Bókastaðir

En Ormr konungsbróðir kom austr til Víkr með liði miklu. Síðan fór hann til Túnbergs, ok lágu þar jafnan á skipum; fóru stundum austr yfir Foldina, stundum norðr á Agðir eða um Vestfold, hendu (þá) hvárir menn fyrir ǫðrum, svá sem viðkomusk; en ekki fóru Heklungar til Oslúar, ok ekki mátti konungr at þeim fara, fyrir því at hann hafði engi skip.

Sverrir konungr fór or Oslú eptir kyndilmessu; byrjaði (hann) þá ferð sína norðr til Þrándheims. Þat varð til tíðinda, þá er hann fór um Haðaland, at þeir riðu yfir Rǫnd at ísi; ísinn brast í sundr, ok týndusk þar sjau menn ok allir ágætir, Jón skutilsveinn ok Hallvarðr leppr Sunnefuson, ok Ǫgmundr Hallsteinsson, bróðir Loðins; ok varð hvárki borgit mǫnnum né hestum.

Magnús konungr bjósk eptir jólin at fara norðr til Þrándheims, ok fór hann or bœnum eptir kyndilmessu; hann hafði hirð sína ok vildarlið, var skorat á skipin átta hundruð manna; hann fór nú skyndiliga, ok lágu þó sumstaðar í hǫfnum veðrfastir mjǫk lǫngum, en þó komu þeir til Þrándheims mjǫk á óvart, ok svá inn til bœjarins; þat var laugardaginn í annarri viku langafǫstu. Þeir skipuðu svá atróðrinum, at nǫkkur skipin lǫgðu at út við borg, sum at Eyrum, en sumum reru þeir upp í ána, ok ljópu upp í bœinn; en skútur tvær lǫgðu at yfir við Bakka, hlupu þeir þar upp um Erlendshaug, ok stefndu til brúar, ok fóru nú skyndiliga.

Nú verðum vér at segja nǫkkut frá Birkibeinum; þeir váru þá margir í bœnum ok í baðstofum, en allir óbúnir við þessum mikla ófriði. Bárðr Guthormsson varð fyrst varr við; tók hann þegar upp um brú, ok allir hans menn. Óttarr knerra ok Helgi Þorfinnsson áttu skútu fyrir bryggjum í konungsgarði, ok hljópu þeir þangat til.

Eyjólfr Aflason hafði gengit til baðs á Grjóti, ok var hann afklæddr; hann heyrði barn eitt mæla: "hér fara Heklungar." Eyjólfr tók klæðin í fang sér ok gekk upp or garðshliðinu hjá Krosskirkju; fóru þá Heklungar margir utan um stræti; síðan hljóp hann um Kristskirkjugarð, kom þar þá í mót honum sveit, er upp hafði gengit; sneri hann þá ofan á bryggjur, ok komusk á skútu er þar lá, ok þeir fleiri saman. Eptir þat brugðu þeir sverðum, sumir buklarum, ok því hverr er í hendi hafði; létu síðan frá landi, ok svipuðu yfir ána, ok er þeir skyldu lenda fyrir norðan Skellungarhellu, ok fyrir ofan Erlendshaug, þá vissu þeir eigi hverju sætti, er skipit gekk eigi fram, ætluðu sumir at kominn væri á þá herfjǫturr, ok þeir myndu allir feigir, en hitt var raunar, at akkeri hekk fyrir borði, ok hǫfðu þeir eigi gáð at draga uppí skipit, helt þeim þat, þá er gryntisk yfir at landinu; hjǫggu þegar strenginn, er þeir vissu þetta, sveif þeim þá skjótt at landi, ok hljópu síðan á land (upp). Þeir fóru báðir samt, Óttarr ok Eyjólfr; snjór var fallinn mikill. Nú hljópu Heklungar upp, þeir er við Bakka hǫfðu lent, ok mættu þeim við gatnamótit fyrir ofan Erlendshaug, ok hljópu þá hvárir sem máttu; váru þrír af Heklungum fóthvatastir. Þeir Eyjólfr ok Óttarr fóru báðir samt, ok réðu Heklungar eigi á þá; komusk Birkibeinar á gǫtuna fyrir þá, ok til sinna manna, ok váru þá fimmtán saman í dal nǫkkurum fyrir neðan Berg. Óttarr kvaðsk vilja viðtaka, en Eyjólfr latti: "þeim mun safnask lið," segir hann, "en oss munu engir menn viðfásk."

Eptir þetta heldu Birkibeinar undan, ok upp í Kleppabú, ok svá upp yfir Níð ok í Gaulardal, drósk þeim þá lið, komu þá allir samt, þeir er undan hǫfðu flýit. Fóru þá upp um Sóknadal, ok upp yfir Dalsskóg, stefndu svá til fjalls; ok er þeir komu í Harðkinn, kom þar Sverrir konungr ímóti þeim austan or Vík.

En er konungr fann sína menn, sǫgðu þeir honum sínar farar eigi góðar; hǫfðu látit marga félaga sína. Birkibeinar þeir, er konungi hǫfðu fylgt austan, létu heldr háðuliga yfir þeirra fǫr. En um daginn eptir er þeir fóru ofan til Uppdals, þá hǫfðu þeir allir reiðskjóta, er konungi hǫfðu austan fylgt, ok vildi engi þeirra miðla sinn hest við hina, er norðan váru komnir; ok gekk Bárðr Guthormsson ok allir hans félagar; þar var þá við honum Bjarni Kálfsson skáld; hann kvað vísu:

Síðan fór Sverrir konungr ofan til Orkadals; ok þar á þeim bœ, er Grjótar hét, váru sýslumenn Magnúss konungs, hét annarr Sigurðr, en annarr Hákon; tóku Birkibeinar hús á þeim, ok drápu þá báða ok alla þeirra sveitunga. Einn maðr komsk undan út um skjaldþili, sá hét Óttarr gási, ok dró hann (undan) út or garðinum; þeir hleyptu fimm hestum eptir honum, ok kom einn þeirra næst ok fylgði lengst, ok var þar Sverrir konungr; en Óttarr dró undan í kjarrskóga nǫkkura, ok stefndi þá ofan til Orknaróss, fór þar yfir á báti, ok svá inn til Steins, ok þaðan inn í Gaulardal, ok fór hann jafnan sem allra mest mátti hann.

Nú er at segja frá Magnúsi konungi ok hans mǫnnum, at þeir sveimuðu um bœinn, ok drápu mart af Birkibeinum, en engi þurfti þar grið at nefna; dvalðisk konungr í bœnum um helgina, ok sendi orð út í Orkadal, at hann mundi þar koma miðvikudaginn eptir, ok eiga þing við Orkdœli; hann sendi orð upp í Gaulardal, at Gauldœlir skyldu koma til bœjarins frjádaginn, ok vildi konungr þá hafa þing í bœnum.

Magnús konungr fór út til Orkadals með ǫllu liði sínu; gekk þar upp til þings; bœndr váru komnir, þeir er stefnt var.

Konungr stóð upp ok talaði: "langt man yðr Þrœndum þykkja á at minnask þat, er vér áttum næst samþinga; hafa nú liðit mjǫk svá þrjá vetr, at þér hafit, engar skyldir mér gervar; nú vil ek at þér greiðit ok gjaldit leiðangr allan almenning, þann er þér áttut at gera á þeima tólf mánuðum ok þar með tvenna aðra, er þér skyldut gǫrt hafa á tveim hinum fyrrum missarum; látit þá ok fylgja gjald fyri róðr ok reiði, ok allar útvinnur, þær er konungr á at hafa, ok þar með landsskyldir ok sakeyri, þann er þér hafit áðr greitt ok goldit fjandmǫnnum várum, ok hafi þér fyrir þat guðs reiði ok svá mína." Þaðan af talaði hann hart, ok varð svá reiðr, at hann bannaðisk um, ok hugðu bœndr þat um hríð, at hann myndi vilja ganga at þeim ok drepa þá.

Hrói hét maðr á Kjarrastǫðum, hann svarar konungi nǫkkurum orðum, ok beiddi búondum friðar ok griða ok nǫkkurra fresta um gjaldit. Konungr lagði þeim hálfsmánaðar stefnu, at allt gjaldit skyldi þá koma inn til bœjarins, en hét bœndum griðum, ef þetta gjald greiddisk; var þá dœmðr konungi leiðangr. Þá fóru þeir sýslumenn, er fyrr váru nefndir, Sigurðr ok Hákon, uppá Grjótar, en konungr fór um kveldit inn til bœjarins.

Frjádaginn, er lokit var formessum í bœnum, komu engir bœndr til þings. Þá sá þeir fara nǫkkura menn utan um Steinbjǫrg með viðarhlǫss nǫkkur. Magnús konungr var at herbergi í garði Eiríks Árnasonar; ok í því bili kom til bœjarins Óttarr gási, er fyrr var nefndr, ok þá er hann kom í bœinn, stefndi hann í garðinn Eiríks, en hirðmenn nǫkkurir váru í garðinum; ok þá er þeir sá, at maðr fór ákafliga, spurðu þeir, ef hann vissi nǫkkut til Birkibeina.

Hann svarar: "ekki segi ek yðr til þess; hvar er konungr yðarr?"

Þeir svara: "uppi í Kristskirkju á stefnu;" Sá maðr stefnir þegar or garðinum ok til konungs.

Litlu síðarr kom konungr í garðinn, ok hljóp ákafliga, ok bað menn taka vápn sín, ok út á skip sem skjótast: "hér fara Birkibeinar at oss." Því næst kvað lúðr við; tók þá hverr maðr vápn sín ok klæði mjǫk af skyndingu, hljópu þegar á skip, ok lǫgðu út til Hólms.

Ok er áleið daginn, komu ekki Birkibeinar ok eigi Gauldœlir til þings; þótti þetta undarligt, ef Birkibeinar væri eigi í nánd; en þat þótti þá líkligra, at þessi njósnarmaðr myndi logit hafa; en hann helt sinni sǫgn jafnri, ok var á konungs skipi.

Margir báðu konung orlofs at fara inn til bœjarins, er eptir kǫlluðusk átt hafa klæði eða vápn eða silfr; sumir vildu sœkja sér drykk, sumir áttu konur í bœnum. Magnús konungr latti þá alla at fara til bœjarins, en lofaði fám; en margir fóru eigi at síðr.