Bókastaðir

Ok um várit eptir fór Hafliði Másson suðr yfir heiði í Haukadal til kirkju-dags, Tveggja-Postula-messu Philippi ok Jacobi, til Hallz mágs síns; ok dvalðisk þar í góðu yfirlæti. Ok talaði þar langt örendi um málin þeirra Þorgils Oddasonar eptir allar tíðir um daginn; ok sagði, at hónum þótti sér ervitt veita at skipta málum við hann fyrir sakir ofrkapps ok fjölmennis. Ok talaði þar um langt örendi ok snjallt, ok bað liðsinnis til þingreiðar, ok fjölmennis ór héraðinu; ok bað Hall mág sínn liðs ok styrkðar; ok hann bað liðs lærða menn, at biðja skyldi fyrir þeim til Guðs, ok þess, at mál þessi lykisk með góðu; ok svá yrði nökkurs-háttar, sem bezt gegndi öllu landz-búinu, en hann héldi þó sæmð sínni. Þá svarar sá maðr er Þorsteinn hét af Drumb-Oddzstöðum: "Nauðsyn sýnisk mér mikil, at styðja orð þín; þvíat þú hefir lengi borit skarðan hlut fyrir Þorgilsi, ok setið hónum mikinn vansa." Þá svarar Hallr Teitzson: "Þorsteinn félagi, verum vit hljóðir; ok ertú vesall máls; eigi kunnu vit betr en hlýða til; þú vill vel en mátt ílla; Hafliði hefir hónum aldri vansa setið; en þó er hónum þetta nauðsynja-mál; ok sá einn er mínn vinr, er þessum málum fylgir síðr." Ok nú um sumarit fjölmenntu hvárir-tveggju til Alþingis eptir föngum. Ok riðu menn á þing inn næsta dag fyrir Jóns messu [Baptistæ], ok þeir Hafliði mágar ok Hallr Teitzson ok nökkurir flokkar með þeim. Ríða snemma dags á þingit; ok snýr Hafliði at búð Þorgils; ok brjóta niðr alla til jarðar; ok síðan eggjar Hallr, at þeir Hafliði skuli ríða á móti Þorgilsi með því liði er þeir fá til; ok kallar þat ósóma mikinn ok lögleysu, at sekr maðr ríðr á helgat þing; — "Ok minnumsk nú þess, at hann lét eigi ná at heyja féráns-dóminn, þar sem vera átti at lögum, nema menn berðisk." Ok þá ríða þeir upp á Völlu, ok göra þar fyrir-sát; ok var allt um seinna en segir af; þvíat þar lögðu margir menn orð til ok löttu fyrir-sátarinnar; kvóðusk þá ætla at hvárir-tveggju mundu þá heldr láta leiðask til sátta, er margir góðgjarnir menn áttu hlut at; en svá margra mundi við kostr ef menn sættask eigi. Ok mart varð til dvala; ok er af því eigi riðit lengra; ok stíga menn af baki. Þá gengr at Ketill prestr Þorsteinsson, ok spurði: "Ræðr þú Hafliði fyrir-sátinni?" "Svá er víst," sagði Hafliði. Ketill mælti: "Þessi fyrir-ætlan er óráðleg; mætti vera, at Þorgils tæki þat ráð, at ríða í nótt, eðr eigi alþýðuveg, ef þó vill hann með kappi fara." Ok þá gengr at Þorlákr biskup, er þeir ræddu þetta; ok bað Hafliða, at hann færi heim til búða; ok væri leitað um sættir. Hann svarar: "Þetta mál er mér miklu nauðsynlegra ok nær-kvæmara en þetta megi í nökkura umræðu leggja, at sekir menn ríði á helgat þing, ok brjóti svá landz-lög. Ok þá raun mun enn á bera af stundu, at eptir þessu munu margir glíkja, ef þessum hlýðir." Þá mælti biskup: "Þat er satt sem þú mælir; en hvárt er þat satt sem komit er fyrir oss, at þessi misseri hafir þú þér liðs beðit í allar sveitir, höfðingja ok minni menn, ok svá fátækja menn, ok hverja karar-kerling?" "Þat er víst satt," sagði Hafliði. Biskup sagði: "Þat var lítilátligt, slíks mannz sem þú ert, er þú vildir at allir menn [væri] í huga sínum ok bænum þér í sinni. En þó mun þat um mælt, at vitrum manni missýnisk slíkt í meira lagi, ef þú vill alla ina herfilegustu menn með þér í sinni; en þenna inn dýrliga mann í móti þér, er messu-daginn á morgin, ok göfgastr er nær einn af öllum Guðs helgum mönnum, at vitni sjálfs Guðs; ok mun hans reiði á liggja, ok muntú hana hafa ef þú vill svá margs mannz blóði út hella um þessa sök. En líkast, ef þú lætr fyrir-farask þetta á þessari hátíð um friðinn, at Guð muni þér, ok sá kappi Jón Baptista, sóma-hlutarins unna í málunum. En hitt annat, er þetta er einskis-vert hjá, at þér mun í öðrum heimi goldit þat er nú görir þú fyrir Guðs sakir ok Jóns Baptista." Þá svarar Hafliði: "Sannlega er slíkt mælt; en þó nennu vér eigi at heyja þingit í svá mikilli lögleysu, at sekir menn ríði á þingit." Ok svá lauk, at Hafliði fyrir-kvað þat sem biskup beiddi. Þá vóru þar í fyrir-sátinni tólf hundruð manna.

En þá fyrir-býðr biskup öllum lærðum mönnum at ganga í flokk með hónum; en biðr alla alþýðu til meðal-göngu með sér. Þess létusk margir búnir mundu. En þá er Þorgilsi var fyrir-kveðin þingreiðin af Hafliða, þá hleypðu menn at móti flokkinum Þorgils, ok sögðu hvar komit var, ok hittu flokkinn fyrir norðan Sandvatn. Þar var þá sjau hundruð manna. Þar var beðit Styrmis Hreinssonar af Gilsbakka, mágs Þorgils. Þar vóru þá allir goðorðzmenn með Þorgilsi fyrir vestan Bláskóga-heiði, nema Þórðr ór Vatzfirði. Ok síðan tóku menn hjal með sér ok umræður, ok löttu flestir þingreiðarinnar við svá mikinn liðs-mun. Ok þá mælti Þorgils: "Þat veit ek glöggt, ef þar er svá mikit fjölmenni sem sagt er, at þar munu þeir margir, er í mínum flokki mundu sik kjósa heldr ef þeir þyrði; ok munu þeir lítt berjask með Hafliða. En þeir munu ok þar margir er fagna mundu því ef annarr-tveggi okkarr létisk; en hirða mundi þeir aldri hvárr á brott kæmisk. En ek veit, at ek hefi svá trausta menn í mínu föruneyti ok mjök örugga, at hverr mun heldr vilja falla um þveran annan, en mér verði né eitt. Ok munu vér af því fram halda ferðinni." Þá var Styrmir kominn með hundraö manna. Ok þá mælti Styrmir: "Þat vitu vér, hversu þat er nær öllum gefit, at öngum þykkir sér lið veitt með fullu nema vígs-gengi sé veitt; nú megu vér ok þat sjá, at Þorgilsi þykkir sér eigi lið veitt með fullu nema hónum sé vígsgengi veitt. Nú þeir sem hér eru saman-komnir, bindisk í því, at skiljask eigi við málin fyrr enn þau lúkask á nökkura leið, þeir er nú vilja sjálfir sik leggja í svá mikla hættu." [Styrmir svarar]: "En vita vil ek til hvers þú villt á þingit fara annars en sýna ofrkapp þítt, ok stýra svá mörgum mönnum í svá mikinn vanda." Þorgils segir: "Þat er örendi mítt til þings, at bjóða Hafliða allgóðar sættir til sæmðar hónum; en ef því er neitað, njóta þá margra ok göfgra vina, ok mikils brautar-gengis." — "At þessu er öllum veitanda vöskum vinum þínum," sagði Styrmir.

Þá var fenginn til Bárðr inn svarti, ok Áron sonr hans, ok nökkurir menn með þeim, at ríða fyrir, ok bera njósn, áðr en saman lysti flokkunum. En megin-liðit reið í fylkingu ór Víðikjörrum, ok ofan yfir háls at Sandvatni, ok töluðu mart um ráðagörðir; ok var farit heldr tómliga. Reið Þorgils í framan-verðri fylkingu sínni. Þá kvað Ingimundr vísu:

Þá kom þar at Þórðr prestr ríðandi, er kallaðr var Lundar-skalli, ok nökkurir menn með hónum. Hann var auðkýfingr mikill, ok vinr Þorgils, tilkvæmða-maðr ok skilgóðr. Hann spyrr, þó hann vissi áðr, um hvat þeir ætti at ræða, eðr hvar þá væri hverju komit, eðr hvat menn vissu síðast til flokksins Hafliða. Hónum var sagt innilega, at flokkr Hafliða væri kominn á Völlu ' na efri, ok ætluðu at ríða, ok verja vígi alla þinghelgina; en biskup ok margir aðrir góðgjarnir menn löttu fyrir-sátar ok mótreiðar. En vissu eigi lengra; ok menn vóru sendir fyrir, at vita hvat tíðenda væri. Þórðr mælti: "Eigi kann ek þér, Þorgils, ráð at kenna; en á því er mér bæna-staðr, at þú þiggir at mér heimboð. En fyrir lítilæti þítt ok fyrir öfusu mína skal þat vera um mælt, at þú hafir eigi til matar eins aptr horfit. En þat er líklegast, at Hafliði haldi eigi fyrir-sátina lengr en í dag eðr í nótt, ok muntú þá mega ríða hlutlaust; ok svá vel má verða, at góðir menn komi sáttum á með ykkr eðr griðum; ok er þá gótt at ríða, en hafa marga menn firða vandræðum, svá sem nú horfisk til." En þá er Þórðr lauk sínu máli, þá þökkuðu hónum margir vel ummæli sín, svá ok fýstu at sjá væri upp tekinn.

Nú er at segja nökkut frá ferðum þeirra feðga Bárðar ok Árons: — at þeir koma ofan um Klyptir, ok sjá niðr undir Ármannzfelli fjölða mikinn hrossa ok manna. Ok hugsa nökkut fyrir sér ráðit, ok þykkir eigi ólíklegt at þeir Hafliði myndi þar fyrir sitja, ok gæta svá hvárrar-tveggju leiðarinnar, er önnur liggr fram undir Ármannz-fell ok hjá Sleða-ási; en önnur liggr leiðin austr yfir hraun undir Hrafna-björg, ok undir Reyðar-múla til Gjá-bakka, ok svá austan um hraun til búða. Þeir Áron göra þat ráð með sér at ríða, ok hitta þessa menn, "Ok veit ek oss í öngum sökum við menn. En nökkurir förunautar várir skulu ríða síðarr, ok hugleiða um, hvat í hverju verðr, ok segja Þorgilsi hvat sem í görisk, ef nökkut er tálmat um för vára; ok felmtið eigi all-mjök, ok vitið með sannleik áðr hvat þér skulut segja." Ok nú ríða þeir Bárðr inn svarti, ok Áron sonr hans ok nökkurir förunautar þeirra, þar at fram er flokkrinn var fyrir. Ok hinir standa á fætr, er fyrir vóru, með vápnum; ok síns vegar hvárr þeirra leiddr; ok þar þröng mikil at gör, svá at hinir máttu eigi sjá fyrir þrönginni hvat um sik var; ok höfðu þat fyrir satt, at þeir væri allir görvir handteknir; ok bundu eigi lengi síðan byrðarnar, ok riðu síðan aptr skyndilega til fundar við Þorgils, ok sögðu... mikla at eigi mun tíðenda-laust vera. Þorgils mælti: "Frá hverjum er tíðendum at segja?" "Vér kunnum frá öngum tíðendum at segja víslega," en sögðu þó frá því hvar þeir Bárðr skilðusk: "Ok þar var mikill fjölði manna fyrir ofan Sleða-ás, ok þangat riðu þeir Bárðr; ok þat þóttumsk vér sjá, at menn spruttu upp í flokkinum meðr vápnum ok görðu þá handtekna alla at minnzta kosti." Þorgils mælti: "Þóttusk þér nökkut vita hvat flokki þat mundi vera, eðr kenndu þér nökkut menn eðr búning þeirra eðr farar-skjóta?" Sendimenn mæltu: "Eigi vilju vér þat víst segja; en þat hugsuðum vér, at flokkr Hafliða mundi vera, ok kenna þóttumk vér Kinn-skjóna fóstra þínn er þú gaft Böðvari mági þínum í fyrra sumar á Alþingi; ok eigi kunnu vér at kenna, ef eigi var þar spjótið þat it gullrekna er þú gaft hónum." Margir tóku undir at þetta mundi víst tíðendum gegna; ok einsætt væri at þiggja heldr virðingar-heimboð at Þórði, heldr en at leggja sjálfan sik í slíka mann-hættu ok menn sína, at ganga til bardaga í móti svá mikinn ofrefli; ok sýna svá mikinn ofsa, at gæta eigi sómans; fyrir því at hættu-laust mundi at ríða um morguninn, eðr á tveggja nátta fresti. Ok tóku upp allt hjal Þórðar.

Þorgils hlýddi til meðan aðrir mæltu slíkt, ok lagði ekki til, ok hugsaði fyrir sér málit. Ok þá er aðrir spurðu hvert ráð taka skyldi, mællti Þorgils: "Ef þetta er svá sem sagt er, at menn várir inir vöskustu ok skilbeztu sé görvir handteknir, ok klandaðir eðr meiddir eða drepnir, þá mun oss ámælis-samt verða ef vér ríðum svá á brott at vér vitim öngan hlut görr enn vér getum til. Hitt er í öðru lagi, at þeir þóttusk kenna þá tvá gripi, hest ok spjót, er ek gaf Böðvari mági mínum, er hann myndi hvárngan lausan láta at vilja sínum. Ok ef hónum er orðit nökkut til meins, þá vil ek ríða, ok vita ef ek mega nökkurum hefna. En ef svá er, sem ek vænti at vera muni, at hann sé heill maðr ok fylgi sjálfr gripum sínum til fulltings við oss með flokki miklum, en vær ríðim á brott, en látim hann eptir í háska, þá man enn eigi látið orðalaust við oss. Ok er þat sem ek sagða; at ek vil ríða til þingsins, hvat sem annars er, með þá menn sem mér vilja fylgja; en þeir hverfi aptr er þat sýnisk drengilegra." Ok snýr áleiðis. Ok ríða menn ofan um Sand-klyptir. En enginn vildi aptr hverfa, þegar þeir sjá at hann tjáði eigi at letja; ok vóru allir skeleggir í því at skilja eigi við hann hvat sem á aðra hönd bæri.