Bókastaðir

Sverrir konungr reri fyrst til Túnsbergs, ok varð þar varr þeirra tíðinda, sem þar hǫfðu gerzk; segir þá síðan liðinu, at hann vill leita á fund Sigurðar, ef þeir mætti ná honum; lagði konungr þegar í brot ok austr yfir Foldina, spurði þá til Sigurðar, at hann var farinn austr í Víkina; sótti konungr þá eptir þeim. En er skamt var ímilli þeirra, þá spurði Sigurðr til, hvar konungr fór; vendi hann þá inn um Lanasund, ok lagði upp í Befju.

Litlu síðarr kom þar Sverrir konungr, ok lagði þegar at þeim. Þeir Sigurðr ráku af sér tjǫldin, ok veittu skothríð; hǫfðu á land gengit flestir allir, áðr en skip konungs rendu at; en þegar flýðu þeir er Birkibeinar hljópu á land. Sigurðr hljóp yfir brúna, en Birkibeinar eptir; þeir Sigurðr váru þá flestir yfir komnir, ok fellu þar nǫkkurir menn af þeim; brutu þá Baglar af brúna, ok hljópu síðan á land upp. Birkibeinar tóku þá skipin, ok allt þat er á var; hǫfðu með sér sumar skútur, en sumar brendu þeir.

Veik þá konungr aptr norðr, ok fór allt til Bjǫrgynjar; sat hann þar um vetrinn.

Um haustit þá er konungr hafði skilizk við lið sitt í Helgasundi, þá fóru þeir við stórskipunum rakleið norðr til Bjǫrgynjar, ok þaðan norðr til Þrándheims. Þeir komu fyrst á þrim skipum, Eyjólfr Aflason, Eiríkr af Há ok Árni skaðareðr; þeir spurðu at Baglar váru í bœnum, ok hǫfðu gert mǫrgum mǫnnum skaða. Birkibeinar komu til Hólms um nótt, þat var um lýsingar skeið; reru þeir Eiríkr í ána tveim skipum, en Eyjólfr lagði at sandinum fyrir innan Borg, ok stefndu þeir fyrir utan bœinn upp til brúar. Baglar urðu ekki viðvarir, áðr Birkibeinar komu í bœinn, ok lúðrarnir gengu; hljópu þá Baglar sumir í kirkjur, sumir til brúar upp; váru þar fyrir þeir menn, er þeim veittu embætti; sumir hljópu í ýmsa staði ok forðuðu sér; váru margir drepnir, en sumir fengu grið; þetta var þrim nóttum fyrir Andresmessudag. Létu þá Birkibeinar setja upp skipin útá Eyrum, ok hǫfðu bœinn til varðveizlu, ok svá sýslur í héraði.

Um vetrinn eptir jól drápu Baglar Jón magra, með þeim atburð, at þeir veittu honum heimsókn; sá maðr gekk til dura er Sǫlvi hét; ok bað Jón útganga ok lúka upp dyrnar. Jón kendi mál hans, ok gekk til duranna.

Þá mælti Sǫlvi: "lúk upp dyrnar; ek hefi tíðindi at segja þér."

"Góð skyldu þau vera," segir Jón, ok spretti þá frá lokunni ok lauk upp. Sǫlvi lagði þegar sverðinu ígegnum hann, svá at út yddi um bakit. Jón greip um hálsinn honum í því, ok greifði honum undir sik niðr; vildi síðan seilask til sverðsins, er hekk hjá rekkju hans; rann þá ómegin á hann, ok fell hann þar.

Baglar hǫfðu þá svá mikit fjǫlmenni, at allt um Víkina ok Upplǫnd váru stórflokkar af liði þeirra. Hallvarðr af Sástǫðum hafði þá at varðveita konungsefni þeirra; váru þeir þá á Upplǫndum, ok fóru norðr um fjall eptir jólin. Þeir fóru ofan um Uppdalsskóg ok um Rennabú, ok drápu þar Ívar ármann ok Þorleif styrju. Síðan heldu þeir í Orkadal, ok drápu þar Einar skitinbeina, ok þeir drápu Skeggja á Eggju inní Skaun; heldu síðan til bœjarins.

Gunnarr galinn ok Eindriði rakki hǫfðu undan komizk, ok báru þessi tíðindi til bœjarins. Gunnarr fór út á Eyrar, ok lagði eld í langskipin, ok vildi heldr uppbrenna en Baglar nýti; eldrinn festisk seint við, ok fann hann eigi fyrr en Baglar komu þar at honum, ok drápu hann, ok báða þá; þat var tveim nóttum fyrir Brettivumessudag. Baglar tóku þá bœinn, en margir Birkibeinar hǫfðu braut flýit, þeir er áðr hǫfðu spurn af haft um ferðir Bagla; varð engi viðrtakan í bœnum; gáfu þeir mǫrgum grið þeim er báðu, ok á þeirra vald komu, sátu þar um várit, ok síðan buðu þeir leiðangri út um allan Þrándheim, hrundu skipum á vatn, ok bjuggusk sem bezt til varnar. Birkibeinar lágu úti á mǫrkum ok skógum; væntu þess at Sverrir konungr mundi koma, ok frelsa lið sitt af mikilli ánauð.

Þá var Inga gefit konungs nafn; Bárðr hét sá maðr er þat gerði. Baglar tóku nú bæði leiðangr ok lið; settu sýslumenn í heruð, ok skipuðu skip sínum mǫnnum; var þessi herr bæði mikill ok vel búinn; ok er áleið várit, lǫgðu þeir inní fjǫrðinn til Rauðabjarga. Þat var viku fyrir Hallvarðsmessudag, er fundrinn var.

Sverrir konungr bjó or Bjǫrgyn skútur ok léttiskip, ok fór skyndiliga; ætlaði at koma á óvart Bǫglum, sem hann hafði jafnan komit fyrri. Honum greiddisk vel ferðin, ok er hann kom inn um Agðanes, finnr hann Baglaskip í þeirri hǫfn er Sǫlvi heitir. Birkibeinar reru at þeim, ok drápu mikinn hluta af því skipi, en þat gekk á land er undan komsk. En er þeir fóru inn um Hornbora, þá mættu þeir Baglaskútu einni; reru Baglar at landi ok hljópu á land, en sumir váru drepnir. Þá reru Birkibeinar yfir fjǫrðinn til Reins, váru þar Baglar með tvítugsessu. Birkibeinar drápu þar af flestallt lið, en sumt hljóp á land; Birkibeinar tóku féit allt, vildu sumir hafa með sér skipit, en konungi þótti svá sem þat mundi eigi vera samfært í róðri við skútur þeirra; létu þeir eptir skipit.

En er Baglar sá róðr Birkibeina, þá ráku þeir af sér tjǫldin, lǫgðu saman skipin ok tengðu; þeir hǫfðu sjau skip ok ǫll stór; þeir lágu þar fyrir er heita Þórsbjǫrg. Landnyrðingr var á léttr, sá innan or firðinum, rendu skipin Bagla at viðum fyrir vindi.

En er Sverrir konungr sá, hvar Baglar váru, þá lét hann blása herblástr, ok setja upp merki ok kvaddi atlǫgu; reru Birkibeinar at, ok skutusk á um hríð, ok reru í kring um Bagla ok á veðr þeim; máttu Birkibeinar vera, hvárt er þeir vildu, nær eða fiarri. Birkibeinum þótti vera mikill borðamunr, ok var svá; því at eigi tóku skúturnar Birkibeina hærra en víggyrðlar Bagla; varð þessi skothríð bæði hǫrð ok lǫng; en ekki lǫgðu Birkibeinar svá at, at Baglar næði stafnljám á skip þeirra; fellu menn af hvárumtveggjum, en margt varð sárt.

En er konungr sá þat, at þeir sýsluðu ekki til frama at svá búnu, þá bað hann þá fráleggja; þeir gerðu svá, ok lǫgðu saman skútunum or skotmáli.

Þá mælti konungr: "eigi eru Birkibeinar sem verit hafa fyrr; ekki lǫgðu svá Birkibeinar hinir fornu at, sem þér leggit með dragkyrtlana; hǫfðu þeir kyrtla styttri ok snæfrari, en hjǫrtu betri; en ekki stoðar nú hér at liggja; róum inn til bœjar; en at ǫðrum kosti verit drengir, ok leggit svá at, at þér vitit, hvárum sverðin bíti betr."

Ok áðr en konungr lyki tǫlunni, þá œptu Birkibeinar, ok eggjaði hverr annan; reru svá at fast í fyrstunni, at langskipin tóku við skútunum; veittu svá fasta atsókn ok ákafa bæði með spjótalǫgum ok sverðshǫggum, at Baglar urðu at hlífa sér, ok hrukku fyrir, svá at þeir Sǫlmundr systrungr ok hans menn váru uppkomnir á skip Guðbrands unga fimm saman. Þá hét Guðbrandr á sína menn, at þeir skyldu reka þá ofan; gerðu Baglar þá atgǫngu svá harða, at Birkibeinar hrukku ofan, en sumir fellu. Síðan sóttu Baglar fast, létu þá ganga bæði vápn ok grjót; nutu þeir þá borðamunarins, svá at þeir fœrðu svá stórt grjót ofan á þá at ekki helt við, ok varla máttu þeir standa undir; Birkibeinar fellu þá margir. Baglar fœrðu stafnljá á skip Birkibeina, ok heldu þeim.

Birkibeinar tóku allir eitt ráð, ok þurfti engi at ǫðrum at nema: þeir ráku forka við stórskipunum, ok leystisk þá íbrot hverr sem mátti. Þeir er á konungsskipinu váru fengu afkomit stafnljánum, ok svá Nikolás af Vestnesi. Sǫlmundr systrungr fell þar, ok ǫll sveit hans; hroðin var ok ǫnnur skúta af Birkibeinum, ok náðu Birkibeinar hvárutveggja skipinu. Nikolás varð sárr, hann var skotinn í stálhúfuna framan ok gekk í gegnum inn; þótti þat sár lítit at sjá.

Þá mælti Sverrir konungr: "eigi er oss nú fœri í þessu sinni at berjask við þá; ok skulu vér nú róa inn til bœjar." Birkibeinar lǫgðu nú frá.

Sá maðr hafði verit sýslumaðr Bagla, er Ǫgmundr hét, ok var kallaðr vagapungr; hann var ættaðr af Upplǫndum, hafði sýslu í Orkadal, ok stýrði þá skipi því, er Eyjólfr hafði þangat haft um haustit. Hann hafði lagt at út við Ingardal undir bergit, þar er Rafnáss heitir; hann sá þaðan um fjǫrðinn, er þeir áttusk við, Birkibeinar ok Baglar; en þar sló í þrætu, vildu sumir til at duga sínum mǫnnum, en sumir vildu heldr á land upp; kom þat skip ekki at haldi Bǫglum.

Sverrir konungr stýrði inn at firði; ok mætti einu skipi Bagla fyrir innan Þinarós á milli ok þrǫnga, ok elti þá þar upp er á váru; stefndi síðan yfir á Flaðkafjǫrð, ok elti tvau skip upp við Kleppstaði; síðan fór hann inn til bœjarins, ok var í bœnum. Baglar sneru eptir, ok gerðu sér þat í hug, at þá myndi ekki mikit fyrir at veiða Sverri konung í bœnum, er hann hafði lítit lið ok sárt; margir hǫfðu fallit af hans liði, góðir drengir, um daginn fyrir Þórsbjǫrgum, en fjǫlði var sárt, svá at ekki var vápnfært, þóat freista skyldi. Baglar hǫfðu eigi áræði til at leggja at Eyrunum, er þeir komu inn til bœjar, ok hugðu þat, ef þeir stigi á land með því liði, er þeir hǫfðu þar fengit í Þrándheimi, at þeim myndi þat eigi trútt, ok myndi þangat hverr stefna er fótum kœmi á land, sem Sverrir konungr væri eða þeirra heimili, ok fyrir því varð ekki af atlǫgunni; lágu Baglar út undir Hólmi. Sverrir konungr var útá Eyrum, ok búinn til viðrtǫku, ef þeir leitaði þangat.

Þá gerðu Baglar ráð sitt, ok sýndisk svá sem þeim væri þat ráðligast at fara suðr til Bjǫrgynjar, lǫgðu nú land allt undir sik, en gáfu eigi gaum at því, hvar Sverrir fœri á skútum sínum; þótti þeim sem hann ætti engan kost undir sér, hvar sem þeir fyndisk, ef á skipum skyldi berjask.

Nikolás af Vestnesi lét ekki varðveita sár sitt, ok þótti lítils um vert, ok fór í bað með; þá laust í verkjum, ok lá hann litla hríð áðr en hann andaðisk; var þat mikill mannskaði.

Síðan fóru Baglar suðr, með landi ǫllu liði sínu, ok heldu vel saman; var æ ótti, ef þeir skilðisk, at Sverri konungi, ok meirr at hans ráðum en skipafjǫlða, ok hugðu at þeir myndi af þeim fá nǫkkut slag. Baglar lǫgðu í hǫfn þá er heitir í Angri. Sverrir konungr fór íbrot or kaupangi, ok suðr eptir þeim; hann reri á einum degi or Hereyjum, ok stefndi suðr fyrir Stað. Baglar sá þat, ok ráku af sér tjǫldin, ok sǫgðusk skyldu róa fyrir hann, en þat varð ekki. Sverrir konungr gaf at því engan gaum, ok fór leiðar sinnar; en þeir nǫkkuru síðarr.

Sigurðr jarlsson hafði farit austan or Vík, ok spurði at Sverrir konungr hafði farit norðr or Bjǫrgyn. Sigurðr fór til Bjǫrgynjar, ok varð þar engi viðrtaka; hann tók þar skip Sverris konungs, ok brendi Sygnabrandinn ok ǫnnur þau er hann fekk. Þeir tóku í bœnum nǫkkur húsliðsmanna, ok fœrðu upp til borgar; gerðu síðan mikit bál áviðris borginni, þar sem þeim þótti líkast at borgarmǫnnum myndi mest mein at vera.

Ok er borgarmenn sjá þessi tíðindi, segja þeir drótningu Margretu; hon var þar í borginni, ok með henni var Aura-Páll til forráða. Henni var mikill ótti at þessu ok mǫrgum ǫðrum konum; þótti þeim Birkibeinum svá, er í borginni váru, at nauðsyn mundi at gjalda varhuga við. Aura-Páll fekk þat ráð, at þeir tóku eina tunnu, ok báru þar í spánu ok næfrar ok tjǫru. Síðan lǫgðu þeir þar í eld, ok slǫngðu í bálit fyrir þeim Bǫglum, fyrr en þeir hefði algǫrt eða saman borit; en þat varð svá mikill logi, at þeir fengu eigi fyrr sløkt, en þeir hǫfðu þat allt í sundr brotit, er þeir hǫfðu áðr saman fœrt; var þetta mikil dvǫl, en þó réðu þeir til í annat sinn ok báru enn saman; þá bað drótning fyrir guðs sakir, at þeir skyldu heldr gefa upp borgina, ok skyldu menn ná út at ganga, heldr en þar léki yfir eldr; kvað verra at láta allt saman, menn ok fé.

Þá gerði Páll þat ráð, at konur allar skyldu ganga út í hús þat, er var yfir borgarhliðinu, ok fyrr hafði verit myrkvastofa, ok sagði at þá mundi skamt til þess, at þeim myndi kostr vera at ganga or borginni. Þær gengu nú þangat, ok urðu fegnar ef þess væri ván; ok er þær koma í þetta hús, lét hann skella aptr hurðunni, ok (setti) síðan fjǫtr fyrir; þar skorti ekki til atvinnu þeim.

Ásgautr hét maðr, hann var féhirðir; hann fekk einn smjǫrlaup tóman, ok skar allan gluggum, bar þar í næfrar ok strý ok brennustein; síðan lagði hann þar eld í ok slǫngði í bálit, en bálit var svá gert, at þat var holt innan: en er eldrinn kom þar í, þá laust í svá miklum loga, at Baglar fengu eigi sløkt; brann þat bál allt upp fyrir þeim.

Eptir þat fóru þeir ofan í bœinn; en Páll gekk til drótningar, ok spurði hana, hvat hon myndi vilja gefa honum, ef hann fyndi þat ráð, at Baglar hyrfi íbrot. Hon kvaðsk myndi mikit tilvinna í fémunum, ok bað hann þat gera, ef hann mætti því á leið koma. Þá mælti Páll, at hon skyldi fá honum insigli sitt; ok svá gerði hon. Síðan gerði hann bréf, setti þar fyrir insigli drótningar; þat var ritat til Anta prests ok Jórdanar skinnpetu; þat mælti svá: "þess væntum vér, at þér mynit þat mest virða er til konungs tekr, þóat þér sét nú nǫkkut vinhallir til Bagla; en vér hǫfum þó leyndarmál yðr at segja, ok mikil tíðindi, þau er konungr hefir oss segja látit: at hann hefir funnit óvini sína norðr í Þrándheimi, ok er því betr at nú hefir farit sem fyrr, at konungr hefir sigrazk; ok þó hefir hann látit góða menn, Nikolás af Vestnesi ok Sǫlmund systrung, ok marga aðra; nú biðr konungr yðr í trúnaði, at þér mundit dvelja ferð Bagla hér í bœnum; en hann man sjálfr koma á morgin, annathvárt snemma eða síðla."

Ok þar var einn sveinn víkverskr í borginni, ok kunningi Bagla; Páll réð hann til þess at koma þessu bréfi í hendr þeim prestunum; honum var fylgt or borginni, ok skildusk þeir við hann undir steini nǫkkurum. Þat sá Baglar þeir er á verði váru, ok þótti því líkastr háttr á vera, sem nǫkkurr maðr myndi vilja hlaupa frá borgarmǫnnum, ok stilltu at steininum, funnu þenna svein þar sem hann lá, ok tóku hann hǫndum; ok fyrir því at þeir kendu hann, þá gáfu þeir honum grið. Þeir spurðu, hvert hann ætlaði at fara?

Hann svarar: "ek fer með bréf til Anta prests ok Jórdanar, ok veit ek eigi hvat á er."

Baglar tóku bréfit, ok fœrðu Sigurði jarlssyni; ok er hann sá, hvat á var, þá vænti hann brátt ófriðar. Ok um morguninn eptir í lýsing, lét hann blása liðinu til brautlǫgu; en þeir tóku mikit fé af prestunum Anta ok Jórdani, ok þótti sem þeir hefði ótrúir verit; eptir þat fóru Baglar íbrot ok suðr.

Þá sagði Páll drótningu, at Baglar reru or váginum; drótning gekk út á borgina at sjá, ok þakkaði Páli vel þetta bragð.