Bókastaðir

Þessa menn nefnum vér til sögunnar, Hávarð í Þorvaldsdal ok sonu hans Vigfús ok Þorvald. Sá maðr var undir hans vernd, er Hrani hét; hann bjó í Birnunesi; hann var bróðir Birnu, er Birnunes er við kent. Enn Þorkatla hin gamla var móðir Hrana, er Kötlufjall er við kent, því at Helgi hinn magri deyddi hana þar, — ok kól hana í hel —, svá at hann sat henni þar mat, þar til er hon dó.

Sá Hrani bauð ójafnað mikinn bónda þeim, sem bjó á Hellu ok Þórarinn hét; hann beitti upp engjar hans ok akra; enn fyrir því at Þórarinn var mjög skyldr Klaufa, þá sendi hann honum orð, ok fór Klaufi inn þangat, ok fundu þeir Hrana á akri Þórarins með fé sitt, ok sat hann á hesti sínum með alvæpni. Enn er Klaufi kom, sækir hann at Hrana með vápnum, svá at hann hefir ekki at gera, nema hefjast undan, þar til er hann fekk bana. Heitir þar síðan at Hranareki, er hann var veginn.

Heim fara þeir Þórarinn ok Klaufi, því at þeir vilja gera fúlguföll Grísi í brautvistinni. Enn er Klaufi fór heim, fann hann mann ok reið sá hrossi, er Gríss átti, ok drap Klaufi hann; sá maðr hét Örn ok var húskarl Höskulds lögmanns ok náfrændi hans. Nú mætti Gríss honum ok spyrr, hví blóðug væri öx hans ok klæði.

"Mat minn vil ek", segir Klaufi, "enn eigi hirði ek um þetta".

At liðnu matmáli Klaufa ríða tólf menn at garði; kendu þeir þar Þorstein svörfuð, ok með honum Hávarð ór Þorvaldsdal, ok mæla eftir Hrana. Gríss var þá til andsvara, ok galt hann tólf hundruð fyrir vígit hans Hrana. Í þann tíma kom Höskuldr lögmaðr ok heimti fyrir víg frænda síns. Varð Gríss at gjalda sex hundruð fyrir víg Arnar.

Síðan fóru hvárirtveggju heim.

Var Klaufi nú miklu verri viðreignar enn áðr, ok helt þá Grísi hræddum, enn eigi at síðr kvaddi Gríss hann til fiskiveiðar í ána, ok fór heklu-Skeggi með honum. Hrólfr nefglita átti hálfa ána ok veiðina við Grís. Enn er Klaufi kom til ok Björn húskarl Hrólfs, þá greinir þá þegar á, því at Klaufi vildi hafa alla ána til veiðarinnar. Björn hleypr á Klaufa þveran, ok ætlar at fella hann út á ána, því at hann var bæði mikill ok sterkr, enn Klaufi fann þat brátt, ok snerist móti Birni ok leitar nú eftir, enn Björn undan, ok finnast með því at Klaufi drepr Björn, ok ferr síðan heim, ok brátt kom Hrólfr nefglita ok bað bóta fyrir Björn, ok varð Gríss enn at gjalda sex hundruð silfrs.

Á þessu sumri bjó Gríss skip sitt til utanferðar.

Klaufi spyrr, hverr hér skal fyrir búi sjá á meðan.

Gríss mælti: "Til þess hefi ek þik ætlat".

"Ek ætla þat þó eigi", segir Klaufi, "því at ek ætla utan með þér".

Gríss ferr nú ok finnr Þorstein svörfuð, ok spyrr, hvernig með slíku skal fara.

Þorsteinn segir: "Þat legg ek til, at þú flytir hann með þér, því at hann á alla kynslóð austr þar; þætti mér af því líklegt, at hann myndi ekki fýsast út hingað".

Gríss tók þessu vel, ok varð Klaufi í ferð með honum.

Þorsteinn bað þá frétta at Karli syni sínum, — "því at langan tíma hefir ekki spurzt til hans".

Nú halda þeir til hafs ok kómu til Þrándheims, ok var Gríss þar um vetrinn. Enn um sumarit bjó hann skip sitt til Íslands, ok gekk eigi lengra enn til Niðaróss. Lögðu síðan út undir Sólskel. Gaf því næst byr af útnorðri, ok mælti Klaufi með allillu skapi, at þeir myndi sigla suðr með landi.

Gríss segir, at afglapi sá skal ekki því ráða, - "at ek sigla svo langt af leið".

Klaufi segir: "Svá skal sigla sem ek vil, ella siglir þú aldri heðan lífs". Varð nú Klaufi at ráða, ok sigla suðr með landi, þar til er þeir koma at einum hólmi; þar lágu tvau skip ok váru öngvir menn á; hljópu þeir upp á annat skipit.

Klaufi mælti til Gríss: "Hverr hefir þessu skipi stýrt, því at hér eru rúnar þær, sem þat segja".

Gríss kvaðst eigi vita.

"Þú veizt þat", segir Klaufi, "ok skaltu verða at segja".

Nú verðr Gríss at segja, hvárt er hann vill eða ekki. "Svá segja rúnar: Karl réð þá skipi, er rúnar váru ristnar".

Hljóp Klaufi þá í bát ok reri at landi; var hann þá svá reiðr, at hann rak öxi sína í jörð niðr, svá at stóð á hamri; þá reif hann upp mikla kylfu, svá at öngum sýndist hon vápnhæf, nema honum einum. Þeir heyrðu þá manna mál mikit, ok því næst sjá þeir tólf menn bundna, ok fjöldi manns var þar hjá ok leystu menn ór böndum, ok var hverr höggvinn, sem leystr var. Þeir menn, sem í böndum váru, var Karl enn rauði ok hans félagar; einn maðr gekk mest at, berbrynjaðr, at höggva fólkit; hann reiðir sverð um öxl allvíglega. Klaufi sneri at þeim manni, ok spurði, hverr hann væri. Sá maðr svaraði allstórlega, ok kvað hann þat öngu skifta. Klaufi sneri at honum ok barði á báðar hendr — — — — — —

Allvel at hlaupa fyrir Atla nökkura hríð, — svá hét víkingr sá, er barizt hafði við Karl; — enn þá er Klaufi náði til hans, þá hlífði hann honum ekki heldr enn öðrum, ok gekk frá honum dauðum. Tók síðan sverðit ok hjó á tvær hendr, þar til er Gríss kallaði hátt ok mælti: "Klaufi, Klaufi, kunn þú hóf þitt".

Gerðist Klaufi nú svo óknár, at hann gat eigi valdit klumbu þeiri, er hann hafði barizt með. Váru þeir Karl nú leystir; varð þar mikill fagnaðarfundr.

Um várit eftir fóru þeir Griss ok Klaufi í hernað, ok váru í víkingu þrjú sumur, ok fengu jafnan sigr; ok er þeir lögðu af hernaðinn, sigldu þeir til Noregs ok lögðu inn í Þrándheims minni, ok váru þar of vetrinn.

Um várit búa þeir Klaufi ok Griss skip sitt til Íslands, ok fór á því skipi Karl ok Ögmundr. Kómu þeir í þær stöðvar, sem Griss var vanr, ok lögðu skipi sínu undir Melshöfða, ok fóru allir heim á Grund ok fengu þar góðar viðtökur.

Þá mælti Griss til Þorsteins: "Misjafnar verða farar manna".

Klaufi mælti: "Kenn þú þér þat ekki, skræfan, er þú veldr öngu um, enn Karl má þar nökkut af segja, með hverjum atburðum hann er heim kominn".

Karl segir sem farit hafði. Þorsteinn þakkaði Klaufa frænda sínum.

Vel sómir at segja frá yfirlitum Klaufa; hann var þverrar handar ok fim alna hár, armleggi hafði hann bæði langa ok digra, kinnr miklar ok þykkvar greipr; hann var úteygðr ok ennisbreiðr, munnljótr, neflítill, hálslangr ok hökumikill, skolbrúnn ok lágu hátt kinnbeinin; manna var hann svartastr bæði á brýnn ok hár; hann var opinmyntr, ok sköguðu hátt tvær tennr fram ór hausnum, ok alt var hann at áliti sem hann væri bæði knýttr ok kreptr.

Nú fara þeir heim Gríss ok Klaufi, ok var hann nú átján vetra.

Þenna vetr bar ekki til tíðenda, nema maðr kom at Hofi eitt kveld, sá er Skíði var nefndr; hann hafði stokkit undan annars manns ánauð, þess sem Þorgrímr enn grá hét; hann bjó á Óslandi í Skagafirði. Skíði bað Ljótólf veita sér traust nokkut, enn Ljótólfr kvaðst mundu veita honum fyrir sakar Una frænda síns. Skíði bar þræls nafn; ekki bar hann þat nafn af því, at hann hefði til þess ætt: hann var manna mestr ok fríðastr. Ljótólfr skipaði hann til verkstjóra ok manna forræðis.

Um várit eftir kom Þorgrímr vestan með tvá tigu manna til at vitja þessa manns, ok sættust þeir Ljótólfr ok Þorgrímr með því, at Ljótólfr galt fé fyrir þat, er hann hafði haldit Skíða um vetrinn, ok kölluðust sáttir, ok hafði Þorgrímr með sér þrælinn at sinni, með því at Ljótólfr hafði támennr verit. Þá kómu sex tigir manna til móts við Ljótólf, ok sneri hann þá málinu öllu til heimsóknar. Þetta váru ráð Hrólfs nefglitu. Kreptu þeir svá at Þorgrími, at hann varð at selja Ljótólfi sjálfdæmi, ok lét laust bæði féit ok þrælinn, ok fór heim við þat.

At liðnum vetri þá er menn váru á várþingi á Höskuldstöðum, var mönnum viðrætt mjök um kvámu Karls.

Þá gekk Gríss til tals við Ljótólf frænda sinn ok mælti: "Vel sómir nú at tala um launin skipsins við Karl hinn rauða, því at nú eru margir góðir menn við".

Skíði var þar viðstaddr ok mælti: "Hygg at því Gríss, at þú leggir þat eina til með mönnum, at þá sé eigi verr með þeim eftir enn áðr".

Eftir þat spyrr Ljótólfr Karl, hvat hann vill leggja at launum fyrir skipit, — þat er vit létum gera báðir saman".

Karl mælti: "Ek hygg, at þú megir þar öngvar heimtur fyrir hafa, því at þú batt mik ráða verðinu".

Gríss mælti: "Gott þætti oss hér at at gera, ok þú legðir fram fé nökkut".

Karl mælti: "Ekki mun fram koma fyrir þín orð ok eins kis annars at þessu sinni" — ok svá varð, enn þeir frændr Karl ok Klaufi heimtu af Grísi fjogurra ára fúlgu, enn Gríss galt fúlgu hans, ok fengu þeir honum land til ábúðar, ok fór hann bygðum til Mela ok sat þar of vetrinn; ok skyldi Gríss ekki um ábyrgð verka hans þaðan í frá.

Enn um várit, þá váru lögréttir úti í tungunum ok ráku féit til réttarinnar feðgar tveir ór Teigsfjalli; — hét annarr Björn, enn annarr Sigurðr, ok mislíkaði Klaufa fjárrekstrinn, því at hann átti á eina með, ok þótti honum illa, at hon var elt afvega; ok er þeir kómu gegnt honum, hljóp Klaufi til í allillu skapi, ok drap þar hvárn, sem kominn var, ok fór með þat til réttanna, ok mætti þar Karli frænda sínum, ok hljópu þeir á réttargarðinn. Ljótólfr spyrr þá, hvat þeir sæi til þeira manna, er féit ráku.

Klaufi segir: "Sá ek um stund, hvar þeir ráku féit, enn nú far þú ok vit hvar hvárr þeira hefir staðar numit".

Þá varð víst, at Klaufi hafði drepit þá báða. Eftir þat varð Klaufi laust at láta Melaland, ok fekk Karl honum aðra jörð, ok reistu þeir honum bæ fyrir norðan ána uppi í dalnum. Þar heitir á Klaufabrekkum, er þá hét fyrst í Klaufanesi, því at þat stóð fyrst niðr við ána ok þótti þar komit illa, því at mjök bar á hann stórum, sem síðar varð raun á.

Ok eftir þetta gerðist fullr fjandskapr með mönnum í dalnum.

Á þeim vetri væntu hvárirtveggju sér liðs norðan ór dalnum af frændum sínum, Kolbeini ok Una, því at sundrþykki þeira var þá sem mest, enn fyrir fórst þat þó þau misseri, ok var kyrt at kalla í dalnum.

Enn at liðnu sumri bað Gríss konu til handa sér, Sigríðar Klaufa systur. Þorsteinn svörfuðr var þar til andsvara, ok veik hann öllu til Klaufa. Þá ferr Gríss at finna Klaufa, ok bað hann konunnar.

Klaufi svaraði skjótt: "Mun þá ekki hraust kona illum manni gefin; enn þó læt ek þat mitt ráð, sem frændr hennar vilja fyrir sjá".

Gríss mælti: "Koma muntu til boðs míns, ef þeim sýnist at gifta hana".

"Koma mun ek víst", segir Klaufi.

Ok síðan var þessu keypt. Var Ljótólfr ekki við þessa ráðagerð. Nú var boðit búit á Grund ok kom þar ekki mart manna. Enn þá var sem mest vinfengi þeira Ljótólfs ok Ásgeirs rauðfelds, því at Yngvildr fögrkinn var friðla Ljótólfs, ok var engum boðit frá Brekku. Var mönnum skipat í sæti. Þorsteinn, Karl son hans ok Klaufi sátu á annan bekk, enn allir ellri menn á annan.

Gríss tók þá til orða: "Vel sómir þat í svá góðu samsæti, at tala mest þat, sem eftir megi hafa, ok strengja heit eða taka jafnaðarmenn".

Þorsteinn kvað þat óvitrlega til lagit — "ok mun þaðan jafnan mart koma, sem Gríss er".

Eigi at síðr halda þeir á þessu tali, ok hóf Karl hinn rauði þat fyrst, ok tók sér til jafnaðarmanns Ljótólf goða, ok strengdi þess heit, at hann skyldi hafa heimilat ragmæli á hendr honum á þriggja vetra fresti. Gríss tók sér jafnaðarmenn ok nefndi til þess Skíða, ok strengdi þess heit, at hæfa á þá höfn, sem hann vildi, hvar sem hann sigldi á milli landa. Ögmundr sagðist þá ekki mundu sigla lengra, enn um þveran hroftann. Klaufi tók sér jafnaðarmann Óláf Ásgeirsson ok strengdi þess heit, at hann skyldi koma í sömu rekkju Yngvildi fögrkinn án vilja Ljótólfs goða.

Gríss mælti: "Ekki vita slík orð lítils, ok eigi mnydi þreklausir menn slíkt tala, ok látum þetta nú eigi at engu verða, ok förum þegar út í Brekku eftir Yngvildi fögrkinn, ok setjum hana á brúðarbekk hjá Sigríði.

Þeir gera svá; standa upp átján saman, ok gengu út í Brekku. Gríss settist á tal við Yngvildi ok Þórhildi móður hennar; enn þeir Karl tala við Ásgeir bónda, ok báðu þau öll samt at koma suðr síðar dagsins, ok fóru þeir heim, ok mættu þeim manni fyrir heima, er Þórðr gapa hét.

Gríss gekk at honum ok mælti í eyra hljótt: "Allilt er þat, at hann Karl er svá matsparr, at hann býðr eigi slíkum manni, sem þú ert. Far nú til Hofs, ok muntu ekki fá þar verri viðtöku, ef þú segir, hvat hér er í ráðagerð".

Þórðr hljóp þegar. Karl þekti, at maðr hljóp frá boðinu, ok bað fara eftir honum ok elta hann, enn hann hljóp á ána undan, ok létti eigi fyrr, enn hann kom til Hofs, ok sagði hvat í efnum var. Brá Ljótólfr þegar við ok safnaði mönnum, ok reið vestr yfir ána til Brekku.

Maðr sá var úti á Grund, er hjó eldivið; hann hljóp inn ok sagði, at tuttugu menn riði yfir ána ok til Brekku. Þá standa þeir upp átján ok fara út í Brekku, ok urðu við þat varir, at margir menn váru í húsum inni, enn byrgðar dyrr. Þá kom Karl at, ok beiddi Ljótólf út ganga. Þeir heyrðu hlátr mikinn inni í bænum, er þau hlógu Yngvildr ok Hrólfr nefglita. Yngvildr gekk þá fyrir dyrnar. Klaufi gekk upp at dyrrum ok kvað vísu:

Og enn kvað hann:

Þá gekk Karl hinn rauði at dyrrunum ok kvað vísu:

Karl brá þá sverði, ok setti í dyrastafinn ok nefndi sér vátta, ok heimilaði ragmæli á hönd Ljótólfs goða, er hann vildi eigi út ganga, ok fyldi svá orð sín, er hann hafði talat at Grund. Hann bauð Ljótólfi enn útgöngu, — "ok munu vér ganga frá dyrunum á meðan".

Ljótólfr vildi eigi hætta mönnum sínum út, ok fór Karl heim, ok sátu at boðinu, ok fór hver til sinna heimkynna. Var þá kyrt í dalnum þann vetr.

Um várit eftir ætluðu hvárirtveggju til liðs við þá Kolbein ok Una, sem þeir höfðu heitit fyrra várit. Ljótólfr varð fyrr búinn, enn Karl, ok fóru synir Ásgeirs með honum. Þá spurði Þorsteinn svörfuðr Karl son sinn, hví hann léti svá seint um ferðina. Karl kvaðst eigi hirða, þó at þeir bryti snjó fyrir honum um heiðina Í þann tíma hafði Ásgeir farit upp í dalinn at rýja gemlinga, ok nú kom Karl til heiðarinnar, ok komst eigi lengra enn upp í heiðina. Þá varð þat til tíðenda, at Klaufi fell af baki. Þá drápu þeir hross eitt, er laust hljóp með þeim, ok flógu af skinn ok þöndu um Klaufa, ok bundu um þvert bak á hrossi, ok fóru við þat ofan eftir dalnum, ok fundu Ásgeir fyrir neðan Vatnsdalsá. Ásgeirr spurði, hví þeir færi svá hverft.

"Sjá máttu", segir Karl, "at vér förum hér með Klaufa veginn".

"Eigi er þat illa", segir Ásgeir, "því at hann hefir mörgum manni mikinn ójafnað sýnt, meðan hann lifði".

Karl segir: "Eigi þarftu at brósa því svá mjök, því at nú skaltu láta líf þitt, eða fastna Yngvildi dóttur þína Klaufa vegnum".

Þat köri Ásgeirr at rétta fram höndina, ok nú sprettr Karl til handar Klaufa, ok verðr Ásgeirr þar í at taka, ok fara festar fram.

Þá kom kviðlingr ór húðinni;

Þá mælti Ásgeirr: "Segir þú Klaufa dauðan, Karl"?

Karl svarar: "Þat segi ek eigi, enn þat sagða ek, at hann væri veginn".

Ásgeirr mælti: "Við því gat ek eigi gert, at þú færir með prettum ok ráðkrókum eða lygi".

"Laug ek eigi", segir Karl, "þótt ek segða hann veginn, því at þat er sagt vegit, sem reitt er".

Ok nú fara þeir ofan til Brekku, ok færir Karl þau í eina sæng, Klaufa ok Yngvildi, enn Ásgeirr hafðist við uppi í dalnum, meðan þetta fór fram.