Þat sama sumar er Eiríkr jarl hafði andazk, var flokkr á Mǫrkum austr; en fyrir þessum flokki var sá maðr, er kallaðr var Þorleifr breiðskeggr, ok væri son Eysteins konungs Haraldssonar, ok þat til jartegna, at á meðal herða honum var ǫr, gróit í kross; þeir komu í Víkina ok fóru spakliga, keyptu sér mat ok ǫnnur þarfindi. Þorleifr breiðskeggr hafði verit munkr; var þessi flokkr við litlum styrk. Þeim varð brátt féfátt, váru þeir þá sumir í flokkinum er stálu, er þeim var bannat at ræna.
Þat þóttusk margir menn spurt hafa, at Þorleifr væri maðr svá vitr, at engi hlutr kœmi honum á óvart; svá ok þat, at hann væri svá vel siðaðr, at hans líf væri líkara munkareglu en leikmanna; þat sǫgðu menn ok, at hann væri svá snjallr maðr at máli, ok hann kynni svá (fagurt) at mæla, at engi maðr mætti honum reiðr verða, sá er hans mál heyrði; en þetta var þó allt hit mesta fals ok hégómi, sem síðan reyndisk.
Þessi flokkr var uppi á Mǫrkum um vetrinn eptir; ok annat sumarit fóru bœndr at þeim, þar sem þeir lágu í skógi nǫkkurum um nótt. Reyndisk þá, at hvárki var um Breiðskegg, at hann vissi fyrir atferðina, eða mælti hann þat, at þá væri lífi hans hólpnara en áðr; var hann þar drepinn ok flestǫll sveit hans, en sumir hljópu á skóginn.
Eptir fall Breiðskeggs var því upplostit, at hann væri heilagr, en Blakkr skáld mælti því ímót, ok kvað þetta:
Bjǫrt kveða brenna kerti
Breiðskeggs yfir leiði;
ljóss veit ek at mun missa
meirr hǫfðíngi þeirra;
vitum at vánir betri,
vér hugðumk því, brugðusk.
Blakkr orti erfidrápu um Breiðskegg, ok var þetta stefit í:
Hafði hér meðan lifði
hvárttveggja Breiðskeggi,
(nú er friðspillir fallinn),
fæst gott ok dul hæsta.
Í þenna tíma gerðusk margar greinir milli þeirra Sverris konungs ok erkibiskups; skaut konungr jafnan sínu máli til landslaga þeirra, er sett hafði hinn helgi Ólafr konungr, ok til lagabókar þrœnda, þeirrar er kǫlluð er Grágás, er rita hafði látit Magnús konungr hinn góði, Ólafsson. Erkibiskup bað framrekja þá bók er Gullfjǫður er kǫlluð, ok rita lét Eysteinn erkibiskup; þarmeð bað hann framrekja guðs lǫg rúmversk, ok þat sumt er hann hafði til bréf ok innsigli pávans.
Sú var ein grein milli þeirra, at þat váru forn lǫg ok siðvenja, at konungr ok bœndr skyldu láta gera kirkjur á bœjum sínum ok með sínum kostnaði ef þeir vildi; skyldu þeir sjálfir ráða fyrir þeim kirkjum, ok ráða presta til; en erkibiskup lagði sitt vald ok forræði á hverja kirkju, þegar er vígð var, ok á ǫllum þeim er hann lofaði sǫng at. Konungr beiddisk þar laga af, en erkibiskup neitaði. Þá lét konungr lesa upp lǫgbók á þingi, stóð þat á bókinni, at erkibiskup skyldi hafa með sér, er hann fœri í sýslu, þrjá tigu manna, ok tólf skjǫldu, ok alla hvíta.
Þá beiddisk Sverrir konungr hér laga á þessu máli, ok segir svá: "erkibiskup þarf enga hirð at hafa eða hermenn, eða alskjaldat skip; ok hefir hann eigi minna yfirburð um þat er lǫgin segja, en hann ferr með snekkju tvítugsessu, ok hefir þar á níutigu manna eða meirr, ok allt skjaldat; ok munu vér Birkibeinar rekja minni til, at oss þótti helzti harðskipat þat sama skip, er erkibiskup lét leggja at oss undir Hattarhamri. Svá var ok í Bjǫrgyn, þá er vér sóttum skipin, þá var erkibiskups skip ok hans sveit skjótari til vápna at berjask ímót oss, heldr en konungssveitin. Þœtti mér erkibiskupi guðréttligra at hafa enga hirð, svá at aflaga væri, fyrir því at engi mun herja á hann eða staðinn; hafa heldr til þess kostnaðinn, at láta menn vera í grjótbergi ok grjótflutningu eða steintálgu, (ok) veita uppháld musterinu, svá sem áðr er tilefnat."
Erkibiskup svarar svá: "pávinn í Rúmaborg setti mik forráðanda yfir þenna stað ok staðarins fé, má ek fyri því vel ráða fénu; er þat ok guðs fé ok heilagra manna. En satt er þat, herra, at flestum dugandum mǫnnum man þykkja betra at vera með mér í friði, heldr en vera með yðr í ófriði ok illgerðum; því at fáir ná nú kyrrsæti. En þóat mínir menn hafi vápn eða góð klæði, þá er þat þeirra eigin, ok engum peningi rænt til; fara þeir með spekð, hvar sem þeir koma. Nú mun þat þykkja eigi sœmiligt at spyrja í ǫnnur lǫnd, at erkibiskup skyli eigi sjálfr ráða, hverjum hann skal gefa mat sinn eða klæði; en sýslumenn yðrir, þeir er þér hafit tekit af stafkarlsstig, skulu hafa svá stórar sveitir sem þeir vilja, ok fara á hendr búondum, ok taka þá aflaga bæði mat ok mungát; skal þó sá er á vera því feginn at hann sé eigi meira rændr."
Sverrir konungr krafði þá laga, ok þess at bœndr skyldu leggja dóm á ok dœma at landslǫgum, hversu marga húskarla erkibiskup skal hafa. Eptir þat lagði konungr fimtarstefnu þeim mǫnnum, er fleiri væri með erkibiskupi en skráin segði, at eptir fimm daga skyldu þeir allir útlaga, ok hafa fyrirgert fé sínu ok friði, vera þar drepnir sem þeir væri staddir. En er erkibiskup spurði þetta, þá bjósk hann íbrot or bœnum ok mjǫk af skyndingu, hafði með sér alla menn sína ok lausafé þat er þeir náðu. Fór þá erkibiskup íbrot, ok allt suðr til Bjǫrgynjar, ok síðan suðr til Danmarkar á fund Absalons erkibiskups; tók hann vel við honum, ok dvalðisk hann þar langa hríð í góðum fagnaði.
Eiríkr erkibiskup fekk þat vanheilindi, at hann misti sýnar sinnar ok varð blindr.
Um várit eptir fóru þeir Ólafr ok Sigurðr suðr til Orkneyja á fund Haralds jarls, ok fengu þar góðar viðtǫkur. Þat sama vár bjósk Hallkell Jónsson, ok kvaðsk skyldu fara vestr í víking; hann hafði langskip vel skipat, sigldi síðan vestr til Orkneyja. En er þeir hittusk, Ólafr jarlsmágr, þá var þetta mál kært fyrir Haraldi jarli, at þar var kominn son Magnúss konungs, ok báðu at jarlinn veitti honum nǫkkurn styrk. Jarl stóð vel undir hans mál, ok gaf honum gott langskip; Magnús konungr hafði verit hinn mesti vin þeirra (Haralds jarls), ok lofaði jarl hverjum manni er vildi, at fara til þeirra Hallkels ok Ólafs ok þeirra fǫrunauta; gáfu þá Hallkell ok Ólafr Sigurði konungsnafn; gerðusk þá margir menn honum handgengnir, ok svǫrðu honum trúnaðareiða, dreif til hans fjǫlði manna, Orkneyingar ok Hjaltar; réðu þeir síðan til skipa, ok bjuggusk vestan um sumarit.
En er þeir komu við Noreg, sigldu þeir þegar austr með landi til Víkrinnar, ok fóru ákafliga, komu á óvart til Túnsbergs; þar var fyrir Jón, systrungr Sverris konungs. Þeir drápu þar Jón ok Helga bring, er fyrr hafði borit merki Sverris konungs; þar fell mart Birkibeina.
Eptir þat áttu þeir þing, var þá Sigurðr til konungs tekinn; þessi flokkr var kallaðr Eyjarskeggjar. Síðan fóru þeir inn til Oslúar, gekk þá undir þá allt landsfólk, ok svá í Víkinni, hvar sem þeir komu. Þeir fóru spakliga, ok létu hvern sínu ráða; en með því at þeir hǫfðu lið mikit, en hǫfðu enn lítit af landi, þá varð þeim féfátt; tóku þeir þat ráð, at venda ǫllu liðinu suðr til Danmarkar, ok komu allt suðr til Trafnar; unnu þar kaupskip, ok tóku ógrynni fjár, var þat mest í klæðum ok mikit í gulli ok silfri; snerusk aptr til Noregs er haustaði.
En er Sverrir konungr spyrr um þenna flokk, var hann í Þrándheimi; þá gerði hann lið mikit hit efra til Víkrinnar, en sumir hǫfðingjar váru áðr fyrir í Víkinni.
Ok er þeir spurðu at Eyjarskeggjar sóttu sunnan í Víkina, þá sǫmnuðusk Birkibeinar saman í Borg; váru þessir þar hǫfðingjar: Sigurðr lávarðr konungsson, Philippus son Birgis jarls, Hákon galinn, systurson (Sverris) konungs, Petr steypir, Hjarrandi hviða, ok enn fleiri sveitarhǫfðingjar; þeir hǫfðu á hinu þriðja hundraði manna. Eyjarskeggjar spurðu þetta, ok lǫgðu upp eptir elfinni, ok at við Borgarvǫllu, gengu þar upp ok fylktu liði sínu. En er Birkibeinar sá, hversu mikit lið Eyjarskeggjar hǫfðu, þá flýðu þeir, en Eyjarskeggjar sóttu eptir, ok drápu af þeim nǫkkura menn. Birkibeinar flýðu á land upp; fengu Eyjarskeggjar enga mótstǫðu heðan í frá í Víkinni.
Ok er áleið haustit, fóru þeir norðr til Bjǫrgynjar, ok váru þar um vetrinn, ok lǫgðu undir sik land allt at skǫttum ok skyldum fyrir sunnan Stað. Þeir vildu láta kalla sik Gullbeina.
Sverrir konungr hafði látit gera borg í Bjǫrgyn á berginu upp frá biskupsgarði, ok hǫfðu Birkibeinar þar um vetrinn mikla sveit; réð þar fyrir Sigurðr borgarklettr. Veittu Eyjarskeggjar borgarmǫnnum jafnan atsókn, ok komusk lítt við annat en skjóta á þá; borgarmenn skutu í mót, fengu Eyjarskeggjar optast verra af. Mart dreif lið um vetrinn til Eyjarskeggja, ok gerðusk handgengnir. Sigurðr jarlsson hafði hlaupit um haustit í Víkinni frá Birkibeinum til Eyjarskeggja, ok var hann þá einn forstjóri fyrir þeim; var hann kallaðr vitr maðr.
Þat bar at einn helgan dag at ǫndverðri langafóstu, at Ólafr jarlsmágr hlýddi messu at Ólafskirkju á Bǫkkum, ok stóð úti um messuna hjá kirkjunni, ok hafði lagt hǫndina upp á kirkjustoðina, ok einn maðr í borginni dró at lásboga, ok setti í hǫndina, svá at broddrinn stóð fastr í stoðinni; var þat mikit sár.
Eyjarskeggjar gerðu frá sér lið sitt í sýslur, ok í ýmsa staði, fyrir því at þeir væntu Sverris konungs ekki fyrr en á liði várit. Sverrir konungr sat um vetrinn í Þrándheimi, ok hafði nefnt lið með sér af heruðum, bjósk æ þannig við, sem þeir Eyjarskeggjar myndu brátt sunnan koma; lá liðit um vetrinn út í Gildaskála, allt til þess er konungr fór norðan um várit um langafóstu; hann hafði ekki stœrri skip en tvítugsessur, ok þaðan af smærri. Konungr fór mjǫk af skyndingu suðr til Bjǫrgynjar; fengu Eyjarskeggjar enga niósn af ferð konungs, áðr hann kom nær bœnum; þeir áttu þing þváttdaginn fyrir pálmadag.
Ólafr jarlsmágr talaði þá fyrir liðinu ok mælti: "nú hǫfum vér spurt hit sanna um ferðir Sverris konungs, at hann mun brátt koma á fund várn; skulum vér nú gera ráð várt, hvárt vér skulum bíða hans hér, ok berjask með því liði sem vér hǫfum nú, eða vili þér gera annat ráð, fyrir því at lið várt er mart í brottu. Sigurðr jarlsson er með sex skipum suðr í Stafangri, ok er sá til at sigla undan ok leita á þeirra fund. Eysteinn korpr er inn í Sogni með þrim skipum, ok mun oss þat lið koma lítt at haldi."
Þá svarar Hallkell Jónsson: "Þess er mér ván," segir hann, "at oss skorti ekki lið þetta sinn við Sverri konung, ef oss verðr eigi meirr ráðfátt, eða vili eigi meirr óauðna falla til með oss um vár skipti, en til sé stefnt: ráðin sýnask mér flestum bilat hafa við Sverri konung, ok þess væntir mik at vér sigrimsk á honum, nema vér rasim fyri ráð fram, ok er þat at varask, fyrir því at vér erum til þess eigi óvænni, en þeir menn er þat hefir hent."
Þess váru ok fleiri fúsari at berjask; gengu þeir þá til skipanna ok bjǫggusk við, ok víggyrðluðu skipin, ok lǫgðu um kveldit er á leið út í Flóruvoga, ok lágu þar um nóttina.
En Sverrir konungr kom þann sama aptan nær bœnum í Bjǫrgyn eptir sólarfall; steig hann þá á skútu, ok reri inn til bœjarins, en annat liðit reri suðr til Grafdals hit ytra. Konungrinn hafði þá alla sanna njósn, hvat Eyjarskeggjar hǫfðusk at; hann gekk upp úti Hólmi ok til Kristskirkju. Þat var þar til tíðinda, at Páll biskup hafði andazk áðr um daginn, stóð þá uppi lík hans þar í kirkju. Síðan fór konungr upp til Borgar, ok sagði borgarmǫnnum at þeir skyldu fá honum lið til orrostu. Konungr dvalðisk litla hríð í bœnum, ok reri suðr eptir liði sínu; eptir þat lǫgðu þeir skipunum suðr til Hvarfsness. Síðan fór konungr út á báti í Flóruvága, at skynja vǫrð Eyjarskeggja, heyrði konungr þar tal þeirra, ok alla ætlan þeirra, Hallkels, at þeir skyldu berjask þann tíma er lýsa tœki;
"Er þat ráð mitt," sagði Hallkell, "at tengja skip vár saman, mun þá lið várt bezt fylgjask; gerum þeim fyrst grjóthríð meðan þat vinnsk, en því næst skulum vér láta ganga skotvápnin, ok eptir þat skulum vér veita þeim þá atsókn, at þeim verði minnisǫm; man þá skjótt um skipta, ok dugi hverr sem má; gæti þá guð til."
Eptir þat fór Sverrir konungr til liðs síns, ok sagði þeim alla fyrirætlan Eyjarskeggja ok tilskipan: "myndi mér sýnask þat ráð, at leggja nú at þeim, ok yrði þeir vanbúnir við oss, heldr en þeir verði skjótari." "Nú skulum vér," segir hann, "marka skip vár ǫll, ok knýta líndregli um fremra stafn á skipum várum, ef vér leggjum svá at þeim, at eigi sé ljóst. Svá skulum vér ok vara oss í atlǫgunni, sem vér munum við borðmun eiga at deila, hǫfum skip vár laus við fyrst, meðan þeir eru óðastir; gætit yðar vel ok hlífit yðr fyrst, látit þá bera vápn sín fyrir borð; gæti menn vel vápna sinna ok ára, þvíat þeirra munum vér þurfa, hvárir sem sigrask."
Sverrir konungr hafði tuttugu skip ok heldr smá, en Eyjarskeggjar hǫfðu fjórtán skip ok flest stór. Ok um morguninn í dagan lágu Eyjarskeggjar í Flóruvágum tjaldlausir, ok því næst slógu þeir landfestum, ok reru út or váginum; þeir lǫgðu strengi milli skipa sinna bæði fram ok aptr; reru ǫllum jafnfram, ætluðu þá at leita Sverris konungs; en fyrir því at myrkt var, þá sá þeir eigi fyrr, en skip Sverris konungs rendu at þeim; lustu hvárirtveggju þegar upp herópi. Þá gripu Eyjarskeggjar sem ákafast til strengjanna, ok drógu saman skipin, en skipin rendu at viðum fram; Þá rendi hvert á árar annars, ok braut í sundr. Síðan drógu þeir ǫll skipin í tengsl, rendu þá ok at skip Birkibeina; tóksk þá þegar orrosta, sóttu Eyjarskeggjar í ákafa, en Birkibeinar skutu skjǫldum yfir sik svá þykkt, at hvergi sá þá bera. Þeir létu vakka við skipin, ok hǫfðu nǫkkut svá í glett; var þat auðsætt, at þeir váru vanir þessu starfi; svá fóru þeir kœnliga.
En er Eyjarskeggjar tóku at mœðask, ok heldr minkaðisk hin harðasta skothríðin, þá eggjaði Sverrir konungr Birkibeina, ok mælti: "standit upp ok réttit vápn yðr; verit nú Birkibeinar, ok látit sjá, hversu þér kunnit beita vápnunum."
Eptir þetta risu Birkibeinar upp undir skjǫldunum, ok gerðu aðra hríð; sumir grýttu, en sumir skutu, lǫgðu nú fast at. Eyjarskeggjar tóku við þeim allhraustliga; nutu þeir þá borðmunarins. Þeir komu stafnljám á konungsskipit, ok drápu stafnbúana, en tóku merkit; ok allt ruddu þeir skipit mjǫk svá framan til siglu.
En er þeir tóku uppgǫnguna at greiða, þá eggjaði konungr sína menn; sóttu Birkibeinar fram at þeim svá frœknliga, at þá hrukku Eyjarskeggjar undan; váru sumir drepnir, en sumir komusk aptr á skip sín. Fengu Birkibeinar þá skip sín frá leyst, ok hǫfðu eina ferð allir þeir, er svá nær hǫfðu lagt stórskipunum, ok Eyjarskeggjar festusk við; at þeir hruðu sum skipin Birkibeina; varð þessi hríð allmannskæð, ok fell miklu fleira af konungi; síðan lǫgðu Birkibeinar frá skipin.
Þá mælti Sverrir konungr: "hafizk vel við, góðir brœðr; eigi munu þeir margar slíkar hríðir gera oss; verðum vel við, þeir munu eigi síðr tannsárir en vér."
En er Eyjarskeggjar sá þat, at Birkibeinar lǫgðu frá, þá hugðu þeir at þeir vildi flýja. Þá mælti Ólafr jarlsmágr: "dugum vér nú vel, því at nú bleyðask þeir, ok sé ek svá fara flestum þá er í ofreflit koma; fylgjum nú sigrinum, ok hǫggit tengslin, rekum þá nú karlmannliga."
Allir váru þess fúsir, var nú svá gert. En er skipin losnuðu í sundr, ok þeir skyldu greiða atróðrinn, þá mistu þeir áranna; rak þá skipin fyrir straumi sér hvert.
Birkibeinar reru þá at, ok lǫgðu tvau skip eða þrjú at einu; ok í því bili komu menn innan or bœnum; hǫfðu þeir langskip, váru þar á níutígir manna, ok hǫfðu allir hringabrynjur; kom þetta lið vel at haldi, ok hruðusk þá skipin Eyjarskeggja, ok hvert sem hroðit var, þá gengu Birkibeinar af smáskútunum, ok á þau hin stœrri skipin.
Eyjarskeggjar hǫfðu sett upp Sigrfluguna, merki Sverris konungs, í stafnin á hǫfðingjaskipinu; sá Birkibeinar þá fullvel, hvar eptir henni var at leita; sóttu Birkibeinar þar fast at, ok léttu eigi fyrr en þeir náðu merkinu; ok því næst gengu þeir upp á skipit ok hruðu með stǫfnum; en Sigurðr konungsson hljóp fyrir borð, ok var drepinn á sundi.
Þá reru í brot á tveim skipum Loðinn, son Páls smáttauga, ok Hallvarðr bratti. Ólafr jarlsmágr hljóp ok fyrir borð, þá er skip hans var hroðit, ok svam til lands; Birkibeinar óðu út í mót honum, ok drápu hann, fyrr en hann kœmi á land. Skip Hallkels var síðarst hroðit, fyrir því at þat var bezt skipat ok mest borði. Hallkell fell á skipi sínu ok flestǫll sveit hans. Þar fell nær allt lið Eyjarskeggja, nema þat er grið váru gefin.
Konungr hafði þat mælt, at eigi skyldi syngja fyrr messur í bœnum en hann kœmi frá orrostunni, ef eigi gengi mjǫk or lagi. Konungrinn reri nú inn til bœjarins, ok lét flytja ǫll skipin með sér: endisk svá til, at þá var hámessumálit, er konungr kom frá orrostunni; váru þá þegar sungnar messur er hann kom.
Litlu eptir orrostuna andaðisk Bárðr Guthormsson ok Benedict litli, ok enn fleiri liðsmenn. Litlu síðarr fundusk líkin Sigurðar ok Ólafs; þá lét Sverrir konungr sýna líkit Sigurðar í fjǫlmenni, at þar var lík þess hǫfðingja, er sá flokkr hafði haft fyrir sér, ok bað líkit jarða fyrir sunnan sǫnghúsit í Maríukirkjugarði; var þar gǫr mikil grǫf, ok lǫgð í lík Eyjarskeggja, ok efst lík Ólafs jarlsmágs.
Þat er mál manna at eigi hafi sú orrosta verit, er menn hafi sigrazk við jafnmikinn borðamun, sem var í Flóruvágum; gerði þar mikinn kœnleiksmun með þeim um atlǫguna, ok voldi þat mest at Birkibeinar váru vanari bardagum; en djarfir váru Eyjarskeggjar við vápn, en heldr ógætnir at hlífa sér.
En er Sigurðr jarlsson spurði þessi tíðindi, þá vendi hann suðr með landi, ok allt í Vík austr, ok svá suðr til Danmarkar; fylgði honum sumt liðit, en sumt dreifðisk á ymsa vega, ok margir gengu til griða. Eysteinn korpr sigldi vestr um haf.