Bókastaðir

Páskadaginn, þá er sól var skamt farin, sá varðmenn skútur Bagla, at þeir reru norðan fyrir Hegranes, ok stefndu til bœjarins; varðmenn blésu ok vǫkðu herinn, ráku Birkibeinar þegar af sér tjǫldin. Konungr bað þá eigi vera of veiðibráða, ok láta Bagla róa inn á váginn; eigi váru viðurnar lagðar á konungs skipum, en þat sá Baglar, ok ætluðu at kaupskip væri.

Ok er þeir rendu á váginn, brá þeim ǫðru fyri grǫn, því at Birkibeinar hǫfðu áðr út snúit skipum sínum, ok sezk við árar, þeystu þá sem harðast at þeim; sá Baglar þá ok kendu hvártveggja, Sigrfluguna, merki Sverris konungs, ok Andvǫku, lúðr hans; tóku þar allir eitt ráð, létu rista árar á annat borð, en reru sem mest á landborða, ok sneru svá suðr undan. En áðr þeir fengi snúit ǫllum skipum sínum, Baglar, þá reru Birkibeinar á tvær skútur, svá at þegar vissi kjǫlrinn upp. Reru þá hvárirtveggju sem við komusk; var Bǫglum nær róit, ok hleyptu sumir upp í Grafdal, en konungsefni ok Hreiðarr hleyptu at með nǫkkurum skipum í Gýgisvík; sumir viku suðr enn lengra. Birkibeinar fylgðu þeim, ok drápu af þeim mart manna. Sverrir konungr lagði at í Gýgisvík, tók þar skip Bagla, ok felldu þar mart manna; en hǫfðingjar þeirra drógusk undan.

Fór konungr þá aptr til bœjarins, en Baglar drógusk enn saman, ok rákusk austr í Vík; tóku bœndr vel við þeim, ok bundu þeir saman enn sín vandræði.

Sverrir konungr dvaldisk um hríð í bœnum, ok stefndi at sér or heruðum liði ok leiðangri, ok bjósk um várit með mikinn her, hafði mǫrg skip ok stór; þá hafði hann Hǫfðabúzuna miklu. Hann fór suðr með landi ok svá austr til Víkr; en er hann kom til Víkrinnar austr ok til Túnsbergs, þá váru þar Baglar fyri; þar var Hreiðarr sendimaðr við mikla sveit, ok sátu þar til landvarnar af hendi Vestfylda móti Birkibeinum; þeir hǫfðu sezk uppi á Túnsbergi, ok gert þar mart til varnar, tvá kastala, annan norðr á bergit, en annan suðr yfir gǫtunni, er upp liggr frá Lafranzkirkju.

Sverrir konungr dvaldisk ekki at þessu sinni í Túnsbergi; hann mælti, þá er þeir reru or bœnum: "svá gott sem yðr Bǫglum þykkir nú bergit, svá illt skal yðr þat þykkja eitthvert sinn."

Sverrir konungr fór þá austr í Víkina, en bœndr hǫfðu allt samnað fyrir, var þar kominn þegn ok þræll; mátti konungr ok hans menn hvergi koma á meginland, en drepnir menn af þeim hvar sem staddir váru, en skotit á þá, ef þeir fœri nær meginlandi. Þar var þá með bœndum Sigurðr jarlsson, Hallvarðr bratti, Loðinn Pálsson, Ámundi burst, ok margir aðrir sveitarhǫfðingjar.

Sverrir konungr fór austr með landi allt til Konungahellu, stefndi hann þar þing við bœndr; ok með því at konungr var fjǫlmennr ok hafði mikit lið, en bœndr váru þar engir, þeir er til Oslúar hǫfðu farit á hendr konungi, þá komu bœndr til þings. Konungr krafði þá leiðangrs ok liðagjalds, ok fann enn mart til saka. Bœndr gengu undir ǫll álǫg, ok var þeim konungi fangalaust annat.

Veik þá konungr aptr ok átti þing í Orðost við bœndr, ok krafði þar enn hins sama, ok sagði svá: "ek vil biðja yðr bœndr láns um hesta þá alla, er hér eru í eyjunni; þykkjumsk vér hafa þurfa, en þér fáit menn til, ef þér vilit, at gæta ok hafa aptr, þann tíma er vér hǫfum haft. Nú skulu þér hafa þǫkk fyrir, ef þér gerit þetta með góðvilja, en hvárt sem er, þá verðum vér at hafa."

Bœndr létu nú til hestana ok svá or Þjórn ok ǫðrum eyjum, ok fluttu æ eptir sér skipin norðr í Víkina, en búanda samnaðrinn fór æ gegnt þeim á landinu. Ok er Sverrir konungr kom norðr til Sótaness, þá veik hann inn af leiðinni, ok lagðisk þar sem heitir Þarfar; þar var fyrir samnaðr Bagla, lét konungr eigi á land ganga at sinni, Baglar sóttu þá upp á landit til móts við búanda samnaðinn, ok hǫfðu þing allir saman uppi við Forskirkju, ok réðu þar ráðum sínum; eggjuðu bœndr at fara móti konungi, ok berjask við hann, ok sǫgðu svá, at hann myndi brenna elligar bygðina; tóku nú þat ráð með sér, ok sleit svá þinginu. Snerusk þá allir saman til ferðar móti konungi; reisti Sigurðr jarlsson þar upp merki.

Sverrir konungr gekk á land af skipum sínum, ok sagði liðinu at hann myndi þá leita á fund Bagla eða búanda, hvárir sem fyrir yrði, lézk þá hafa yfrit lengi rekizk fyrir land fram, ok fengit ekki af búondum þat er hann átti. Hann skipti liðinu, lét sumt gæta skipanna, en sumt gekk upp, ok var þat meiri hlutr liðsins; váru þá hafðir hestar, þeir sem til váru, en sumt var á fœti; fóru nú um daginn, ok hǫfðu bœndr eytt bygðina alla. Þat var um nónskeið, er konungr var kominn á berg nǫkkut, ok nam þá stað ok mælti: "nú munum vér snúa aptr ofan, ok skal nú brenna taka alla bygðina, hvar sem vér fǫrum."

Ok litlu síðarr kom maðr til konungs, ok kallaði: "hér fyrir norðan bergit, ofan um dalina, ferr nú búanda herrinn."

Konungr mælti: "sú man þá vera vár ráðagerð, at snúa þannig móti þeim, ok freista hve þá skapisk;" Ok bað blása herblástr; sótti þá liðit til hans, sneri hann ok þegar norðr í dalinn, ok fór hans sveit fremst.

Ok er bœndr sá þetta, tóku þeir til vápna sinna; fórusk í mót, ok fundusk þar sem til annarrar handar var skógr nǫkkurr, en á aðra leirubekkr lítill; váru þar ok nær akrar nǫkkurir. Konungr reið þegar á, er hann kom at, ok þar ímót váru fremstir sveitungar Sigurðar jarlssonar, ok hǫfðu þar merki hans, en hann var hvergi nær: var þar hǫrð viðrtaka, ok drósk konungi skjótara liðit, en bœndr litu meirr á, ok gerðu ráð sitt, hvárt betra myndi vera fram at fara eða aptr; felldu Birkibeinar þá flesta alla sveitunga Bagla, þá er frammi hǫfðu verit, var þá merkit niðr hǫggit; váru þá ok bœndr fullráða, at allir vildu firrask Birkibeina; slósk þá á flótta allr herr búanda, en Birkibeinar fylgðu þeim, ok drápu þar mart fólk; vendu aptr um kveldit til skipanna: varð bardaginn við bœ þann er heitir á Skarfstǫðum.

Eptir um daginn komu ofan bœndr ok leitaðu sér griða. Sverrir konungr gaf grið ǫllum þeim er beiddusk; komu þá ofan margir bœndr ok fluttu stór gjǫld konungi.

Síðan flutti Sverrir konungr braut herinn, ok snerisk norðr í Víkina. Hann lagði upp í fjǫrð þann er heitir Hornesfjǫrðr, ok gerði búondum boð, at þeir skyldi ok sættask við hann; komu sumir ofan til sættar, en sumir eigi; ok þeir váru miklu fleiri er eigi komu, allt fyrir austan ána um Agðir, ok treystusk þeir á þat, at Baglar myndu koma þeim til fulltings.

Ok er konungr hafði legit þar um hríð, þá gekk hann upp í bygðina á norðrlandit, var þar allt fólk flýit or húsum. Ok er þeir hǫfðu farit lengi ok áleið daginn, þá mælti konungr, at þeir skulu aptr ofan snúa; segir hann, at Hákon son hans skal fara ofan ǫðrum megin með bygðinni ok sumt liðit, "en vér munum," segir konungrinn, "hér stefna ofan, ok skulum vér hvárirtveggju brenna bygðina alla." Var þá skotit eldi í hús, ok brennt svá allt sem þeir fóru; brunnu þar margir stórbœir; þá brendu þeir Dalinn mikla, er Hávarðr búandi átti.

Um kveldit hljóp sveinn einn fram af skóginum til konungs, ok mælti: "herra, fyrir guðs sakar látit eigi brenna bœ fǫður míns hér fram fyri."

Konungr svarar: "skal brenna víst eigi hans bœ, fyrir því er þú biðr, ok engi mundi brendr hafa verit í dag, ef bœndr hefði heima verit ok beitt griða, ok seg þeim svá, at engan skal nú brenna heðan ífrá."

Þá fór konungr til skipa sinna; ok annan dag eptir komu bœndr ofan, ok festu konungi gjald, ok gekk þá undir hann allt fólk þar, ok guldu gjǫld.

En er konungr hafði þar sýslat slíkt er hann vildi, þá sigldi hann norðr fyrir Foldina, ok lá í Hafsteinssundum, er hann spurði at Baglar réðu til skipa í Túnsbergi. Ok er konungr kom í Grindhólmasund, þá reri hann út eptir þeim fyrir norðan Tunnu, ok tók þá at myrkva; lá konungr um nóttina í Rafnsváginum utan at Tunnu, en Baglar lágu litlu sunnar við strǫndina. Þegar í dagan reri konungr með skútur ok léttiskip, at leita þeirra; en Baglar sigldu fyrir dag á haf út, en konungr eptir þeim. Ok er Baglar sá, at meira gengu skip Birkibeina, ok þat at þeir myndu eigi undan draga, þá vendu (þeir) inn til lands. Þá sneri karfi einn utan at Tunnuskógum, er stýrði Sæbjǫrn limr. Birkibeinar reru eptir honum, ok komsk Sæbjǫrn undan við annan mann, en allt fell annat; tóku Birkibeinar karfann ok allt þat sem á var. Baglar sneru inn sjau skútum fyrir norðan Øxneyna, ok inn í Sandafjǫrð, ok inn á norðrlandit þar sem heita Heslivíkr; lǫgðu þar at ok hljópu upp. Sverrir konungr lagði at þeim, ok drap af þeim mjǫk mart; tók skipin ok allt þat er á var, en Baglar flýðu á land upp. En konungr sneri aptr til Túnsbergs, ok dvalðisk þar um hríð.

Nǫkkuru síðarr fór hann norðr leið sína; en er hann kom norðr í Portyrju, þá vendi hann inn aptr í Víkina með nǫkkurar skútur ok léttiskip, ok ætlaði at taka af Bǫglum slíkt er hann fengi; fór nú dag ok nótt, ok vænti at Baglar myndu sœkja til kaupstaðanna, þegar er þeir ætlaði at hann myndi farinn or Víkinni. Konungr fór fyrst til Túnsbergs, ok fellu þar sjau menn af Bǫglum. Síðan fór hann til Oslúar, ok drap þar enn nǫkkura menn; fór síðan aptr til liðs síns, ok hitti þá með stórskipin í Askeyjarsundi norðr á Limgarðssíðu. Sverrir konungr fór þá við liði sínu norðr til Bjǫrgynjar, ok lofaði hann þá leiðangrsmǫnnum heim at fara, en hann sat um vetrinn í Bjǫrgyn. Baglar sátu í Víkinni, ok hǫfðu þar skatta ok skyldir.