Bókastaðir

Þorbjörg kona Páls var grimmúðig í skapi, ok líkaði henni stór-illa þóf þetta. Hón hljóp fram milli manna; ok hafði kníf í hendi, ok lagði til Sturlu Þórðarsonar, ok ætlaði at leggja í augat, ok mælti þetta við: "Hví skal ek eigi göra þik þeim líkan, er þú vill líkastr vera — Óðinn?" Ok í því var hón tekin; ok stöðvaðisk lagit, ok kom í kinnina; ok var þat mikit sár. Síðan hljópu upp menn Sturlu ok reiddu upp vápnin. Þá mælti Sturla: "Vinnit ekki á mönnum hér fyrr en ek segi hvar niðr skal koma." Böðvarr varð ok óðr mjök. Þá mælti Sturla: "Setisk menn niðr, ok ræðum um sáttmál; ok þurfu menn eigi hér at lýsa van-stilli fyrir þessa sök, þvíat konur kunna með ymsu móti at leita eptir ástum; þvíat lengi hefir vinfengi okkat Þorbjargar verit mikit." Hann hafði höndina at andlitinu, ok dreifði blóðinu á kinnina, ok mælti:

"Þess mest ván, at vit Páll munim sættask á okkur mál, ok þurfi menn eigi hér hlut í at eiga. Ok sezk niðr, Páll mágr!" Þá svarar Páll: "Ræða [vil] ek víst um sáttmál okkar Böðvars; en þó lízk mér þetta umræðu-vert, sem nú hefir í görzk, at snúa nökkut áleiðis." Þá svarar Sturla: "Ræði menn um sættir fyrst með ykkr Böðvari; einskis má kalla þetta vert; ok munu vit Páll mágr ræða um þetta síðarr." Þáræddu þeir um sáttmál við Böðvarr; ok lét Páll þá gangask þá hluti er áðr höfðu í milli staðit. Ok var þá lokit málum á þá leið, at Böðvarr skyldi hafa þriðjung þess fjár er Þórir hafði átt. Eptir þetta bjöggusk menn brott at ríða, ok báðu vinir Páls, at hann skyldi selja Sturlu sjálfdæmi. Hann kvazk þess eigi fúss, ok lét þar ójöfnuð einn mundu fram koma er Sturla var, þótt [hann] léti fagrt. Þó gékk hann at Sturlu, við umtölur manna, ok bað hann þökk hafa fyrir stilling sína, er hann hafði þar gört á þeim fundi. Þá svarar Sturla: "Þat heyri ek at litlu muni skipta hversu til mín er gört; ok þykkjumk ek þat á sjá, at yðr þykkir svá. Páll svarar: "Ef þat sýnisk, at hér muni eiga nökkut bót fyrir at koma, þá má ek vel eiga hóf undir þér um þat, at þú görir slíka sæmð til handa þér sem þér líkar sjálfum." Sturla mælti: "Bústú svá fyrir, at ek vænti, ef ek skal sjálfr meta mik, at yðr muni þykkja óhófs vita, en ekki hófs; mun þat verða annan veg enn mér lízk at verða muni." Þá svarar Páll: "Eigi hefir fyrir þá sök slík vandræði mér til handa borit, at ek munda þat kjósa, né svá hitt at þú hlytir óvirðing af; ok er því þat vel fallit, at þú ráðir fyrir; ok mun réttara at bæta vel. En biðja vil ek þik," sagði Páll, "at þú legðir eigi fyrr dóm á málit, en við eru staddir réttlátir menn ok vinir allra vár." Eptir þat fóru fram handsöl; ok handsalaði Páll Sturlu sjálfdæmi, en Sturla handsalaði hónum aptr á mót niðrfall at sökum. Ok skilðusk at því.

Nú leið vetrinn. Ok um várit eptir fór Sturla suðr til Borgarfjarðar, ok reið í Tungu til Böðvars; ok síðan sendi hann orð Páli í Reykjaholt, at hann skyldi koma í Tungu at heyra á sáttargörð. Þat var Kross-messu. En er Páll kom, þá mælti Sturla: "Hversu marga menn viltú skilja undir sættir okkrar, svá at þú vilir handsölum uppi halda fyrir?" Þá mælti Páll: "Mik, ok sonu mína, ok konu." Þá mælti Sturla: "Nökkut fleiri menn?" Þá mælti Páll: "Hermund, ok hans sonu, ok Torfa Surtzson." Þá mælti Sturla: "Vilir þú þá til skilja, þá vil ek þá frá skilja; þvíat nú berr þú sjálfr vitni um, hverir sannir eru at bana-ráðum við mik." Páll mælti: "Þat er mín ætlan," segir hann, "at þeim ráðum muni öngir menn sik sjálfir hafa vafit, nema sá er til stýrði. En því nefnda ek þessa menn til, at engir menn sýna sik búnari til liðveizlu við mik en þessir. Nú muntú eigi bæði vilja, at skilja menn undan sættum, ok göra þó einn um þér til mann-virðingar." Síðan kom þar, at Sturla lauk upp görðinni, ok mælti: "Hvat munu vér breyta um at göra eptir ins vitrasta mannz dæmum, Hafliða Mássonar, þá er hann fékk vansa í sára-fari? Nú göri ek þér á hönd, fyrir frumhlaup Þorbjargar konu þínnar til mín, tvau hundruð hundraða; þat skal vera vara ok búfé, gull ok brennt silfr, eðr aðrir ríflegir aurar." Páll segir: "Víst hefir hér lengi at þrútnað um ójafnaðinn, en þó er nú knútr á riðinn um ósómann;" Ok kvað þess ván, at eigi mundi féit upp goldit at inum fyrstum fardögum eðr skildaga. Eigi fóru þar þann dag ræður mjúklega með mönnum; ok þótti öllum mönnum mikil undr, er hónum kom í hug at kveða slíkt upp. Ok eptir þat fóru menn heim. Páll kvaddi at sér sonu sína; ok spurði hvat þeim leizt af at kjósa; "Hyggsk mér svá, at ef fé þetta gelzk upp, at þar muni þá fara eiga vár öll. Nú er at kjósa, hvárt þér vilit heldr, at sitja fyrir því vandræði, at verða fyrir ágangi Sturlu ok umsátrum, eða vili þér leita traustz á menn með fégjöfum til liðveizlu; þvíat flestir munu svá virða, at við þetta sé eigi leitanda." Þeir kvóðusk aldri vilja sína eigu upp gefa. Síðan sendi Páll Brand son sínn suðr í Odda. Þá fékk hann þar góðar viðtekjur af Jóni. Bar hann þá upp málit fyrir hann, ok sagði alla mála-vöxtu. Jón kvað þat eigi vel sama, at höfðingjar gangi við svá mikinn ójafnað á hendr svá dýrðlegum kenni-manni sem Páll var. Ok kvazk veita mundu hónum lið á þingi eptir því sem hann hefði föng á. Síðan fóru þeir Brandr vestr heim, ok segja svá búit Páli. Ok nú líðr at þinginu. Þá bjósk Páll til þings; þvíat hann átti Reykhyltinga-goðorð. Þá vóru viðsjár miklar ok varðhöld með flokkum. Ok er þeir koma til þings, þá reið Páll [til] búðar sínnar; en Jón Loptzson gékk frá búð sínni, ok móti hónum, ok heilsaði hónum, bað hann vel kominn, "Ok far til búðar með mér." Páll bað hann þökk hafa fyrir boðit, "En ek mun ríða til búðar mínnar; en vér munum drekka allir samt um þingit." Ok svá görðu þeir. Ok snemma þingsins kom Böðvarr Þórðarson á fund Jóns Loptzsonar, ok ræddi við hann; kvað Sturlu hafa sendan sik; ok kvað hann þess vænta, at Jón mundi eigi í mót snúask málinu, þótt þau orð flygi um. Jón kvað með miklum ákafa farit á hendr Páli; en lét þat eigi sama, at etjask við kenni-menn gamla ok göfga, ríkjum höfðingjum. "Nú hefi ek heitið Páli ásjá ok liðveizlu." Böðvarr mælti: "Svá segir mér hugr um, at höfuð-grannt verði nökkurum vina Páls ef Sturla er nökkut minnkaðr." Jón svarar: "Vitu menn þat," kvað hann, "at Sturla er opt óbilgjarn um manndrápin; en fleiri kunna enn at drepa menn en Sturla einn; ok þat segi ek þér, Böðvarr; ef Sturla lætr drepa einn mann fyrir Páli, at drepa skal ek láta þrjá fyrir Sturlu." Síðan skilðu þeir talit. Nú vóru miklar viðsjár um þingit. Sturla sitr í búð sínni, ok gékk óvíða, ok lét skemta sér heima í búð.

Páll prestr gékk á fund Þorláks biskups, ok tölaðusk þeir við. Ok mælti biskup: "Eigi þykki mér makleg vera deilan yður Sturlu; þeir eru menn ríkir ok kaldráðir, en þú ert kenni-maðr dýrðlegr. Nú vilda ek, at þú værir varr um þik, ok bærir vápn, ok verir hendr þínar ef þú þarft, þvíat enkis er fyrir þá örvænt." Ok svá görði Páll nú. En þó lágu hónum opt eptir vápnin þá er hann gékk frá kirkju. Ok sýndisk þat í því, at hann var óvanr vápn at bera.

Nú er um sættir leitað. Ok verða þeir Sturla þess varir, at Jón ætlar hér til kapps at halda at veita Páli, at bæn Brandz biskups. Ok ganga menn nú þeirra í millum; ok beiða þess at Sturla játi því, at Jón göri einn um málit, ok kvóðu þess ván, at hónum mundi í því aukask mestr sæmðar-hlutr; "en hitt allósýnt, hversu vegnar, at slá í deilur um;" ok sögðu þá breytt hafa görðum þeim er Jón görði um Tungu-mál, ok gört í því önga virðing til hans. Létu þeir ok þetta málit eigi síðr mega skipask, er með firnum var upp tekit. Ok einn dag er menn kómu fjölmennastir til Lögbergis, þá gékk Sturla fram á virkit fyrir búð sína; þvíat þat var opt háttr hans at göra langar tölur um málaferli sín; ok leiddisk mönnum opt á at heyra. Vildi hann at þat yrði jafnan frá borit, at virðing hans yrði víðfræg. Hann kvað nú svá at orði: "Kunnigt mun mönnum vera um málaferli vár Páls, ok um þá svívirðing er mér var ætluð at veita, miklu meiri en fram kvæmi; ok olli því meirr hamingja mín en tilstilli þess er görði. Síðan var sæzt á málit ok selt mér sjálfdæmi af Páli; en nú er svá komit því máli, at settir eru at mér mestu menn hér á landi, at þetta mál skuli nú í görð leggjask er áðr kom í sjálfdæmi. Nú ef dæmi fyndisk til þess at menn hefði svá fyrr gört, þá væri á at líta. En þeir menn er sik binda nú við málit — nefni ek fyrst til þess Jón Loptzson, er mestr maðr er á landi þessu, ok allir skjóta sínum mála-ferlum til — þá veit ek eigi víst hvárt annat er nú virðingar-vænna, en reyna hvern sóma hann vili mínn göra. Nú kann vera, at ek hafa ekki vit til at sjá málahlut til handa mér, en vilja munda ek halda mínni sæmð." Þá svarar Brandr biskup: "Engi maðr frýr þér vitz, en meirr ertú grunaðr um gæzku." Jón kvað Sturlu vitrlega mæla, ok sjá fyrir margra hönd; "En fégjöld," sagði Jón, "af Páls hendi munu til vægðar snúask; þvíat þau vóru með freku reist; ok skal nú við mik um at eiga en eigi við Pál." Síðan gengu menn frá Lögbergi ok heim til búða. En áðr þinginu lyki, þá bauð Jón Sturlu barnfóstr, ok bauð heim Snorra syni hans ok hónum sjálfum til Kirkju-dags í Odda. Síðan fylgði Sturla suðr sveininum; ok þá síðan virðulegar gjafar af Jóni. En fégjöld svörfuðusk mjök, ok var þat ákveðit at væri þrír tigir hundraða.

Páll prestr bauð heim Jóni Loptzsyni í Reykjaholt; ok var þar góðr drykkr. Ok þar vóru leiddir fram yxn þrír, ok var einn sex vetra, ok annarr níu vetra. Þá mælti Páll: "Minni munu laun fram koma en þú værir verðr fyrir liðveizluna; en hér skaltú kjósa, hvárt þú vill heldr hafa þenna uxa inn sex vetra eðr hina báða." Jón leit á uxana ok mælti: "Svá sýnisk mér sem eigi muni verða mega stóru meiri uxi ok betri en sjá inn sex vetra gamli, ok kýs ek hann." Páll mælti: "Þat er ok vel; fyrir því at jafn-mikit hefir mik kostað sjá, ok hinir tveir." Síðan dró hann gullhring á horn uxanum, ok kvað því fylgja skyldu ok tíu hundruð vaðmála. Jón þakkaði hónum vel slíkar vingjafir. Ok skildusk ölúðar-vinir.