Bókastaðir

Sverrir konungr ok Birkibeinar lágu uppi í ásinum, ok vissu ǫll tíðindi í bœinn. En laugardags morguninn vildu liðsmenn ráða í bœinn, en konungr vildi enn at þeir biði þar til, er flestir væri í baðstofum; en liðsmenn réðu, ok váru heldr veiðibráðir, ok réðu heldr snemma dags í bœinn, ok var á mikit regn. Þat varð engi varr við fyrr en þeir komu í bœinn, varð þar engi viðrtaka; drápu þeir þar mjǫk mart manna. Þar fell Einarr, skipstjórnarmaðr Magnúss konungs, sumir komusk undan á bátum ok reru út til Hólms; þá fóru ok utan mjǫk margir bátar frá Hólmi, ok ætluðu inn til bœjarins, áðr en þeir sá, hvar Birkibeinar fóru utan at borg. Magnús konungr fór íbrot með lið sitt, þegar er hann sá fǫr Birkibeina, ok út eptir firði, ok svá alla leið sína suðr til Bjǫrgynjar.

Þat var mál manna, at nú þótti mjǫk sýna, hversu Magnús konungr ok hans menn váru þá ófúsir til at ganga í fylkta orrostu ímóti Sverri konungi ok hans liði, er þeir flýðu orrostulaust or bœnum, þegar er þeim kom njósn um ferð Birkibeina; ok hafði Magnús konungr þá átta hundruð manna, en Sverrir konungr hafði þá eigi meirr en hálft fjórða hundrað manna; ok enn þat annat, at þá var tréborginni svá vel haldit, ok díkinu fyrir utan, at betra var at verja með hálfu minna lið, en til at sœkja. Í þenna tíma hafði Magnús konungr einn allan skipastólinn, ok hafði hann því allt liðit ok landit fyrir sunnan Þrándheimsmynni, at skǫttum ok at skyldum, nema þat eina er Birkibeinar skutusk suðr á Mœri með skútur; ok fóru hvárirtveggju óspakliga, þegar er eigi váru hǫfðingjar nær. Birkibeinar hǫfðu jafnan sveitir sínar í Vík austr, eða um Upplǫnd, því at þar var þeim vænst til féfanga. Heklungar veittu þeim jafnan árásir, ok hvárir ǫðrum, ok hǫfðu ýmsir betr; væri þar ok mart frá at segja, en þó munum vér þá atburði mest flytja með frásǫgn, er oss þykkja merkiligstir, ok sjálfir konungar hafa verit viðstaddir.

Sverrir konungr lét um várit eptir setja krakana, svá at allt var krakat hit ytra með sjónum, inn um Gildaskála, ok upp um Eyrarnar þvers til árinnar, ok með ánni upp allt at bryggjum; valslǫnga var ok sett út á Brǫttueyri; kastali var ok gerr uppi við brú.

Magnús konungr bjósk um sumarit eptir or Bjǫrgyn, ok drósk honum þá enn mikill herr sunnan or landi; váru þá með honum flestir allir lendir menn hans, ok eru nú albúnir; fara síðan norðr til Þrándheims; lagði hann herinum inn um Hólm, ok lá þar nǫkkurar nætr; Sverrir konungr sat í bœnum. Þá fór Magnús konungr inn í Þrándheim, ok tók þar leiðangra, ok fór svá til bœjarins út. Hann lá hina fyrstu nótt við Depil fyrir innan Hlaðhamra; en um morguninn eptir var svá mikill sjálægr mjǫrkvi, at ekki mátti sjá meirr en stafna á milli á skipunum; reri þá Magnús konungr í logni inn til Hólms. Ok er Sverrir konungr heyrði róðr þeirra, en sá ekki, þá hugði hann at þeir myndu atleggja, ok lét ǫllu liðinu blása ímót út á Eyrar; en þeir Magnús konungr váru þá út við Hólm um nóttina. Ok um morguninn lǫgðu þeir inn at Íluvǫllum, ok gengu þar upp með mestan hluta hersins, ok gengu nær innborginni. Birkibeinar sóttu ímóti þeim út til borgar, ok skutusk þeir á um hríð.

Magnús konungr ok hans menn hugðu, at þeir skyldu banna Birkibeinum allar flutningar til bœjarins bæði á landi ok á sjá; þá brendu þeir brúna á Níð. Sverrir konungr sótti út til borgar með sínu liði, ok létu þar gera tjaldbúðir. Hann lét taka tvær stofur í bœnum, ok lét flytja út þannig, ok setja þar við borgina; sátu nú svá hvárirtveggju um hríð. Magnúss konungs menn váru flestir á skipum um nætr, en skiptu sveitum til at vaka við borg um nætr, ok hǫfðu þar jafnan fjǫlmennt; þeir hǫfðu stóra elda um nætrnar út á vǫllunum. Þat sá Birkibeinar, at þangat var ljóst at sjá til eldanna; en þá var myrk nótt, svá at skamt mátti sjá frá eldinum.

Ok á einni nótt vápnuðusk Birkibeinar, ok gengu út or borginni, veittu síðan Heklungum árás, fundu þeir ok eigi fyrr en ǫrvar hvinu hjá þeim ǫllu megin; eigi var ok langt at bíða, áðr en spjótum var skotit. Því næst neyttu Birkibeinar hǫggvápna sinna, ok drápu um nóttina mikit lið; en allt sneri á flótta, þat er undan komsk. En þeir er á skipunum váru, heyrðu lúðraganga ok heróp uppá vǫlluna; þá reru þeir at landi ok settu upp merki sín, gengu síðan upp, ok vilja duga sínum mǫnnum; en fyrir því at myrkt var á, finna þeir eigi fyrr, en flóttamennirnir hlaupa uppá þá; fellu þá margir, at með hlaupi hefði undan komizk, ef ekki hefði þeirra félagar sjálfir stǫðvat þá; ok því næst mættu þeir kesjulǫgum ok sverðshǫggum Birkibeina; Heklungar fellu þar margir, varð nú ok engi viðrtaka; flýðu þeir þá harðast til skipanna, er áðr hǫfðu mest eggjat uppgǫngunnar; ok fell þar mart manna, en sumt hljóp á kaf; margir náðu ok skipunum.

Sverrir konungr fór aptr til landtjalda sinna inn um borgina, ok hans lið; hǫfðu nú fengit mikit hlutskipti í vápnum ok klæðum, gulli ok silfri. En er lýsti um morguninn, þá sá Birkibeinar út á vǫlluna, at Heklungar lágu þar þykkt.

Þeir Magnús konungr reru út til Hólms, ok fám nóttum síðarr fóru þeir íbrot or Þrándheimi, ok svá suðr til Bjǫrgynjar; var þeim þetta mikil skaðaferð; ok þar sat konungr um vetrinn eptir í bœnum, en Sverrir konungr sat við sínum mǫnnum í kaupangi.

Þann sama vetr lætr Sverrir konungr efna til borgargerðar út á Steinbjǫrgum; váru konungs herbergi búin í ǫndverða langafǫstu. Fór konungr þá út þangat í borgina, ok var þar jafnan um várit, með sumu liðinu, en sumt liðit var í bœnum. Ok þann vetr lét hann reisa skip í Þrándheimi; var þat miklu meira en þau skip ǫnnur, er þá váru í landi. Þat var þrjú rúm ok þrír tigir, ok mikit í sér; þetta skip var kallat Maríusúð.

Þat var á ǫndverðum vetri, er Sverrir konungr lét blása til þings einhvern dag bæði sínu liði ok bœjarmǫnnum. Þá talaði Sverrir konungr, ok sagði: "svá mikit vandræði hǫfum vér haft um hríð hvárirtveggju, mínir menn ok bœjarmenn, ok slíkt sama bœndr í heraðinu, at hér er nú sultr ok seyra, sem ván er at, þar sem svá mikill herr hefir fœðzk í einum firði tvá vetr, síðan er vér mistum skipa várra, er oss hefir ǫll þyngð af staðit; ok veit ek eigi mǫrg þau skip hér innan fjarðar, er herfær sé; ok er þat satt at segja, ef ek vissa ván þess, at vér Birkibeinar myndim hér fá skip, svá at mér þœtti oss traust at vera, at vér Heklungar myndim enn ýmsir atróask. En nú með því at mínum mǫnnum leiðisk beltadráttr þessi, þá sé ek engan útveginn annan, en snúask til Upplanda, ok þaðan austr á Vermaland, eða allt á Gautland." Lauk konungr svá sínu máli, at allir hans menn skyldu búask til þeirrar ferðar. En eptir í vikunni váru járnaðir tuttugu hestar; var þar búizk æ til þeirrar ferðar hvern dag frá ǫðrum.

Þetta spurðisk af kaupmǫnnum, þeim er norðan komu til Bjǫrgynjar. Í Bjǫrgyn var þá mikit fjǫlmenni saman komit, Magnús konungr ok hans lendir menn, ok hǫfðingjar nær allir; hǫfðu þeir ok þar ǫll hin stœrstu skip sín, ok ætluðu at fara norðr at Sverri konungi; en fyrir því dvalðisk sú ferð, at þeir spurðu þat til Sverris konungs, at hann var búinn braut or Þrándheimi. Fóru þá menn Magnúss konungs í sýslur sínar, ok raufsk þá allr þessi samnaðr.

En Sverrir konungr dvalðisk í kaupangi fram um jól; ok eptir jólin lét Sverrir konungr búa skútur nǫkkurar; fór síðan skyndiliga, ok ætlaði at koma á óvart Magnúsi konungi suðr til Bjǫrgynjar. Ok er hann kom suðr á Mœri, tók þá andviðri, ok lágu þar um hríð. En þá er Sverrir konungr þóttisk vita, at njósn myndi fyrir komin til bœjarins hit ytra um eiðit, hvarf hann nú aptr norðr til Þrándheims, ok dvalðisk þar um vetrinn, ok um várit eptir.

Þorgils hét sýslumaðr Sverris konungs; hann hafði sýslu norðr á Hálogalandi í nyrðstu þinghá; hann hafði ok finnferð, ok fór um vetrinn á fjall at finnkaupum ok at skatti.

Þá bygði í Bjarkey Viðkunnr Erlingsson; hann var allra manna fríðastr sýnum, er þá váru á Hálogalandi; hann var þá átján vetra gamall, ok hafði þá nýtekit við sinni fǫðurleifð.

Magnús konungr sendir Viðkunni orð, at hann skyldi koma til hans, ok taka af sér lends manns rétt, sem burðir hans váru til. Þat var ok margra manna mál, at fleiri hlutir mundu vera í orðsendingu þeirri við Viðkunn, ok myndi þat vera einkamál milli þeirra. Viðkunnr átti tvær systr, ok váru báðar fríðar, ok þóttu þeir kostir ágætir; þá var ok ógipt Ragnhildr, systir Magnúss konungs.

Viðkunnr fór um vetrinn inn í fjǫrðu, ok njósnaði um ferðir Birkibeina. Í þenna tíma var Þorgils kominn af fjalli, ok hafði fengit allmikit fé; þá sat Viðkunnr fyrir honum inní Ægisfirði, ok drap þar Þorgils ok tólf menn með honum; tók allt féit ok hafði með sér til Bjarkeyjar.

Um várit eptir bjósk Viðkunnr norðan; hann hafði skip þat er Gullbringan hét, var þat tvítogsessa, ok mikit í sér; þetta var hit bezta skip; þat hafði átt Eysteinn erkibiskup. Þetta skip var allvel skipat bæði með liði ok vápnum; vistabyrðing hafði hann annat skip. Þar váru með honum systr hans báðar, ok Jón drumbi móðurbróðir hans. Þeir Viðkunnr fóru djarfliga, ok uggðu ekki at sér, hǫfðu skjǫldu sína alla við stafna, en brynjur váru í kistum undir þiljum niðri.

Sverrir konungr spurði þat, hvat Viðkunnr hafðisk at, ok gerði móti honum Bárð Guthormsson ok Ívar selka með sjau skútum. En er þeir komu norðr í Ǫngli, þá sá þeir skip Viðkunns, at hann sigldi þá norðan um Ófóta; þat var uppstigningardag snemma um morguninn, at Birkibeinar reru inn undir Steigarberg, ok biðu þar. Þeir Viðkunnr sá þá eigi fyrr en þeir komu at þeim, ok skipin rendu (náliga) saman; hleyptu þeir þá ofan seglinu, en Birkibeinar lǫgðu at á bæði borð, ok veittu harða atsókn; en menn Viðkunns hǫfðu ekki at verjask með nema hǫggvápn ein, ok sneri brátt mannfallinu á þá. Þeir Viðkunnr vildu skjóta bátinum ok flytja af konurnar, ok varð þat ekki, því at skjótt réð um. Birkibeinar hǫfðu sigr, en Viðkunnr fell þar ok náliga allt lið hans. Tóku Birkibeinar Gullbringuna ok allt þat er á var, ok hǫfðu suðr til Þrándheims ok fœrðu Sverri konungi; hann lofaði mjǫk þeirra ferð.