Bókastaðir

Þat er sagt: at Pétrs-messu-dags-morgin um þingit géngu flokkarnir allir til kirkju um messu um Guðspjall, ok stóðu meðr vápnum fyrir framan kirkjuna; ok stóðu sínum-megin kirkjuduranna hvárir. Hafliða flokkr stóð fyrir norðan kirkju-dyrr, ok þar var hjá Hallr Fáluson; en fyrir sunnan kirkju-dyrr Þórðr ór Vatnsfirði ok hans sveitungar; ok þar suðr frá Hallr Teitsson ok margir menn með honum. En fyrir vestan kirkju, gegnt kirkjudurum, stóðu þeir Þorgils Oddason ok Bǫðvarr Ásbjarnarson, ok þar vóru margir flokkar hjá þeim.

Þá mælti Þorgils Oddason til Bǫðvars Ásbjarnarsonar: "Taka mun nú øx mín til Hafliða Mássonar," sagði hann, "ok mun þá um meira at mæla en um átta kúgildi."

Bǫðvarr mælti: "Œrr ertú," sagði hann; ok fékk nǫkkut svá til hans; ok mælti harðlega til hans.

Þorgils mælti: "Ekki em ek œrr," sagði hann.

"Þetta er satt," segir Bǫðvarr.

"Fyrir hvat?" sagði Þorgils.

Bǫðvarr mælti: "Eigi lítr þú rétt á; Hygg at þú hvar vér erum komnir, at þetta skal vera sáttar-fundr við Guð, er vér hǫfum á kirkju-helgi sótt, ok biðjum oss miskunnar. Nú er í þessu ok kirkju-frið raskat; ok er þetta fyrir þá sǫk ódœma-verk. Hitt er ok annat, at yfir stendr dags-helgrin, er vér hǫfum alla hjálp af hlotit, ok sjálfr Guð almáttigr lét sína mildi ok miskunn svá mikla skína ok birta á þessum deginum. Þat er ok til at telja, at grið ok friðr er settr um þingit, ok þing-helgrin stendr yfir, ok er þetta fyrir því it mesta laga-brot."

Ok er þeir hǫfðu þetta við mælzk, þá heptisk hann at því, Þorgils; ok réð hann eigi til Hafliða.

Ok er þeir géngu heim til búða, þá mælti Þorgils til Bǫðvars: "Þat mæla menn, at þú sér trúlauss, mágr, ok meðal-lagi góðgjarn; en eigi lýstir þú nú því."

Bǫðvarr mælti: "Þat er ok satt, er þú segir, ok ekki gékk mér trúa til þess er ek latta þik tilræðis við Hafliða, heldr hugða ek at fleiru en at hjali okkru; ok sá ek, at flokkarnir stóðu á tvær hendr okkr, en vér vórum í kvínni; ok sá ek þat, ef þetta fœri fram, at þegar mundi slá í bardaga, ok myndi hverr várr félaga drepinn vera á fœtr ǫðrum. En því sagða ek þér þat eigi til, at ek kunna skap þitt at því, at þú myndir øngan gaum at gefa, ef ek fynda þat til. En ef eigi væri þat, þá hirta ek aldregi þótt þú dræpir hann í kirkju-friði eða þinghelginni."

Nú biðja þeir hvárirtveggju liðs til dóma, ok fjǫlmenna mjǫk hvárirtveggju eftir fǫngum. Þá tekr Hafliði øxi í hǫnd sér, áðr hann gengr frá búð sinni til dóma; en þat hafði ekki verit vanði hans fyrr, at gera þat; þvíat hann réð nálega einn jafnan fyrir ǫllum málum við hverja sem at skipta var; þvíat Hafliði var bæði fjǫlmennr ok frændgǫfugr.

Þá mælti kona hans Rannveig: "Hvat er í þessu, Hafliði," sagði hon, "at bera nú vápn, heldr en fyrr ertú vanr at gera; ok hallt þú háttum þínum." Hon var vitr kona, ok vel at sér um mart.

Hann svaraði nǫkkut stygglega, ok kvað þat ekki til hennar koma, ok kastaði at henni nǫkkurum orðum.

Þorgils gékk at dómum með miklu fjǫlmenni, ok hafði fram sǫkina um víg Óláfs Hildissonar. Þorgils var svá búinn, at hann var í selskinns-kofli yfir brynjunni útan, ok var gyrðr í brœkr, ok hafði øxi sína í hendi sér.

Þess er við getit, at Þórð Magnússon í Reykjaholti dreymði draum um þingit; var hann þá heima í Reykjaholti. Honum þótti sem maðr kœmi at honum, ok þóttisk spyrja hvaðan hann væri kominn. Hann sagðisk vera kominn af þingi. Þórðr þóttisk spyrja tíðenda. Hann sagði þing-kvitt. Þórðr þóttisk spyrja ef nǫkkur deilu-mál væri framm hǫfð á þinginu. "Þat er helzt nýtíðenda," sagði draum-maðrinn, "at einn maðr hefir tekizk á hendr at vinna í ǫllum búðum; sá er heitir Þórðr dritloki."

Þórðr réð svá drauminn, at eigi myndi þar ǫll mál vel lúkask áðr sliti þinginu.

Þat er nú sagt þessu næst: — at Hafliði gékk nú at dóminum með fjǫlmenni miklu, ok vildi hleypa upp dóminum; en þeir Þorgils vóru komnir þar í þrǫng mikla; reiðir ýmist aptr eða fram þrǫngina.

Ok þá er svá hefir gengit mjǫk langa stund dags, þá rœða margir vitrir menn um, at enn skyldi leita um sættir; ok býðr Hafliði in sǫmu boð sem fyrr hafði hann boðit. Ok vildu menn nú til hlýða hvat mælt var; ok rýmir nú heldr nǫkkut um þrǫngina.

Þorgils lézk eigi nema orð Hafliða; ok lætr hann reiðask þangat at, er fáir menn vóru í millum þeirra Hafliða. Ok sér hann Þorgils, hvar upp kemr øxin Hafliða; ok þá hǫggr Þorgils yfir ǫxl manni, ok kemr hǫggit á hǫnd Hafliða Mássonar við ǫxar-skaptinu, ok af inn lengsta fingrinn með ǫllu, en í sundr kǫggullinn í inum minnzta fingri ok þeim er þar er í millum. Ok þá hlaupa menn í millum þeirra; ok varð Þorgilsi laus øxin þá er menn þrøngðusk at Hafliða. Þorgils þrífr þegar øxi mikla ór hendi manni einum í flokki Hafliða; sá hét Þormóðr, ok var kallaðr læknir.

Sá inn sami Þormóðr batt hǫnd Hafliða Mássonar, ok grœddi hann svá, at fingrnir tveir lágu upp í lófann; en hann grœddi fyrir stúf ens þriðja fingrarins.

En þá er Hafliði hafði fengit áverkana, þá sleit þrǫnginni, ok gékk allr flokkr Hafliða heim til búðar.

Ok þá er hann gékk inn í búðina ok þar at sem sat Rannveig kona hans, ok mælti svá: "Opt hefi ek þat reynt at ek em vel kvángaðr, ok enn hefir þá raun á gefit, at þú ert all-vitr kona, ok hefir þú nær forspá verit; af því, at eigi munda ek fyrir þessum vansa orðit hafa, ef ek hefða þín ráð haft."

Síðan var bundin hǫndin, ok gengit síðan til Lǫgbergis. Eptir þat var lýst áverkunum; ok beiddu þeir Hafliði, at síðan skyldi fœra dóma út í annat sinn. Ok náðu eigi fleirum dómundum en í þeirra flokki hǫfðu verit; ok settu þeir þrysvar niðr dómendr sína í dóm-staðnum, ok mátti aldri dómrinn setjask. Ok þá nefndi Hafliði vátta at því, at hann mátti eigi dóminum fram koma fyrir ofríki Þorgils.

Ok þá fœrðu þeir dóminn austr í hraunit hjá Byrgis-búð. Þar gæta gjár þrim-megin, en virkis-garðr einummegin. Ok í þeim dómi verðr Þorgils Oddason gǫrr sekr skógarmaðr; ok þetta eitt mál nýttisk þar þat er í dóm var lagt. Ok þá eptir þat var gengit til Lǫgbergis ok sagt til sekðar hans.

Ok er menn kómu heim til búða, þá var frétt hverja Hafliði hafði hlotit áverkana; af því at alþýðan vissi enn þá eigi víst hvat at hafði orðit, eða hversu mikit at hefði orðit. Þá var sendr til Bǫðvarr Ásbjarnarson ok Ingimundr prestr Einarsson at skynja um áverkana; ok menn fóru ok aðrir með þeim til fundar við Þorgeir Hallason, er átti Hallberu Einarsdóttur systur Ingimundar prests; en Bǫðvarr hafði búðar-vist með Þórólfi Sigmundarsyni, ok hafði meiri ráð yfir þingmǫnnum ok búðar-liði en Þórólfr. Svá skipuðu menn til í orðtaki sínu, sem Bǫðvarr riði at baki Þórólfi, ok héldi þó í taumana, ok stýrði hvert fara skyldi. Ok þá er þeir kómu heim til búðar Þorgeirs, þá vóru þeir spurðir tíðenda, ok eptir ørendum sínum. Þá kvað Ingimundr prestr vísu:

Síðan var kvatt féráns-dóms. Ok ríða menn heim til héraða; ok sitr Þorgils eigi at síðr í búi sínu.

Ok nú þegar at dregr féráns-dómum, samnar Þorgils at sér mǫnnum, ok verða saman nær fjǫgur hundruð manna. Hafliði hafði norðan nær tvau hundruð manna, ok einvala lið, bæði at búningi ok mann-virðingu. En í þriðja stað samnask saman héraðs-menn til meðal-ferða meðr góðgirnð. Var þar fyrirmaðr Þórðr Gilsson, ok Húnbogi Þorgilsson frá Skarði, ok meðr þeim aðrir góðgjarnir menn, Guðmundr Brandsson, Ǫrnólfr Þorgilsson frá Kvenna-brekku, ok hǫfðu tvau hundruð manna til meðal-gǫngu; en Þorgils ætlaði at verja vígi allt héraðit, ok skyldi þeir Hafliði eigi ná bœjar-reiðinni; ok ætlaði Þorgils at verja Heiðar-brekkurnar, ef þeir riði Sælingsdal, en Mjósyndi ef Svínadal væri riðit. Þar megu fáir einir menn ríða jafn-framt, þvíat þar eru fjǫll brǫtt á báðar hendr.

Nú er at segja: — at Hafliði ok hans flokkr ríða um kveldit til féráns-dómanna til gistingar til Más prests í Sælingsdals-tungu; ok hafði hann fyrir fjóra tigi manna til liðs meðr Hafliða.

Þá ríðr Guðmundr Brandsson, systrungr Þorgils, son Steinunnar Aradóttur; ok var hann inn mesti mætis-maðr, ok var hann opt mikils metinn í stórmælum; ok hann var mest hafðr í orðstefi, þá er um biskupa skyldi kosningar vera í Vestfirðinga-fjórðungi, annarr manna en Klængr. Guðmundr var vinr Hafliða góðr.

Ok þá ríðr hann á milli ok menn með honum, ok vildi miðla mál með þeim; ok spurði Hafliða, hverja tilætlan hann hefði um fǫr sína; — "Ok ger svá vel, at þú far varlega, ok gæt virðingar þinnar; af því at svá er mikit fjǫlmenni fyrir, at þú hefir ekki liðs við; ok eigu menn mikit í hættu, ef eigi gengr allvel til; ok er þér engin svívirðing í, at búa þar mál til er þú kemr framast at lǫgum ok yðr er óhætt. Mun ek ok með [þeim] ykkrum at snúa, at mín orð virðir meira, með þá menn alla sem ek fæ til. Haf þú nú við ráð vina þinna, at þú fylgir svá at eins málum þessum, at þú gætir vel sóma þíns."

Hafliði mælti: "Sannlega er slíkt mælt ok vingjarnlega, ok mun ek mjǫk þat hafa er slíkir mæla, er bæði eru heilráðir ok vitrir ok eigu mikils kosti."

Ok þá ríðr Guðmundr á fund Þorgils, ok spurði hverja tilætlan hann hefði á sinni ráða-gerð, svá mikit fjǫlmenni sem þar væri saman komit, ok búit sem til bardaga bæði at vápnum ok ǫðrum viðrbúningi.

Þorgils kvezk þat ætla vænst, at hann myndi við leita at verja þeim Hafliða ok mǫnnum hans bœjar-reiðina, annat-tveggja Heiðar-brekkurnar við Sælingsdal, eða Mjósyndi ef þeir riði Svínadal.

Þá sagði Guðmundr: "Eigi er slíkt at mæla; en at því er at hyggja við hversu gǫfgan mann þú átt málaferlum at skipta; ok mun þó sá orðrómr á falla, at þú hafir þó all-mikilmannlega farit, þóat þú takisk eigi meira á hendr, en þú verir bœ þinn, ok þar sem féráns-dómrinn ætti at vera, eða landeign þína it mesta. En ef þú ferr meðr þann ofsa, sem í einskis manns dœmi er, þá uggi ek, at þú mœtir ofsanum ok ofrkappinu áðr lýkr málum ykkrum Hafliða; þvíat ek hefi hvergi heyrt dœmi til, at nǫkkurr maðr hafi með slíku ofrkappi farit eða fram komizk. Ok fylg eigi slíku svá þrátt; þigg heldr ráð af vinum þínum, er þú þó mátt eigi sjá satt mál fyrir ofrkappi þínu; ok vill Hafliði fara með vægð ok stilling; ok er várkunn at hann vili halda máli sínu til þrautar; ok muntú vilja virða orð vár vina þinna, ok stýra eigi mǫrgum mǫnnum í mikil vandræði." Ok hér fær hann heitorð af Þorgilsi um þetta.

Ok í því bili koma þeir menn ríðandi er Þorgils hafði til sett at njósna um ferðir þeirra Hafliða; ok kunnu þeir þat at segja, at hann mundi ríða Sælingsdal. Ok þá eptir þat biðr Þorgils flokkinn ríða á móti þeim Hafliða. Ok riðu síðan allt þar til er þeir kómu upp um Steins-hyl at Þverdals-á. Þá bíða þeir þeirra Hafliða; ok koma þar héraðs-menn þeir er í millum gengu. Þar eru hamrar háfir fyrir austan ána, en melar brattir fyrir vestan; ok má þar eigi hjá ríða, ef fjǫlmenni er mikit; ok verðr þetta nær at einstigi.

Ok ríða þeir Hafliði at fram, ok stíga af baki; en nefnir hann vátta, at þeir megi eigi komask óhætt lengra; ok heyja þar féráns-dóminn; ok er þat eigi í Staðarhóls-landi; ok ráða hvárigir á aðra.

Reið Hafliði heim norðr; en Þorgils sitr í búi sínu með átta tigi vígra karla; ok hǫfðu hvárir-tveggju vǫrðu á sér um sumarit.

Skip hafði staðit uppi í Hrútafirði um vetrinn, ok hafði Þorgils keypt marga viðu til skála-gerðar, ok heim flutta, nema eitt hundrað viðar hafði eptir orðit. Ok þat eitt fékk Hafliði af sekðar-fjám við Þorgils. Þau misseri var skálinn gǫrr er Þorgils var í sekðinni.

Ok sá skáli var þá óhrǫrligr er Magnúss biskup andaðisk Gizurarson.

Ok þau misseri var Einarr Þorgilsson fœddr er hann var í sekðinni.

Eptir þat sendir Hafliði orð í allar sveitir, at biðja sér liðs ok fulltingis, bæði stœrri menn ok smærri. En um haustit stefndu þeir samfund sín í miðli, Hafliði ok Hallr Teitsson ok Þórðr Þorvaldsson Vatnsfirðingr. Ok var þetta þar um kveðit: —

Ok nú liðu af misserin; ok er flest seinna en segir.