Bókastaðir

Eitt sinn kiæra þeir enn þetta mæl a capitula og harma geysi miok. Þa mællte Lodwigur, Huad kiære þier munkar. huad giorer Aspilian ýdur? þa suarar abótinn. Aspilian hefer tekit wartt bú og bydur oss j giegn holmgøngu ef wier kollumm til. nv will eingi berriast wid risann enn wier heytum þui af Gudz halfu ath sa skal lauss allra sýnda þeirra er hann hefer til skripta borid ef hann gerir þetta. þa suarar Lodwig. ek gaf mitt fe og min wopn og sialfann mik til þessa stadar fyrer Gudz saker. Nu wil ek enn gera þetta ath berriast wid risann, huar er mitt sverd edur min herklædi.

Þa grunar abotann ath þessi mun wera nokkurskonar kempa og mællte. þitt suerd munntu ecke hafa. þat er sunndur hogguid og gior af hurdar jarn her j mvsterinu enn onnur herklædi woru selld aa torgi til fiaar stadnumm. þa mællte Lodvig. þier munnkar erud froder aa bækur enn faafróder aa riddaraskap. wissi þier hversu god þessi vopn voru þa hefdi þier alldrei þeim lógad. ok nv hleypur hann vpp til abótans og tekur j hans kuflhøtt baadumm hønd um og mællte. wist warttu fól er þu skilldir æigi hafa annat jarn til ath bua þinar kirkiu hurder enn mitt góda sverd Naglhring. þess skalltu giallda. hann hristir kuflhøttinn med hofdinu svo hartt ath vr hrutu iiij tennur. er munkar heyra nefndann Naglhring finna þeir ath þar er kominn Heimir Studasson og werda munkar nv miøk hrædder og taka lukla þa er ath ganga einni storri hirdslu, þar eru i aull hans wopn. Einn tok hans sverd Naglhring, annar brynnio og brynhosur, og hinn þridi hialm, hinn fiordi skiolldinn. hinn fimmti hans gladil. ok eru þessi wopn aull suo wardveitt ath æigi eru þav nv werre enn þa er hann let þav. Nu tekur Heimir Naglhring og sier huersu fagurliga logudu hans eggiar og gull mal. kemur i hug huersu mikid traust hann atte vnder hans eggiumm. ok er nv stunndumm raudur sem blód, enn stunndumm følur og þeger wnm hrid. epter þat spyrr hann huar se hans hestur Rispa. þa suarar abótinn. þinn hestur dró griót til kirkiu og war nv fyrer morgumm ærum daudur. þa mælltu munnkar. wier skulumm sennda wmm allt þetta riki ath leita epter þeim hesti er bestur mæ fæst. hier eru marger goder hestar i stadnumm og hafdu þann er bestur er.

Nu senndu munnkar epter hinumm bestumm hestumm og læta fara heim til munnklifiss. kalla þa til Heimirs ath hann skal welia. þar eru marger þeir hestar er wal eru waner turnreid. Heimer geinngur til eins hestz og skytur sinne henndi aa sidu hestzins suo ath hann fellur þegar. ok enn geinngur hann til þess er þa þikker wænligstur og hann stidur sinni hendi a bak hestinum suo ath i sunndur geingur hryggurinn og sagde ath þesser hestar eru ongu nyter og bad færa sier þann hest er bestur se. þa mælltu mvnkar ath taka skilldi hinn gamla hest og hinn magra og faa honum. og þvi næst war framm leiddur einn hestur. Sa er ærid mikill og er þa afgamall. þenna hest kenner Heimer ath þad er Rispa. geinngur ath hestinumm og tekur i toppinn og hnykker af ollu afli enn hesturinn stenndur | kyrr, þa tekur hann j taglid og snarar af vt fast, enn þessi hestur bregdzt ekke wid. Nu hlær Heimer og mællte. Nu erttu her kominn minn godi hestur Rispa. og suo gamall sem þu ert og suo magur þa weit egh einghann þann enn j werolldu ath ek wil helldur hafa j wigh enn þigh. og nv mællte Heimer til mvnkanna. takit nv hestinn og gefit korn. Nu er Rispa leiddur til stalls og gefit honum korn. hann stenndur ifer þeim stalli. vij. vikur. ok þa er hann suo feitur og sliettur sem þa er hann var vngur.

Abótinn sennder ord Aspilia risa ef hann will berriast ath hann skal koma j eina ey einnsamann og þar skal koma j mót sa madur er berriast will wid hann. ok er Aspilia risi fregnar þetta stenndur hann vpp skiótt og wopnar sik og sier til reídar lætur hann bua einn aspandil er menn kalla fíl. Nu fara munnkar og abótinn med þeim og fylgia Heimer til holmsins ok taka eitt skip og róa a því til eyarinnar.

Nu tekur Heimir sinn hest Rispa og byr mep sodli og brynnio. hann tekur sinar brýnhosur og brynnio og hialm setur hann sier a hofud og gyrder sigh med Naglhring. fester skiolld a sinn halss, og tekur sitt gladil og hleypur a sinn hest fyrer vtann jstig. Nu mællte abótinn til Heimirs ath hann fari heill og Gud gæti hans og weiti asia og þetta sama mælltu aller munkar.

Heimer rídur nv vt a eyna og i giegn honum Aspilia og er þar rædiligt j giegn ath berriast, og æigi ath sidur rídur Heimer fast j móti risanum og bidur nu Gud giæta sin. þa kallar risinn. hwart er þat madur suo litid er i gegn mier rídur. hwat willtu. hyggur þv ath berriast vid migh. mier þikkir skomm j ath drepa þik. far heim og forda þier. þa suarar Heimer. heyr þu hinn ille hunndur Aspilia, Sua mikill sem þv ertt og suo sem egh hefer lagann legg og skammann búk sua skal ek þier werda ærid hær adur wid skiliunst og þat med ath med þinn hinn mikla voxt munntu eigha vpp til mín ath sia. heyrdu risi, ei mun egh flyia þigh ath sua bunu einn samann.

Nu keyrer Heimer sinn hest og ridur ath honum og leggur spiotinu wnder hond risans og sua duga hans hlyfdar wæpn ath þetta lagh sakar hann ekki. enn risinn skytur i giegn honum sinumm atgeirr, enn Heimer lytur vnndann framm æ sodul bogann og flygur atgeirinn fyrer ofann hann og j jørdina suo ath ekki tok vpp og eingi madur siþann hefer funndit þenna atgeir. Wid þui hinu mikla lagi er Heimer hefer weitt risanumm brestur j sunndur spiótskaptid. þa hleypur Heimer vr sodlinumm og kemur standanndi æ jord. þrifur wmm medalkafla sins sverdz og bregdur skyndiligha. risinn hleypur og ofan. hann bregdur og sverdi og reider vpp og hoggur til Heimers enn Heimer bregdzt vndann hogginu og missir risinn hans og hoggur j jørdina. Heimer snyst aptur skyndiligha med reiddu sverdi og hoggur af risanum høndina hægri fyrer ofan swerdz hialltid, fellur hondinn og suerdit nidur æ jørdina. Heimer weiter þegar annat slagh æ hans lær, sneid ofan lærid allt med beininu. ok suo seigia þydersk kuædi ath suo mikid leysti hann af hans lære ath ei munde einn hestur draga meira. Nu sier risinn ath hann er sigurlauss er hann misti sinnar hanndar og hann hefer nv feingit suo mikid sar ath æigi vill hann stannda annat sinn fyrer jafnmiklu høggi. hann reider sig til og will nv falla a Heimer og weit ath hann man fa bana ef hann verdur vnder honum. enn suo er Heimer fóthuatur og diarfur ath þa er hann sier ath risinn will falla a hann ofann will hann ei vndann renna ath helldur. hann hleypur ath risanum wid og suo ber til ath risinn fellur. fætur risans koma a jordina enn a winnstri hlid Heimer annar fótur risans enn annar a hægri, enn Heimer stenndur heill a milli leggia risans. ok hoggur siþann hvert hogg ath odru og wmm siþir suo smátt ath sier er hverr limur hans. Munkar þeir er þar hallda skipinu heyra suo mikinn dyn ath landit skalf vnnder. ok sia þeir nv ath risinn er fallinn, hefia vpp aller kirieleison og lofa Gud fyrer sina jarteign. koma nv til eyarinnar móti Heimer. hann ridur moti þeim og er ekki sar. þa stigur hann a skipid med sinn hest og fara til lanndz og heim til klausturs. kominn woru adur tiþinndinn heim fyrer.

Nu geingur abotinn vt j mot Heimer og med honum aller munkar. bera vt skrin og helga dóma. og giera weglígha processionem og þakka Gudi huersu hann hefer leyst þa. Heimer stigur af sinumm hesti fyrer kirkiu gardinum, enn abótinn tok j hond Heimer og priorinn j adra og leida hann suo j kirkiu til sins sætiss. Heimer helldur nv sina reglu enn wmm hrid sem adur.

Þessi tiþindi spyriast wida ath Aspilia risi er drepinn og þat hefer gert einn munkur. Enn er þetta spyrr Þidrek kongur af Bern finnst honum mikid wmm og hyggur ath fyrer sier hwerr þessi munkur mune wera er suo mikit af sier gert hefer. hann minnist a þat ath dauder eru aller hans kappar. hann minnist og þess hvar kominn mun wera hans hinn kiæri win Heimer. hann spyr ekki af huart hann mun wera daudur edur lífs. einngi þotti honum jafn likligur ath hafa wnnit þetta werk sem Heimer ef hann wære lífs, enn eingi madur kann honum ath seigia huad af Heimer war vordit.

Nu ridur Þidrek kongur til þessa munklifiss med sina menn, kemur þar ath kvelldi eins dags. Munklifit het Wadincusan. þa er hann kemur ath klaustranum lætur hann kalla til sin abótan. abótinn geinngur vt af klaustrinu og fagnar wal Þidreki kongi ok spyr hwert hann skal fara. Kongur sagde ath hann fer sinna skylldra eyrenda. þa mællte kongur til abotans. Er her nokkur sa munkur j þessu munklífi er heiter Heimer og mun vera son Studas. þa suarar abótinn. egh kann seigia nafn allra munka j þessu klaustri og heiter her einngi Heimer. þa sagde kongur. þa werdi þier ath leyfa mier ath gannga inn i kapitula og kalla til min alla mvnka. J þessu bili geingur vt af klaustranum einn mvnkur med sinn kufl og siþann høtt. Sa hefer breidar herdar ok lagur er hann vegsti. Hann hefer breitt skegg og sitt og grátt sem dvfa og þessi munkur þeger og mællte ekke ord wid Þidrek kong. Þidrek kongur snyr ath manninum og þikkist kienna ath hann mun wera Heimer hans gódi felagi og mællte. Bróder, wid hofumm sied margstórann sniá siþann wid skildunnst góder winer og suo skulu wid enn finnast. þu ertt Heimer minn kiæri win. þa suarar munkurinn, Heimer er þu syter epter hann kunna egh alldrei og alldrei sa egh hann og æigi ward ek þinn madur suo leinngi sem egh hefer lifath. þa svarar kongur. bródir, minnstu nv a þad hwersu okkrir hestar drukku wt vid Frisia sua ath watnid þvarr sua mikit sem þat er. þa svarar Heimer, æigi ma egh þat muna ath egh hafa watnad med þier hestum fyrer þui ath alldrei sa egh þigh fyrr sua ath ek muna. Þa mællte Þidrek kongur. willtu enn æigi kannast wid migh, þa munder þu kienna migh þann dag er adur hafder þu mier fylgt er ek war vr rekinu minu ríki og þu komt heim til Erminreks kongs. ok hann rak þigh fra sier j wtlegd, þetta muntu wel muna þottu kallist alldrei mik sied hafua. þa suarar Heimer. æigi ma ek þess minnast er nv sagder þv. egh hefer heyrt nefndan Þidrek kong af Bern og Erminrek kong af Romaborg, enn einngi veit egh onnur deili a þeim.

Brodir, sagdi Þidrek kongur, siþann fiell margur sniór er vid saamst, þat muntu muna er wid ridumm til weitslu j Romaborg. huar wier hittumm fyrer oss i gøtunni Jron jarl med sin storu sar, og minnst hans hauka hwersu þeir gullu ifer honum davþumm og hans hunndar hwersu gnistu og hans hestur gneggiadi. og hversu aller hans menn haufdu vnt sinum herra og einngi þeirra villdi vid hann skiliast. Ok nu sagde Heimer. ekki minnunst ek þess ath ek væri þar staddur er Jron jarl fiell. Nu suarar Þidrek kongur. Bródir. siþann kom margur sniór, og nv skalltu minnast hwersu wier komum j Romaborg til Erminreks kongs og hwersu wærir hestar gneggiudu og allar kurteisis konur stódu og sa. þa haufdu wier hær litt sem gull og rokkit fagurligha. þat sama er nv grátt sem dvfa hwartueggia þitt og mitt. oll klædi þin eru lit sem mín. Minnstu nv vinur a huad egh minni þigh og lat mik æigi leingur standa hier fyrer þier. þa hlo Heimer og mællte. Godi herra Þidrek kongur, nv minnunst egh alls þess er þu minnter migh. ok nv vil egh med þier fara. þa kastar Heimir kuflinumm og geingur apttur i klaustrid og tekur aull sin vopn og sinn hest og ridur brott med Þidrek kongi og heim til Romaborgar. Þidrek kongur fagnnar nv Heimir forkunnar wel. lætur hann wera jnnan hirdar ifer sinumm riddorum og mikid lien weiter hann honum. ok er nv þar wmm hríd.

Eitt sinn talast þeir wid Þidrek kongur og Heimer og ræda wmm sitt skattland. þa mællte Heimer. herra, þv ert nv allra konga rikastur j werolldu. tekur þv skatt af hveriu lanndi og hverri borg her wm Lunngbarda lannd og vida annarstadar. þann skatt gielldur margur rikur madur og fatækur. fyrer hvi heimter þu ei skatt herra þar er wera man fyrer ærid gull og silfur er egh veit ath eingi madur hefer skatt af, æigi þu herra og einngi madur annara. enn þat er af munklífi þvi er wier worumm. þa suarar Þidrek kongur. þar mun wera fyrer mikid fee sem þu sagder, þaþann af hofum vier alldrei haft skatt. enn ef wier skulumm fa þa skalltu þar vera hinn fyrsti madur til ath rída ath heimta skattinn. þa svarar Heimer. rida wil ek til ath heimta skattinn hwert sem þu vill. Ok fam døgumm siþarr er Heimer buinn vt ath rída og will nv fara til munklifiss. hann rídur wid sinum wopnumm einnsamann til klaustursins. ok er hann kemur þar og munkar verda warer wid hans ferd. þeir hafa reidzt miogh er hann for suo vr klaustrinu ath æigi bad hann abota lofs ath, enn þo ath audrumm kosti þotti þeim mikid gagn ath er hann war j brottu fyrer þui ath aller woru þeir hrædder vid hann. Honum war þar weitt gisting þa nott, enn ath morni þess dags ferr hann a kapitula og kallar þangat alla munka. þa mællte Heimer fyrst til abóta óg næst til allra mvnka. hann hefur vpp sitt eyrendi og sagdi atb þidrek af Bern hefer senndt hann þangad med þui eyrendi ath hann veit atb her er suo mikit gull og silfur og landskyllder ath æigi þarf halft ath leggiast til stadarins. Hann will hata skatt her sem annarstadar. Wili þier gefa honum skatt sem kongi byriar ath hafa wil ek þat heyra fyrst af ýdur. þa suaradi aboti. Wier wardweitumm her þat fee er a Sancta Maria med Gudi og þat er suo mikid og frialst fyrer hans krunu ath eingumm kongi skal her skatt af giallda. þa mællte Heimer. Wili þier ei giallda skatt Þidreki kongi þa munu þier werda fyrer reídi hans. og þat er og mikil wnndur ath þier dragit her samann vgrynni fiár og nioti einngi madur enn þier wilit ei weita af skatt kongi. þa suarar abotinn. Heimer þu ertt wist illur madur. þu hliopt vr klaustranumm og j kongs hird enn nv erttv aptur kominn og willt ræna munklífit. Nu far þu heim til Þidreks kongs sua sem adur hefer fiandinn kennt þier og wer þar fiandi sem Þidrek kongur. Nu reiddist Heimer suo miogh ath hann bregdur sinu sverdi Naglhring og hoggur þad fyrsta hogg a hans hals ath af tok høfudit. ok hier med drepur hann alla bræðurna og tekur þar gull og silfur og allt þat er hann weit ath þesser mvnkar hafa wardveitt og allt þat fe ber hann brott af stadnum er hann kemst med og klyfiar þar af marga hesta. ok þa kom til hans Þidrek kongur og leggia nv elld j stadinn og brenna allann ath øsku enn flytia heim allann þeirra fiárlut og leggia j sina fehirdslv.