Bókastaðir

Þorbjǫrg kona Páls var grimmúðig í skapi, ok líkaði henni stór-illa þóf þetta. Hon hljóp fram milli manna; ok hafði kníf í hendi, ok lagði til Sturlu Þórðarsonar, ok ætlaði at leggja í augat, ok mælti þetta við: "Hví skal ek eigi gera þik þeim líkan, er þú vill líkastr vera — Óðinn?" Ok í því var hon tekin; ok stǫðvaðisk lagit, ok kom í kinnina; ok var þat mikit sár. Síðan hljópu upp menn Sturlu ok reiddu upp vápnin.

Þá mælti Sturla: "Vinnit ekki á mǫnnum hér fyrr en ek segi hvar niðr skal koma." Bǫðvarr varð ok óðr mjǫk. Þá mælti Sturla: "Setisk menn niðr, ok rœðum um sáttmál; ok þurfu menn eigi hér at lýsa van-stilli fyrir þessa sǫk, þvíat konur kunna með ymsu móti at leita eptir ástum; þvíat lengi hefir vinfengi okkat Þorbjargar verit mikit." Hann hafði hǫndina at andlitinu, ok dreifði blóðinu á kinnina, ok mælti: "Þess mest ván, at vit Páll munim sættask á okkur mál, ok þurfi menn eigi hér hlut í at eiga. Ok sezk niðr, Páll mágr!"

Þá svarar Páll: "Rœða [vil] ek víst um sáttmál okkar Bǫðvars; en þó lízk mér þetta umrœðu-vert, sem nú hefir í gǫrzk, at snúa nǫkkut áleiðis."

Þá svarar Sturla: "Rœði menn um sættir fyrst með ykkr Bǫðvari; einskis má kalla þetta vert; ok munu vit Páll mágr rœða um þetta síðarr."

Þá rœddu þeir um sáttmál við Bǫðvarr; ok lét Páll þá gangask þá hluti er áðr hǫfðu í milli staðit. Ok var þá lokit málum á þá leið, at Bǫðvarr skyldi hafa þriðjung þess fjár er Þórir hafði átt.

Eptir þetta bjǫggusk menn brott at ríða, ok báðu vinir Páls, at hann skyldi selja Sturlu sjálfdœmi. Hann kvazk þess eigi fúss, ok lét þar ójǫfnuð einn mundu fram koma er Sturla var, þótt [hann] léti fagrt. Þó gékk hann at Sturlu, við umtǫlur manna, ok bað hann þǫkk hafa fyrir stilling sína, er hann hafði þar gǫrt á þeim fundi.

Þá svarar Sturla: "Þat heyri ek at litlu muni skipta hversu til mín er gǫrt; ok þykkjumk ek þat á sjá, at yðr þykkir svá.

Páll svarar: "Ef þat sýnisk, at hér muni eiga nǫkkut bót fyrir at koma, þá má ek vel eiga hóf undir þér um þat, at þú gerir slíka sœmð til handa þér sem þér líkar sjálfum."

Sturla mælti: "Bústú svá fyrir, at ek vænti, ef ek skal sjálfr meta mik, at yðr muni þykkja óhófs vita, en ekki hófs; mun þat verða annan veg enn mér lízk at verða muni."

Þá svarar Páll: "Eigi hefir fyrir þá sǫk slík vandræði mér til handa borit, at ek munda þat kjósa, né svá hitt at þú hlytir óvirðing af; ok er því þat vel fallit, at þú ráðir fyrir; ok mun réttara at bœta vel. En biðja vil ek þik," sagði Páll, "at þú legðir eigi fyrr dóm á málit, en við eru staddir réttlátir menn ok vinir allra vár."

Eptir þat fóru fram handsǫl; ok handsalaði Páll Sturlu sjálfdœmi, en Sturla handsalaði honum aptr á mót niðrfall at sǫkum. Ok skilðusk at því.

Nú leið vetrinn. Ok um várit eptir fór Sturla suðr til Borgarfjarðar, ok reið í Tungu til Bǫðvars; ok síðan sendi hann orð Páli í Reykjaholt, at hann skyldi koma í Tungu at heyra á sáttargerð. Þat var Kross-messu.

En er Páll kom, þá mælti Sturla: "Hversu marga menn viltú skilja undir sættir okkrar, svá at þú vilir handsǫlum uppi halda fyrir?"

Þá mælti Páll: "Mik, ok sonu mína, ok konu."

Þá mælti Sturla: "Nǫkkut fleiri menn?"

Þá mælti Páll: "Hermund, ok hans sonu, ok Torfa Surtsson."

Þá mælti Sturla: "Vilir þú þá til skilja, þá vil ek þá frá skilja; þvíat nú berr þú sjálfr vitni um, hverir sannir eru at bana-ráðum við mik."

Páll mælti: "Þat er mín ætlan," segir hann, "at þeim ráðum muni øngir menn sik sjálfir hafa vafit, nema sá er til stýrði. En því nefnda ek þessa menn til, at engir menn sýna sik búnari til liðveizlu við mik en þessir. Nú muntú eigi bæði vilja, at skilja menn undan sættum, ok gera þó einn um þér til mann-virðingar."

Síðan kom þar, at Sturla lauk upp gerðinni, ok mælti: "Hvat munu vér breyta um at gera eptir ins vitrasta manns dœmum, Hafliða Mássonar, þá er hann fékk vansa í sára-fari? Nú geri ek þér á hǫnd, fyrir frumhlaup Þorbjargar konu þinnar til mín, tvau hundruð hundraða; þat skal vera vara ok búfé, gull ok brennt silfr, eða aðrir ríflegir aurar."

Páll segir: "Víst hefir hér lengi at þrútnat um ójafnaðinn, en þó er nú knútr á riðinn um ósómann;" Ok kvað þess ván, at eigi mundi féit upp goldit at inum fyrstum fardǫgum eða skildaga.

Eigi fóru þar þann dag rœður mjúklega með mǫnnum; ok þótti ǫllum mǫnnum mikil undr, er honum kom í hug at kveða slíkt upp. Ok eptir þat fóru menn heim.

Páll kvaddi at sér sonu sína; ok spurði hvat þeim leizk af at kjósa; "Hyggsk mér svá, at ef fé þetta gelzk upp, at þar muni þá fara eiga vár ǫll. Nú er at kjósa, hvárt þér vilit heldr, at sitja fyrir því vandræði, at verða fyrir ágangi Sturlu ok umsátrum, eða vili þér leita trausts á menn með fégjǫfum til liðveizlu; þvíat flestir munu svá virða, at við þetta sé eigi leitanda."

Þeir kvóðusk aldri vilja sína eigu upp gefa.

Síðan sendi Páll Brand son sinn suðr í Odda. Þá fékk hann þar góðar viðtekjur af Jóni. Bar hann þá upp málit fyrir hann, ok sagði alla mála-vǫxtu. Jón kvað þat eigi vel sama, at hǫfðingjar gangi við svá mikinn ójafnað á hendr svá dýrðlegum kenni-manni sem Páll var. Ok kvazk veita mundu honum lið á þingi eptir því sem hann hefði fǫng á. Síðan fóru þeir Brandr vestr heim, ok segja svá búit Páli.

Ok nú líðr at þinginu. Þá bjósk Páll til þings; þvíat hann átti Reykhyltinga-goðorð. Þá vóru viðsjár miklar ok varðhǫld með flokkum.

Ok er þeir koma til þings, þá reið Páll [til] búðar sínnar; en Jón Loptsson gékk frá búð sinni, ok móti honum, ok heilsaði honum, bað hann vel kominn, "Ok far til búðar með mér."

Páll bað hann þǫkk hafa fyrir boðit, "En ek mun ríða til búðar minnar; en vér munum drekka allir samt um þingit." Ok svá gerðu þeir.

Ok snemma þingsins kom Bǫðvarr Þórðarson á fund Jóns Loptssonar, ok rœddi við hann; kvað Sturlu hafa sendan sik; ok kvað hann þess vænta, at Jón mundi eigi í mót snúask málinu, þótt þau orð flygi um.

Jón kvað með miklum ákafa farit á hendr Páli; en lét þat eigi sama, at etjask við kenni-menn gamla ok gǫfga, ríkjum hǫfðingjum. "Nú hefi ek heitit Páli ásjá ok liðveizlu."

Bǫðvarr mælti: "Svá segir mér hugr um, at hǫfuð-grannt verði nǫkkurum vina Páls ef Sturla er nǫkkut minnkaðr."

Jón svarar: "Vitu menn þat," kvað hann, "at Sturla er opt óbilgjarn um manndrápin; en fleiri kunna enn at drepa menn en Sturla einn; ok þat segi ek þér, Bǫðvarr; ef Sturla lætr drepa einn mann fyrir Páli, at drepa skal ek láta þrjá fyrir Sturlu."

Síðan skilðu þeir talit. Nú vóru miklar viðsjár um þingit. Sturla sitr í búð sinni, ok gékk óvíða, ok lét skemta sér heima í búð.

Páll prestr gékk á fund Þorláks biskups, ok tǫlaðusk þeir við. Ok mælti biskup: "Eigi þykki mér makleg vera deilan yður Sturlu; þeir eru menn ríkir ok kaldráðir, en þú ert kenni-maðr dýrðlegr. Nú vilda ek, at þú værir varr um þik, ok bærir vápn, ok verir hendr þínar ef þú þarft, þvíat enkis er fyrir þá ørvænt."

Ok svá gørði Páll nú. En þó lágu honum opt eptir vápnin þá er hann gékk frá kirkju. Ok sýndisk þat í því, at hann var óvanr vápn at bera.

Nú er um sættir leitat. Ok verða þeir Sturla þess varir, at Jón ætlar hér til kapps at halda at veita Páli, at bœn Brands biskups. Ok ganga menn nú þeirra í millum; ok beiða þess at Sturla játi því, at Jón geri einn um málit, ok kvóðu þess ván, at honum mundi í því aukask mestr sœmðar-hlutr; "en hitt allósýnt, hversu vegnar, at slá í deilur um;" ok sǫgðu þá breytt hafa gerðum þeim er Jón gerði um Tungu-mál, ok gǫrt í því ønga virðing til hans. Létu þeir ok þetta málit eigi síðr mega skipask, er með firnum var upp tekit.

Ok einn dag er menn kómu fjǫlmennastir til Lǫgbergis, þá gékk Sturla fram á virkit fyrir búð sína; þvíat þat var opt háttr hans at gera langar tǫlur um málaferli sín; ok leiddisk mǫnnum opt á at heyra. Vildi hann at þat yrði jafnan frá borit, at virðing hans yrði víðfræg.

Hann kvað nú svá at orði: "Kunnigt mun mǫnnum vera um málaferli vár Páls, ok um þá svívirðing er mér var ætluð at veita, miklu meiri en fram kvæmi; ok olli því meirr hamingja mín en tilstilli þess er gerði. Síðan var sæzk á málit ok selt mér sjálfdœmi af Páli; en nú er svá komit því máli, at settir eru at mér mestu menn hér á landi, at þetta mál skuli nú í gerð leggjask er áðr kom í sjálfdœmi. Nú ef dœmi fyndisk til þess at menn hefði svá fyrr gǫrt, þá væri á at líta. En þeir menn er sik binda nú við málit — nefni ek fyrst til þess Jón Loptsson, er mestr maðr er á landi þessu, ok allir skjóta sínum mála-ferlum til — þá veit ek eigi víst hvárt annat er nú virðingar-vænna, en reyna hvern sóma hann vili minn gera. Nú kann vera, at ek hafa ekki vit til at sjá málahlut til handa mér, en vilja munda ek halda minni sœmð."

Þá svarar Brandr biskup: "Engi maðr frýr þér vits, en meirr ertú grunaðr um gœzku."

Jón kvað Sturlu vitrlega mæla, ok sjá fyrir margra hǫnd; "En fégjǫld," sagði Jón, "af Páls hendi munu til vægðar snúask; þvíat þau vóru með freku reist; ok skal nú við mik um at eiga en eigi við Pál."

Síðan gengu menn frá Lǫgbergi ok heim til búða. En áðr þinginu lyki, þá bauð Jón Sturlu barnfóstr, ok bauð heim Snorra syni hans ok honum sjálfum til Kirkju-dags í Odda. Síðan fylgði Sturla suðr sveininum; ok þá síðan virðulegar gjafar af Jóni. En fégjǫld svǫrfuðusk mjǫk, ok var þat ákveðit at væri þrír tigir hundraða.

Páll prestr bauð heim Jóni Loptssyni í Reykjaholt; ok var þar góðr drykkr. Ok þar vóru leiddir fram yxn þrír, ok var einn sex vetra, ok annarr níu vetra.

Þá mælti Páll: "Minni munu laun fram koma en þú værir verðr fyrir liðveizluna; en hér skaltú kjósa, hvárt þú vill heldr hafa þenna uxa inn sex vetra eða hina báða."

Jón leit á uxana ok mælti: "Svá sýnisk mér sem eigi muni verða mega stóru meiri uxi ok betri en sjá inn sex vetra gamli, ok kýs ek hann."

Páll mælti: "Þat er ok vel; fyrir því at jafn-mikit hefir mik kostat sjá, ok hinir tveir."

Síðan dró hann gullhring á horn uxanum, ok kvað því fylgja skyldu ok tíu hundruð vaðmála. Jón þakkaði honum vel slíkar vingjafir. Ok skildusk ǫlúðar-vinir.