Bókastaðir

Litlu síðarr fór Sverrir konungr or bœnum með hundraði manna, þannig sem hann vissi at hans menn hǫfðu samnat honum stórflokkum nauta. Ok er Baglar vissu þat, at konungr var íbrotu, þá gengu þeir á land með liði sínu ok upp hit efra; komu ofan at Ólafskirkju á Bǫkkum. Birkibeinar hljópu or borginni ímóti þeim með sínu liði, nema þrír tigir manna váru út í Hólmi, at gæta, at engi legði skip þar at; þá fylkðu Baglar liði sínu. Birkibeinar hugðu enn sem fyrr at fylkja ekki, alls þeir hǫfðu frítt lið, ok ætluðu (at) hlaupa þegar at þeim, ok rjúfa svá fylking þeirra. Birkibeinar hljópu svá á annan fylkingararminn í fyrstu, at Baglar viku undan; en annarr fylkingararmr þeirra veik eptir, ok urðu Birkibeinar í hringinum; var nú mikill liðsmunrinn, ok áttusk þeir skamma stund við, áðr en Birkibeinar sá eigi fǫng eða efni til viðrtǫkunnar, ok leita þá undan til borgar; Baglar sóttu hart eptir.

Þar fellu margir góðir drengir ok vaskir, Sigurðr borgarklettr, Finnr færeyski, Þórðr loki ok Bita-Kári, Einarr Bjarnason, Bengeirr langi, Eindriði peini, bróðir Eysteins ræðismanns, son Hallkels af Lói, merkismaðr Philippus jarls; hann réð fyrir liði jarlsins, ok var svá mikill hreystimaðr, (at) þá er hann var mjǫk sárr stórum sárum, ok hann vænti sér engarrar brotkomu, þá stakk hann niðr merkinu í jǫrðina, en spenti sverðit báðum hǫndum, ok hjó þá á tvær hendr, ok fell þar með góðan orðstír; allir vǫrðusk þeir vel. Baglar sóttu eptir þeim allt undir borgina; ok er Birkibeinar komu í borgina, þá varð sá atburðr, at Baglar fengu einn manninn at fótunum, er hann vildi í borgina, en Birkibeinar vildu hlífa honum, ok þrifu í axlirnar, toguðusk um, ok þann mann tvískiptu þeir í sundr milli sín, ok skilðusk við þat; þetta var Maríumessu aptan.

Baglar hǫfðu ok atlagt skúturnar í hólminum, ok fellu Birkibeinar, þeir er þar skyldu verit hafa til varnar. Baglar gengu undir borgina, þar er skipin váru, ok lǫgðu í eld, ok brendu upp ǫll. Eptir þetta fóru þeir aptr til skipa sinna, ok þóttusk nú allvel hafa tilráðit. Þá ortu Baglar vísu þessa:

En Birkibeinar kváðu þessa vísu:

En er konungr kom aptr í bœinn, þótti honum þetta orðit illt slag, ok kallaði þetta vangæzlu ok forsjáleysi.

Litlu síðarr fór Sverrir konungr brot or Bjǫrgyn, en setti lið til gæzlu í borginni; fór konungr þaðan upp á Vors, ok svá til Rauðafjalls; ok þá annat sinni gekk konungr yfir Rauðafjall, ok enn með miklu erfiði; komu ofan í Sogn, ok dvǫldusk í Aurlandsfirði, því at liðit var sárt, fóru síðan alla leið norðr til Þrándheims; var þar vel tekit við konungi.

Sverrir konungr spurði þar þau tíðindi, er litlu áðr hǫfðu gerzk, at Baglar hǫfðu þar komit til bœjarins með þrim skútum; var fyrir því liði Kinnaðr Eldríðarson, Þorsteinn kúgaðr, Eiríkr þrœnzki. Þar í bœnum hafði áðr verit Karl, son Sǫrkvis konungs, er þá átti Ingibjǫrgu, dóttur Sverris konungs. Herra Karl hafði fengit nǫkkurn spraka af Bǫglum, ok farit brot or bœnum um kveldit, ok upp um brú, ok var hann á þeim bœ er at Borg heitir. Baglar komu um nóttina í bœinn; var herra Karl þá íbrot, en þeim var sagt hvar hann myndi vera, komu þar um nóttina, ok var herra Karl drepinn, ok ǫll sveit hans; síðan fóru þeir íbrot or bœnum.

Eptir þat hǫfðu þeir þing út á Eyrum; talaði Þorsteinn kúgaðr, ok mælti svá: "Þat skulu þér vita, bœjarmenn, at Sverrir konungr man yðr nú verða seinn til landvarna hér í Þrándheimi;" Sagði síðan frá viðskiptum Bagla ok Sverris konungs, hvernig orðit hǫfðu um sumarit, sagði flest frá þeim atburðum sem síðarst váru í þeim stórtíðindum, at konungr hafði látit lið sitt undir borginni; lauk með því (talinu), at hann kvað konung gengit hafa or borginni, ok þangat ván til bœjarins hit efra um land, því at hann kvað eigi konunginn eiga svá mikit í skipum at hann ætti einn bát; "hafa Baglar skipin, ok mart annat þat er konungr hafði áðr haft fyrir at ráða. Svá létu Birkibeinar ok, sem ekki myndi við þeim hafa, ok eigi mætti einn þeirra minna en sex Baglar: þat skulu þér ok vita, at svá hefir umskipt í sumar, at litlu hǫfum vér nú færri Birkibeina fengit, en þeir hafa sjálfir eptir, ok munu þeir nú eigi veita yðr hjálp, (er) nú eru sumir með oss staddir, ok eigi verr komnir en með Birkibeinum; því at nú þykkjask þeir sjá kunna, með hversu miklu falsi Sverrir prestr hefir lengi farit."

Baglar hǫfðu á braut flýit ok út or firðinum, áðr en konungr kœmi. Sverrir konungr spurði vandliga allar þessar rœður; líkaði honum illa um fall herra Karls mágs síns.

Baglar fóru sunnan með allan her sinn, ok hǫfðu stór skip: í þeirri ferð komu þeir við Fólsn, ok lágu þar um hríð, þvíat þeir vildu eigi fara inn í fjǫrðinn, er þeir spurðu at Sverrir konungr var þar fyrir. Bǫglum varð fangafátt, þvíat þeir hǫfðu lið mikit; dreifðu þeir þá flokkinum í bygðir, fór sumt liðit suðr á Mœri, ok allt til Borgundar; en er þeir sigldu fyrir Hefnarmynni, þá sigldi Þorsteinn kúgaðr skipi sínu á sker fyrir annkost, ok vildi brjóta, sem var; fluttisk hann þar inn til lands, ok urðu hans skiparar eigi fyrr varir við, en hann hljóp íbrot frá þeim um nótt með þrjá mann ok yfir fjallit, ok kom fram út í Orkadal. Margir menn aðrir hljópu frá Bǫglum, þeir er í Þrándheimi áttu heima, ok þeim hǫfðu fylgt um sumarit. Þorsteinn (kúgaðr) var heima at búi sínu, ok á laun; hann gerði mann inn til bœjar til Gunnars grjónbaks, ok bað at hann skyldi leita honum griða við konung.

Gunnarr talaði eitt sinni við konung ok mælti: "herra," sagði hann, "allsnjallan mann hǫfum vér þar látit, er Þorsteinn kúgaðr er með Bǫglum, ok gjarna vildim vér enn lokka hann til vár."

Konungr sagði: "ekki ætla ek Þorstein þess minna nú, at hann hafi verit várr maðr ok vin; ok ætla ek oss þat vera lítinn skaða."

Þá mælti Gunnarr: "herra," sagði hann, "veit ek at Þorsteinn man grið hafa af yðr, ef vér fám lokkat hann frá Bǫglum."

Þá mælti konungr, ok hló við: "hvat er nú, Gunnarr, er Þorsteinn nú á þínum varnaði; grið man hann hafa af mér, en ek veit eigi ef Birkibeinar mœta honum á strætum úti, hvern veg þá ferr hans mál."

Litlu síðarr gerði Gunnarr Þorsteini orð, at hann skyldi koma til bœjar. Eptir þat fór Þorsteinn þangat, ok mjǫk á launungu.

Eptir um daginn gengu þeir Gunnarr ok Þorsteinn til konungs, var konungr þá á stefnu nǫkkurri. Þorsteinn hafði djúpan hǫtt á hǫfði, ok kendu menn hann ekki, fyrr en hann kom fyrir konung; hann kastaði af sér yfirhǫfninni, ok fell á gólfit sem hann væri hǫgginn, greip um fótinn konungi, kysti á, ok mælti: "sæll em ek, herra minn, at ek em svá nær þér kominn, at ek má taka á þér, ok þess, at ek em brot kominn or hǫndum þeim djǫfulsmǫnnum Bǫglum, er bannsettir eru, ok þess eru þeir sannliga verðir; þeir eru ránsmenn ok illgerðamenn, en engir hǫfðingjar vilja hatask við þann manninn er beztr er, þar sem þér erut, herra; því at þú ert kórónaðr konungr, ok allir eigu til at lúta, ef rétt gerði. Herra minn, tak við mér nú, ok lát mik aldri við þik skiljask; ek veit eigi, hví sá hinn vándi villubiskup gerði mik svá œran ok blindan, at ek skyldi eigi þat sjá, með hverju falsi þeir fara, níðingarnir, eiðsvarar yðrir; hví myndu þeir vándu falsarar mér góðir, er níddusk á konungi sínum."

Tilstungu Birkibeinar orðum tǫlunnar hans, ok engum hagligum; sǫgðu at engi var meiri níðingr en hann; sumir báðu fœra hann út á Eyrar, ok hengja upp.

Þá mælti konungr: "statt upp, Þorsteinn; grið skaltu hafa; þú skalt segja mér frá siðum þeirra Bagla."

Þá mælti Þorsteinn: "sæll em ek þess, er ek sá augun þín, ok aldri skal ek síðan skjoplask í yðarri þjónustu; en frá Bǫglum kann ek mart at segja, þá er þér vilit, ok flest ófagrt;" Váru þá Þorsteini grið gefin. Lét konungr Þorstein opt tala á þingum ok hirðstefnum, ok segja frá siðum Bagla.

Baglar tóku allar útvinnur ok leiðangra um Mœri hváratveggju ok Raumsdal, en ræntu í Stǫðum, ok dvǫldusk í þessi ferð hálfan mánað; þá rákusk þeir allt norðr á Hálogaland; fóru þar í hvern fjǫrð, ok með margri óspekt, ok fengu þar ógrynni fjár, ok hǫfðu í flokk með sér alla hina beztu menn, þá er þar váru, Þóri knapp, Guthorm í Mjólu, Brynjólf, bróður hans, Bjarna Marðarson, Halldór í Hjǫrleifsvík ok sonu hans, Ívar nef, Gregoríus kík, Erling í Þjóttu, Guzalín prest, ok fjǫlða annarra manna.

Þat sama haust var fall Ríkarðar Englakonungs; þá tók konungdóm á Englandi Jón bróðir hans, er kallaðr var sine terra.

Sverrir konungr sat í kaupangi; þat var enn eitthvert sinn, er konungr hafði þing við bœndr um vetrinn eptir jól, ok beiddi þá þess, at þeir myndi skip nǫkkur gera honum til fulltings, at frelsa landit af hernaði Bagla; "þess er vís ván," sagði hann, "þegar er várar, at Baglar munu stefna hingat í fjǫrðinn, ok munu þeir gera yðr mikinn ófagnað, þvíat þessi flokkr rænir yðr jafnan; en vér Birkibeinar erum nú skiplausir, sem þér vituð, ok ekki vel viðlátnir at verja fé yðart eða fjǫr; megum vér ekki svá skjótt renna um landit hit efra, sem þeir róa hit ytra; en nú þóat yðr þykki þetta vera nǫkkurr kostnaðr, þá man hitt meira félátit, er Baglar gera yðr."

Bœndr sǫgðu, at "sú ráðagerð er líklig, herra, at láta skip gera til landvarnar; eða hvert efni skal hér til vera um fjǫlða skipa eða stórleik?"

Konungr sagði svá: "ek ætla helzt, at í hverju fylki í Þrœndalǫgum munu bœndr gegna kostnaði til búnaðar á eitt skip, en bœjarmenn ok vér Birkibeinar skulum þá láta gera slíkt at umfram, sem vér fám viðkomizk; engi skulu þessi skip smærri en hálfþrítug, ok þaðan af stœrri; leiddisk mér fyrir Þórsbjǫrgum, er brandarnir á skipum Bagla stóðu í augum mér; mætti svá verða, at vér ættim nú þvílíkan borðamun við þá."

Um morgininn eptir hǫfðu bœndr stefnu sína í Ólafskirkju, ok tǫldu upp kostnað sinn, ok leizk þeim svá á, sem ekki mikit myndi koma til manns; réðu þat af, at ganga undir með blíðu, ok sǫgðu svá, at ekki skal atþrotna í kostnaði af þeirra hendi, þat er konungr sæi fyrir.

Konungr lét þá ráða til skipagerðar; eptir páska váru reist átta skip, sex út á Eyrum, ok ǫll stór, en tvau í konungsgarði ok biskupsgarði, ok var þat þrim tigum rúmum er í konungsgarði var gert; var þat kallat Ógnarbrandrinn. Ǫll váru þessi skip borðmikil, at því sem þau váru róin til. Sverrir konungr lét ok taka byrðinga nǫkkura, ok hǫggva í sundr, ok auka at kili, ok róa at endilǫngum borðum; búin váru þá ǫll skip, er herfær þóttu vera í bœnum, ok heldr af skyndingu.

Um várit eptir bjǫggusk Baglar norðan af Hálogalandi með ǫllu liði sínu, ok sóttu suðr til Þrándheimsmynnis, viku síðan inní fjǫrðinn; en þat var á Hvítadǫgum. Þeir sigldu inn til Hólms, ok leizk þar ekki auðsóttligt; fóru síðan inní Þrándheim ok herjoðu, fóru allan fjǫrðinn innan, ok fengu sér fjár. Bœndr lágu fyrir í samnaði, ok skutu á Bagla, hendu af þeim slíkt allt er þeir komusk við.

Nikolás biskup talaði optliga fyrir liðinu, ok sagði svá: "Sverrir prestr hefir nú eigi meira af Noregi en eitt nes, ok væri þá hófliga mikit, ef hann réði því af Eyrunum er fyrir utan er krakana, ok væri hann þar hengðr á gálga. En alllítt ætla ek at vér Baglar hirðim um, hvar hann ferr með hafhrúta sína, er hann lætr samanreka þar í bœnum; væntir mik at Þrœndir hafi fyrr kol allra sinna húsa, en þeim komi þat at gagni; munum vér sveima um fjǫrðinn sem oss sýnisk fyrir þessum sǫkum, ok hræðask alllítt, því at engan hafa þeir liðskost við oss."

Baglar vendu nú innan með herinn or firðinum; þeir lǫgðu at fyrir innan Hlaðhamra við Depil. Þeir gerðu þat ráð fyrir sér, at þat lið, er á stórskipunum var, skal ganga upp, ok hit efra til brúar, ok láta þar verða leitat til bœjarins; en skútnaherinn skal fara hit ytra til árinnar, ok leita þar til uppgǫngu.