Bókastaðir

Eiríkr erkibiskup ok Absalon erkibiskup sendu menn með bréfum suðr til Rúms á fund pávans; var þar ritat allt frá Sverri konungi eptir vitnisburð Eiríks erkibiskups ok hans manna, svá ok um ǫll þeirra viðrskipti, þau er verit hǫfðu, áðr en erkibiskup fór frá stólinum. Af pávanum fengusk þau andsvǫr, sem erkibiskupar hǫfðu orð til sent, at pávinn lýsti stórmælum yfir Sverri konungi, ef hann léti eigi erkibiskup hafa allt slíkt er hann vildi, ok hann kallaði til. Þessi sǫmu bréf lét erkibiskup upplesa í Danmǫrku, ok lýsti hvern sunnudag á kór uppi banni yfir Sverri konungi.

En er Sverrir konungr spyrr þetta, þá talaði hann opt á þingum um þetta mál, ok sagði svá: at þat var upplǫst eitt Dana, en eigi páva orð, ok kveðsk ætla at Eiríkr blindi myndi ekki fyrljúga konungdómi hans; "ok þat sama bann ok blótan," segir hann, "er hann nefnir mik til, þat hefir nú dreifzk í augu hans, ok er hann nú fyrir því blindr; munu þeir í banni vera, er bannsverk gera; en ek em konungsson ok rétt kominn til þessa lands ok ríkis; hefi ek ok mǫrg válk ok vandkvæði þolat, áðr en ek næði þessu ríki, ok eigi vil ek láta þat fyrir þessar sakar. Fari Eiríkr enn til stóls síns, þóat hann sé blindr, ef hann vill halda landslǫg, svá sem hér eigu at standa í þessu landi; en þó at hann hefði þar bæði augu heil, er nú er hann báðum blindr, ok þar með sjálfu hugskotinu at sjá hitt rétta, þá mun ek eigi brjóta lǫg hins helga Ólafs konungs fyrir hans sakir, þó at hann bannisk jafnan um eða blótisk."

Sverrir konungr fór austr eptir Sigurði jarlssyni litlu eptir páskana, ok vildi dreifa flokkinum þeim er saman helsk. Hann fór um várit allt austr í Konungahellu; þá kom þar pávans sendimaðr, legatus, ok hans fǫrunautar; bauð Sverrir konungr þeim til sín, ok hafði légátann nǫkkura daga í boði sínu; rœddu þeir marga hluti í milli sín, ok leitaði konungr þess við légátann, at hann myndi gefa honum konungsvígslu ok kóróna hann; en légátinn lét við því líkliga, ok tók því ǫllu vel.

En er aðrir kennimenn urðu varir við þessa ráðagerð, þá segja þeir légátanum, at konungr var ósáttr við erkibiskup, ok hann var frá stólinum; ok segja at légátinn skyldi þessu eigi játa; fundu þat til saka við konung, at hann hafði verit vígðr áðr til prests; ok þat annat, at hann hafði tekit eiginkonu, ok hefði áðr aðra, þá er hann hafði lǫgfengit, ok lifðu þá báðar; marga hluti aðra fengu þeir til rœgslu við konung. En hit næsta sinn er Sverrir konungr kom á þetta tal við légátann, þá synjaði hann konungi vígslunnar, ok bað hann sættask við erkibiskup, ok sagði at hann átti þá at vígja hann.

Þá svarar konungr: "ek sé hvert þitt ørindi mun vera hingat í land; þat sama sem margir falsarar gera aðrir: þeir hlaupa higat utan or lǫndum, ok vilja fá sér fé, en gera várt ríki at spotti þann tíma er þeir koma í braut. Nú vil ek at þú farir íbrot or þessu landi, ok vil ek eigi at þú falsir fé af mínum þegnum hér í mínu landi." Eptir þetta fór légátinn íbrot.

Sverrir konungr snerisk aptr norðr í Víkina; síðan gerði hann menn eptir Nikolási biskupi, ok er biskup kom til konungs, þá heimti konungr hann á eintal, ok sagði at hann var þess varr orðinn, at ǫll þau svikræði, er þeir Hallkell hǫfðu haft við Sverri konung, þá hǫfðu fyrst komit undan tungurótum biskups; bar konungr þat á hendr honum með jartegnum. Biskup synjaði ok mælti ímóti; en konungr sagði at þetta myndi ekki stoða, lézk hann allt vita hit sanna áðr; hét konungr biskupi hǫrðum afarkostum, ok kallaði hann drottinssvika ok landráðamann. Biskup bað konung vægðar, hét honum trúnaði, ok bauð at binda þat eiðum ok svardǫgum; lézk ok allt þat skyldu vel bœta, er hann hafði afgert, sem konungr beiddisk sjálfr; ok var hann þá hinn mjúkasti.

Sverrir konungr hafði biskup norðr til Bjǫrgynjar með sér. Konungr sendi orð Þóri biskupi af Hamri, at hann skyldi koma til Bjǫrgynjar sem fyrst; hann gerði svá. Þar kom ok Njáll biskup or Stafangri; var þar talat um kosning, hvern kjósa skyldi í stað Páls biskups til stólsins í Bjǫrgyn. Þá var til kosinn sá maðr er Marteinn hét, ok var hirðprestr Sverris konungs; hann var enskr at ǫllu kyni, ok forkunnar góðr klerkr; þeir vígðu hann til biskups at ráði Sverris konungs; váru þessir biskupar at: Nikolas biskup, Þórir biskup, Njáll biskup.

Nikolás biskup var þá í miklum kærleikum við Sverri konung; var hann þá ok fyrirmaðr með konungi at ǫllum ráðum, þeim er konungr vildi fram láta fara. Þá var gǫr mikil veizla í konungs garði, ok var þat ráðit, at þessir biskupar mundu gefa Sverri konungi vígslu ok kóróna hann. Fór þat ok fram, at þeir vígðu hann til konungs á degi postulanna Petrs ok Páls; tók hann kórónu, ok var Nikolás biskup hǫfuðsmaðr at vígslunni. Konungr gaf þeim ǫllum góðar gjafar, ok skilðusk þeir við miklum kærleik.

Um vetrinn áðr hafði andazk á Íslandi Þorlákr biskup hinn helgi; ok þat sama sumar kom utan af Íslandi Páll Jónsson Loptssonar, var hann um vetrinn í Noregi norðr í Niðarósi. Um várit eptir fór hann hit efra til Víkr austr: hitti hann Sverri konung í Oslu; hafði konungr þar setit um vetrinn. Páll fór þá suðr til Danmarkar, ok tók biskupsvígslu af Absalon erkibiskupi, ok fór aptr um sumarit til Noregs, ok svá norðr til Bjǫrgynjar.

Sverrir konungr fór um várit norðr til Bjǫrgynjar; var þar lǫgð stefna, at allir biskupar skyldu þar koma, þeir er í Noregi váru, til umráða með konungi; fyrir því at Eiríkr erkibiskup hafði þá sent bréf sín norðr í Noreg, ok stefnt or landi ǫllum biskupum á sinn fund; komu þá allir biskupar til Bjǫrgynjar; þá kom ok þar Páll biskup.

Hit fyrra sumarit hafði Sverrir konungr þat í ætlan, at gera lið vestr í Orkneyjar, ok gjalda Orkneyingum svikræði. En er þetta spurðisk vestr í eyjarnar, þá gerði Haraldr jarl ok Bjarni biskup ráð fyrir þeim; bjósk jarl vestan, ok með honum Bjarni biskup, ok allir hinir beztu menn af Orkneyjum; komu þeir at þessum biskupafundi til Noregs.

Áttu þá hǫfðingjar stefnur sín í milli ok ráðagerðir; var þat ráð tekit, at gera menn með bréfum á pávans fund; var fyrir þessi bréf sett innsigli Sverris konungs ok allra biskupa þeirra er þar váru, ok fyrri váru nefndir. Réðsk til þeirrar ferðar Þórir biskup, ok með honum Ríkarðr svartameistari; þeir fóru með þessum ǫrindum á fund Celestini páva.

Eptir þat kærðu þeir Sverrir konungr ok Haraldr jarl sitt mál; var þá stefnt þing út í Kristskirkjugarði, stóð hirðin allt um konungssætit, en sumt sat þar fram í frá; þá stóð enn mart manna utan at, ok var þar jarl.

Hann tók til orða ok mælti: "hér er nú saman kominn mikill fjǫldi góðra manna; þyrfta ek at mínu máli góðan róm alþýðu; ek em nú svá gamall sem á grǫnum má sjá; hefi ek ok komit mǫrgum konungum fyrir kné, stundum með miklum kærleik, en jafnan með vandamálum. Nú er nýr vandi til handa borinn, reiði míns herra Sverris konungs; en ek em þar minna afvaldr því máli, en svá sem mér er kent; eigi réð ek uppreist flokksins; en þat er satt, at eigi bǫrðumsk ek í móti honum; ok eigi mátta ek hatask við allan lýð þar í landi, meðan er ek skal þar jarl yfir vera. Ok eigi gera Orkneyingar allt eptir mínum vilja, margir hlaupa út or Orkneyjum, ok herja á Írland eða Skotland, eða ræna kaupmenn, ok allir at óvilja mínum; ok er þat þó mælt, at ek sjá ekki órefsingasamr. En ekki er hér langt um at tala; svá gǫrt sem nú er, þá legg ek allt á guðs vald ok yðart, herra!" Eptir þetta tal gekk jarl fram í milli manna, ok fell til fóta konungi.

Konungrinn litaðisk um, ok tók seint til orða ok mælti: "mikit hervígi gerðu þér í Noreg, er svá styrkan flokk efldut hingat í land, sem Eyjarskeggjar váru; var þat mjǫk gert móti mínu skapi ok minna manna. En nú er jarl hér kominn, sem þér meguð sjá, ok iðrask nú þess sama, er hann hefir afgert við oss, biðr nú miskunnar, ok hana vil ek veita honum, þvíat ek mun þess þurfa af allsvaldanda guði, at hann miskunni mér framarr en ek hefi tilgert; ok statt upp, herra jarl, ok ver í guðs griðum ok mínum, en ek mun sætt okkra uppsegja í meira tómi."

Sverrir konungr lét rita alla þá sætt, er hann gerði Haraldi jarli; hann lét ok skrá allar þær jarðir ok eignir í Orkneyjum ok Hjaltlandi, er fallit hǫfðu í konungsgarð, ok þeir menn hǫfðu átt, er létusk í Flóruvágum. Hann lagði þriggja vetra lausn, at frændr þeirra hinna dauðu skyldu leyst hafa með lausafé jarðirnar; en með því at þá væri eigi leyst, þá fell allt at aldareðli í konungsgarð. Sverrir konungr tók undir sik Hjaltland allt at skǫttum ok skyldum; hann setti Harald jarl yfir Orkneyjar með þeim skildaga, at konungr skyldi hafa hálfan allan sakeyri, ok setti þar sýslumenn yfir; svarði Haraldr jarl konungi eiða at skilnaði þeirra.