Bókastaðir

Tveim vetrum síðar enn Þorsteinn tók við búi, tók Þorgnýr sótt ok andast. Þorsteinn lét efla haug ok lagði þar í föður sinn ok mikit fé handa honum. Síðan drakk hann erfi eftir föður sinn ok bauð til mörgu stórmenni. Ok at henni liðinni leysti hann alla menn út með gjöfum, því at hann var hinn mesti rausnarmaðr; átti hann ok gnótt fjár, síðan er hann feldi Ljót hinn bleika ok eignaðist alt hans góðs.

Þar eftir bjó Þorsteinn nökkur ár at föðurleifð sinni, ok óx æ meir ok meir virðing hans. Enn er hann hafði lengi búit, þá tók Ingibjörg, kona Þorsteins, þunga sótt, ok lá eigi lengi áðr hon andaðist. Þótti Þorsteini þat hinn mesti skaði, sem ván var at. Lét hann leggja hana í haug hjá föður sínum. Harmaði Þorsteinn hana mjök ok bar þar eigi yndi síðan, ok fýstist brott þaðan fyrir þessa skuld. Höfðu þá margir tignir menn í Noregi flúit óðul sín undan ofríki Haralds konungs hárfagra, ok fóru sumir vestr um haf til Hetlands ok Orkneyja, ok bygðu þar, enn margir fóru til Íslands ok tók þat nú at verða mjök albygt. Ok fyrir því at Þorsteinn þóttist eigi verða varhluta skulda lúkningar ok hlýðni af Haraldi konungi, þess ok annars, at hann undi eigi eftir dauða konu sinnar, þá bjó hann skip til Íslandsferðar. Börn hans váru þá fullþroskuð. Réðst Karl enn rauði til ferðar með föður sínum, enn menn segja hann sendi Þórólf son sinn til Gautlands, ok at hann hafi tekit þar ríki eftir dauða Herröðs móðurföður síns ok aukit þar kyn sitt.

Ljótr enn bleiki hafði áttan son þann er Hafþórr snækollr hét; hann var víkingr. Ok er Þorsteinn svörfuðr var búinn til Íslandsferðar ok var at ráðstafa eignum sínum, kom hann til bæjar Þorsteins, ok hertók þaðan Þórörnu dóttur hans, ok rændi fé miklu. Enn er Þorsteinn kom heim, þá vissi hann eigi, hvert Snækollr hefði haldit, ok varð eigi af neinni eftirför. Helt Snækollr síðan við Þórörnu ok átti með henni tvau börn; verðr frá þeim sagt síðar í sögunni.

Þorsteinn lét í haf eftir þetta, byrjaði honum seint ok bar norðr fyrir Ísland, ok tóku land vestanvert við Eyjafjörð ok réðu skipi sínu til hlunns.

Helgi hinn magri, son Eyvindar austmanns Bjarnarsonar, Hrólfssonar frá Ánu, bjó þá at Kristnesi í Eyjafirði. Hann var höfðingi yfir öllu því heraði ok mikils virðr. Hann hafði komit út hingat vestan um haf; var hann upp alinn í Suðreyjum ok síðan á Írlandi af móðurföður sínum Kjarvali, Íra konungi; enn þá er hann var í Suðreyjum at fóstri, var hann sveltr ok sá eigi á honum hold; ok sem faðir hans ok móðir kómu þar, kölluðu þau hann Helga hinn magra. Helgi var prímsigndr ok trúði á Krist, ok kendi við hann bæ sinn, enn þó hét hann á Þór til allra stórræða. Hann átti tvá sonu, Hrólf ok Ingjald, ok eina dóttur er hét Ingunn. Hana átti Hámundr heljarskinn.

Enn er Helgi frá útkvámu Þorsteins reið hann til skips með marga menn ok bauð Þorsteini til sín; var þá mjök komit at vetri. Þorsteinn tók þessu boði með þökkum, ok fór heim til Helga, ok váru þeir Þorsteinn ok Karl með honum um vetrinn í góðu yfirlæti; enn hásetar vistuðust þar nærri um fjörðinn.

Um várit bað Þorsteinn Helga vísa sér bústað.

Helgi mælti: "Mjök er nú albygt um herað ok veit ek eigi annarsstaðar ónumit, enn í dal þeim, er liggr upp í land fyrir utan Hrísey; er þat mikit herað." Enn þar hefir tekit sér bústað Ljótólfr goði, er út kom austr í Sandvík með Hróðgeiri hvíta Hrappssyni frænda sínum", — svá váru þeir skyldir, at Hróðgeirr var bróðir Álreks föður Ljótólfs, — "ok þat ætlak hann muni vilja helga sér dalinn ok verja hann fyrir búsetu stórmenna."

"Eigi munum vér at því fara", segir Þorsteinn.

Ok eftir þetta fara þeir Þorsteinn ok Karl með sínum mönnum út til dalsins, ok tóku menn at efna sér til bæja. Bygði Þorsteinn sér þar bæ, sem hann kallaði at Grund, enn Karl enn rauði tók sér bústað at Karlsá. Fór hann síðan landa á milli hvert sumar, enn helt þó ávalt bú. Þetta var þeim megin ár, er Ljótólfr átti eigi bygð, enn þat hét at Hofi, er hann bjó; enn honum líkaði stórilla atgerðir þeira Þorsteins ok Karls ok amaðist við þeim, ok gerðist hér af óvinskapr þeira á millum.

Þat var einn tíma, er Þorsteinn hafði farit at sækja varnað sinn, enn Karl son hans ok fylgdarmenn þeira nokkurir váru at skógarhöggvi í dalverpi einu litlu. Váru þá menn gervir af hendi Ljótólfs at ráða at þeim; hét sá Björn digri, er at þeim fór með marga menn; enn þar váru eigi hjá þeim utan bolaxir þeira], ok höfðu menn engi vápn nema lurka, ok börðust með þeim. Þar váru sumir drepnir, enn sumir lamdir. Þar fellu seytján menn, ok heitir þar Stafshóll síðan, enn dalrinn Deildardalr. Uni helt til liðveizlu þar sem Ljótólfr var, enn þeir bræðr þar sem þeir Karl ok Þorsteinn váru, því at Uni var jamskyldr Ljótólfi sem þeir bræðr Þorsteini, ok er þeira síðar getit í sögunni.

Nú er at segja, hverir til liðs snerust með Þorsteini, Óláfr ór Óláfsfirði, Heðinn ór Heðinsfirði, þeir váru bræðr ok Svarthöfði, sem drukknaði, - ok heita þar síðan Svarthöfðasteinar, er hann drukknaði, því Siglunes, at þar rak seglit, því Siglufjörðr, at þar rak siglutréit; Heðinn átti son, er Svarthöfði hét; Óláfr átti tvá sonu, Þórð ok Vermund; þessir hnigu allir til liðs við Karl enn rauða, ok margir aðrir göfgir menn.

Sá maðr bjó í dalnum er Höskuldr hét; hann var lögmaðr; hann bjó á Höskuldsstöðum; þar váru jafnan þing, ok má nú enn sjá þar merki; hann átti þann son, er Ögmundr hét; þessir hnigu enn til með Þorsteini ok Karli, ok bægðu þeim Ljótólfi, ok leggja undir sik allan dalinn öðrum megin, því at þá var dauðr Bárðr digri, afi Ljótólfs. Þorsteinn fór nú milli fjalls ok fjöru ok lagði undir sik allan dalinn öðrum megin til fjalls, ok gerir þar kennimark, sem hann kom framast, ok braut þar í sundr kamb sinn, ok kastaði niðr kambsbrotunum, ok lætr eftir silfr í þremr stöðum, hálfa mörk í hverjum stað, ok er sá rimi kallaðr at Kambi; nefnir Þorsteinn sér vátta ok fellir hann með því dalinn sér til vistar, ok gaf af sér nafn ok kallaði Svarfaðdal.

Enn þó at fátt hefði verit með þeim Þorsteini ok Ljótólfi, þá var nú í dátt efni komit, svá at þeir leggja félag með sér Þorsteinn, Ljótólfr, Hrólfr nefgilta, Bárðr greipr frá Hrauni ok Þorkell Skeggjason af Skeggjastöðum ok Ögmundr Höskuldsson; þat var félagsgerð þeira, at þeir gera skip ok hafa í ánni ok veiða fyrir hvers manns landi fiska. Þetta var kært fyrir Höskuldi lögmanni, hversu þeir ætluðu at at fara. Hann sagði, at land skyldi taka fjórðung veiðar. Þeir skildu þat eftir, þar sem þeir veiddu, ok sögðu engum til, ok tóku þat hrafnar, ok höfðu menn þá eigi heldr en áðr, ok þóttust þeir þá gjalda mundu álits, er Höskuldr hafði dæmt.

Þá tóku þeir upp leika í dalnum ok vildu reyna knáleik manna, ok reyndist Karl knástr.

Óx nú sundrþykki í dalnum af nýju.

Í þann tíma kom sá maðr í dalinn, er Gríss hét, ok fyrr var getit; hann var nýkominn út ok fór hann til vistar með Ljótólfi frænda sínum, ok var þar of vetrinn. Um várit fór hann til Steindyra ok setti þar bú saman, ok hafði mjök skipazt um bygðir síðan, meðan hann hafði á brottu verit. Urðu flestir at leita til vináttu þar sem váru aðrir hvárir, Þorsteinn eða Ljótólfr.

Nú leitar Gríss þar til, sem Þorsteinn er, enn hann tekr honum ekki fljótt, enn segir þó, ef Gríss kynni hóf sitt, at hann myndi eigi amast við honum, — "enn þó er mér lítit um bygð frænda Ljótólfs þessum megin ár".

[Þá bjó Ásgeirr rauðfeldr á Brekku. Þórhildr hét kona hans, dóttir skinna-Bjarnar, Skútaðar-Skeggjasonar; hún var systir Miðfjarðar-Skeggja.] Gríss var vel til Ásgeirs rauðfelds.

Ásgeirr hafði selför þat sumar uppi í Vatnsdal; hafði kona hans þar umsýslu bús ok smalaferðir.

Sá atburðr varð, at hon varð léttari í smalaferðinni, ok fæddi sveina tvá í Vatnsdalshólum, þeim er Víðihólar heita. Heim kom hon at kveldi með sveinana ok tók Ingveldr dóttir hennar við þeim, ok vann sveinunum beina, ok fann, at öðrum blæddi; hafði þar komit við króklykill, er hon hafði haft á sér; þat varð henni á munni, er hon sá þetta: "Sjá ben markar spjóti spor".

Þessir sveinar vaxa þar upp; hét sá Þorleifr, er benina hafði fengit, enn hinn hét Óláfr.

Eftir þetta fór Gríss af landi brott, ok var um vetrinn í Þrándheimi. Enn eftir um várit bjó hann skip sitt til Íslands, og gekk honum eigi lengra enn út til Niðaróss, ok lá þar um stund. Kona kom til fundar við Grís ok hafði tvau börn meðferðar, ok bað, at hann myndi flytja börnin til Íslands. "Hvat eigu þau þangat?" segir hann.

Hon kvað móðurföður barnanna í því heraði, sem hann átti bú — "ok heitir Þorsteinn svörfuðr".

"Hvat heitir þú?" segir Gríss. Hon kvaðst Þórarna heita.

"Eigi mun ek þat gera vitnalaust", segir Gríss.

Hon vatt þá undan yfirhöfn sinni kefli ok seldi honum; váru þar á mörg þau orð, sem kend váru Þorsteini svörfuð.

"Frekr mun þér ek þykja til fjár", segir Gríss.

"Mæl slíkt er þú vill", segir hon.

"Fjögur hundruð silfurs af allgóðu silfri", segir hann, "ok skaltu þó sjálf fylgja börnunum".

Hon mælti: "Þess er ekki at leita, at ek fylgja þeim, enn greiða mun ek fé þat, sem þú beiðír".

Þá segir hon honum nöfn barnanna, ok hét sveinninn Klaufi, enn mærin Sigríðr.

Gríss mælti: "Hví ertu svá dáleg orðin af svá góðum ættum?"

Hon segir: "Ek var hertekin af Snækolli Ljótssyni ok hann á börn þessi við mér; síðan rak hann mik frá sér nauðga".

Nú gaf Grísi byr, er hann hafði börn þessi í skip tekit, ok sigldi til Íslands í sama ós, sem hann var vanr; ok sem hann var landfastr, færði hann af hendi bæði börnin, svá at engi vissi fyrir hans kvámu. Á því kveldi kom hann á Grund til Þorsteins, ok tók hann vel við honum, ok kom þat mest til, at Karl son hans hafði utan farit á því misseri, er Gríss hafði utan verit, ok vildi hann spyrja af ferðum hans. Gríss var fár heldr. Þorsteinn spyrr, hvárt hann hefði þyngd nökkura. Gríss segir eigi örvænt, at honum þætti nökkut at um tiltekjur hans, — "því at ek hefi flutt hingat dóttur börn þín tvau".

"Hversu má þat vera?" segir Þorsteinn, "ok geng ek eigi við frændsemi þeira vitnalaust".

Gríss sýnir honum keflit, ok kennir Þorsteinn þar orð sín, þó at langt hafi verit síðan — "lítit mun ek at þessu gera kveldlangt, enn ganga mun ek við frændsemi barna þessara".

Um morgininn, er þeir sátu undir borðum, bað Þorsteinn færa sér börnin, ok gerði hann meyjunni þann þykk, at hon grét þegar, enn sveininn lék hann miklu harðara ok þagði hann.

Gríss mælti: "Nú þykki mér, sem þú hafir gengit við frændsemi barnanna".

Þorsteinn mælti: "Þér ætla ek börnin at annast ok fulla fúlgu með; ek mun láta fylgja meyjunni tuttugu hundruð, enn sveininum fjóra tigu hundraða".

Gríss mælti: "Hví gerir þú svo mikinn mun barnanna?"

Þorsteinn segir: "Kjós við þik, ok annast hvárt er þú vill".

Þá steypti Þorsteinn silfri ór sjóði, enn Gríss taldi fjóra tigu hundraða. Þorsteinn lýsir kaupi með þeim undir vátta, ok bað Grís ábyrgjast fyrir Klaufa orð ok verk. Gríss kvaðst vilja þrælka Klaufa. Þorsteinn kvað þat vel vera, ef hann kæmi því við. Fór Klaufi heim með Grísi. Var hann þá tvævetr, enn Sigríðr fjogurra.

Nú er þess at geta, hversu Ljótólfr lét laust skipit fyrir Karli, þat sem þeir áttu báðir saman.

Enn skip þat hafði gert verit upp í Tungunni, ok var þar höggvinn viðrinn, því at þar var skógr mikill ok þykkr, enn til kjalarins var höfð eik sú, er stóð niðri í Eikibrekku fyrir ofan Blakksgerði. Þeir færðu eikina í sík þat, sem suðr er ok ofan frá Grund, ok er þat kallat Eikisík síðan; enn skipit var kallað Íslendingr. Enn er skipit var algert, var þat fært ofan eftir ísum um vetrinn gegnt Hofi, ok létu þar standa skipit ok skorðuðu, ok heitir þar síðan Skorðumýrr.

* * * Sá maðr var á vist með Ljótólfi, er Þórðr fangari hét.

Ekki hefir gerzt til tíðenda í dalnum síðan Klaufi kom, ok til þess nú er komit sögunni, ok er nú Klaufi á ellifta vetr.

Þat var til nýlundu, at Þórðr fangari bauð Klaufa til glímu með ragmæli, ok var sá maðr sendr til Klaufa með rúnakefli, er heklu-Skeggi hét, enn Skeggi var vinr Klaufa. Hann tók við keflinu ok varðveitti. Enn um morgininn kallar Klaufi til öxar við Grís, ok fekk eigi fyrr enn hann ógnaði honum til. Þá ferr hann á Grund ok réðst um við Þorstein frænda sinn, hvort hann skyldi glíma við Þórð.

Þorsteinn segir: "Þat vil ek at þú ráðir sjálfr".

Klaufi segir: "Þó at ek sé ungr at aldri, þá er mér þó leitt, at liggja undir ragmæli þræls þess, ok vil ek þú farir með mér, ok prófum hversu gengr".

Þorsteinn segist þat mundu veita honum. Ok eftir þat stefna þeir fjölmennan fund at Hofi, því at Þórðr vill hvergi glíma nema þar, ok fylgja þeir Klaufa Gríss ok Þorsteinn.

Þeir takast fangbrögðum og glíma lengi, þar til er ambátt ein kom í stofudyrnar, ok kallar þetta ambáttafang, er hvárrgi féll, ok bað þá kyssast ok hætta síðan. Klaufi reiddist við þetta, ok tók Þórð upp á bringu sér, ok keyrði niðr fall mikit, svo at allir heldu hann meiddan. Eftir þat gyrðir Klaufi hann svá fast, at helt við meiðsl. Kerling ein sat í stofuhorni, ok lét allvel yfir því verki.

Gríss mælti: "Nafn mun ek gefa þér Klaufi, ok kalla þik böggvi, ok skaltu hafa glófa at nafnfesti".

Þórðr komst til bekkjar með fulltingi annara manna; þá drifu menn út, ok er Klaufi kom út, mælti hann: "Illa kann sá feginn at verða, er hann lætr handagervi sína, þó at hann þiggi aðra".

Gekk hann þá inn í stofu, ok sá hvar Þórðr sat. Hann færði öxina í höfuð honum, ok fekk hann bana. Klaufi gekk út þegar. Þorsteinn spurði, hví öxin væri blóðug.

Klaufi mælti: "Ek bannaða Þórði at bjóða fleirum mönnum fang".

Þá urðu menn þegar vísir vígsins, ok leituðust um, hverr svara ætti sökinni, enn Grísi bárust bætrnar, og galt hann sex hundruð silfrs. Fóru menn nú heim, ok var kyrt þat sem eftir var vetrarins.