Bókastaðir

Hafliði hét maðr; hann var Másson, Húnrǫðarsonar, Véfrǫðarsonar, Ævarssonar. Þóríðr hét kona hans, dóttir Þórðar, sonar Sturlu Þjóðrekssonar; ok áttu þau mart barna. Síðan átti hann Rannveigu, systur Halls Teitssonar; þeirra dóttir var Sigríðr, er átti Þórðr í Vatnsfirði. Snorri hét son þeirra. Hafliði bjó at Breiðabólstað í Vestrhópi, ok var bæði forvitri ok góðgjarn ok inn mesti hǫfðingi.

Bergþórr hét bróðir Hafliða Mássonar; hann átti Kolþernu, dóttur Eyjólfs halta; þeirra son var Guðmundr, faðir Más prests. Son Bergþórs var Már; hann var óvinsæll ok ílla skapi farinn, ok ólíkr góðum frændum sínum; hafði nakkvat fé ok hélt ílla á. Hann var opt með Hafliða frænda sínum á vetrinn, ok var honum óskapuðr.

Þat var sagt eitt vár, at hann keypti sér skip ok ferr á Strandir norðr. Hann var maðr mikill ok beinstórr, skarpvaxinn, svartr, ok ósélegr.

Hann kemr niðr á Strǫndum norðr þar sem heitir í Ávík til þess bónda er Hneitir hét; hann var skilgóðr bóndi ok vinsæll. Kona hans hét Bjǫrg; þau áttu tvá sonu, Steinþór ok Finnboga; Rannveig ok Hergerðr vóru dœtr þeirra. Hneitir var þingmaðr Hafliða, ok annaðisk reka hans.

Þorsteinn hét maðr, vinsæll ok rólyndr; hann var kallaðr allra manna veiðnastr; hann annaðisk móður sína ok bǫrn sín; fór jafnan með skipi Hneitis, ok skapaði hann honum góðan hlut fyrir starf sitt.

Í þenna tíma bjó Þorgils Oddason á Staðarhóli í Saurbœ; hann hafði mann-mart með sér, ok rausn mikil var þar í mǫrgum hlutum. Hann var stórfengr ok auðigr. Þorgils var sonr Odda Snerissonar, Þóroddssonar: Móðir Sneris var Friðgerðr Hyrningsdóttir. Hyrningr átti Arndísi dóttur Geirmundar Heljar-skinns. Móðir Odda Snerissonar var Álof dóttir Bitru-Odda, Þorbjarnarsonar. Móðir Bitru-Odda var Yngvildr dóttir Álfs í Dǫlum. Yngvildi hafði átt Þorvaldr eyrgoði, Steingríms son er nam Steingrímsfjǫrð, ok bjó í Trollatungu. Sjá kyns-þáttr Þorgils Oddasonar er sumum ókunnari enn Reyknesinga. Hallbera hét móðir hans, dóttir Ara af Reykjanesi. Kolfinna [hét] kona Þorgils, dóttir Halls Styrmis sonar, Þorgeirs sonar frá Ásgeirsá.

Þær sveitir vóru fjǫlbygðar, ok góðir bœndr í þenna tíma. Þórðr Gilsson bjó undir Felli inu iðra. Húnbogi Þorgilsson bjó at Skarði, faðir Snorra lǫgsǫgumanns. Már prestr Þormóðsson bjó í Sælingsdals-tungu; hann var frændi náinn Hafliða Mássonar. Halldóra hét móðir hans, dóttir Védísar Másdóttur, en Védís var systir Hafliða Mássonar. Þorsteinn Kvistsson átti Védísi, dóttur Þorgerðar, dóttur Védísar Másdóttur. Guðmundr prestr Brandsson bjó í Hjarðarholti; hann var náfrændi Þorgils Oddasonar ok alda-vinr. Ǫrnólfr Þorgilsson bjó at Kvennabrekku. Arnórr Kollsson bjó at Kleifum í Gilsfirði. Þórálfr Bjarnarson bjó at Skriðins-enni; hann var félítill, ok var þó vinr ok þingmaðr Hafliða Mássonar.

Ingimundr prestr Einarsson Arasonar, hann bjó á ættleifð sinni á Reykjahólum. Hann var vinsæll maðr ok þó nǫkkut févani; en var þó bæði ǫrr af penningum, ok ið mesta stórmenni í skapi, sem ætterni hans var til. Hann var skáld gott, ok at mǫrgu inn mesti mætis-maðr. Hann var enn frændi Þorgils Oddasonar; ok hann hafði gefit honum Reyknesinga-goðorð, ok var þeirra frændsemi allgóð. Ingimundr var fræðimaðr mikill, ok fór mjǫk með sǫgur, ok skemti vel kvæðum; ok orti góð kvæði; ok þá laun fyrir útanlands. Hann var ok góðr viðtakna er vinir hans sendu honum vandræðamenn, ok seldi jafnan vel sér af hendi.

Hrólfr hét maðr er bjó á Skálmarnesi undir Múla; hann var vinr góðr Þorgils, ok var þingmaðr hans, lǫgmaðr mikill, ok fór mjǫk með sakir. Hann var ok sagna-maðr ok orti skipuliga; vel fjár-eigandi, ok átti gott bú.

Þórðr hét maðr, hann bjó í Hvammsdal, ok átti þat land Þorgils Oddason. Þórðr var félítill, ok var kallaðr Rufeyjaskáld, af því at hann hafði þar lengi verit áðr.

Skip þat stóð uppi í Dǫgurðarnesi, er átti Bergþórr Másson; hann seldi Má son sinn til fóstrs Þórði, ok óx Már þar upp, ok þá illa góðan viðrgǫrning; ok at nestlokum vinnr Már á Þórði fóstra sínum mjǫk, ok hleypr síðan til Hafliða Mássonar frænda síns, ok tók hann við honum. En Þorgils ferr með eptirmálit. Ok er þar lǫng frásǫgn um málaferli þessi ok tilganga. Ok er þetta sagt upphaf mála þeirra Þorgils ok Hafliða Mássonar.

Maðr sá fœddisk upp í Breiðafirði er Óláfr hét ok var Hildisson. Faðir hans varð sekr skógarmaðr; en sveinninn var fœrðr til féránsdóms ok gerðisk at fjórðungs-ómaga ok héraðs-fara um Breiðafjǫrð; ok ferr svá fram unz hann var tólf vetra. Hann var heldr óvænn maðr ok nǫkkut kjǫtvaxinn, hærðr vel, ok féll mjǫk hárit í lokka. Þá var hann talinn af þessi vist, ok var þá lǫngum með Þorgilsi á Staðarhóli. Hann átti fátt í fémunum, ok hross nǫkkur átti hann, ok var óhraklegr at klæðum; eina fata-kistu ok øxi mjǫk góða.

Hann leitar þá við Þorgils hvert ráð hann sæi helzt fyrir honum liggja. Hann svarar; kvað þat vænst, at hann fœri norðr á Strandir ok aflaði þar fjár; sagði þat margra manna siðvenju. Síðan fór hann norðr á Strandir með gagn sitt, ok kemr niðr í Ávík til Hneitis.

Þess er við getit, at Már Bergþórsson vekr til við Þorstein, ef hann mundi vera á skipi með honum: "Þú ert" [segir hann] "maðr hœgr viðreignar, en þyrfta ek þess manns mest."

Hann sagði: "Ek hefi lengi verit með Hneiti, ok hefir mér gott til hags orðit, ok er mér nauðbreytt um þat."

Már segir, kvazk ok ætla, at hann mundi vel við hann lúka; ok sœkir mjǫk eptir. Ok þar kemr, at Þorsteinn neitar eigi skipvist með Mávi.

Þá skorar hann til mjǫk, ef Hneitir legði leyfi til, at Þorsteinn réðisk frá skipi hans ok í sveit með honum.

Hneitir sagði: "Þykkir honum einsætt at skilja við mik?"

Már segir: "Þat lætr hann nú at honum þykki þat ekki síðr hent."

Hneitir segir hann ráða mundu. Ok skilja at því.

Óláfr Hildisson vekr til við Hneiti, ef hann mætti veita honum skipun. Hann sagði, at hann hefði ráðit menn til skips síns, en sagði [at] Már hefði enn eigi ráðit fulla skipun.

Óláfr svarar: "Þat sem okkr hefir at orðum orðit, þá verðr mér sá maðr torsóttr; vilda ek nú at þú vekðir til fyrir mína hǫnd."

Hann hét því; ok vekr síðan til við Má ef hann vildi taka við Óláfi. Már lézk vilja tala við manninn áðr hann héti honum skipun. Síðan kemr Hneitir máli þeirra saman, ok ræðr Óláf til skipunar við Má.

Már frétti: "Hvar eru veiðarfœri þín eða vistir? er þat siðr manna at fá sér slíka hluti áðr sér taka skipun." Hann sagðisk ekki hafa þeirra hluta. Már sagðisk eigi mundu við þeim mǫnnum taka er svá fólslega hafa búit sína ferð; kvazk ok þann veg á hann lítask sem hann mundi glæpamaðr nǫkkurr vera.

Hneitir átti nú hlut í, at hann varni honum eigi skipunar, en hann ráði mjǫk sjálfr fyrir kostum. Már segir, at hann mundi eigi við honum taka, nema hann ynni honum allt, ok hann réði kaupi hans. Ok þann kost tekr Óláfr upp; ok rézk hann í skip með Mávi.

Þat er eitt sinn um sumarit, at Óláfr er óslyngr við þat er hann skyldi gera; enda þiggr Már illa. Verðr opt þeirra í millum at standa um sumarit; kemr þar svá, at Óláfr svarar illa; en þó fá þeir mikit fang; ok koma í Ávík at hausti til Hneitis.

Þá vekr Óláfr til hvat hann skuli kaups hafa. Már sagði hann ekki hafa munu, ok kvað hann einskis verðan. Óláfr svarar, kvazk opt hafa góða menn heim sótt, ok kvað ǫllum vel hafa til sín orðit ǫðrum enn honum; ok kvað hann í mesta lagi ór sinni ætt; sagði øngan mundu við sik jafn-illa lokit hafa.

"Heyr á endemi!" segir Már, "ok eru þat mikil firn ef ek skal taka af þér ill orð." Síðan tekr Már allt upp fyrir Óláfi er hann átti í fémunum, bæði kistu hans ok klæði, ok svá vápn hans sem annat.

Óláfr sagði Hneiti til svá búins. Hann segir [at] Már mundi þat eigi gera vilja; ok rœðir Hneitir til við Má, at hann láti rakna fémuni hans ok kistu; segir þó hlut hans yfrit harðan, þó [at] hann missti kaupsins. Már kvað eigi tjá hans umrœðu um þenna hlut. Hneiti þótti verr; ok skilja við þat.

Litlu síðarr sagði Hneitir Mávi, at vistir hans mundu þar eigi verða lengr at hans leyfi. En þat var raunar, at Hneiti þótti Már gera of marg-talat við dóttur sína. Már kvezk eigi hirða hvat þeir búkarlar rœddu þar á Strǫndum um vistir hans, ok lézk þar mundu øngan gaum at gefa.

Óláfr Hildisson ferr á brott ór Ávík ok hefir misst alls fjár síns. Hann kemr í Saurbœ á Staðarhól; ok var þat kveldit, er hann kom á Staðarhól, ósvást veðr; ok sitr Þorgils bóndi við eld ok húskarlar hans. Kemr hann inn Óláfr; ok sér hann Þorgils manninn ok kennir, ok býðr honum þar at vera. Lætr "fiarun" vita, er hann selt hefir vápn sín ok klæði.

"Munu vér eigi annarsstaðar," segir Þorgils, "þurfa veiðiskap at kaupa, en at þér."

"Verr er en því sæti," segir Óláfr.

Hann er þar um nóttina, ok segir Þorgilsi vandræði sín, ok biðr hann ásjá. Þorgils lætr hann þar vera; ok biðr hann húsfreyju at fá honum klæði nǫkkur. Ok þá leitar Óláfr eptir, hvert ráð Þorgils legði helzt til með honum. Hann sagði, [at] honum hœfði at leita eptir við Má at hann næði fé sínu.

Óláfr sagðisk þess ófúss; — "ok vænti ek þar íllra orða."

"Þetta er þó mitt ráð, at þú leitir eptir sœmð þinni; en þat sé ek, at þik skortir vápn," — ok fékk Þorgils mikla øxi í hǫnd honum, ok sagði: "Eigi værir þú óflugumannlegr," sagði hann. Ok skilja at því.

Ok ferr Óláfr norðr, unz hann kemr í Ávík. Þat var ekki síð dags. Hneitir var eigi heima, en húsfreyja sat á palli; ok gengr Óláfr á pallinn til húsfreyju. Hon frétti tíðenda. Már lá útar í bekk, ok hafði lagt hǫfuð sitt í kné Rannveigar dóttur Hneitis bónda. Hann settisk þá upp er hann heyrði til Óláfs, ok hafði annan fótinn niðr fyrir bekkinn; hann var í loðkápu; en Óláfr snýr at pallinum útar fyrir hann Má, ok spyrr: "Hversu máttú, Már, eða hve líkar þér?"

Hann sagði: "Hvat mun þik undir vera? fyrir þat mun þér ganga sem ek mega illa ok mér líki ok illa."

Síðan mælti Óláfr linlega til, ef hann mundi vilja bœta honum fyrir fjár-upptǫkuna; ok mælti til vel.

Már svarar illa, ok sagði eigi mundu tjá um orð eða tillǫgur Þorgils Oddasonar. Síðan hǫggr Óláfr til Más, ok verðr þat svǫðu-sár ok eigi beinhǫgg. Síðan gengr Óláfr út; en Már vill hlaupa eptir honum; Þorsteinn hleypr upp ok heldr Mávi, ok þægir honum í bekkinn. Már verðr ákaflega óðr við, ok lézk Þorstein mundu vilja slíkan kost af honum, ef hann bannaði honum at hefna sín. En Þorsteinn gaf øngan gaum at orðum hans. Þá eggjaði Már sonu Hneitis útgǫngu, ok hefna sín; en sveinarnir hljópu út; en móðir þeirra eptir þeim, ok bað, [at] þeir hlypi eigi í þetta vandræði. Óláfr ferr nú leiðar sinnar. En konur bundu sár Más. Hann þiggr þat illa.

Ok litlu síðarr sprettr upp Már, ok at honum Þorsteini, ok vegr hann; ok hneig Þorsteinn í faðm móður sínnar.

Ok [litlu síðarr] kom Hneitir heim ok rak þegar Má á brott, ok kvað mart illt af honum standa.

"Þat mun nú ok vera at sinni," sagði Már, "en lítinn gaum væntir mik at ek gera at orðum þínum um þat."

Síðan fór Már á fund Hafliða frænda síns, ok sagði honum víg Þorsteins, ok þar at allan atburð eptir því sem mála-vǫxtr stóð til. Hafliði lét illa yfir verkinu, ok kvað Má lengi hafa verit mikinn ónytjung, ok kallaði slíka menn helzt mega heita frænda-skǫmm.