Bókastaðir

Síðan fór Sverrir konungr upp á Valdres, ok tók þar veizlur at búm sínum, ok þaðan í Guðbrandsdali, ok var honum þar búin hálfsmánaðar veizla at búi konungs á Steig, ok ǫllu liði hans. Heðan ífrá var enn eigi um kyrt at sitja: bœndr tólf váru þeir á Heiðmǫrk, er saman sǫmnuðusk at því, at hverr þeirra skyldi ráða fyrir hundraði liði: þat váru menn Magnúss konungs or Hamarkaupangi. Ok þá er konungr varð varr við slík tíðindi, bjó hann ferð sína or dǫlunum, ok vildi eigi þar verða inni byrgðr, ef þeir kœmi fyrir dalsmynnit. Sá bóndi er nefndr Þorgrímr, er fyrir var búondunum, ok æsir var þessa samnaðar. Konungr bar skyndi at um ferð sína, þvíat sjálfr vildi hann heldr bera njósn, en aðrir fyrir honum.

Þat var eina nótt, at konungr fór sjálfr frá liði sínu, þvíat hann vildi eigi at allr flokkr hans dveldisk til þessarar sýslu. Hann fór þá nótt við fimm menn, ok kom til Þorgríms, ok fann hann heima við níu mann, ok varð þeirra fundr með ǫðru móti, en Þorgrímr hafði til hugat; því at guð skipti svá með þeim, at sá bar hærra hlut er tignari var, ok var búandi bundinn, en húskarlar hans barðir; ok svá lauk þeirra máli, at konungr tók mikinn fjárhlut af Þorgrími, ok á þat ofan galt hann Sverri konungi hálfa mǫrk gulls; ok varð þó feginn, er hann kom því við; skildu nú at þessu.

Eptir þetta fór Sverrir konungr til Hamarkaupangs, ok var þar handtekinn Haraldr Guðbrandsson; en hann var frændi konungs, ok báðu margir, at hann skyldi eigi drepa, ok galt hann konungi tólf aura gulls. Aðrir menn Magnúss konungs komusk af hlaupi undan, ok létu fjárhluti mikla í allskonar hlutum.

Síðan fór konungr í Eystridali, ok kom þar fimm nóttum fyrir jól; en bœndr ætluðu at þeir mundu setjask í kosti þeirra um jólin með sitt lið, ok tóku svá við at sjá, at engi maðr lét jólaveizlu sína búa, hvártki mungát né aðra kosti. En er konungr sá þetta ráð, þá gerir hann ok sitt ráð ímót; því at hann ok lið hans þurfti eigi at síðr jólavistina, þótt bœndr vildi eigi bregðask á beina við hann; ok snýr nú ferð sinni ábraut þaðan, ok brá á þat, at hann mundi fara austr á Vermaland; fór hann þá austr til Eiðaskógs, sem rétt leið lá. En er hann kemr þar, þá skilr hann flokk sinn, ok lét fara hundrað manna austr yfir skóginn á Vermaland, ok váru þeir velkomnir. Konungr sneri þá aptr leiðinni í dalana við tvau hundruð manna, því at hann þóttisk vita, at bœndr myndu þegar hafa jólaveizlur sínar, er þeir hǫfðu braut snúit; reyndisk þetta sem mart annat eptir konungs ætlan. Komu þeir þá aptr at jólunum ok í bygðina, ok varð þá at vera ǫllum jafnheimilt, hversu er búondum líkaði; hafði konungr hinar beztu veizlur um ǫll jól.

Erlingr jarl var þá í Víkinni austr, ok spurði þetta; hann lét þegar bjóða út leiðangri á bak jólum, ok hugðisk mundu taka þá í kvíum sem sauði til skurðar; en þar veik annan veg af; hafði Sverrir konungr snemma við sét þeirri snøru, er þeir ætluðu hann í veiða. Konungr hafði svá sett sitt ráð, at hann tók hinar fyrstu veizlurnar í norðanverðum dǫlum, ok sótti svá suðr at mynninu, sem áleið jólin; var hann þá fyrr íbrottu, ok austr á Vermalandi, en jarl kom upp þannig, ok átti hann þá at blístra í spor honum. Ætlar jarl nú at fara austr eptir honum á Vermaland, en Vermar hnekðu því, ok sǫgðu hann eigi skyldu verri ferð farit hafa, ok felldu brota fyrir hann á skóginum; ok við þat allt saman hvarf hann aptr.

Sverrir konungr samnaði nú saman ǫllu liði sínu, ok reið við fimm hundruð manna ofan í Víkina til bús Símunar í Skríksvík, tóku upp búit, en brendu bœinn ok ǫll langskip hans, ok austrfararskip eitt alnýtt, ok fjóra tigu nauta lét hann reka á Vermaland. En er Símun spurði skaða sinn, lét hann skera upp herǫr at þeim Birkibeinum, ok bjóða þangat þegni ok þræli til þeirrar ferðar. Símun var hǫfðingi mikill ok ríkr, ok þorði engi maðr ímót at gera hans boði, ok dró hann saman á lítilli stundu svá mikit lið, at hann hafði fjǫgur hundruð ok tuttugu manna; en konungr var farinn austr undan allt til Elfar, ok var kominn til landamæris. Símun fór þá upp með Gautelfi, er konungr var staddr í einni lítilli bygð; ok skamt þaðan var skipat liði hans ok dreift til gistinga, því at þessi bygð var lítil, enda vissi konungr eigi svá skjótan háska sem gerðisk.

Síðan sendu vinir hans honum njósn af Gautlandi um nótt, at Símun fór við óvígjan her, ok myndi koma á hans fund brátt, ef eigi varaðisk hann. En er Sverrir konungr spurði þat, varð þegar til klæða at taka ok vápna; sendi síðan boð ǫllu liðinu; varð þat eigi skjótt, því at liðinu var víða dreift. Konungr fór í einn skóg, er heitir Húfunesskógr, ok beið þar liðsins. Ok er menn hans váru komnir, leitaði hann við lið sitt, hvat til ráða skyldi taka, ok sagði svá, at honum sýndisk sem þeim myndi verða þungt at berjask ímót Magnúsi konungi ok Erlingi jarli, ef þeir skyldi flýja fyrir lendum mǫnnum, fyrr en þeir vissi hvat fyrir væri, þóat þeir hefði mikit lið. Allir kváðusk heldr berjask vilja við Símun en flýja, ok ætluðu þó eigi svá mikit liðit sem var.

Fóru nú síðan ímót Símuni, ok mættusk fyrir dag, ok í svá miklu niðamyrkri, at engi sá fyrr en þar gnævaði merki yfir þeim; tóku þegar at berjask ok var þessi orrosta allhǫrð ok eigi lǫng: en svá lauk, at guð gaf konungi fagran sigr, ok fell hundrað manna ok fjórir tigir af Símuni, en af Sverri konungi sjau menn. Símun flýði þá við ǫllum sínum mǫnnum. Þeir treystusk eigi at reka flóttann bæði fyrir sakir liðsfjǫlða ok myrkrs.

Eptir þenna bardaga byrjaði Sverrir konungr ferð sína til Konungahellu, ok fekk þar mikla fjárhluti þeirra manna er undan hǫfðu flýit; en lagði gjald á bœinn, tuttugu merkr vegnar. Hann var þar eigi lengr en tvær nætr, því at hann ætlaði sem líkligt var, svá mikit lið sem flýit hafði með Símuni, at þeir myndu aptr venda. Þaðan fór hann til Ljóðhúsa, ok dvaldisk þar nǫkkurar nætr.

Þá drógu þeir Magnús konungr ok Erlingr jarl mikit lið saman, svá at alla lenda menn, þá er váru í Víkinni, hǫfðu þeir með sér; ok þá bar svá til, at hvárigir vissu til annarra, ok fórusk þó ímóti; vildi Sverrir konungr þá enn gildra til nǫkkurra veiða í Víkinni, ef í hendr bæri. Þat var eina nótt at eigi var lengra milli náttstaða þeirra en rǫst, ok vissu þó hvárigir til annarra. En or því náttbóli fóru hvárir ímót ǫðrum, til þess at eigi var lengra ímilli en einn fjórðungr. Nú verðr Sverrir konungr varr við, hvar þeir fóru feðgarnir með lið sitt; sneri hann þá þegar aptr, ok fór þar til er hann kom á Vermaland austr.

Þar hafði hann stefnu við alla hina ríkustu menn, ok þá er vitrastir váru, ok spurði hvárt þeir vildi eiga við hann samband nǫkkut, ok væri hann hlífskjǫldr fyrir þeim, eða vildi þessu boði neita. Þeir sǫgðu sik gjarna vilja berjask með honum, sem hann væri þeirra konungr. Sunndœlir mæltu ok slíkum orðum við konung.

Ok er Magnús konungr ok Erlingr jarl spurðu þetta, hurfu þeir aptr við svá búit; en sendu Orm konungsbróðir á Upplǫnd, þvíat þar var frændaafli hans allr, ok skyldi hann þar sitja fyrir, ef Sverrir konungr leitaði enn þangat af Vermalandi. Sverrir konungr býr nú ferð sína allt austr í Eystrasalt, ok hafði þannug eigi meirr en tvau hundruð manna. Ok er hann kom til Járnberalands, var þar fyrir mikill mannsamnaðr. Þeir felldu brota fyrir, ok sǫgðu at þeir (váru) óvanir konunga yfirfǫr, ok létusk enn eigi vilja. Þá reið konungr atfram, ok talaði við þá; lauk svá þessu tali, at þeir leyfðu honum at fara sem hann vildi, ok gerðu honum allan greiða, sem þeir máttu.