Bókastaðir

Um várit eptir hafði Sverrir konungr úti leiðangr allt norðan or landi, ok fór með mikit lið austr til Víkr.

Hreiðarr sat á berginu í Túnsbergi, ok hafði vart tvau hundruð manna; þar var Hallvarðr bratti ok margir aðrir sveitarhǫfðingjar, en konungsefni þeirra ok Sigurðr jarlsson, ok enn mikit lið var á landi uppi.

Sverrir konungr sigldi austr yfir Foldina, ok fór þar um sumarit ok tók gjǫld af bóndum; gekk þar undir hann allt fólk nema Skeynir. Eptir þat fór hann upp til Borgar, ok lét draga skútur upp um forsinn Sarp; reyru síðan upp eptir ánni; gengu þá upp í Skaun, ok brendu þar alla bygðina. Síðan gengu bœndr til sættar, ok guldu gjǫld; fór þá konungr aptr til skipa sinna, ok sigldi þá norðr yfir Foldina til Túnsbergs.

Sverrir konungr settisk um bergit, ok bannaði Bǫglum af at ganga; hann setti tjaldbúðir allt fyrir norðan bergit, á milli bœjarins ok norðr til sævarins; hann lét skera díki fyrir utan herbúðirnar, allt norðan frá váginum ok suðr til Skeljasteinssunds, ok settu þar kraka allt fyrir innan díkit, ok var þat allt gert við áhlaupum landhersins. Konungr lét uppsetja skip sín ok umbúa; hann skipti liði sínu í umsátir; váru gestirnir norðr við gǫtuna, er ofan liggr or Fróðaási, var Petr steypir hǫfðingi fyrir þeim; tóku þeir hús í bœnum niðri, ok fluttu upp þannig, ok er þat kallat Gestabakki. Konungr svaf optast í bœnum, ok mart lið með honum.

Sverrir konungr skipaði her sínum til atgǫngu at berginu; konungr lét fara merki sitt upp sunnan í kleifina, en gestirnir sóttu at hinum nørðra kastalanum. Ok er Birkibeinar sóttu upp í bergit, þá hǫfðu Baglar skipazk fyrir til varnar, ok báru á þá bæði grjót ok skot; Birkibeinar gengu allt upp undir kastalann, ok lǫgðu kesjum hvárir at ǫðrum. Baglar váru í kastalanum, ok báru ofan stórt grjót, ok meiddusk þar fyrir bæði skildir ok stálhúfur; hrukku Birkibeinar sárir ofan í kleifina. Sá þá konungr at þar var svá mikill vígismunr, at ekki myndu þeir mega með atgǫngu fá unnit bergit: Baglar váru þá kátir ok stórorðir. Ok er konungr hafði dvalzk um hríð við bergit, þá sendi hann menn frá sér allt í heruð, at flytja til sín leiðangra ok vistir, ok greiddisk þat allt vel, meðan Birkibeinum var hœgt at fara með skipum fyrir ísum.

Sverri konungi þótti þat mikil mein, er engi maðr kunni at segja honum af umbúnaði þeirra á berginu; hann gerði þat ráð, at teknir váru kirkjustigar í bœnum, ok bundinn hverr við annan, ok settir sunnan við stǫpulinn í Lafranskirkju; fór maðr þar upp eptir, ok allt upp á ráfit, þat er frá vissi berginu, ok spenti hǫndunum um knappinn, ok sá þá ǫll tíðindi á bergit. Baglar sá hann, ok þá skaut Hreiðarr sendimaðr at honum, ok setti hina fyrstu ǫr í knappinn, ok þegar aðra, ok kom sú milli handa honum, við þat er hann lét laust; en ráfit hlífði honum við fleirum skotum. Síðan fór hann ofan, ok sagði konungi þat sem hann hafði sét.

Baglar hǫfðu dregit skútur nǫkkurar upp á bergit; ok skamt niðr frá hinum nørðra kastalanum var brunnr þeirra, ok hǫfðu þeir þar hvelft yfir skútu nǫkkurri, svá at þeir máttu vel ganga til af berginu. Kastalarnir váru svá gervir, at stafir fjórir stóðu upp, ok syllr upp í milli, ok þar arinn á, en niðri hurðir milli stafanna.

Þat var á einni nótt um haustit, at á var niðamyrkr; konungr gerði mann einn uppá bergit, er nefndr er Sveinn munki; hann hafði með sér einn kaðal, ok tvau spjót hafði hann skamskept, annat í hendi, en annat undir belti sér. Hann gekk upp á bergit, ok bar kaðalinn um einn kastalastafinn sem ofarst; en ǫðrum enda kaðalsins fylgði meirr en hundrað manna. Sveinn laust á kaðalinn, ok merkði þeim, at þá var fastr annarr endir kaðalsins; hljópu þeir síðan á kaðalinn, ok drógu fast; tók þá kastalinn at ríða mjǫk, en Baglar þeir er í váru urðu mjǫk óttafullir; ok í því bili brast reipit í sundr. Sveinn munki gekk upp á bergit, ok austr þar er váru varðmenn tveir ok sváfu báðir, ok setti hann spjótit í gegnum annan, en annarr hljóp upp við lagit, ok lagði Sveinn þann standanda, ok drap þá báða; fór þá austr af berginu, ok svá aptr til Birkibeina.

Sverrir konungr leitaði margra bragða til at vinna bergit; hann lét gera flaka af viðum, ok undir digra stafi, ok lét þat bera upp undir kastalann, ok var þat óhægt meðferðar; varð þetta at engu ráði. Jafnan gengu Birkibeinar um daga í skotmál, ok skutusk þeir á; ok stóðu Baglar um allt betr at vígi.

Ingi, hǫfðingi þeirra Bagla, ok Sigurðr jarlsson, Árni biskupsfrændi, ok margir aðrir sveitarhǫfðingjar ok meginliðit Bagla váru á Upplǫndum, ok stundum út í Víkinni. Þeir hǫfðu þat ráð gert sín í milli, ok Hreiðarr, at hvárir skyldu ǫðrum koma at gagni, ef nauðsyn bæri til.

En við umsátir þær er Sverrir konungr gerði þeim Hreiðari, þá þótti þeim seint til liðveizlu af sínum mǫnnum; en þóttusk sitja í háska miklum; gerðu nú þat ráð, at senda menn til þeirra Inga, ok með þessu tilstilli, at á einni nótt tóku þeir eina skútu litla, er átta menn reru á borð, ok drógu vestr á bergit til sævar, lǫgðu síðan í árar ok báru festar á, hǫfðu til vegr, ok vágu fram af berginu; gengu þar á menn tíu, Þórðr dokka var fyrir þeim, létu síga í reipum skútuna ofan á sæ; ok var þetta mikil hættingarferð, ok þó mest fyrir því, at Birkibeinar lágu á skútum fyrir berginu, ok heldu þar vǫrð hverja nótt. Baglar lustu í árum, ok reru út milli þeirra drífanda um sundin, ok hljópu á land fyrir innan Smjǫrberg. Birkibeinar reru eptir þeim, ok fengu skútuna tóma, en ekki fleira; Baglar fóru leið sína, þar til er þeir hittu Inga ok Sigurð, ok sǫgðu þeim orðsending Hreiðars, ok þau tíðindi, er þar hǫfðu gerzk.

Baglar þóttusk þat eina spyrja frá Sverri konungi, er þá langaði ekki til fundar hans; segja at hann myndi hverfa frá berginu, þann tíma er snjóva tœki eða frjósa.

Sverrir konungr varð þessa varr um morguninn eptir, at Baglar hǫfðu hlaupizk af berginu; hann mælti: "svá leitt sem yðr er orðit at sitja um bergit, þá sé þér nú, at þeim er enn leiðara þar at sitja."

Jón Englakonungr hafði sent Sverri konungi áðr um sumarit hundrað hermanna, þeirra er Ribbaldar váru kallaðir; þeir váru svá skjótir á fœti sem dýr; þeir váru ok miklir bogmenn ok yfrit djarfir, ok spǫrðu eigi illt at gera. (Sverrir) konungr gerði þá á Upplǫnd, ok setti þann til hǫfðingja fyrir þeim er Híði hét, hann var bróðir Sigurðar skjálga; lítt var Híði lofaðr af mǫnnum. Ribbaldar komu ofan í Haddingjadal, ok fóru hit efra um Sóknadal, ok ofan á Þelamǫrk; ok hvar sem þeir komu, drápu þeir menn alla, unga ok gamla, konur sem karla; þeir drápu ok búfé allt þat er þeir máttu, ok þeir drápu bæði hunda ok kǫttu, ok allt þat er kvikt var fyrir þeim; þeir brendu ok alla bygðina þar sem þeir komu. En ef samnaðr var gǫrr at þeim, þá hljópu þeir á fjǫll ok á firn; komu þar jafnan fram, er engi mann varði; þeir ráku þar hernað í þær bygðir, er aldri fyrr hafði komit herr, ok gerðu þau hervirki, er engi maðr vissi dœmi til slíks. Þeir komu til Sverris konungs, þá er hann sat um bergit, ok gengu jafnan djarfliga til móts við Bagla, ok skutu hvárir at ǫðrum. Ok einnhvern dag lustu Baglar einn Ribbaldann með ǫru, svá at sá fekk þegar bana af, en þeir Ribbaldarnir skræktu hátt, er þeir sá þetta, ok hljópu stundum frá berginu, en stundum til, ok skutu at Bǫglum; ok litlu síðarr skaut einn þeirra Víking nefju, svá at hann fekk bana, kom ǫrin upp í óstinn hinum vinstra megin; hann hafði verit hinn mesti hermaðr.

Þórðr dokka var sendr af berginu til þess, at Hreiðarr þóttisk þurfa liðveizlu af þeim Inga ok Sigurði. Sverrir konungr hafði þetta spurt; hann mælti: "Baglar munu vænta þeirra higat, ef þeir vilja viðskipask þessa orðsending. Nú skulum vér hafa einn prett við þá: í nótt í niðamyrkri skulu várir menn fara upp um Fróðaás með miklu liði, ok gæta til, at Baglar verði eigi varir við eða bœjarmenn; en Birkibeinar, þeir sem eptir eru, skulu hlýða til, er konungr léti blása, ok bregða til vápna; síðan skulu þér fylkja hvárutveggja liðinu, ok láta sem þér berízk, ok þyrmizk þó raunar sem skylt er; en þér, er or bœnum farit, þér skulut falla fyrir hinum er tilsœkja, ok gerit sem mestan ysinn, ok látit sem þeir hafi betr; ok at lyktum snúizk þér allir á flótta, ok þá mynda ek eigi vita nema Baglar gengi af berginu; en ef þat væri, þá skulu vér leyna liði váru sumu sem næst berginu, ok mætti þeir koma milli húss ok búanda." Þessi ráðagerð var framit.

Um morguninn, er ljóst var orðit, þá sá varðmenn Bagla af hinum nørðra kastalanum, at mikit lið ok velbúit fór veginn ofan at Fróðaási; þeir gengu þegar ok vǫkðu Hreiðar, ok segja at þá myndu þar fara þeirra félagar; stóð Hreiðarr upp, ok liðit vápnaði sik, en er þeir váru vápnaðir, sóttu þeir norðr til kastala. Þá sá þeir merki í hvárutveggja liðinu, því er ofan fór or ásinum, ok svá því er or bœnum kom; þeir heyrðu ok mikinn lúðragang; ok því næst sá þeir at Birkibeinar flýðu, en sumir fellu.

Þá eggjuðu Baglar Hreiðar, at (þeir) skyldu ganga af berginu ok veita sínum mǫnnum, ok láta Birkibeina eigi komask inn aptr um díkit.

Hreiðarr svaraði: "sjám fyrst, hvernig þeir skiptask við; ef Birkibeinar láta rekask fram at díkinu, þá mun þeim seint verða at klifa uppá krakana, ok munu várir menn drepa af þeim slíkt er þeir vilja." Ok enn mælti hann: "undarliga ferr þessi flótti, ok sýnisk mér sem þetta sé leikr nǫkkurr: sé þér, at þeir leita sér fallstaða, þar er þurt er undir, eða elligar á skjǫldu sína ofan; (eða) sé þér nǫkkut blóðug vápn þeirra eða klæði."

"Nei," sagði hann, "hvártki sé ek; ok man þetta vera prettr Sverris."

Ok er konungr sá, at Baglar vǫruðusk at ganga af berginu, þá sneri hann aptr til herbúða sinna, ok allt lið hans.