Bókastaðir

Eftir svá talat andaðisk Þórólfr. Binda þeir nú sár sín ok sofa af um nóttina. Enn um morgininn fóru þeir til drekans, ok ruddu hann búkum ok blóði, enn fluttu Þórólf heim í kastalann. Váru þar viku ok grœddu sár sín. Þeir gerðu kistu at líki Þórólfs; kvað Þorsteinn hann þar eigi jarða skyldu.

Þá er þeir þóttusk færir, tóku þeir eina róðrarskútu; tók hann af fé þat, er honum þótti bezt. Héldu síðan til Svíþjóðar ok hǫfðu lík Þórólfs með sér, enn allr þorri fjárins var eftir í kastalanum. Þeir kómu þar við land í Svíþjóð, er jarl einn réð fyrir, sá er Herrøðr hét; hann var skamt á land upp.

Þorsteinn gekk á land upp ok til hallar jarls með ellifu menn, ok kom þar at dagverðar drykkju. Dyraverðir sǫgðu þat øngvan vana, at ókunnir menn gengi þar inn með vápnum í drykkjustofu jarls.

Þorsteinn kvaðsk ekki um þat hirða, — "ok hǫgg ek þar hvern sem kominn er, ef þér farið ekki frá".

Þeir fóru skjótt frá dyrunum, því at þeim sýndisk maðrinn ógurlegr, ok þorðu eigi fyrir at standa. Gekk Þorsteinn inn með alvæpni fyrir jarlinn ok þeir ellifu saman. Þorsteinn kvaddi jarl. Hann tók vel kveðju hans ok frétti, hverr hann væri. Hann kvaðsk Þorsteinn heita, ok vera Þorgnýs son, norðan ór Naumudǫlum.

Jarl segir: "Heyrt hefi ek þín getit, at þú sért ágætr maðr, ok mun tíðendum gegna um þínar ferðir ok gakk til sætis ok drykkju, ok drekkum báðir saman í dag, ok seg mér tíðendi, ok sit gegnt mér í ǫndvegi".

Þorsteinn gerir nú svá, ok drekka nú um hríð. Jarl spurði, hvar Þorsteinn hefði herjat um sumarit.

Hann segir: "Ek hefi ekki víða herjat í sumar, enn við Ljót enn bleika hefi ek nú barizk fyrir skemstu, ok látit fyrir honum alla menn mína, nema þessa ellifu, ok þar með Þórólf bróður minn, er ek mun aldri bœtr bíða".

"Slíks var ván", segir jarl, "ok er þat gæfa mikil, er þú komsk undan heill, því at øngvan veit ek þann verit hafa annan enn þik".

Þorsteinn segir: "Ek bið at þér ljáið mér hǫll yðra ok mínum mǫnnum. Vil ek drekka erfi eftir bróður minn, ok heygja hann hér með yðru lofi. Skal ek kosta fé til, svá at yðr skaði ekki".

Jarl kvaðsk þat gjarna veita, — "fyrir því at ek hygg mína hǫll eigi betr skipaða, enn þó at þú skipir eða þínir menn".

Nú tekr Þorsteinn til haugsgerðar ok hans menn. Gekk þat vel. Var Þórólfr í haug lagðr ok nǫkkut fé honum til sœmdar. Síðan bjó Þorsteinn veizlu ok bauð til jarli ok mǫrgum ǫðrum dýrum mǫnnum. Sátu menn at henni þrjár nætr, sem siðr var til. Leysti Þorsteinn menn á brott með góðum gjǫfum, ok aflaði sér svá vinsælda.

Jarl spurði nú Þorstein, hvat hann ætlaði ráða sinna, — "því at nú er mjǫk sumar liðit, enn þú átt farveg langan".

Þorsteinn segir svá vera, — "ok veit ek eigi, hvers ek á kost".

Jarl segir: "Til reiðu er hér vetrvist, ef þér vilit, ok kann ek yðr þó þǫkk fyrir".

Þorsteinn segir: "Þetta er vel boðit, herra, ok skal gjarna þiggja".

Er Þorsteinn þar of vetrinn, ok menn hans, í góðu yfirlæti. Virðir jarl hann fram yfir hvern mann, ok svá gerðu aðrir eftir.

Nú leið at jólum, ok gerðisk skipan á lund þeira; þar hafði verit glaumr ok gleði mikil, enn nú tóksk þat af, ok gerðisk hljóðlátt í hǫllinni, ok var þat af því, at jarl gerði svá fyrir.

Þat var einn dag, at Þorsteinn spurði hirðmann einn um ógleði manna, hvat til kœmi.

Hirðmaðrinn segir: "Várkunn mun þér þykkja á vera, þá er þú veizt, enn þó þykki mér þú heraðsdaufr maðr, er þú veizt eigi hvat við berr".

"Ekki hefi ek at því hugat", segir Þorsteinn, "enn stórtíðendum þœtti mér eiga at gegna, er tígnir menn láta sér svá mikils fá".

Hirðmaðr segir: "Gesta eigu vér ván at jólum, þeim sem oss er mikil óþurft í".

"Hverir eru þeir?" segir Þorsteinn.

Hirðmaðr segir: "Maðr heitir Moldi; hann er víkingr eða berserkr; þeir eru tólf saman, ok hafa komit hér tvisvar áðr. Molda bíta eigi járn; þeir vaða eld ok bíta í skjaldarrendr".

Þorsteinn mælti: "Hverja kosti gera þeir jarli"?

Hirðmaðr segir: "Moldi vill mæla til mægða við jarl, enn til samfara við dóttur hans Ingibjǫrgu; ella býðr hann honum á hólm þrem nóttum eftir jól, enn nú skal ráðask, hvat jarl vill; myndi hann skjótt kjósa, ef hann væri ungr maðr, enn nú er hann ór bardǫgum fyrir aldrs sakar".

Þorsteinn mælti: "Engi várkunn þykki mér, at honum fái þetta svá mikils".

Þessu var svá snúit, at Þorsteinn hefði boðizk til at ganga á hólm fyrir jarl. Litlu síðar fundusk þeir jarl ok Þorsteinn, ok spyrr jarl, hvárt þat gegni nǫkkuru, at hann hefði boðizk til at leysa hann undan, ok ganga á hólm við Molda.

Þorsteinn segir: "Við því geng ek eigi, enn þat sagða ek, at mér þœtti líklegt, at maðr myndi til verða, at leysa þik undan hólmgǫngu, ef þú leggr nǫkkur gœði við hann".

"Þat hefi ek talat", segir jarl, "at þeim manni mynda ek gifta dóttur mína, er þenna mann gæti af ráðit".

Þorsteinn sagði: "Ekki spurða ek þessa af því, at ek ætla mér þetta, heldr at ek veit fleiri munu til verða, svá sem fleiri vitu".

Hættu þeir nú þessu tali, ok líðr at jólum. Gladdisk jarl nú heldr við orð Þorsteins. Lét jarl búask við veizlu fjǫlmennri, ok bauð þangat frændum sínum ok vinum, ok ǫllum hinum beztum mǫnnum í hans ríki.

Atfangadag jóla drífa flokkarnir at bœnum. Jarl lét autt tólf manna rúm utar frá ǫndvegi. Var nú mikil gleði í hǫllinni.

Enn þá er eldarnir váru sem bjartastir, var jarli sagt, at Moldi reið at hǫllinni ok menn hans. Enn er þeir kómu, stigu þeir af baki; gengu síðan inn í hǫllina tólf saman, ok óðu þegar eldana, ok bitu í skjaldarrendr. Moldi gekk fyrir jarl ok kvaddi hann vel. Jarl tók kveðju hans, ok bað hann ganga til sætis.

Hann kvaðsk ekki mundu þiggja veizlu af honum, — "ok er mér samt í hug við þik sem fyrr".

Jarl mælti: "Ek mun nú ok segja þér, at ek vil þú drekkir með oss um jólin, enn ek leita við menn mína, hvárt nǫkkurr vill mik undan leysa þessu vandkvæði".

Moldi segir: "Ek vil at þú leyfir mér at ganga um hǫllina, ok spyrja, hvárt nǫkkurr telsk mér jafnsnjallr, ok er þat mikil gleði at skemta sér með því, enn eigi mun ek þat til þín tala, jarl, því at eigi vil ek þat til þín mæla, at þér þykki metnaðar skarð í vera".

Jarl kvaðsk eigi mundu banna honum þat, at mæla slíkt er hann vildi ok honum þœtti gaman at.

Síðan gengr hann utar frá ǫndvegi fyrir hvern mann, ok spurði hvárt nǫkkur teldisk honum jafnsnjallr, þar til er hann kom fyrir ǫndvegismann. Sá lét dragask fœtr af stokki, ok hafði breiddan feld yfir hǫfuð sér. Moldi spyrr, hver sá hrottinn væri, er þar sæti eigi upp, sem aðrir menn, í ǫndvegi. Þorsteinn kvað þat engu skifta.

Moldi segir: "Þú ert drjúglátr, eða telsk þú jafnsnjallr mér".

"Eigi nenni ek því", segir Þorsteinn, "at teljask jafnsnjallr þér, því at ek kalla þik þess kvikindis læti hafa, sem gengr á fjórum fótum, ok vér kǫllum meri".

Moldi segir: "Þá skora ek þik á hólm þrem nóttum eftir jól".

Þorsteinn segir: "At heldr eftir jól, at mér þykkir því betr, sem vit berjumsk fyrr, ok þó at þú vilir þegar í stað".

Moldi segir: "Ekki vil ek spilla goðahelginni, ok er mér eigi ótt um þetta".

Síðan gekk hann á brott ok þeir allir ór hǫllinni, ok stigu á hesta sína, ok varð fátt um kveðjur.

Nú sem Moldi var á brott, þakka allir Þorsteini, er hann tóksk þessa hólmgǫngu á hendr, ok urðu menn fegnir; drukku nú glaðir ok kátir um jólin.

Eftir jól fjǫlmenti jarl mjǫk til hólmstefnunnar, ok kómu þeir Þorsteinn fyrri til hólmsins ok settusk niðr á vǫllinn. Þá spyrr jarl Þorstein, hvar sverð þat væri, er hann ætlaði at berjask með.

Þorsteinn brá sverði undan skikkju sinni ok sýndi jarli ok mælti: "Hér er sverð þat, er ek mun hafa".

Jarl brá sverðinu, leit á ok mælti: "Hversu komsk þú at sverði Ljóts hins bleika"?

Þorsteinn segir: "Hann gaf mér þat á deyjanda degi með ǫðru góðsi sínu".

Jarl mælti: "Segir þú mér hann dauðan?

"Dó hann um sinn", sagði Þorsteinn.

Jarl mælti: "Þessa varði mik eigi, ok seg mér hversu fóru með ykkr skiftin".

Þorsteinn segir sem farit hafði.

"Mikill frægðarmaðr ertu, Þorsteinn", segir jarl, "enn sverð þetta dugir þér eigi við Molda; mun ek sýna þér, hvat þat dugir". Tók hann í blóðrefilinn, ok dró svá at oddrinn lá í hjǫltunum; lét síðan hlaupa aftr; var þá ór staðrinn.

Jarl mælti þá: "Hér er sverð, Þorsteinn, er ek vil gefa þér; þetta skaltu bera í móti Molda, ok taka eigi fyrr upp, enn þú ert búinn at hǫggva, enn haf hitt til sýnis, er þú berr áðr".

Þorsteinn tók við sverðinu ok brá, ok sýndisk ryðfrakki einn vera. Jarl bað hann fá sér; hann gerði svá; laust jarl niðr hjǫltunum á stein, ok fell af ryð alt; var þá bjart sverðit sem silfr.

"Þetta sverð mun bíta Molda", segir jarl, "enn hann deyfir hvert vápn, er hann sér. Því skaltu gæta, at eigi verði hann varr við fyrr, enn þú høggr til hans". Þorsteinn tók við sverðinu.

Moldi ríðr nú at með flokk sinn ok mælti, er hann sá, at Þorsteinn var fyrr kominn: "Eigi hefir svá tekizk fyrr, at ek hafa orðit seinni á þetta leikmót enn aðrir, heldr hefir hitt verit, at ek hefi orðit nǫkkurum mun skjótari".

"Því seinna skaltu á brott komask, sem þú komt síðar", segir Þorsteinn, ok sprettr upp við þat.

Jarl bauðsk at halda skildi fyrir honum, enn Þorsteinn kvað, at engi maðr skyldi sik í hættu hafa fyrir hann, — "ok mun ek sjálfr bera skjǫld minn".

Gengu þeir þar til, er þeir skyldu berjask, ok kvaðsk Moldi mundu segja upp hólmgǫngulǫg, — "því at ek hefi á þik skorat. Sínum feldi skal hvárr okkarr kasta undir fœtr sér; skal hvárr standa á sínum feldi, ok hopa eigi um þveran fingr, enn sá sem hopar beri níðings nafn; sá sem fram gengr skal heita vaskr maðr, hvar sem hann ferr. Þrem mǫrkum silfrs skal sik af hólmi leysa, sá er sárr verðr eða óvígr".

Þorsteinn mælti: "Þó at þar liggi við sex merkr heldr enn þrjár, þá þykki mér því betr, sem ek tek meira".

"Ekki er þér því heitit", segir Moldi, "fyrir því, at ek hefi þat oftar átt at taka enn gjalda".

"Eigi mun nú þó svá", segir Þorsteinn.

Nú kasta þeir feldum undir fœtr sér, ok ganga þar á.

"Þat er vandi várr", segir Moldi, "at þrjá skjǫldu skal taka hvárr ok hlífa sér með, ef hǫggnir verða, eða hversu er sverð þat, er þú ætlar at vega með"?

Þorsteinn seldi honum sverðit, enn hann tók við ok brá því. Hann mælti: "Hversu komsk þú at sverði Ljóts hins bleika bróður míns"?

Þorsteinn svarar: "Ljótr sendi þér kveðju sína á deyjanda degi ok þat með, at honum þótti þú líkastr til at hefna sín".

Moldi mælti: "Segir þú mér líflát Ljóts bróður míns, ok þat, at þú hafir orðit hans skaðamaðr"?

"Ekki má þess dylja", segir Þorsteinn, "ok muntu nú vilja hefna hans ok fresta ekki lengr".

Moldi segir: "Mér þykkir mikill skaði, at drepa svá vaskan mann".

Þorsteinn mælti: "Þat er þó satt at segja, at eigi má geta til; þat var sagt, at þú kynnir eigi at hræðask, hver ógn sem þér væri boðin; nú skil ek, at þú vill bera bleyðiorð fyrir mér, hvar sem þú ferr".

"Eigi skaltu þat segja", segir Moldi, "ok hǫgg nú þegar, því at mér er ant at drepa þik, síðan er þú vill eigi annat enn deyja".

Þorsteinn hjó til hans með sverði ok klauf skjǫld hans allan niðr í mundriða. Moldi hjó í mót til Þorsteins ok klauf skjǫld hans; [ok gekk svá lengi dags, at eigi sá fyrir, hvers hlutr lægri yrði, enn þó um síðir varð sá endir á þeirra einvígi, at Moldi fell með engum góðum orðstír, enn Þorsteinn gekk til hallar ok þakkar jarl honum þenna sigr með mǫrgum fǫgrum orðum, ok virði hann nú miklu framar enn áðr, ok var Þorsteinn þar um hríð í miklu eftirlæti hjá jarli].

Einn tíma var þat, at þeir váru á tali tveir, jarl ok Þorsteinn, ok spurði jarl, hver laun hann vildi hafa fyrir þat mikla þrekvirki, er hann hafði unnit, — "ok er oss orðin mikil sœmd at þér með ǫllu".

Þorsteinn segir: "Þat viljum vér af yðr þiggja, sem þér vilið fram láta, enn varla er ván, at vér fám þat, sem hugrinn til stendr fyrir mannvirðingar sakar".

Jarl mælti: "Raunmjǫk er undir þér, hvers þú beiðisk, því at þat skal til reiðu af mér, sem þú beiðir".

Þorsteinn segir: "Auðkveðin eru þá launin, ef ek skal ráða; þat er Ingibjǫrg dóttir yðar, með þvílíkri heimanfylgju, sem henni sómir ok yðr úti at láta".

Jarl segir: "Fyrir lǫngu vissa ek þat, ok hefir lengr frestask, enn ek hugða. Skal ek alt efna við þik, sem ek hefi heitit, enn þó vil ek nǫkkut mæla mínu máli þar um sem þínu. Mun ek auka þína sœmd í því, at þú ráðir ríki þessu eftir minn dag ok komir aldri til Noregs".

Þorsteinn segir: "Því vil ek heita, at vera hér þrjá vetr, enn eftir þat vil ek kjósa, hvárt ek vil hafa jarldóm, því at þá mun ek sjá, hvárt ek muni þykkjask mega halda ríkit eða eigi".

"Vitrlega er kørit", segir jarl, "ok mun ek því samþykkjask, ef Ingibjǫrg vill sem ek".

Þorsteinn kvaðsk eigi mundu bekkjask til þess, ef henni væri eigi ljúft. Þeir gengu nú til tals við hana, ok segja henni sína ætlan, ok spurðu, hversu henni væri um gefit, enn hon bað fǫður sinn ráða, kvað sér þat vel mundu gegna.

Var þetta nú at ráði gert, ok var búin til sœmileg veizla, ok mǫrgum mǫnnum til boðit. Sátu menn at henni, til þess at lokit var. Leiddi Þorsteinn menn á brott með góðum gjǫfum, ok varð hann af því víðfrægr ok vinsæll.

Nú sitr Þorsteinn þar of vetrinn, ok gátu þau sér barn þegar er þat mátti verða, ok sem at þeiri stundu kom, sem hon skyldi léttari verða, ól hon sveinbarn; hann var vatni ausinn ok kallaðr Þórólfr. Þar óx hann upp, ok var allbráðgerr ok líkr hinum fyrra Þórólfi.

Enn er Þorsteinn hafði þar verit þrjá vetr, segir hann jarli: "Nú hefi ek hér verit alla þá stund, sem ek hefi heitit, ok mér er hugr á".

Jarl segir: "Ekki megu vér halda á þér, ef þú vill á brott fara, ok far þú í friði, hvárt er þú vill".

Lét jarl þá búa skip með þeim farmi, er Þorsteinn hafa vildi til Noregs, ok leiddi dóttur sína út með sœmdum miklum.

Þorsteinn mælti: "Þess beiði ek yðr herra, ef svá kann við at bera, at yðar missi við, at mínir erfingjar, af dóttur yðvarri til komnir, taki land ok lausa aura eftir yðr, ef ek sendi þá til".

Jarl segir at svá skuli vera sem hann vildi at væri. [Eftir þat bjósk Þorsteinn til brottferðar, ok fylgdi jarl honum til strandar.

Hann mælti þá við Þorstein: "Svá kveð ek at orði, at þú hafir hér mestr maðr komit á Gautland, síðan ek til vissa. Get ek, at vit munim eigi oftar sjásk, ok er þat mikill harmr at missa þín af ættjǫrðu várri, enn allstaðar muntu mesti maðr þykkja, hvar sem þú ferr, ok uppi mun nafn þitt, meðan heimr er bygðr; ok far þú heill ok vel".

Eftir þat skildu þeir, ok helt Þorsteinn skipi sínu norðr til Noregs, ok kom at hausti í Naumudal. Ok sem Þorgnýr vissi komu sonar síns, fór hann á móti honum, ok varð þar hinn mesti fagnaðarfundr. Bauð Þorgnýr syni sínum heim með konu hans ok alla fylgdarmenn. Var þar ger hin bezta veizla, ok at henni var mest til skemtunar haft, at Þorsteinn sagði frá ferðum sínum ok hreystiverkum; mátti þar heyra mǫrg afreksverk hans.

Þorgnýr frétti mjǫk at um Þórólf son sinn, hversu hann hefði varizk mót Ljóti, enn Þorsteinn sagði alt sem farit hafði: "Þótti mér sem ek mynda verða yfirbugaðr af Ljóti", segir hann, "þá hann hafði felda alla menn mína utan tólf, enn ek var sárr ok hlífarlauss fyrir honum".

Þorgnýr mælti: "Mjǫk var þá sem ek gat til, at þú mundir fá þik fullreyndan fyrir Ljóti bleika, ok hefir mjǫk at sorfit fyrir ykkr báðum; mun ek nú auka við nafn þitt sem siðr er til við stórmenni, ok mun ek kalla þik Þorstein svǫrfuð, ok gefa þér at nafnfesti bœ þenna ok bú, ok þar með umráð þau, er ek hefi haft yfir Naumudǫlum; em ek nú mjǫk at elli kominn ok eigi færr til umsýslu, enn þú virðisk mér vel til þess fallinn fyrir hvervetna sakir".

Þorsteinn þakkar fǫður sínum með mǫrgum fǫgrum orðum, ok var með honum um vetrinn.

Enn at vári komanda tók hann við búi ok umsýslu, ok gerðisk brátt vinsæll ok góðr forstjóri. Hann átti annan son við konu sinni, enn Þórólf, ok var sá nefndr Karl; ok sem hann eltisk, gaf faðir hans honum auknafn, ok kallaði hann Karl hinn rauða; dóttur áttu þau er Goðrún hét eða Þórarna. Ǫll váru bǫrn þeira efnileg.