."

Þá svarar Hafliði: "Sannlega er slíkt mælt; en þó nennu vér eigi at heyja þingit í svá mikilli lǫgleysu, at sekir menn ríði á þingit."

Ok svá lauk, at Hafliði fyrir-kvað þat sem biskup beiddi. Þá vóru þar í fyrir-sátinni tólf hundruð manna.

En þá fyrir-býðr biskup ǫllum lærðum mǫnnum at ganga í flokk með honum; en biðr alla alþýðu til meðal-gǫngu með sér. Þess létusk margir búnir mundu.

En þá er Þorgilsi var fyrir-kveðin þingreiðin af Hafliða, þá hleypðu menn at móti flokkinum Þorgils, ok sǫgðu hvar komit var, ok hittu flokkinn fyrir norðan Sandvatn. Þar var þá sjau hundruð manna. Þar var beðit Styrmis Hreinssonar af Gilsbakka, mágs Þorgils. Þar vóru þá allir goðorðsmenn með Þorgilsi fyrir vestan Bláskóga-heiði, nema Þórðr ór Vatnsfirði. Ok síðan tóku menn hjal með sér ok umrœður, ok lǫttu flestir þingreiðarinnar við svá mikinn liðs-mun.

Ok þá mælti Þorgils: "Þat veit ek glǫggt, ef þar er svá mikit fjǫlmenni sem sagt er, at þar munu þeir margir, er í mínum flokki mundu sik kjósa heldr ef þeir þyrði; ok munu þeir lítt berjask með Hafliða. En þeir munu ok þar margir er fagna mundu því ef annarr-tveggi okkarr létisk; en hirða mundi þeir aldri hvárr á brott kœmisk. En ek veit, at ek hefi svá trausta menn í mínu fǫruneyti ok mjǫk ørugga, at hverr mun heldr vilja falla um þveran annan, en mér verði né eitt. Ok munu vér af því fram halda ferðinni."

Þá var Styrmir kominn með hundrað manna. Ok þá mælti Styrmir: "Þat vitu vér, hversu þat er nær ǫllum gefit, at ǫngum þykkir sér lið veitt með fullu nema vígs-gengi sé veitt; nú megu vér ok þat sjá, at Þorgilsi þykkir sér eigi lið veitt með fullu nema honum sé vígsgengi veitt. Nú þeir sem hér eru saman-komnir, bindisk í því, at skiljask eigi við málin fyrr enn þau lúkask á nǫkkura leið, þeir er nú vilja sjálfir sik leggja í svá mikla hættu."

[Styrmir svarar]: "En vita vil ek til hvers þú villt á þingit fara annars en sýna ofrkapp þitt, ok stýra svá mǫrgum mǫnnum í svá mikinn vanda."

Þorgils segir: "Þat er ørendi mitt til þings, at bjóða Hafliða allgóðar sættir til sœmðar honum; en ef því er neitat, njóta þá margra ok gǫfgra vina, ok mikils brautar-gengis."

— "At þessu er ǫllum veitanda vǫskum vinum þínum," sagði Styrmir.

Þá var fenginn til Bárðr inn svarti, ok Áron sonr hans, ok nǫkkurir menn með þeim, at ríða fyrir, ok bera njósn, áðr en saman lysti flokkunum. En megin-liðit reið í fylkingu ór Víðikjǫrrum, ok ofan yfir háls at Sandvatni, ok tǫluðu mart um ráðagerðir; ok var farit heldr tómliga. Reið Þorgils í framan-verðri fylkingu sinni. Þá kvað Ingimundr vísu:

Þá kom þar at Þórðr prestr ríðandi, er kallaðr var Lundar-skalli, ok nǫkkurir menn með honum. Hann var auðkýfingr mikill, ok vinr Þorgils, tilkvæmða-maðr ok skilgóðr. Hann spyrr, þó hann vissi áðr, um hvat þeir ætti at rœða, eða hvar þá væri hverju komit, eða hvat menn vissu síðast til flokksins Hafliða. Honum var sagt innilega, at flokkr Hafliða væri kominn á Vǫllu'na efri, ok ætluðu at ríða, ok verja vígi alla þinghelgina; en biskup ok margir aðrir góðgjarnir menn lǫttu fyrir-sátar ok mótreiðar. En vissu eigi lengra; ok menn vóru sendir fyrir, at vita hvat tíðenda væri.

Þórðr mælti: "Eigi kann ek þér, Þorgils, ráð at kenna; en á því er mér bœna-staðr, at þú þiggir at mér heimboð. En fyrir lítilæti þitt ok fyrir ǫfusu mína skal þat vera um mælt, at þú hafir eigi til matar eins aptr horfit. En þat er líklegast, at Hafliði haldi eigi fyrir-sátina lengr en í dag eða í nótt, ok muntú þá mega ríða hlutlaust; ok svá vel má verða, at góðir menn komi sáttum á með ykkr eða griðum; ok er þá gott at ríða, en hafa marga menn firða vandræðum, svá sem nú horfisk til."

En þá er Þórðr lauk sínu máli, þá þǫkkuðu honum margir vel ummæli sín, svá ok fýstu at sjá væri upp tekinn.

Nú er at segja nǫkkut frá ferðum þeirra feðga Bárðar ok Árons: — at þeir koma ofan um Klyptir, ok sjá niðr undir Ármannsfelli fjǫlða mikinn hrossa ok manna. Ok hugsa nǫkkut fyrir sér ráðit, ok þykkir eigi ólíklegt at þeir Hafliði myndi þar fyrir sitja, ok gæta svá hvárrar-tveggju leiðarinnar, er ǫnnur liggr fram undir Ármanns-fell ok hjá Sleða-ási; en ǫnnur liggr leiðin austr yfir hraun undir Hrafna-bjǫrg, ok undir Reyðar-múla til Gjá-bakka, ok svá austan um hraun til búða.

Þeir Áron gera þat ráð með sér at ríða, ok hitta þessa menn, "Ok veit ek oss í øngum sǫkum við menn. En nǫkkurir fǫrunautar várir skulu ríða síðarr, ok hugleiða um, hvat í hverju verðr, ok segja Þorgilsi hvat sem í gerisk, ef nǫkkut er tálmat um fǫr vára; ok felmtið eigi all-mjǫk, ok vitið með sannleik áðr hvat þér skulut segja."

Ok nú ríða þeir Bárðr inn svarti, ok Áron sonr hans ok nǫkkurir fǫrunautar þeirra, þar at fram er flokkrinn var fyrir. Ok hinir standa á fœtr, er fyrir vóru, með vápnum; ok síns vegar hvárr þeirra leiddr; ok þar þrǫng mikil at gǫr, svá at hinir máttu eigi sjá fyrir þrǫnginni hvat um sik var; ok hǫfðu þat fyrir satt, at þeir væri allir gǫrvir handteknir; ok bundu eigi lengi síðan byrðarnar, ok riðu síðan aptr skyndilega til fundar við Þorgils, ok sǫgðu... mikla at eigi mun tíðenda-laust vera.

Þorgils mælti: "Frá hverjum er tíðendum at segja?"

"Vér kunnum frá øngum tíðendum at segja víslega," en sǫgðu þó frá því hvar þeir Bárðr skilðusk: "Ok þar var mikill fjǫlði manna fyrir ofan Sleða-ás, ok þangat riðu þeir Bárðr; ok þat þóttumsk vér sjá, at menn spruttu upp í flokkinum meðr vápnum ok gerðu þá handtekna alla at minnzta kosti."

Þorgils mælti: "Þóttusk þér nǫkkut vita hvat flokki þat mundi vera, eða kenndu þér nǫkkut menn eða búning þeirra eða farar-skjóta?"

Sendimenn mæltu: "Eigi vilju vér þat víst segja; en þat hugsuðum vér, at flokkr Hafliða mundi vera, ok kenna þóttumk vér Kinn-skjóna fóstra þinn er þú gaft Bǫðvari mági þínum í fyrra sumar á Alþingi; ok eigi kunnu vér at kenna, ef eigi var þar spjótit þat it gullrekna er þú gaft honum."

Margir tóku undir at þetta mundi víst tíðendum gegna; ok einsætt væri at þiggja heldr virðingar-heimboð at Þórði, heldr en at leggja sjálfan sik í slíka mann-hættu ok menn sína, at ganga til bardaga í móti svá miklu ofrefli; ok sýna svá mikinn ofsa, at gæta eigi sómans; fyrir því at hættu-laust mundi at ríða um morguninn, eða á tveggja nátta fresti. Ok tóku upp allt hjal Þórðar.

Þorgils hlýddi til meðan aðrir mæltu slíkt, ok lagði ekki til, ok hugsaði fyrir sér málit. Ok þá er aðrir spurðu hvert ráð taka skyldi, mællti Þorgils: "Ef þetta er svá sem sagt er, at menn várir inir vǫskustu ok skilbeztu sé gǫrvir handteknir, ok klandaðir eða meiddir eða drepnir, þá mun oss ámælis-samt verða ef vér ríðum svá á brott at vér vitim øngan hlut gǫrr enn vér getum til. Hitt er í ǫðru lagi, at þeir þóttusk kenna þá tvá gripi, hest ok spjót, er ek gaf Bǫðvari mági mínum, er hann myndi hvárngan lausan láta at vilja sínum. Ok ef honum er orðit nǫkkut til meins, þá vil ek ríða, ok vita ef ek mega nǫkkurum hefna. En ef svá er, sem ek vænti at vera muni, at hann sé heill maðr ok fylgi sjálfr gripum sínum til fulltings við oss með flokki miklum, en vér ríðim á brott, en látim hann eptir í háska, þá man enn eigi látit orðalaust við oss. Ok er þat sem ek sagða; at ek vil ríða til þingsins, hvat sem annars er, með þá menn sem mér vilja fylgja; en þeir hverfi aptr er þat sýnisk drengilegra."

Ok snýr áleiðis. Ok ríða menn ofan um Sand-klyptir. En enginn vildi aptr hverfa, þegar þeir sjá at hann tjáði eigi at letja; ok vóru allir skeleggir í því at skilja eigi við hann hvat sem á aðra hǫnd bæri.