Bókastaðir

Sverrir konungr lét draga skútur út yfir Eyrar á sæinn, ok hljópu þar á menn, ok lǫgðu út at þeim Heklungum, ok komu svá nær, at hvárirtveggju skutu spjótum; Heklungar reru undan. Í þessari hríð fellu menn af hvárumtveggjum, ok mjǫk mart varð sárt; Karl kjǫtlær fekk þar banasár. Magnús konungr reri nú með skúturnar út til Hólms til liðs síns; en fám nóttum síðarr fór Magnús konungr út or Þrándheimi, ok aptr suðr til Bjǫrgynjar; varð engi orrosta þat sinni; dvaldisk Magnús konungr þann vetr í Bjǫrgyn.

Magnús konungr hafði þat sumar tekit leiðangra ok allar tekjur fyrir sunnan Stað, ok allt norðr til Þrándheimsmynnis; en Sverrir konungr hafði þá ekki annat sínu liði til vetrvistar, en þat er þeir fengu or Þrándheimi. Sverrir konungr spurði nú, at Magnús konungr var kominn suðr um Stað með allt lið sitt, ok váru þá með honum flestir allir hans lendir menn, þá gerði Sverrir konungr þat ráð at byrja ferð sína hit efra til Upplanda, ok setti eptir í Þrándheimi Eirík, bróður sinn, ok þann mann annan er Kolr hét, ok var Ísaksson í Fólskn, ok mjǫk mart annat lið með þeim, at gæta skipanna; váru þar ok margir aðrir sveitarhǫfðingjar. Sverrir konungr fór alla leið sína til Upplanda, ok gerði fyrir sér í bygðina menn sína at gildra til veiða, ef í hendr bæri af Heklungum eða fé þeirra. Þá drápu þeir Ǫzur, son Jóns vagadraumbs, ok Eyvind dýra, ok mart manna annarra. Síðan fór Sverrir konungr ofan til Oslúar, ok setti menn sína í sýslur allt um Víkina; en Heklungar flýðu undan, sumir austr, en sumir norðr til Magnúss konungs, ok sǫgðu honum um ferðir Sverris konungs.

Magnús konungr skipaði liði sínu, ok sendi mestan hlut austr til Víkr ímóti Sverri konungi, var fyrir því liði Ormr konungsbróðir. Magnús konungr fór með sjau langskip, ok skútu hit átta, ok vendi norðr með landi, ok kom til Þrándheims litlu fyrir Marteinsmessudag.

En Eiríkr konungsson ok Kolr Ísaksson hǫfðu fengit nǫkkurn afspring um ferð Magnúss konungs; létu þeir vaka um nætr út í gildaskála. Þeir urðu eigi til viss varir um ferðir Magnúss konungs, fyrr en þeir sá at skipin sigldu utan fyrir Digrmúla; var þá þegar blásit ǫllu liðinu ímót, ok settar fylkingar; ǫnnur út á Eyrum, en ǫnnur uppi við Skipakrók; var þar fyrir Eiríkr konungsson; hinni þriðju stýrði Kolr Ísaksson, ok var þar sumt bœjarfólk með honum; en mestr hlutr bœjarmanna hafði fylkt á bryggjunum.

Magnús konungr lǫgðu segl sín, er þeir komu inn um Hólmi, ok létu skipin renna at viðum at Eyrum; þetta var laugardag í vikunni. Ok er þeir Magnús konungr komu mjǫk utan at krossi; þá lǫgðu þeir ǫll saman skipin; lágu þar langa hríð dags, því at Magnús konungr hafði þá ráðagerð við sína menn. En þeir, er á Eyrum váru, óðu út ámót margir, ok kǫstuðu grjóti, en sumir skutu, ok eggjuðu þá til uppgǫngu; þar komu engi svǫr ímóti af Magnúss konungs mǫnnum, fyrir þá sǫk at hǫfðingjar váru á tali ok gerðu ráð sín.

Hagbarðr muntari gekk þá at brúðkaupi sínu í bœnum; hann kallaði á Magnús konung; kvaðsk vilja bjóða honum til brúðkaups síns, ok ǫllu liði hans með honum; var þetta gert við spott.

Ok um nónskeið leystu þeir Magnús konungr flota sinn, greiddu síðan róðr sinn, ok róa fjórum skipum, þau er stœrst váru, til árinnar, en ǫnnur fjǫgur (lǫgðu) at Eyrum. Konungr sjálfr reri inn í ána, ok lagði at, þar er fyrir var merki Eiríks konungssonar; varð þar hǫrð viðrtaka ok skǫmm; lǫgðu þeir Magnús konungr síbyrt við sandinn, ok skutu upp bryggjum undir fœtr Birkibeinum; létu ok ganga utan af skipunum bæði grjót ok skot, svá at Birkibeinar hopuðu undan. Eptir þat réðu Heklungar þegar til uppgǫngu, en Birkibeinar tóku við þeim, ok fellu þá menn af hvárumtveggjum, ok varð mart sárt: þá leiddisk bœjarmǫnnum ok leiðangrsmǫnnum at standa þar lengr, ok drifu þeir uppí bœinn. En er Birkibeinar sá at þynntisk þeirra fylking, ok þat at Heklungar sóttu at fast, þá snerusk þeir undan ok flýðu; en Heklungar fylgðu þeim fullvel, ok fell þá mart manna af Birkibeinum. En þeir er útlǫgðu at Eyrum, hljópu þegar fyrir borð, svá at sjárinn tók undir hendr þeim, gengu síðan upp, ok Birkibeinar at móti þeim; tóksk þar þegar harðr bardagi.

Þá mælti maðr til Kols: "upp ætla ek nú Heklunga komna í ánni."

Kolr svarar: "þat man oss þá ráð vera at flýja."

Þá svarar maðr honum: "mun nú eigi Birkibeinum um seinat, at flýja?"

Kolr snaraðisk ímót honum, ok mælti: "þar eru þeir nú komnir djǫflarnir," ok hjó til hans, ok hvárr til annars.

Ok er Eiríkr konungsson flýði ok hans lið, þá snerusk Heklungar sumir út á Eyrar, ok váru komnir at Kol ok hans mǫnnum, gáfu þeim þá óhagliga baksléttu; fell þar Kolr ok margir hans sveitungar, en allt liðit flýði, þat er eptir var ok því kom við. Eiríkr konungsson flýði út um borg, ok svá út til Gaulardals. Með honum flýði ok mart liðit, en sumt flýði upp um brú; margir hljópu í kirkjur inn, ok váru þeir flestir drepnir, fyrir því at þá helt engi kirkja mǫnnum; þá var þat gert, er aldri varð fyrr, at menn váru drepnir ok dregnir or Kristskirkju.

Eyvindr skrápi hét maðr, hann var forn Birkibeinn ok hinn mesti hermaðr, mikill maðr ok sterkr; hann tóku þeir or kórnum í Kristskirkju ok drógu hann út, lǫgðu hann á kjálka ok drógu út á Eyrar, ok drápu þar.

Guðlaug vala tóku þeir í kirkju, ok hǫfðu með hǫndum langa hríð, ok píndu til sagna, at hann segði þeim, hvar Sverrir konungr hefði varðveitt lausafé sitt, eða hvar vera myndi Lávarðr, son hans, er áðr hafði Guðlaugr fóstraðan. Hann sagði til hvárskis; var honum þat vel borit síðan. Magnús konungr lét drepa Guðlaug, ok náliga fengu engir grið af Birkibeinum, þeir er kostr var at drepa.

Magnús konungr hafði (þar) Ólafssúðina, ok allan skipastól Sverris konungs, þrjá tigu langskipa ok þrjú skip; lét framsetja ǫll þau ok búa, er þeir máttu meðkomask, en brenna ǫll ǫnnur.

Magnús konungr bjósk nú or bœnum skyndiliga, þvíat hann spurði at Eiríkr konungsson hafði mikinn búandasamnað uppi í Gaulardal; ok þá er þeir fóru út eptir firðinum, gerði hann til menn sína at hǫgga upp bú fyrir Hafla á Ástum, ok fyrir Tosta á Ystum, þriðja fyrir Helga á Ryðási; þeir tóku ok upp bú fyrir Eiríki ok Árna Efju, ok fóru allt óspakliga, hvar sem þeir komu við, meðan þeir váru í Þrándheimi.

Torfi son Jóns Kutizu lá eptir einskipa í Orknarósi. Þann sama dag kom Bárðr Guthormsson með þrjá tigu manna or Hefni sunnan, ok á hlíðina fyrir ofan Tungu; þá sá hann hvar langskip lá, ok þóttisk vita at vera mundu Heklungar, ok treystisk eigi til at ráða; váru þar um nóttina, ok gerði mǫnnum heldr kallt. Síðan sendi hann þrjá menn til bœjarins á Gelmini til Ceciliam konungsdóttur, ok spurðu tíðinda; hon sagði þeim mart á laun, ok þat at menn Magnúss konungs váru þar.

Menn Bárðar vildu tilráða: "ok liggjum eigi hér," segja þeir; Bárðr vildi eigi tilráða, ok hann réð.

Um daginn eptir fóru Heklungar í brott, ok komu eptir Magnúsi konungi. Bárðr fór inn til kaupangs, ok dvalðisk þar um hríð; setti þar sveit sína; ok sóttu þar til lags við hann sveitarhǫfðingjar Birkibeina, Helgi Þorfinnsson ok Óttarr knerra, ok Eyjólfr Haflason; en Eiríkr konungsson fór austr til Víkr eptir Sverri konungi, ok sagði honum sína ferð eigi góða.

Magnús konungr fór þá suðr til Bjǫrgynjar. Þá var með Magnúsi konungi Hallr Snorrason skáld; hann orti þá vísur þessar:

Magnús konungr lét búa til jólaveizlu sér í Bjǫrgyn; hann veitti hirðmǫnnum sínum í hirðstofu hinni miklu, en gestum í Sunnefustofu. Gestum líkaði illa, er hirðmenn drukku mjǫð, en þeir munngát.

Ok hit fimta kveld jólanna, er gestir váru (mjǫk) druknir, hljópu þeir til vápna, ok gengu at konungsstofunni ok vildu upphǫgga; ok er konungr varð varr við, þá hljóp hann skyndiliga til duranna, ok vildi stǫðva þá; en Bárðr skjǫldr, þræll hans, hljóp fyrir hann út í forstofuna, ok var þegar drepinn. Eptir þat sneri konungr inn aptr; ráku hirðmenn aptr hurðina, en gestir brutu upp. Síðan hljópu þeir fyrir stofudyrnar, er fylgð hǫfðu haldit um daginn áðr, því at þeir einir hǫfðu vápn inni, sumir tóku ofan ofngrjót, ok bǫrðu út í forstofuna. Ok er bœjarmenn urðu varir við ok húskarlar Magnúss konungs ok lendra manna húskarlar, vápnuðu (þeir) sik, (ok) gengu til hirðstofunnar, ok stukku þá gestirnir íbrott frá, ok urðu þar margir menn sárir.

Ok eptir um morguninn lét Magnús konungr taka gestina, þá er fyrir hǫfðu ráðit; suma lét hann fóthǫgga, en suma handhǫgga, ok fáir váru drepnir.

Þá er Eiríkr konungsson kom austr til Sverris konungs, bað hann ok hans félagar konung fara norðr til Þrándheims sem skyndiligast, ok sagði at þrœndr hǫfðu til þess orð send, ok þess beðit, at hann væri þeirra forstjóri, sem hann hafði heitit þeim fyrr, þvíat Magnús konungr hafði þess heitazk, þá er hann fór or Þrándheimi, at koma svá í annat sinn, at hann hefði meira tóm til, at gjalda þrœndum þau svik ok vélræði, er þeir hǫfðu gert við hann ok Erling jarl fǫður hans. Sverrir konungr sagði svá, at hann myndi ekki fara at um þær sagnir er Eiríkr flutti, ok talði þá hafa litla vitru sýnda í sínum ráðum; veitti þeim nú harðar átǫlur, svá sem til var gert; lauk konungr svá sínu máli, at fyrir því er þá var tilefnat jólaveizlu með starfi ok kostnaði, þá lézk hann ekki myndu þaðan lyptask fyrr en á bak jólum; ok svá gerði hann.