Bókastaðir

Nú er þar til máls at taka, at Hneitir bóndi ór Ávík ferr til fundar við Hafliða Másson. Hafliði tók vel við Hneiti, ok sagði at hann vildi bæta óhapp bróður-sonar síns, ok lézk gjalda mundu fyrir víg Þorsteins tíu hundruð þriggja álna aura; "Eðr ella fylgi mér til handa liði hans, ok mun ek annask; eðr at öðrum kosti taktú við fé ok ómegð." Hneiti líkar vel ummæli Hafliða; ok dvelzk þar nökkurar nætr. Í annan stað er at segja frá því, at sá maðr kom til fundar við Má, er Hrafn hét, ok var kenndr við móður sína, ok kallaðr Finngerðarson, mikill ok sterkr, ódæll, ok mesti landz-ofringi. Þeir bera ráð sín saman, ok mælti hann Már: "Hvar vildir þú helzt fyrir þínu ráði sjá?" Hrafn mælti: "Þat væri mér skapfellzt, at vera með þeim mönnum er ódælir menn væri ok kynstórir, ok veita þeim eptirgöngu." Már mælti: "Slíkir menn væri mér vel hentir sem þú ert." Hrafn sagði: "Þat verðr yðr stundum, at þér látið mikillega; en þá er ríkra manna orð koma til yðar, þá eru þér þegar limhlaupa." Már sagði: "Vel er slíkt mælt, en eigi ætla ek þat enn heldr fyrir mér." Þeir fara nú til Ávíkr báðir saman, ok bjoggu þar búi Hneitis meðan hann var heiman; ok göra þat ráð, at Már leggsk með dóttur bónda, en Hrafn með húsfreyju. Hneitir frétti nú hvat þeir hafa til tekit. Hann bregðr við skjótt, ok ferr heimleiðis, snúðigt ok þó leynilega, ok vill stræta þá árdegis. Vóru þar saman nökkurir menn. En þá er Már veit, at Hneitir mundi heim koma, þá hefir hann vörðu á sér; ok bíðr þann sama morgun, er Hneitis var heim ván, at þeir skyldu standa upp, ok bíða hans eigi heima. Ganga síðan til árinnar; hón var opin ofan eptir miðju en höfuð-ísar at útan. Hann Már hleypr yfir ána, þvíat hann var bæði knár ok fótmjúkr; ok jafnt í því er hann Hrafn vill eptir hónum hlaupa, koma þeir Hneitir at, ok höggr hann Hrafn framan á þjóknappana, ok fellr hann við sárit áfram. Síðan taka þeir hann ok flytja til lækningar.

Már ferr nú leiðar sínnar til þess er hann kemr til Jörundar í Oddbjarnar-eyjar, ok lætr góðvettlega; biðr Jörund þar viðrtöku, ok hann tekr við hónum. Ok þá beiðir Már at þeir skyldu sækja eptir gagni hans í Ávík. Jörundr kvazk önga óþektar-för vilja fara til Hneitis. Már sagði, at þeir væri sáttir. Síðan ferr Jörundr með Mávi, ok koma til Ávíkr snemma um morguninn. Már mælti til Jörundar: "Nú mun ek ganga inn, en þú bíð mín úti." Gengr þá Már inn. Hneitir hvíldi, ok spyrr hverr þar gengi. Ok eptir málinu höggr hann Már. Hneitir sprettr upp ok tók í hönd sér tré-kefli, ok hleypr á gólfit; en Már höggr í tréit; ok kippask þeir um lengi. Þá kallaði hann Már: "Skömm er þér þat, Jörundr, at fara svá með manni, at standa hjá, en menn vinna á mér." Síðan hleypr Jörundr inn, ok höggr Hneiti þegar bana-högg. Eptir þat ganga þeir út. Ok þá mælti Már: "Þú ert glæpamaðr mikill, ok óhappa-fullr, drepit saklausan mann, góðan bónda; göri ek betr enn vert [er]; er ek drep þik eigi; ok vertú á brott sem skjótast; en ek mun sækja á fund Hafliða frænda míns." Jörundr fór til skips síns. Ok er þat frá hónum sagt, at veðr kemr at hónum, ok týnisk hann. Már ferr á fund Hafliða, ok segir hónum hvat í hafði görzt. Hann lætr mart fílt af hónum standa, ok kallar hann mjök segjask ór sínni ætt. En fyrir frændsemis sakir þykkisk hann eigi mega við hans mál skiljask.

Þorgils Oddason átti för norðr á Strandir, sem opt var vanði hans til. Björg ok synir hennar fara á fund Þorgils ok biðja hann líta á sín mál. Nenna nú eigi at sækja á fund Hafliða, mest fyrir því, at Már var þar fyrir, ok þótti sér vera skapraun í því. Þorgils kvað sér eigi vera skylt at sjá á þat mál, er hlut áttu í þingmenn Hafliða. Hón sækir eptir mjök. Ok er Þorgils sér þat, þá segir hann, at henni muni harðir eins kostir á görvir, "Þvíat eigi mun auðsótt þykkja, at sækja Hafliða málum. Ek mun gjalda tólf hundruð vaðmála fyrir víg Hneitis, en ek mun þat hafa er af fæsk af málinu við þá Hafliða." Ok á þat sættask þau. En þá er Hafliði fréttir þetta, þá þykkir hónum málit verr snúisk hafa enn hann vænti; sagði þetta öngva sæmð fyrir víg Hneitis, ok kallar þau gört hafa vanda-laust til sín; ok kvazk ætla, at meiri sæmð mundi hann hafa fyrir hugat. Þorgils býr mál þetta til Alþingis.

Hafliði býr ok mál á hendr Óláfi Hildissyni; hann var þá með Þorgilsi á Staðarhóli. Ok ríða þeir Hafliði ok Þorgils til þings báðir með þenna mála-tilbúnað. En áðr Þorgils ríðr heiman, sendir hann Óláf suðr á Eyrar til handa þeim manni er Árni hét, ok var kallaðr fjöruskeifr; hann hafði verit heima-maðr Þorgils um vetrinn; hann átti þar skip uppi standanda, ok sá maðr annarr er Hermundr hét Þorvalldzson, bróðir Þórðar í Vatzfirði. Þeir höfðu báðir verit í útförum með Jórsala-Sigurði, ok vóru þeir síðan félagar. Ok sendir Þorgils Árna orð, at hann flytti Óláf útan. "Ek þykkist glöggt sjá," sagði Þorgils, "hversu mál þetta mun fara; þú munt verða sekr, en ek mun leita um sættir, ok bjóða fé til farningar þér."

Snorri hét maðr, er kallaðr var Mág-Snorri; hann bjó í Saurbæ fyrir Múla ' num neðra; hann átti Hallberu dóttur Snorra Þórðarsonar, Sturlusonar, bróður-dóttur Þóríðar er átti Hafliði Másson. Grímr hét son þeirra, ungr ok seinlegr. Snorri átti vel fé, ok hafði selför í Svínadal þar sem nú heita Snorrastaðir. Hann druknaði í Sælingsdals-á þar sem [nú] heitir Snorra-vað. Þá fór Sighvatr Úlfsson, mágr hans, at leita líksins ok þeir fimm saman; ok tók þá snæ-skriða, ok fórusk þeir þar allir. En er Óláfr fór af Staðarhóli ok suðr til Eyra, þá tók hann hest fyrir Snorra frá Múla, þvíat hann nennti illa at ganga; ok ríðr unz hann kemr til fundar við Árna; ok tekr hann við hónum, ok lætr hann vera þar á laun.

Nú eru menn Þorgils komnir [til þings] ok er leitað um sættir millum þeirra höfðingjanna, ok segir Þorgils, at hann vill þessu máli eigi með kappi fylgja, ok kvazk meira hafa görf fyrir órlausna sakir ok bæna-stað frændanna. Hafliði tekr ok svá á um málit, sem eigi mundi varnað bótanna; ok dregr þó hvárr-tveggi mjök sítt mál fram, — Þorgils um vígit Hneitis, góðs bónda ok frænda síns, en Hafliði um áverkana við Má. En þó verða þessi mála-lok, at í sætt var slegit; ok skulu þar gjaldask þrír tigir hundraða fyrir víg Hneitis, en ix hundruð fyrir áverka við Má; ok sekð Óláfs slík, at hann skal leita við útanför þrjú sumur, ok varða eigi bjargir hans. Hann skyldi vera sykn í förum með Þorgilsi, ok í landeign hans, en sekr fullri sekð annarstaðar. Hafliði greiddi Þorgilsi fé sem ákveðit var, vígs-gjöld eptir Hneiti. Þá vóru kveðnar vísur þessar: — Varð Hafliði hundruð happvísum Þorgísli (sá var-a vegs né vægðar valdr) þrjá tigi gjalda: Sátt var sögð á sumri slík meðal göfgra ýta; hlaut Odda-sonr aura ítr at Stranda-Hneiti.

Varð Hafliði af höndum hring-baldr tögu gjalda (djarfr sásk Odda-arfi enn Hafliði) þrenna: Játti slíkum sáttum sveit eptir Stranda-Hneiti; afreks kunni at unna allvísum Þorgísli.

Lét Hafliði af höndum Hneitis gjöld á Ströndum; drótt varð Odda-arfi áðr at miklu hvarfi: Reyndisk seggrinn svinni (slíkt hefir öld í minni; óð göri ' g opt með sanni) at ágætis-manni.

Nú er at segja frá því, at þeir kaupmenninir bjöggusk á Eyrum, ok Óláfr Hildisson var þar á laun með Árna fjöruskeif. Þeir báru nú út um daginn vöru sína. Óláfr gengr út á skip, ok hafði hött síðan á höfði. Hermundr stýrimaðr görir at líta manninn, ok snýr at hónum ok spyrr: "Hverr ertú?" sagði hann. Hónum verðr staðr at svara. [Hermundr segir]: "Hvárt ertú eigi Óláfr Hildisson?" ok hleypr at hónum, ok hrindr hónum af bryggjunni á kaf, ok verða aðrir menn at bjarga hónum, ok fyrir-kveðr hónum farningina; ok verðr þeim stýri-mönnum þetta at sundr-þykki; en þeygi rjúfa þeir skipun sína; ok sigla á haf; en Óláfr sitr eptir, ok fór vestr til Þorgils; ok tekr hann við hónum. Þetta spyrsk nú um héruðin at Óláfr er með Þorgilsi ok sitr at Staðarhóli. Már Bergþórsson sitr nú at Hafliða. Hann ferr heiman vestr til Saurbæjar, ok slæsk í ferð með þeim mönnum er fóru til sölva-kaupa, ok hefir Már frétt af um athafnir Óláfs, ok sitr um ef fund þeirra bæri saman. Þorgils fréttir til ferða Más, ok skipar fyrir sér örendum hans, ok mælti síðan til Óláfs: "Hvert ráð muntú taka nú, Óláfr? ek hefi spurt at Már fór norðan með þessum mönnum, en hann er hvergi til bæja kominn, ok mun hann sitja til hefnda við þik." Óláfr mælti: "Ek mun mínum ráðum fram fara," sagði hann. Þorgils mælti: "Hér eru blautar mýrar hjá garði, sem þú veizt; þangat sendi ek þik með ljá at rísta torf; ok er þeir sjá þik, munu þeir þykkjask hafa ráð þítt í hendi; en verða má at leiðin verði eigi svá greið sem þeir ætla." Óláfr görir svá. En Þorgils sendir alla karla af bæ, eðr nær svá; ok lætr þat spyrjask, ok svá athöfn Ólafs; ok egndi þann veg veiðina fyrir þeim Mávi. Nú frétta þeir Már þetta, at ekki var karla heima á Staðarhóli; en Óláfr væri á leið þeirra. Þá mælti Már: "Vera má, at oss gefi nú veiðina;" ok ríða þeir nú á mýrina at Óláfi; ok liggja hestarnir drjúgt í mýrinni; ok fersk þeim seint ok ógreitt. Óláfr víkr heim til bæjarins; en þeir vildu eptir renna. Í því kemr heiman af Staðarhóli fjöldi kvenna gyrðar í brækr, ok höfðu sverð í hendi. Þeir Már fóru þá af baki, ok ætluðu at henda Óláf á hlaupi, er hestunum mátti eigi við koma. Ok þá er kómu heiman konurnar, snúa þeir undan ok vildu til hesta sínna, ok náðu eigi; kómusk á hlaupi undan, ok áttu fótum fjör at launa. Þorgils lætr gefa at þeim öngan gaum þaðan frá; ok fara þeir unz þeir kómu norðr til Hafliða, ok lítt örendi fegnir. Hafliði lét ílla yfir för þeirra; ok kvað þess ván, at Már mundi eigi hafa gæfu við Þorgils: — "Ok gör þína för aldri heiman slíka síðan." Líða nú af misserin ok kemr annat sumar; ok er eigi getið at Óláfr leiti til útanferðar.

Yngvildr Þórðardóttir bjó í þenna tíma vestr í Ísafirði; hón var auðig at fé ok virðinga-kona; var andaðr bóndi hennar; ok áttu þau tvær dætr; hét önnur Helga en önnur Hallfríðr. Þetta vár it sama rézk hon vestan á Reykjahóla til Ingimundar prestz, ok göra þau félag sítt. Ingimundr var sonr Einars Arasonar, systrungr Þorgils Oddasonar. Ingimundr var it mesta göfugmenni, — skáld gótt; ofláti mikill, bæði í skapferði ok annari kurteisi; hinn mesti gleði-maðr, ok fékk mart til skemtunar. Hann var inn vitrasti maðr, ok hélt sér mjök til vinsælða við alþýðu. Hann var ok mikils virðr af mörgum mönnum göfgum. Ok þá er Einarr faðir Ingimundar andaðisk, þá gaf Ingimundr Þorgilsi frænda sínum Reyknesinga-goðorð, sem fyrr var ritað; ok var þeirra frændsemi allar stundir góð meðan þeir lifðu báðir. Um sumarit biðr sá maðr Helgu dóttur Yngvildar, er Óláfr hét; ok skyldu þau ráð takask; skyldi veizlan vera á Hólum um Ólafsmessu-skeið um sumarit. Ingimundr ok Yngvildr vildu bjóða fyrstum til þessarar veizlu Þorgilsi Oddasyni. Síðan bauð Yngvildr Þórði Þorvalldzsyni ór Vatzfirði. Hrólfr af Skálmarnesi var ok svá at þessari veizlu, ok mart annat gótt mannval; en þó vóru [þeir] Þorgils ok Þórðr mestir virðinga-menn komnir. Nú er mönnum í sæti skipat, ok sitr Þorgils á annan bekk með sveit sína, ok Ingimundr prestr; en Þórðr á annan bekk gagnvart Þorgilsi. Þórðr mælti við föru-nauta sína: "Þann veg segir mér hugr, at nökkut verði þess at þessi veizlu, at ek mynda mik nú heldr annars-staðar kjósa, at þessari manna-skipun sem hér er fyrir; ok gjarna vilda ek heldr sitja heima í Vatzfirði, ef ek hefða tvau ráðit ór einu; ok kann ek eigi at vita, nema hér sé nökkurir fyrir óvinir várir; ok þætti mér allt betra undir mér at eiga en þeim." Förunautar hans sögðu: "Miklu eru hér fleiri góðir menn saman komnir, en hér muni né ein flærð eðr svæla til nökkurs mannz gör; mun ok eigi annarr maðr meiri virðingar-för hingat eiga en þú, annarr enn Þorgils Oddason; eru ok fyrir-menn þessarar veizlu eigi annars mannz vinir meiri en þínir." Þórðr kvað þat svá vera; ok görir sik glaðan. Eptir þat fara borð fram; ok er setið þröngt á bekkjum ok forsætum.

Þar vóru bæði tilföng góð ok [g] nóglig, ok gengu ósparlega; skorti ok eigi drykk góðan. Þá ræddi Ingimundr prestr, at Þorgils skyldi mæla fyrir minnum. En hann veik til Þórðar, ok bað hann ráða hvert minni fyrst væri drukkit. Þórðr var þá kátr vel; ok mælti við Ingimund prest, at nökkurr vildis-manna ætti at hefja gildit; en kvazk undir mundu standa með þeim um hverja gleði er þeir vildu fram hafa. Drekka þeir nú glaðir; ok rekkir þá brátt drykkrinn.

Þórðr var eigi mikill drykkju-maðr, nökkut vangæft um fæzluna, sem at opt kann verða þeim er vanheilsu kenna; þvíat maðrinn var þá á öfra aldri, ok var þó enn hraustr, en kenndi nökkut innan-meins, ok var því eigi mjök svá matheill, ok nökkut vandblættr at éta slátr, þvíat hann blés svá vélendis-gang, ok varð þá nökkut andramr. Þórðr var mikil-úðligr maðr; eygðr vel, ok lágu vel augun, fram-snoðinn, ok stríhærðr, sá upp mjök, ok riðaði lítat. Þeir drekka nú ákaft, ok fær á þá alla nökkut; görask nú málgir; ok má kalla, at hverr styngi annan nökkurum hnæfil-yrðum; ok er þó fátt hermt af þeirra keski-yrðum í þessari frásögn. Þess er getið, at Ingimundr prestr laut at sessu-naut sínum, ok mælti við hann svá sem hinn spyrði: — "Hvaðan kennir þef þenna?" "Þórðr andar nú handan."

Ok verðr at hlátr mikill; ok er næsta görr a [t] þessu gyss mikill. Ok er því léttir, þá kveðr Þórðr í mót: — "Andi er Ingimundar, ekki góðr á bekkinn."

Ok af þessum áköstum tekr heldr at grána gamanit, ok koma kviðlingar við svá. Þá var þetta kveðit til Þórðar: —

Hér hlær Þórðr mjök at þessum kviðlingi, ok kveðr þegar í mót: —

Þorgils brosti nú at, en lagði aldri til um áköstin. Ingimundr mælti, at nökkurr þeirra bekkju-nauta skyldi sjá vísu í mót við Þórð. Þá var þetta kveðit: —

Þórðr lítr eptir kviðlingi þessum, ok þótti hónum mjök bera hljóðit þar yfir sem maðr sat á forsætum mjök þreklegr ok allvel hærðr. Þórðr heimtir þá húsfreyju á tal við sik, ok spyrr hverr sá sé lokka-maðrinn, sem sitr á forsæti á bekk Þorgils; ok vísar henni til. Hón segir: "Þar er Óláfr Hildisson." Þórðr mælti: "Eigi munu vit hér báðir sitja at veizlu þessi lengi; ok sentú hann í brott á annan bæ, eðr ellegar munu vér ríða á brott." Hón svaraði seint, ok mælti svá: "Sæmð þykkir oss at hérvist þínni; ok eigi kann ek þat at mínu ráði at sjá, at kveðja á brott förunauta Þorgils; ok mun Óláfr önga skapraun yðr göra í orðum sínum." Nú verða aðrir menn nökkut áheyrsla hjals þeirra; ok spyrr Þorgils eptir hvat þau eigi at hjala; en hón segir hónum; ok biðr Þorgils með vægð, at hann láti Óláf á brott fara, svá eigi yrði beina-spjöll. Þá svaraði Þorgils: "Svá var Óláfi sykn mælt, at hann skal sykn meðr mér, en sekr ef væri annars-staðar; því mun ek öngan senda mínna manna til bana; en Þórðr göri um brottreið sína sem hann vill; en Óláfr mun hvergi fara; ok munu vér láta vel vært við Þórð." Þá stígr Þórðr undan borði, ok blés við mæðilega, en mælti ekki. Þá var þetta kveðit: —

Ekki er þess getið, at Þórðr andæfti þessari vísu. Ok gengr hann ok allir hans menn á brott; ok er þeim greidd vápn sín ok klæði; ok ríða þeir á brott, ok á annan bæ um nóttina. En þá er Þórðr gékk út, þá var þetta kveðit: —

Er svá sagt, at Þórðr væri með þessum kviðlingi út leystr. En ekki er getið, at neitt yrði at gjöfum við hann. En Þorgils sitr nú eptir ok förunautar hans, ok svá brúðgumi ok boðsmenn; ok þykkir þeim förunautum Þorgils næsta íbrozlegt um brott-reiðina þeirra Þórðar. Þar var nú glaumr ok gleði mikil ok skemtan góð, ok margs-konar leikar, bæði danzleikar, glímur ok sagna-skemtan.

Þar var sjau nætr fastar ok fullar setið at boðinu; af því at þar skyldi vera hvert sumar Óláfs-gildi, — ef korn gæti at kaupa, tvau mjöl-sáld, á Þórness-þingi, — ok vóru þar margir gildis-bræðr. Á Reykjahólum vóru svá góðir landz-kostir í þann tíma, at þar vóru aldri ófrævir akrarnir. En þat var jafnan vani, at þar var nýtt mjöl haft til beina-bótar ok ágætis at þeirri veizlu, ok var gildit at Óláfs-messu hvert sumar. Frá því er nökkut sagt, er þó er lítil tilkváma, hverir þar skemtu eðr hverju skemt var. Þat er í frásögn haft, er nú mæla margir í mót, ok látask eigi vitað hafa, þvíat margir ganga duldir ins sanna, ok hyggja þat satt er skrökvað er, en þat logit sem satt er: Hrólfr af Skálmarnesi sagði sögu frá Hröngviði víkingi ok frá Ólafi Liðsmanna-konungi, ok haugbroti Þráins berserks, ok Hrómundi Gripssyni, ok margar vísur með. En þessari sögu var skemt Sverri konungi; ok kallaði hann slíkar lygi-sögur skemtilegastar. Ok þó kunnu menn at telja ættir sínar til Hrómundar Gripssonar. Þessa sögu hafði Hrólfr sjálfr saman-setta.

Ingimundr prestr sagði sögu Orms Barreyjar-skáldz, ok vísur margar; ok flokk góðan við enda sögunnar, er Ingimundr hafði ortan. Ok hafa því margir fróðir menn þessa sögu fyrir satt.