Bókastaðir

Þat er sagt: at Pétrs-messu-dags-morgin um þingit géngu flokkarnir allir til kirkju um messu um Guðspjall, ok stóðu meðr vápnum fyrir framan kirkjuna; ok stóðu sínum-megin kirkjuduranna hvárir. Hafliða flokkr stoð fyrir norðan kirkju-dyrr, ok þar var hjá Hallr Fáluson; en fyrir sunnan kirkju-dyrr Þórðr ór Vatzfirði ok hans sveitungar; ok þar suðr frá Hallr Teitzson ok margir menn með hónum. En fyrir vestan kirkju, gegnt kirkjudurum, stóðu þeir Þorgils Oddason ok Böðvarr Ásbjarnarson, ok þar vóru margir flokkar hjá þeim. Þá mælti Þorgils Oddason til Böðvars Ásbjarnarsonar: "Taka mun nú öx mín til Hafliða Mássonar," sagði hann, "ok mun þá um meira at mæla en um átta kúgildi." Böðvarr mælti: "Ærr ertú," sagði hann; ok fékk nökkut svá til hans; ok mælti harðlega til hans. Þorgils mælti: "Ekki em ek ærr," sagði hann. "Þetta er satt," segir Böðvarr. "Fyrir hvat?" sagði Þorgils. Böðvarr mælti: "Eigi lítr þú rétt á; Hygg at þú hvar vær erum komnir, at þetta skal vera sáttar-fundr við Guð, er vér höfum á kirkju-helgi sótt, ok biðjum oss miskunnar. Nú er í þessu ok kirkju-frið raskat; ok er þetta fyrir þá sök ódæma-verk. Hitt er ok annat, at yfir stendr dags-helgrin, er vær höfum alla hjálp af hlotið, ok sjálfr Guð almáttigr lét sína mildi ok miskunn svá mikla skína ok birta á þessum deginum. Þat er ok til at telja, at grið ok friðr er settr um þingit, ok þing-helgrin stendr yfir, ok er þetta fyrir því it mesta laga-brot." Ok er þeir höfðu þetta við mælzk, þá heptisk hann at því, Þorgils; ok réð hann eigi til Hafliða.

Ok er þeir géngu heim til búða, þá mælti Þorgils til Böðvars: "Þat mæla menn, at þú sér trúlauss, mágr, ok meðal-lagi góðgjarn; en eigi lýstir þú nú því." Böðvarr mælti: "Þat er ok satt, er þú segir, ok ekki gékk mér trúa til þess er ek latta þik tilræðis við Hafliða, heldr hugða ek að fleiru en at hjali okkru; ok sá ek, at flokkarnir stóðu á tvær hendr okkr, en vær vórum í kvínni; ok sá ek þat, ef þetta færi fram, at þegar mundi slá í bardaga, ok myndi hverr várr félaga drepinn vera á fætr öðrum. En því sagða ek þér þat eigi til, at ek kunna skap þítt at því, at þú myndir öngan gaum at gefa, ef ek fynda þat til. En ef eigi væri þat, þá hirta ek aldregi þótt þú dræpir hann í kirkju-friði eðr þinghelginni." Nú biðja þeir hvárirtveggju liðs til dóma, ok fjölmenna mjök hvárirtveggju eftir föngum. Þá tekr Hafliði öxi í hönd sér, áðr hann gengr frá búð "sínni til dóma; en þat hafði ekki verit vanði hans fyrr, at göra þat; þvíat hann réð nálega einn jafnan fyrir öllum málum við hverja sem at skipta var; þvíat Hafliði var bæði fjölmennr ok frændgöfugr. Þá mælti kona hans Rannveig: "Hvat er í þessu, Hafliði," sagði hón, "at bera nú vápn, heldr en fyrr ertú vanr at göra; ok hallt þú háttum þínum." Hón var vitr kona, ok vel at sér um mart. Hann svaraði nökkut stygglega, ok kvað þat ekki til hennar koma, ok kastaði at henni nökkurum orðum. Þorgils gékk at dómum með miklu fjölmenni, ok hafði fram sökina um víg Óláfs Hildissonar. Þorgils var svá búinn, at hann var í selskinnz-kofli yfir brynjunni útan, ok var gyrðr í brækr, ok hafði öxi sína í hendi sér.

Þess er við getið, at Þórð Magnússon í Reykjaholti dreymði draum um þingit; var hann þá heima í Reykjaholti. Hónum þótti sem maðr kæmi at hónum, ok þóttisk spyrja hvaðan hann væri kominn. Hann sagðisk vera kominn af þingi. Þórðr þóttisk spyrja tíðenda. Hann sagði þing-kvitt. Þórðr þóttisk spyrja ef nökkur deilu-mál væri framm höfð á þinginu. "Þat er helzt nýtíðenda," sagði draum-maðrinn, "at einn maðr hefir tekizk á hendr at vinna í öllum búðum; sá er heitir Þórðr dritloki." Þórðr réð svá drauminn, at eigi myndi þar öll mál vel lúkask áðr sliti þinginu.

Þat er nú sagt þessu næst: — at Hafliði gékk nú at dóminum með fjölmenni miklu, ok vildi hleypa upp dóminum; en þeir Þorgils vóru komnir þar í þröng mikla; reiðir ýmist aptr eða fram þröngina. Ok þá er svá hefir gengit mjök langa stund dags, þá ræða margir vitrir menn um, at enn skyldi leita um sættir; ok býðr Hafliði in sömu boð sem fyrr hafði hann boðit. Ok vildu menn nú til hlýða hvat mælt var; ok rýmir nú heldr nökkut um þröngina. Þorgils lézk eigi nema orð Hafliða; ok lætr hann reiðask þangat at, er fáir menn vóru í millum þeirra Hafliða. Ok sér hann Þorgils, hvar upp kemr öxin Hafliða; ok þá höggr Þorgils yfir öxl manni, ok kemr höggit á hönd Hafliða Mássonar við öxar-skaptinu, ok af inn lengsta fingrinn með öllu, en í sundr köggullinn í inum minnzta fingri ok þeim er þar er í millum. Ok þá hlaupa menn í millum þeirra; ok varð Þorgilsi laus öxin þá er menn þröngðusk at Hafliða. Þorgils þrífr þegar öxi mikla ór hendi manni einum í flokki Hafliða; sá hét Þormóðr, ok var kallaðr læknir. Sá inn sami Þormóðr batt hönd Hafliða Mássonar, ok græddi hann svá, at fingrnir tveir lágu upp í lófann; en hann græddi fyrir stúf ens þriðja fingrarins. En þá er Hafliði hafði fengit áverkana, þá sleit þrönginni, ok gékk allr flokkr Hafliða heim til búðar. Ok þá er hann gékk inn í búðina ok þar at sem sat Rannveig kona hans, ok mælti svá: "Opt hefi ek þat reynt at ek em vel kvángaðr, ok enn hefir þá raun á gefit, at þú ert all-vitr kona, ok hefir þú nær forspá verit; af því, at eigi munda ek fyrir þessum vansa orðit hafa, ef ek hefða þín ráð haft." Síðan var bundin höndin, ok gengit síðan til Lögbergis. Eptir þat var lýst áverkunum; ok beiddu þeir Hafliði, at síðan skyldi færa dóma út í annat sinn. Ok náðu eigi fleirum dómundum en í þeirra flokki höfðu verit; ok settu þeir þrysvar niðr dómendr sína í dóm-staðnum, ok mátti aldri dómrinn setjask. Ok þá nefndi Hafliði vátta at því, at hann mátti eigi dóminum fram koma fyrir ofríki Þorgils. Ok þá færðu þeir dóminn austr í hraunit hjá Byrgis-búð. Þar gæta gjár þrim-megin, en virkis-garðr einummegin. Ok í þeim dómi verðr Þorgils Oddason görr sekr skógarmaðr; ok þetta eitt mál nýttisk þar þat er í dóm var lagt. Ok þá eptir þat var gengit til Lögbergis ok sagt til sekðar hans. Ok er menn kómu heim til búða, þá var frétt hverja Hafliði hafði hlotið áverkana; af því at alþýðan vissi enn þá eigi víst hvat at hafði orðit, eðr hversu mikit at hefði orðit. Þá var sendr til Böðvarr Ásbjarnarson ok Ingimundr prestr Einarsson at skynja um áverkana; ok menn fóru ok aðrir með þeim til fundar við Þorgeir Hallason, er átti Hallberu Einarsdóttur systur Ingimundar prestz; en Böðvarr hafði búðar-vist með Þórólfi Sigmundarsyni, ok hafði meiri ráð yfir þingmönnum ok búðar-liði en Þórólfr. Svá skipuðu menn til í orðtaki sínu, sem Böðvarr riði at baki Þórólfi, ok héldi þó í taumana, ok stýrði hvert fara skyldi. Ok þá er þeir kómu heim til búðar Þorgeirs, þá vóru þeir spurðir tíðenda, ok eptir örendum sínum. Þá kvað Ingimundr prestr vísu:

Síðan var kvatt féráns-dóms. Ok ríða menn heim til héraða; ok sitr Þorgils eigi at síðr í búi sínu.

Ok nú þegar at dregr féráns-dómum, samnar Þorgils at sér mönnum, ok verða saman nær fjögur hundruð manna. Hafliði hafði norðan nær tvau hundruð manna, ok einvala lið, bæði at búningi ok mann-virðingu. En í þriðja stað samnask saman héraðs-menn til meðal-ferða meðr góðgirnð.

Var þar fyrirmaðr Þórðr Gilsson, ok Húnbogi Þorgilsson frá Skarði, ok meðr þeim aðrir góðgjarnir menn, Guðmundr Brandzson, Örnólfr Þorgilsson frá Kvenna-brekku, ok höfðu tvau hundruð manna til meðal-göngu; en Þorgils ætlaði at verja vígi allt héraðit, ok skyldi þeir Hafliði eigi ná bæjar-reiðinni; ok ætlaði Þorgils at verja Heiðar-brekkurnar, ef þeir riði Sælingsdal, en Mjósyndi ef Svínadal væri riðit. Þar megu fáir einir menn ríða jafn-framt, þvíat þar eru fjöll brött á báðar hendr.

Nú er at segja: — at Hafliði ok hans flokkr ríða um kveldit til féráns-dómanna til gistingar til Más prestz í Sælingsdals-tungu; ok hafði hann fyrir fjóra tigi manna til liðs meðr Hafliða. Þá ríðr Guðmundr Brandzson, systrungr Þorgils, son Steinunnar Aradóttur; ok var hann inn mesti mætis-maðr, ok var hann opt mikils metinn í stórmælum; ok hann var mest hafðr í orðstefi, þá er um biskupa skyldi kosningar vera í Vestfirðinga-fjórðungi, annarr manna en Klængr. Guðmundr var vinr Hafliða góðr. Ok þá riðr hann á milli ok menn með hónum, ok vildi miðla mál með þeim; ok spurði Hafliða, hverja tilætlan hann hefði um för sína; — "Ok gör svá vel, at þú far varlega, ok gæt virðingar þínnar; af því at svá er mikit fjölmenni fyrir, at þú hefir ekki liðs við; ok eigu menn mikit í hættu, ef eigi gengr allvel til; ok er þér engin svívirðing í, at búa þar mál til er þú kemr framast at lögum ok yðr er óhætt. Mun ek ok með [þeim] ykkrum at snúa, at mín orð virðir meira, með þá menn alla sem ek fæ til. Haf þú nú við ráð vina þínna, at þú fylgir svá at eins málum þessum, at þú gætir vel sóma þíns." Hafliði mælti: "Sannlega er slíkt mælt ok vingjarnlega, ok mun ek mjök þat hafa er slíkir mæla, er bæði eru heilráðir ok vitrir ok eigu mikils kosti." Ok þá ríðr Guðmundr á fund Þorgils, ok spurði hverja tilætlan hann hefði á sínni ráða-görð, svá mikit fjölmenni sem þar væri saman komit, ok búit sem til bardaga bæði at vápnum ok öðrum viðrbúningi. Þorgils kvezk þat ætla vænst, at hann myndi við leita at verja þeim Hafliða ok mönnum hans bæjar-reiðina, annat-tveggja Heiðar-brekkurnar við Sælingsdal, eðr Mjósyndi ef þeir riði Svínadal. Þá sagði Guðmundr: "Eigi er slíkt at mæla; en at því er at hyggja við hversu göfgan mann þú átt málaferlum at skipta; ok mun þó sá orðrómr á falla, at þú hafir þó all-mikilmannlega farit, þóat þú takisk eigi meira á hendr, en þú verir bæ þínn, ok þar sem féráns-dómrinn ætti at vera, eðr landeign þína it mesta. En ef þú ferr meðr þann ofsa, sem í einskis mannz dæmi er, þá uggi ek, at þú mætir ofsanum ok ofrkappinu áðr lýkr málum ykkrum Hafliða; þvíat ek hefi hvergi heyrt dæmi til, at nökkurr maðr hafi með slíku ofrkappi farit eðr fram komizt. Ok fylg eigi slíku svá þrátt; þigg heldr ráð af vinum þínum, er þú þó mátt eigi sjá satt mál fyrir ofrkappi þínu; ok vill Hafliði fara með vægð ok stilling; ok er várkunn at hann vili halda máli sínu til þrautar; ok muntú vilja virða orð vár vina þínna, ok stýra eigi mörgum mönnum í mikil vandræði." Ok hér fær hann heitorð af Þorgilsi um þetta. Ok í því bili koma þeir menn ríðandi er Þorgils hafði til sett at njósna um ferðir þeirra Hafliða; ok kunnu þeir þat at segja, at hann mundi ríða Sælingsdal. Ok þá eptir þat biðr Þorgils flokkinn ríða á móti þeim Hafliða. Ok riðu síðan allt þar til er þeir kómu upp um Steins-hyl at Þverdals-á. Þá bíða þeir þeirra Hafliða; ok koma þar héraðs-menn þeir er í millum gengu. Þar eru hamrar háfir fyrir austan ána, en melar brattir fyrir vestan; ok má þar eigi hjá ríða, ef fjölmenni er mikit; ok verðr þetta nær at einstigi. Ok riða þeir Hafliði at fram, ok stíga af baki; en nefnir hann vátta, at þeir megi eigi komask óhætt lengra; ok heyja þar féráns-dóminn; ok er þat eigi í Staðarhóls-landi; ok ráða hvárigir á aðra. Reið Hafliði heim norðr; en Þorgils sitr í búi sínu með átta tigi vígra karla; ok höfðu hvárir-tveggju vörðu á sér um sumarit.

Skip hafði staðit uppi í Hrútafirði um vetrinn, ok hafði Þorgils keypt marga viðu til skála-görðar, ok heim flutta, nema eitt hundrað viðar hafði eptir orðit. Ok þat eitt fékk Hafliði af sekðar-fjám við Þorgils. Þau misseri var skálinn görr er Þorgils var í sekðinni.

Ok sá skáli var þá óhrörligr er Magnúss biskup andaðisk Gizurarson.

Ok þau misseri var Einarr Þorgilsson fæddr er hann var í sekðinni. Eptir þat sendir Hafliði orð í allar sveitir, at biðja sér liðs ok fulltingis, bæði stærri menn ok smærri. En um haustið stefndu þeir samfund sín í miðli, Hafliði ok Hallr Teitzson ok Þórðr Þorvaldzson Vatzfirðingr. Ok var þetta þar um kveðit: — Amb-höfði kom norðan, en Örkn-höfði sunnan, Hjart-höfði kom vestan; höfðu ráð und skauti: Tóku mart at mæla er menn spakir fundusk; þó var ulbúð ærin í Amb-höfða brjósti.

Ok nú liðu af misserin; ok er flest seinna en segir.