Bókastaðir

Kárr hét maðr, er þar bjó í Dölum; hann var óspekðarmaðr. Þenna sótti Þórhallr til fullrar sekðar; en Kárr hafðisk þar þó við í Dölunum. Ok eitt sinn hittusk þeir Sturla; ok bar Kárr upp fyrir hónum vandræði sín, ok kvask eigi vel við látinn. Sturla kvað þat satt vera, ok kvað margan eigi mundu slíkt sitja. Maðr hét Álfr; hann var lítill bóndi; [hann] hafði fastnað sér konu þá er Valgerðr hét, ok skyldi brúðkaup þeirra vera á Ketilsstöðum viku eptir miðsumar. Ok fór Þórhallr til boðs, kona hans ok dóttir. En Dróttins-daginn reið hann inn í Leiðar-hólm til hestaþings. Þar var þá kominn Sveinn Sturluson, ok höfðu þeir aðra sveit, ok var Þórhallr fjölmennari, þvíat hann gékk um daginn með þrjá tigi manna. Ok um aptaninn reið hann út á Ketilsstaði, ok var þar um nóttina. Þeir Sveinn riðu ok svá út á Skógar-strönd ok föru-nautar hans; þar var Börkr Kálfsson, ok Bergþórr ok Torfi Snartarsynir, Kárr inn seki. Þeir ríða á Gunnarsstaði um kveldit til Héðins Bergþórssonar. En um morguninn eptir reið Börkr inn á Ketilsstaði á njósn, ok kallar enn til landsins við Þórhall; ok var þar deila mikil. Ok síðan fór hann út aptr til þeirra [Sveins]. Ok um daginn reið Þórhallr heimleiðis ok Æsa kona hans, ok Helga dóttir hans með hónum, Halldór Guðbrandzson mágr hans. Kolbrandr hét maðr, er þar var með þeim. Þau ríða it neðra með sjó. Ok er þeir Sveinn sjá ferð þeirra, þá ríða þeir á móti þeim; ok hittask þeir við sjóinn gegnt Gunnarsstöðum. En er þeir Þórhallr sjá ferð þeirra Sveins, þá stigu þau af baki. Ok er þau hittask, hlaupa þeir Sveinn af baki ok föru-nautar hans, ok hélt Börkr Halldóri, en Sveinn varðveitti Kolbrand. Kárr ok Bergþórr vágu Þórhall. Ok eptir þat riðu þeir Sveinn inn í Hvamm; ok tók Sturla við þeim öllum nema Kári; hann var í ymsum stöðum. Þorleifr beiskaldi tók við eptir-máli um víg Þórhallz, ok sótti þá á þingi; ok varð Bergþórr sekr skógar-maðr. Tjörvi var ok brott görr af landi; ok skyldi vera útan þrjá vetr. Bergþórr var ok ferjandi; en fégjöld kómu fyrir Svein ok Börk. En féráns-dómr var í Hvammi, ok sóttu þeir heim til Sturlu, Þorleifr ok Einarr Þorgilsson; ok höfðu hundraðmanna. Þar var ok fjölmennt fyrir. Þá bauð Sturla Þorleifi heim til dagverðar með flokk sínn. Þorleifr sagði: "Öðru sinni mun ek hingat kynnis leita." En skylt var með þeim Þorleifi ok Guðnýju. Sturla mælti: "Þiggja máttú af því boðit, at hér eru þeir Bergþórr ok Tjörvi; ok skulu þegar í brott ef þér vilit hingat." Síðan riðu þeir Þorleifr í brott. Ok létti þar þessu máli.

Clemet hét maðr; hann var Karlsefnis-son; hann var bóndi; hann átti þá konu er Helga hét; hón var dóttir Vincentius Eyjólfssonar. Bárðr hét maðr, Álfs son, Örnólfs sonar. Þat lék orð á, at hann fifldi Helgu konu Clemetz. Maðr hét Kjartan, ok var Þórvalldzson, ok var frændi Clemetz. Þat var eitt sinn á hestaþingi at Kleifum í Gilsfirði, at Bárðr var á tali við Helgu; ok þar kemr at Kjartan veitti Bárði áverka. Eptir þat sótti Álfr at liðveizlu Einar Þorgilsson; en hann talðisk undan; þvíat hann var meirr hallr undir þá Kjartan ok Þórvald feðga; þeir vóru vinir hans ok þingmenn. Síðan sótti Álfr at Sturlu; ok tók hann við haldi þeirra Bárðar ok Álfs, ok mælti eptir Bárð. Ok var þá sæzk á málit, ok görði Sturla hálfan þriðja tög hundraða; ok rézk Álfr þá at þingfesti undir Sturlu.

Birningr Steinarsson ok Helga kona hans, dóttir Þorgeirs langhöfða, urðu eigi mjök samskapa; ok var görr skilnaðr þeirra, ok áttu þau þó dóttur eina er Sigríðr hét. Þá gékk Birningr at eiga Guðbjörgu Álfsdóttur, en Helga giptisk Þorsteini Þorvarzsyni; ok áttu þau börn saman, Þorgeir prest ok Ingimund. Þau Guðbjörg ok Birningr áttu þann son er Þorleikr hét. Nú kallar Birningr Þorleik arfa sínn; en Sigríðr [dóttir hans] varð lítt at þroska; henni fylgði at lagi Hjaltr nökkurr er Eirikr hét. Einarr Þorgilsson keypti at henni arfván eptir Birning; ok kallar ekki verit hafa laga-kvánfang, er hann hafði fengit Guðbjargar. Síðan beiddisk Einarr, at Birningr færi heim til hans með fé sítt; en hann kvezk mundu skipta af nökkuru Guðbjörgu til handa ok syni hennar, slíku sem hann ræðr. En Birningr vildi þat eigi. Hann bjó þá at Heinabergi, ok hafði mikit fé. Ok um haustið sendi Einarr húskarla sína út á heiðar at samna saman geld-fé Birnings. Þeir fóru, ok ráku heim á Staðarhól sjau tigi geldinga; ok lét Einarr alla skera. Síðan fór Birningr í Hvamm, ok hitti Sturlu, ok sótti hann at ráðum; ok kvezk vilja handsala hónum fé sítt allt. Ok þat var nú af ráðit, at Birningr fór í Hvamm, ok var þar meðan hann lifði; en Guðbjörg varð-veitti búit at Heinabergi. Ok lauk svá þessum málum, at Sturla sótti eigi Einarr um ránit, enda sagði eigi Einarr ósætt sína á handsali þeirra Sturlu ok Birnings. Sátu þá hvárir um þat er fengit höfðu.

Í þenna tíma bjöggu þeir í Vatzfirði, Snorri ok Páll, synir Þórðar Þorvaldzsonar ok Sigríðar, dóttur Hafliða Mássonar, ok Rannveigar Teitz dóttur, Ísleifs sonar biskups. Þeir bræðr miklir höfðingjar. Var Páll allra manna vænstr ok görvilegastr, en Snorri var lítill maðr ok vænn, forvitri, ok skörungr mikill. Þá bjó at Helgafelli Ólafr prestr Sölvason, bróðir Páls prestz í Reykjaholti. Þar var á vist göfigr kenni-maðr, Rúnólfr prestr Dálks son, Þorsteins sonar, bróður-son Ketils biskups; ok var inn mesti lærdóms-maðr, ok höfuð-klerkr. Hans dóttir var Hallgerðr, er átti Óláfr prestr; hón var kvenna vænst ok merkilegust ok mestr skörungr at hvervetna. Þat er sagt, at Páll kom at máli við Snorra bróður sínn; ok kvezk vilja fara suðr til Helgafellz, ok nema brott Hallgerði, ok kvezk vilja þar til hafa hans liðsinni. Snorri sagði þat illa sama, at göra slíkt við góða kenni-menn ok göfga; ok lét þá eiga sæmðar-menn nærri sér, þá er eigi mundu slíku vel una. Páll kvezk vilja á þat hætta. Síðan fóru þeir eigi allfáir saman suðr yfir heiði, ok yfir Breiðafjörð, ok kómu um nótt til Helgafellz; ok gengu þegar inn í skála; ok var Hallgerðr tekin upp ór hvílu sínni, ok borin út; en Óláfi var haldit ok svá Rúnólfi. Hann var mikill ok sterkr. Þá var þar at Helgafelli Jórunn Hafliðadóttir, móður-systir þeirra Vatzfirðinga; hana hafði átta Brandr Gellison er búit hafði at Helgafelli. Síðan fóru Vatzfirðingar brott. Þetta fréttisk víða; ok þótti mönnum sýndr í slíku mikill ósómi. Ok um sumarit eptir, er menn kómu til Alþingis, þá var at sóttr Jón Loptzson þessum málum; hann var mikill vin þeirra bræðra Páls ok Óláfs, en frændi Rúnólfs ok þeirra Möðruvellinga: Dóttir Eyjólfs ins halta var Þórey, móðir Sæmundar prestz, föður Loptz, föður Jóns. Rúnólfr [prestr] var son Dálks, Þorsteins sonar, Eyjólfs sonar. Þeir vóru á þingi Vatzfirðingar ok svá Hallgerðr. Vóru þá sem mestar virðingar Jóns; ok var þangat skotið öllum stór-málum sem hann var. Þeir Páll, Rúnólfr, ok Óláfr, hittu Jón á þinginu, ok sögðu hónum hver ósæmð þeim var gör, ok beiddu Jón ásjá. Hann svarar, ok kvað víst í slíku sýnask mikinn ósóma ok ágang. Hann bað þangat kalla Hallgerði. Ok svá var gört; ok tóku þau Jón tal með sér; ok tjáði hann fyrir henni, hversu illa sómði, ok bað hana hug sínn frá leggja þessu [ó] ráði. "Hefir með oss," sagði hann, "lengi vel verit; vilda ek at þú sæmðir vel við bónda þínn. En þó at þér þykki vera manna-munr, þá er miklu meiri munr um ábyrgð þá er á liggr; ok mun þetta óráð illa út seljask; ok samir þér betr, at þú ráðir þik sjálfviljandi frá, en nauð-skilnaðr verði; þvíat eigi mun þat betr falla. En ekki mun ek at sinni þröngva þér um þetta; en segi ek þér hvat á muni liggja. En ef þú virðir orð mín, ok ferr heim með bónda þínum at þínum vilja, þá skal þat fram ganga. En því mun ek þér heita, ef þú þarft í nökkuru sinni mínnar ásjá, at ek skal þér heimill til liðveizlu, ef þú lætr nú eptir mér mínn vilja. En ef þú vill eigi þetta, mun ek þér aldri ásjá veita." Hallgerðr svarar: "Þat mun vera kjör mítt við þik, Jón, at kjósa þik eigi frá ásjá við mik." Síðan lagði Jón orð til, at Óláfr prestr tæki við konu sínni. Ok var síðan sætzk á málit. Litlu síðarr dreymði Pál Þórðarson: at hann þóttisk [vera í] skygðum línkyrtli. Ok eptir þat druknaði hann í Ísafirði, ok nökkurir menn með hónum. Ok var þá svá ráðinn draumrinn, at línkyrtill sá væri bárur stórar ok ljósar er gengu at hónum. Eptir þat tók Snorri bróðir hans mannvirðing í Vatzfirði; ok vóru hans synir: Hafliði, [Þórðr,] ok Þorvaldr, ok Bárðr. Valgerðr hét dóttir Hallgerðar; hana nam Sveinn Sturluson í Hvamm; ok görðusk þar af myklar ósáttir. Þá sótti Hallgerðr Jón at málum, ok kvazk þá vilja taka til þess er hann hafði heitið henni. Hann kvað þat heimolt vera. Ok síðan sendi hann vestr Sæmund son sínn ok nökkura menn með hónum. Þeir fóru vestr til Borgarfjarðar; ok kómu þar til liðs við þá, Þorleifr beiskaldi ok Einarr Þorgilsson; ok fóru síðan stefnu-för í Hvamm. Þá mælti Sturla, er hann kenndi mennina: "Er Sæmundr þar?" segir hann. "Ek þykkjumk hér vera," segir Sæmundr. Sturla mælti: "Miklu muntú vera maðr vitrari en eigi mynir þú vita, hvárt þú ert eðr aðrir menn." Síðan stefndu þeir Sveini Sturlusyni. Ok kómu þessi mál öll á þingi undir Jón Loptzson; ok réð hann einn sem hann vildi, ok skipaði svá at flestum líkaði vel.

Páll Sölvason bjó þá í Reykjaholti; hann átti Þorbjörgu Bjarnardóttur systur Helgu er átti Brandr biskup. Börn þeirra Páls vóru þau: Brandr ok Magnús, Þórlaug ok Arndís. Þórir hét maðr, ok var Þorsteinsson; hann var prestr; hann bjó í Deildartungu í Reykjadal enum neðra; hann var auðigr maðr at fé. Hann átti tíu bygða bólstaði; hann átti auðigt bú; hann átti eigi minna fé á leigu-stöðum en hundrað kúgilda. Hónum fylgði at lagi Ásný Halldórsdóttir; synir þeirra vóru þeir Leggr ok Liðr subdjákn, er úti varð á Bláskóga-heiði. Vigdís hét systir Þóris skilgetin, er átti Kleppr prestr Þorvarðzson; en börn þeirra vóru þau Þorvarðr prestr ok Kolfinna er átti Hámundr Gilsson frændi Sturlu Þórðarsonar. Þorvarðr prestr átti Oddný Torfadóttur. Þau Þorvarðr prestr ok Oddný áttu mörg börn: Árni prestr, faðir Ara at Lundi, faðir Lundar-Bjarna; Snorri prestr, faðir Játgeirs prestz; Torfi prestr, faðir Leggs prestz ok Oddnýjar; Gunnarr, Guðbrandr. Þórir inn auðgi bað Þórlaugar Pálsdóttur. Páli kvazk vera kunnigt um fjárhagi Þóris; "En því at manna-munr mun þykkja mikill, þá mun ek ráða fyrir máldaga." Síðan tókusk ráð þessi með þeim máldögum, at Þórlaug skyldi hafa heiman þrjá tigi hundraða. Ok var þat þó mál manna, at Þórir legði fram í gjöfum við Pál ok staðinn í Reykjaholti eigi minna [fé] en hón hafði heiman. En eptir samlag þeirra, þá skyldi eiga hálft fé hvárt við annat, fengit ok ófengit. Ok eptir þenna ráða-hag bjoggu þau þar í Tungu sjau vetr eðr átta; ok áttu börn, ok önduðusk öll. En eptir þat beiddisk Þórlaug at fara í brott af landi, ok kvezk hafa heitið Róm-ferð í vanmætti sínum; en Þórir kvað þat eigi ráðlegt at skiljask við svá mikil hægindi, ok kvezk ófúss vera ráða-breytni. En hón bað hann mjök. Ok fyrir ástar sakir við hana, lét hann leiðask til, ok var þó tregr til. Hann seldi fjár-varðveizlu sína Páli mági sínum meðan þau væri útan. Ok var þat kallat fjögur hundruð hundraða. Þórir kom af hafi norðr við Þróndheim; ok var þar um vetrinn; ok um sumarit eptir fóru þau suðr til Björgynjar, ok vóru þar annan vetr; ok ól Þórlaug svein þann er Björn hét. Ok eptir um várit bjöggusk þau til suðr-ferðar, ok seldu sveininn eptir til fóstrs. Hann var at Mjólka skamt frá bænum. Síðan fóru þau til Róms; ok kom hvártki þeirra aptr. Ok um sumarit eptir andaðisk sveinninn Björn nær Selju-manna-messu. Jón hét prestr Íslenzkr, hann var Þórallzson, réttorðr, ok Breiðfirzkr at ætt. Hann hafði þenna vetr inn sama verit í Suðrgöngu. Hann sagði svá frá, at Þórir prestr inn auðgi hefði andask í Lukku-borg, Föstu-dag í Ymbru-dögum um Langaföstu; en Þórlaug hefði fram haldit ferðinni til Róma-borgar; ok hafði hann hitt hana á veginum er hann fór sunnan; ok var þat eptir Páska; ok var þá snauð ok sjúk. Þórir kráka hét maðr Norænn er þá var á Suðrvegum; hann kvazk hitt hafa Þórlaugu um sumarit, eptir andlát Þóris, um Máriu-messu-skeið. Ok er þau tíðendi kómu til Noregs, þá var Þorlákr biskup inn helgi kominn frá vígslu til skips, ok fór þat sumar til Íslandz, ok sagði þessi tíðendi út.

Þá sagði Páll Sölvason eptir sögn Þóris kráku um misdauða þeirra, at Þórir hefði fyrst andask, en þar næst sveinn hans, ok þá væri Þórlaug dóttir hans arfi hans ok sonar síns; en hann kvezk vera réttr arfi hennar. Ok tók hann allt féit undir sik.

Böðvarr Þórðarson var náfrændi Þóris ok Vigdísar er þá lifði; ok taldi Vigdísi vera þá réttan arftöku-mann Þóris; þvíat hón var skyldust at ætterni skilgetinna manna. Böðvarr sendi menn til fundar við Pál um vetrinn, ok beiddisk landz [þess] er tæki fjóra tigi hundraða fyrir hennar hönd, ok kvað betr sóma, at hón væri nokkurn-veginn frá leyst. Páll lézk ætla, at lögum mundu hónum bera féin, ok kvezk eigi vilja láta þat er hann átti at réttu. Sonum Þóris þótti sem þeim myndi bera erfð eptir föður sínn; ok bauzk Eyjólfr Þorgeirsson til liðveizlu við þá; hann bjó í Stafaholti. Ok um várit reið Böðvarr í Tungu inn þriðja dag Páska með sex tigi manna, ok settisk í búit. Ok eptir þat bauð hann Páli at hafa af fénu sex tigi hundraða. En Páll kvað sik eigi mega svá til lokka at gefa þat upp er hann vildi eigi fyrr. Síðan görði Böðvarr orð eptir vinum sínum, Hermundi Koðranssyni, ok sonum hans, Katli ok Koðrani, er þá vóru görvilegastir menn í héraði, Magnús Þorláksson af Melum; Helga Sölvadóttir var móðir Þorláks, systir Þórðar, föður Magnúss, föður Sölva, föður Páls.

Magnús Þorláksson átti Valdísi, dóttur Hreins ábóta at Þverá. Brandr Pálsson bað Magnús liðveizlu; ok var Valdís kona hans mjök eggjandi þess at hann veitti hónum. Þórðr Böðvarsson bað ok Magnús liðveizlu; ok kvað hónum þat hent at veita föður sínum, er þeir vóru báðir í einni sveit; ok kvað hónum þungt mjök mundu í móti hónum at standa. Magnús kvazk Páli mundu veita er hann hét fyrri liði. Brandr var maðr knár ok mikill vexti. Magnús bróðir hans var ok ófælinn maðr, ok vóru opt með hónum einhleypingar frálegir menn. Þórarinn svaði var fóstbróðir hans, inn knálegsti maðr ok all-ódæll. Margir aðrir vóru þá í Reykjaholti hans jafningjar. Þat görðisk þá ráð góðfússa manna, at auka eigi vandræði í héraðinu, ok láta bíða þings svá búit. Ok fóru hvárirtveggju til þings um sumarit; ok vóru áttar stefnur at málinu. Talði Páll upp skaða sínn, at Böðvarr hefði eytt upp í Tungu miklu fé, ok þóttisk þar verðr fyrir yfirbóta, svá ranglega sem hónum þótti Böðvarr ganga á hendr sér. En Böðvari þótti Vigdís eiga at heimta viðtöku ok varðveizlu þess hluta fjár er Þórir bróðir hennar hafði átt í félagi við Þórlaugu. En til þess at sætzk væri á málit, þá vildi hann at Vigdís hefði þriðjung allz fjár til eigin-orðz við Pál. Þá var því máli svá lokit, at hvárir-tveggju játtu umdæmi Jóns Loptzsonar. Ok á því þingi lauk hann upp görðinni, ok kvazk hann göra lönd öll til handa Páli, þau er Þórir hafði átt ok svá lausa-fé; en kvezk vilja at Páll gyldi Vigdísi fjóra tigi hundraða, sem hón hafði fyrst beitt; ok þótti þat vel, at Páll görði þetta til samþykkis við frændr Þóris, þótt hann ætti féit at lögum. Páll kvað sér hans ummæli vel líka; en Böðvari líkaði ekki af görðinni; ok reið heim í hérað, ok sat í búi í Tungu þau misseri. Páll Sölvason hafði gipt Arndísi dóttur sína Guðmundi inum dýra, ok veitti hann því Páli. Um várit eptir Páska fór til liðveizlu við Pál Brandr biskup ok Guðmundr inn dýri með mikla sveit; Þorleifr beiskaldi, Ari inn sterki [Þorgilsson]. Magnús prestr Pálsson átti Hallfríði systur Ara. Þar kom ok Hermundr ór Kalmans-tungu, er átt hafði Hallgerði Rúnólfs dóttur, ok fjölði héraðs-manna. Þá kom neðan ór Tungu Þórðr Böðvarsson, ok beiddi at Páll ynni sóma-hlutar frændum Vígdísar. Þá svarar Guðmundr inn dýri, ok kvað Pál hafa sett höfðingja yfir sítt mál Jón Loptzson, "Ok vill nú halda öll hans ummæli, ok göra þat fyrir sakir kennimannskapar síns, at eigi hlytisk stór vandræði [af] í héraðinu;" lét þá Tungu-menn lítt hafa í sýnt, at þeir væri sæmðar af verðir. Síðan fóru Reykhyltingar stefnu-för í Tungu. Þá hafði Böðvarr látið göra virki um bæinn í Tungu, ok hafði þar fjölmenni mikit. Þar var þá Sturla Þórðarson mágr hans við marga menn; Þórðr Böðvarsson, Arni Bjarnason frá Hólmi, Sveinn Sturluson; ok gengu þeir allir á tal um þat, hverja meðferð hafa skyldi ef þeir stefndi þeim. Réðu nökkurir menn, þeir er óðastir vóru, at vinna skyldi á mönnum. Sturla svarar, ok kvað þat ekki ráða-görð vera, við

Svá mikinn afla sem þeir höfðu; en kvað þat heldr ráð, at stefna á móti jafn-mörgum stefnum, ok finna þat til er sýnisk. Ok var þetta af tekit; ok bjöggu hvárir-tveggju mál til. Frá því er sagt, at Sturla gékk at Jóni Þorvalldzsyni bróður Guðmundar ins dýra — móðir þeirra var Þórfðr dóttir Guðmundar Lögsögu-mannz — Sturla mælti við hann: "Heill þú Jón!" Menn spurðu hví hann kveddi hann en eigi Guðmund. Sturla svarar, ok kvað þenna mann víðfrægastan at endemum. Jón var skáld; hann kvað þetta: — Síðan riðu menn af þeim fundi. Ok fóru málin um sumarit til Alþingis; lét Páll þá sanna misdauða þeirra Þóris ok Þórlaugar á þinginu at lögum, eptir því sem hann hafði fyrri gört; en hvárigir urðu lögsekir; ok var þá svá komit málinu, at ætlaðr var sættarfundr í héraði um haustið eptir Michaels-messu í Reykjaholti. Áttu þá margir góðir menn hlut í. Kom þar þá til Böðvarr Þórðarson, ok Sturla mágr hans. Ok sátu menn út á velli fyrir sunnan hús; ok var rætt um sætt manna; ok vildi Böðvarr enn sem fyrr, at þau Vigdís hefði þriðjung fjár; ok talði þat, sem var, þótt búit í Tungu hefði orðit ófésamt, at hann hefði þó mikit sítt til lagt í mjölum ok slátrum. En Páll var heldr tregr; ok heimti til síns máls; ok varð sein lyktin.