Bókastaðir

Ok er þeir Magnús konungr fóru norðr, lágu þeir tvær nætr eða þrjár í sǫmu hǫfn. Magnús konungr hafði með sér allt hit bezta lið sitt; váru nú kátir ok glaðir. Menn hans váru mjǫk í leikum þar sem þeir dvǫldusk; konungr var optast fálátr.

Þeir lágu í Karmsundi tvær nætr; fengu þeir þá sǫnn tíðindi um ferðir Sverris konungs, fyrir því at þeir byrðingar, er af Bjǫrgyn váru komnir, sigldu hvern dag um þá. Eptir þetta gerði konungr á njósn til Bjǫrgynjar Eilíf orra, son Clements af Granda; hann fór þriðju nótt viku, ok kom aptr til konungs miðvikudaginn, ok sagði at þar váru í bœnum Birkibeinar þrim skipum; (ok) Svína-Petr var fyrir þeim.

Magnús konungr bað sína menn reka af sér tjǫldin sém harðast, ok snúask til ferðar, segir at Birkibeinar váru í Bjǫrgyn: "ok munu vilja hafa gǫngudrykkju við yðr; mun þeim svá þykkja, sem þér ættit nú at skenkja þeim." Ok er liðsmenn heyrðu þetta, urðu þeir allir fegnir; sneru nú at skipunum, hverr sem mátti, drógu þá upp seglin ok reru undir; veðr var vátt ok þvert at stǫðu, ok heldr lítit.

Magnús konungr hafði Skeggjann, en Ormr konungsbróðir Skjaldmeyna; Nikolás kúfungr hafði Erkisúðina, er erkibiskup hafði gefit honum, þat var tvítugsessa; Munan Gautsson hafði Hreininn, gestirnir hǫfðu Fleyit mikla, þat var austrfararskip. Á skipi Munans brotnaði tréit, varð þar fyrir maðr ok fekk þegar bana af, tók þá veðrit heldr at vaxa.

Þóraldi Þrymr hét maðr; hann var í stafni á konungs skipi; hann mælti: "vátt gerir nú á þiljunum fram, ok drífr um sǫxin; þœtti frambyggjum betra at sigla minna."

Konungr svarar, ok stóð upp: "ek vissa eigi at nú skyldi taka eld á þiljunum eða fram í sǫxunum;" Ok bað eigi svipta; bað heldr bera at hvert reip sem harðast mátti.

Þórsdaginn um miðmundaskeið sigldi konungr á váginn, ok lǫgðu þegar at bryggjum, ok hljópu upp. Birkibeinar hǫfðu ekki spurt til Magnúss konungs, fyrr en hann kom at þeim; hljópu (þá) upp, hverr þar sem staddr var, sumir til vápna, en allir or bœnum, þeir er lífit þágu. Svá var at sjá í fjallit upp, sem í loga sæi, er roðaði af skjǫldunum; þar var drepit nær þrjá tigu manna, sumt í bœnum, en sumt fyrir ofan. Heklungar flettu þá fullskjótt af klæðunum. Magnús konungr mælti, at engi maðr skyldi svá djarfr, at lík þeirra græfi, fyrr en hann kœmi aptr til bœjarins, ok lét þó vera vel fellt, at þeir biði þar hunds ok hrafns.

Eptir þessi tíðindi lét konungr blása til þings, ok talaði sjálfr ok mælti: "hér væntum vér styrks ok fulltings í þeima bœ, sem nú eru vér komnir, af bœjarmǫnnum, hafi þér svá gert fyrr bæði við mik, ok svá við fǫður minn; var hér ok mitt heimili jafnan, þá er vér áttum um kyrt at sitja; eru hér ok flestir frændr mínir ok fóstbrœðr. Nú man ek fyrst leita, ef fundi vára Sverris megi saman bera; en eptir várn skilnað ætla ek mér hingat til bœjarins, ok koma þá með friði ok fagnaði ǫllum oss."

Þá varð mikill rómr at konungs máli, ok mæltu allir: "guð láti yðr heilan aptr koma, herra, ok þat allt fá í þessari ferð, sem þér vilit sjálfir."

Sneri þá konungr til skipanna; ok lét blása til brautlǫgu. En þat sǫgðu menn, at svá margar krákur váru á konungsskipinu, at hvert reip var þakit, ok eigi hǫfðu menn sét fyrri slík undr. Magnús konungr fór um kveldit or bœnum ǫllu liðinu, nema Gestafleyit, þat hafði fjarat uppi, fór þat um nóttina eptir or bœnum.

Magnús konungr sigldi norðr um sundin leið sína, ok veik inn um Sognsæ; hǫfðu þá lítinn byr. En er Sygnir kendu ferð hans, þá reru margir á bátum út til þeirra; gengu síðan uppá skip þeirra, ok slógusk í ferð með konungi. Þeir sǫgðu þau tíðindi, at Sverrir konungr hafði gert frá sér lið sitt, ok þat allt er harðast var; en hann lá inní Norafirði, ok hafði fá skip, ok hafði þar gert mart illt. Þessum tíðindum urðu margir menn fegnir, ok segja at nú myndi þat íþreytask sem skyldi, at guð mun vilja, at steypt væri þeim ófriðarflokki, er svá hafði mart illt gǫrt í Noregi, at seint mundi bót bíða.

Ívarr elda hét maðr gǫfugr, hann bygði á Sýrstrǫnd; hann sat yfir matborði, þá er sén var sigling Magnúss konungs; hann stóð þegar upp ok gekk til skips. Eptir þat reri hann út til konungsskipsins, ok gekk þar upp á, ok fagnaði konungr honum vel; fór Ívarr með honum. Magnús konungr sigldi inn, þar til er firðirnir skiljask, veik þá inní Norafjǫrð, ok hafði sex skip ok tuttugu, ok flest ǫll stór ok vel skipuð, bæði at mǫnnum ok vápnum ok ǫllum herbúnaði.

Nú er at segja frá Sverri konungi, at frjádaginn eptir er hann hafði brent í Sóknadal, þá lá hann við Haugastrǫnd, þar sem heitir Fimreiti, ok mataðisk þar at nóni; hann hafði þar tólf skip, en tvau lágu eptir inni Sóknadal.

En er menn hǫfðu matazk um hríð, þá heyrði konungr, at menn nǫkkurir mæltu, þeir er gegnt váru konungsskipinu við sjónarvǫrðuna, sǫgðu at þeir sá mǫrg skip sigla utan eptir Sognsæ, váru stundum at sjá sex eða sjau; en þar er meirr bar í sundr, ok dreifara fóru skipin, þá sá þeir tíu eða tólf eða enn nǫkkuru fleiri. Varðmenn mæltu sín í milli, hvat skipum þat mun vera; mæltu sumir at vera myndi ferjur, ok myndu Sygnir hafa samflot sunnan or Bjǫrgyn, en sumir mæltu at líkara þótti vera langskipa seglum.

En er konungr heyrði þessa rœðu, stóð hann upp frá borðinu, ok gekk á land upp, ok þangat til varðmanna, drifu þá menn utan af skipunum til hans, ok gat síns hverr til, hvat skipum vera myndi. Konungr stóð upp um hríð, ok sá á, ok mælti: "ekki er at dyljask við ófriðinn, þetta eru víst langskipa segl."

Lét konungr þegar kalla lúðrsvein sinn, ok blása ǫllu liðinu til landgǫngu; ok er allt lið var afkomit skipunum, þá tók konungr til máls, ok mælti svá: "enn kann vera um oss Birkibeina, at enn verði sem fyrr, at vér munum eiga starf fyrir hǫndum, fyrir því at mér sýnisk sem vér munim ekki þurfa at dyljask við, at Magnús konungr man brátt koma at vitja vár. Þat er yðr ǫllum kunnigt at lið várt er farit í brot mikit, sumt til Bjǫrgynjar suðr, ok ráði nú guð, hvert (þeirra) ørindi hefir þangat orðit at þessu sinni, en sumt inn til kaupangs at brenna þar; kemr oss þat lið ekki at haldi. Nú væntir mik, ef vér bíðum hér Magnúss konungs, þótt várir fundir hafi jafnan skakkir verit, fyrir sakir fjǫlmennis, þá er vér hǫfum barzk, þá þykki mér þat líkast, at vér munum aldri fyrr átt hafa at deila við jafnmikinn liðsmun sem nú; vil ek at vér gerim nú ráð várt, hvárt vér skulum veita viðrtǫku með því liði sem nú hǫfum vér, eða sýnisk yðr at leifa skipin ok ganga á land; þat man ok þykkja líkara, at vér hafim ekki vel vingask við þá menn, er fyrir búa hér í Sogni; sýnisk mér sá kostr auðsær, at Magnús konungr man fara eptir oss ok hans lið, ok þar með allr lands múgrinn, hvar sem vér fǫrum; er þat ok satt at segja, at með svá miklu starfi ok vandræðum, sem ek hafða, áðr en ek fengi þessi skip, ok með því at ek láta þau nú, þá þykki mér þat líkast, at ek ráða eigi optarr til skipanna í Noregi, ok man þá verða hverr fyrir sér at leita. Nú vil ek eigi með einræði mínu leiða yðr í svá mikit ofrefli, ef allir þykkjask þat sjá at eigi mun hlýða; ok vil ek eigi æðrask eða taka annat ráð, ef hǫfðingjum ok ǫðrum liðsmǫnnum mætti sýnask at nǫkkur væri fǫng á til viðrtǫkunnar."

Ok er konungr lauk málinu, þóttusk menn finna, hvat er hann vildi, ok sýndisk ǫllum þat at róma, sem þeir sá hans vilja til, en eigi sýndisk þeim vænt stefnt; svǫruðu nú náliga allir senn, kváðusk vilja víst berjask ok leggjask aldri á flótta at óreyndu; segja at ekki vetta mun til saka, kváðusk jafnan hafa barzk við mikinn liðsmun, ok unnit þó sigr.

Þá svarar konungr: "nú hafi þér ok þat kosit, er mér er skapfeldra, ok nú kann ek yðr þat at segja, ok verðit þér við at betr ok drengiligarr, at nú munu þér konunginn í hel setja." Þetta orð fekk mǫrgum mǫnnum mikillar áhyggju, hvárr konungrinn myndi vera.

Eptir þetta mælti Sverrir konungr, at menn skyldu reka af sér tjǫldin, ok róa inn með landi: "en skúta ein skal róa sem ákafligast inn til Sóknadals eptir liði váru, ok biðja þá koma móti oss; en vér skulum róa ímóti þeim: siti maðr við ár á hverju skipi, en annarr í hverju hálfrými rói á bátum síðan inn til lands, ok flyti út grjót; en hinn þriði, ok þar með allir aðrir, þeir er lausir eru, búizk um ok víggyrðlit skipin!" Svá var nú gert, sem konungr bauð, tóku þá reksauminn, þann er konungr hafði fengit þeim, ok festu svarðlykkjur allt innan í borðunum, settu þar í stuðla, ok festu þarvið víggyrðlana; váru nú allir í miklum starfa; var þat auðsætt á Birkibeinum, at þeir váru slíku vanir.

En er þeir reru inn á skútunni, mættu þeir sínum félǫgum, þá er þeir reru innan, ok sǫgðu þeim þenna kurf; en þeir er á langskipunum váru, brugðusk við, ok lustu árum í, ok róa sem ákafligast; ok er þeir sœkja ímóti liðinu, þá keptusk þeir svá mjǫk, at þeir rerusk svá nær, at þeir brutusk árarnar fyrir.

Þá mælti konungr: "ǫnnur efni eru nú í váru máli, en at þér lemizk róðrinn fyrir;" Bað þá snúa at landi, ok sagði at þeir munu þar bíða Magnúss konungs; var þá ok grjótit útflutt, sem þeir vildu, ok svá víggyrðluð skipin. Þá mælti konungr, at upp skyldi bera skutfestar á ǫllum skipunum, en snúa út framstǫfnum, ok leggja árar til róðrar; lá konungsskipit útarst við strǫndina. Síðan mælti konungr at menn skyldi vápnask ok skipask í rúmin; ok svá var gert.

Sverrir konungr gekk upp á land, ok þar til er einn lítill bekkr var; lét konungr gefa sér þar laug, ok strykja klæði sín, svá sem hann skyldi fara til nǫkkurrar veizlu; konungr hafði ǫll brúnuð klæði. Eptir þat gekk hann ofan á bergit, þar er hans skip lá undir niðri, ok mælti þá enn nǫkkurum orðum, ok tók um skipstafninn, en menn hans tóku af hendr hans, fyrir því at bráð var eigi þurt á brandinum.

Þá mælti konungr: "ekki munum vér tengja saman skip vár; þess munum vér njóta, ef hlýða skal, at vér hǫfum borð há, ok snarpt lið, ok kœnt við orrostur; en ein er oss meðferð um várt ráð, at stíga yfir hǫfuð várum óvinum, en hvárki dugir oss at flýja eða friðar at biðja; gætið til vápna yðarra, ok berit eigi fyrir borð at ónýtu; hlífit yðr fyrst; gæti hverr annars, en guð allra vár!"

Síðan bað hann þá setja upp merkin. Lítit klǫpurnes gekk fram fyrir utan hjá skipum þeirra, ok sá þeir því nær ekki út á fjǫrðinn. Eptir þetta lét hann róa eina skútu út at sjá til liðs Magnúss konungs; ok er þeir hǫfðu fá vǫrru róit frá landi, þá reru þeir aptr ákafliga, ok segja at þar fór þá flotinn þeirra at þeim; var þá þegar blásit, tóku Birkibeinar at róa út ǫllum skipunum ímóti, ok œptu þegar heróp. Þórðr Finngeirs bróðir stýrði Maríusúðinni.

Magnús konungr sótti nú inn í fjǫrðinn eptir Birkibeinum, ok þá er þeir vissu at skamt var ímilli þeirra, hlóðu þeir seglunum, ok létu renna at viðum skipin, ok fóru mjǫk samfast, váru þá ok Heklungar herklæddir ok búnir til orrostu.

Þá talaði Magnús konungr ok mælti: "kaupskip þessi hin stóru, er vér hǫfum, þar má lítt róa á, þau skal tengja á milli skipa okkarra Orms, ok skulum vér flytjask at hinu mikla skipinu, ok festa þau saman, ok munda ek þat vilja, at þau væri eigi fyrr í sundr leyst, en ǫnnurhvár væri hroðin; ok veit ek at þat man margs manns mál ok skaplyndi, at sá órskurðr þœtti góðr ef fengisk, at við Sverrir þyrftim eigi optarr báðir at krefja þessa leiðangrs ok starfs; ok vel ætla ek þess guð biðjanda at svá verði, ok nær er þat mínu skapi ok hugboði. Ek var fimm vetra gamall, er hǫfðingjar ok landsfólk þetta gaf mér konungsnafn, en sjau vetra þá er legatus af Rúmaborg ok Eysteinn erkibiskup vígðu mik til konungs, ok með þeim allir lýðbiskupar þessa lands; var ek þá svá bernskr, at ek kunna þá hvárki (at) ráða fyrir orði né eiði, ok betra þótti mér þá at vera í leikum með ǫðrum ungum sveinum, en sitja ímilli hǫfðingja; eigi keptumsk ek til konungdómsins, ok lítit yndi hefi ek haft í konungdóminum. Nú hefi ek átta vetr ok tuttugu, ok á þeima átta, er nú hafa næstir verit, hefir ríki mitt orðit bæði minn skaði ok svá þar með allra landsmanna; en allsvaldandi guð launi mínum vinum ok hǫfðingjum, ok þar með allri alþýðu ástsamliga fylgð, er þeir hafa mér veitt í mǫrgum þrautum. En ekki þarf ek mǫrg eggjanarorð til at leggja við yðr; allir megu sjá mikla nauðsyn til þess, at hverr dugi sem mannligast; nú eru ok yfrin efni til, því at ekki skortir oss lið, ok sé guð þess lofaðr, því at hvar sem vér hǫfum við land komit, þá hefir liðit til vár komit; en Sverrir hefir nú dreift liði sínu hingat ok þingat, ok hefir nú fátt eitt eptir, eru nú hér lukðir ok innibyrgðir fyrir oss í firðinum, sem sauðir í kví; láti guð ok svá lúka þessum fundi, at vér megim síðan hafa frið ok frelsi fyrir várum óvinum, hvárt er vér erum þá með lífi eða andaðir."

Þá varð mikill rómr at máli hans, ok mæltu allir: "mæl þú allra konunga heilastr, ok láti guð þik steypa þínum óvinum."

Þá mælti Ormr konungsbróðir: "þat væri mitt ráð, herra, at vér legðim at hinum smærrum skipunum fyrst, ok mun þar verða lítil viðrtaka; en hit mikla skipit ætla ek oss verða torunnit, meðan þeir hafa gnógan bæði liðs kost ok skipa af ǫðrum skipunum at fulltingja sér."

Konungr svarar: "mér þykkir sem ǫll skipin sé unnin, ef hit mikla skipit er unnit."

Var nú svá gert sem konungr mælti, váru þá samantengð þau fjǫgur skip er stœrst váru; fór konungsskipit næst suðrlandinu.

Ásbjǫrn Jónsson lagði fram skipi sínu hjá Orms skipi, ok lét þar við tengja.

Þá mælti Ásbjǫrn: "nú er sá dagr kominn, er vér hǫfum allir langat til, at Sverrir ok þeir Birkibeinar eru hér nú fyrir oss reknir sem sauðir í kví, ok er nú lokit slœgðum hans ok brǫgðum; því at nú mun sá bregðask honum ok þeim Birkibeinum, er hann hefir ǫll ráð af tekit, en þat er sá fjandinn er hann trúir á, ok er hann svá vanr við sína vini, at veita þeim framgang um hríð, en bregðask þeim á endadǫgum lífs þeirra. Sverrir er nú ráðlaus; hann sendi frá sér Svína-Petr til Bjǫrgynjar suðr, ok hǫfðu þeir þangat skapnaðar ørindi. Þeir eru ok sendir inn í Sogn, er verstir eru af þeim, fjandalimirnir, gestirnir, ok einn sá er flest illt hefir gert, Úlfr þorpara-sonrinn. Sverrir hefir nú enn aukit sínar illgerðir ok herskap, er hann hefir eytt með eldi kristit land, ok þat eina illt hefir hann áðr ógert, svá sem nú skal hann þess sárliga gjalda. Sœkjum nú at þeim Birkibeinum, tveir eða þrír at einum, ef þat þykkir léttara; hǫggum stórt þat er at oss horfir, hirðum eigi hvar ákemr, því at óvant er at brytja mat fyrir hunda eða hrafna."

Mikill rómr varð at máli hans, ok sǫgðu allir at þat væri vel mælt. Eptir þetta tengðu þeir saman skipin, fjǫgur eða fimm sér, var róit á útborða hinum yztum, ok rendu ǫll saman inn eptir firðinum jafnfram, ok fóru nær suðrlandinu.

Magnús konungr hafði hálfskiptan kyrtil af skarlati, (er var) hálfr hvítr ok hálfr rauðr; við sama lit ok klæði hafði kyrtil Magnús mangi, son Eiríks stagbrells; konungr hafði þat sverð, er Fiskhryggr hét, ok var kallat allra sverða bezt.