Bókastaðir

Kárr hét maðr, er þar bjó í Dǫlum; hann var óspekðarmaðr. Þenna sótti Þórhallr til fullrar sekðar; en Kárr hafðisk þar þó við í Dǫlunum. Ok eitt sinn hittusk þeir Sturla; ok bar Kárr upp fyrir honum vandræði sín, ok kvask eigi vel við látinn. Sturla kvað þat satt vera, ok kvað margan eigi mundu slíkt sitja.

Maðr hét Álfr; hann var lítill bóndi; [hann] hafði fastnat sér konu þá er Valgerðr hét, ok skyldi brúðkaup þeirra vera á Ketilsstǫðum viku eptir miðsumar. Ok fór Þórhallr til boðs, kona hans ok dóttir. En Dróttins-daginn reið hann inn í Leiðar-hólm til hestaþings. Þar var þá kominn Sveinn Sturluson, ok hǫfðu þeir aðra sveit, ok var Þórhallr fjǫlmennari, þvíat hann gékk um daginn með þrjá tigi manna. Ok um aptaninn reið hann út á Ketilsstaði, ok var þar um nóttina.

Þeir Sveinn riðu ok svá út á Skógar-strǫnd ok fǫru-nautar hans; þar var Bǫrkr Kálfsson, ok Bergþórr ok Torfi Snartarsynir, Kárr inn seki. Þeir ríða á Gunnarsstaði um kveldit til Héðins Bergþórssonar. En um morguninn eptir reið Bǫrkr inn á Ketilsstaði á njósn, ok kallar enn til landsins við Þórhall; ok var þar deila mikil. Ok síðan fór hann út aptr til þeirra [Sveins].

Ok um daginn reið Þórhallr heimleiðis ok Æsa kona hans, ok Helga dóttir hans með honum, Halldór Guðbrandsson mágr hans. Kolbrandr hét maðr, er þar var með þeim. Þau ríða it neðra með sjó.

Ok er þeir Sveinn sjá ferð þeirra, þá ríða þeir á móti þeim; ok hittask þeir við sjóinn gegnt Gunnarsstǫðum. En er þeir Þórhallr sjá ferð þeirra Sveins, þá stigu þau af baki. Ok er þau hittask, hlaupa þeir Sveinn af baki ok fǫru-nautar hans, ok hélt Bǫrkr Halldóri, en Sveinn varðveitti Kolbrand. Kárr ok Bergþórr vágu Þórhall.

Ok eptir þat riðu þeir Sveinn inn í Hvamm; ok tók Sturla við þeim ǫllum nema Kári; hann var í ymsum stǫðum.

Þorleifr beiskaldi tók við eptir-máli um víg Þórhalls, ok sótti þá á þingi; ok varð Bergþórr sekr skógar-maðr. Tjǫrvi var ok brott gǫrr af landi; ok skyldi vera útan þrjá vetr. Bergþórr var ok ferjandi; en fégjǫld kómu fyrir Svein ok Bǫrk.

En féráns-dómr var í Hvammi, ok sóttu þeir heim til Sturlu, Þorleifr ok Einarr Þorgilsson; ok hǫfðu hundrað manna. Þar var ok fjǫlmennt fyrir. Þá bauð Sturla Þorleifi heim til dagverðar með flokk sinn.

Þorleifr sagði: "Ǫðru sinni mun ek hingat kynnis leita." En skylt var með þeim Þorleifi ok Guðnýju.

Sturla mælti: "Þiggja máttú af því boðit, at hér eru þeir Bergþórr ok Tjǫrvi; ok skulu þegar í brott ef þér vilit hingat."

Síðan riðu þeir Þorleifr í brott. Ok létti þar þessu máli.

Clemet hét maðr; hann var Karlsefnis-son; hann var bóndi; hann átti þá konu er Helga hét; hon var dóttir Vincentius Eyjólfssonar. Bárðr hét maðr, Álfs son, Ǫrnólfs sonar. Þat lék orð á, at hann fifldi Helgu konu Clemets. Maðr hét Kjartan, ok var Þórvaldsson, ok var frændi Clemets.

Þat var eitt sinn á hestaþingi at Kleifum í Gilsfirði, at Bárðr var á tali við Helgu; ok þar kemr at Kjartan veitti Bárði áverka. Eptir þat sótti Álfr at liðveizlu Einar Þorgilsson; en hann talðisk undan; þvíat hann var meirr hallr undir þá Kjartan ok Þórvald feðga; þeir vóru vinir hans ok þingmenn.

Síðan sótti Álfr at Sturlu; ok tók hann við haldi þeirra Bárðar ok Álfs, ok mælti eptir Bárð. Ok var þá sæzk á málit, ok gerði Sturla hálfan þriðja tøg hundraða; ok rézk Álfr þá at þingfesti undir Sturlu.

Birningr Steinarsson ok Helga kona hans, dóttir Þorgeirs langhǫfða, urðu eigi mjǫk samskapa; ok var gǫrr skilnaðr þeirra, ok áttu þau þó dóttur eina er Sigríðr hét. Þá gékk Birningr at eiga Guðbjǫrgu Álfsdóttur, en Helga giptisk Þorsteini Þorvarðssyni; ok áttu þau bǫrn saman, Þorgeir prest ok Ingimund. Þau Guðbjǫrg ok Birningr áttu þann son er Þorleikr hét. Nú kallar Birningr Þorleik arfa sinn; en Sigríðr [dóttir hans] varð lítt at þroska; henni fylgði at lagi Hjaltr nǫkkurr er Eirikr hét.

Einarr Þorgilsson keypti at henni arfván eptir Birning; ok kallar ekki verit hafa laga-kvánfang, er hann hafði fengit Guðbjargar. Síðan beiddisk Einarr, at Birningr fœri heim til hans með fé sítt; en hann kvezk mundu skipta af nǫkkuru Guðbjǫrgu til handa ok syni hennar, slíku sem hann ræðr. En Birningr vildi þat eigi. Hann bjó þá at Heinabergi, ok hafði mikit fé.

Ok um haustit sendi Einarr húskarla sína út á heiðar at samna saman geld-fé Birnings. Þeir fóru, ok ráku heim á Staðarhól sjau tigi geldinga; ok lét Einarr alla skera.

Síðan fór Birningr í Hvamm, ok hitti Sturlu, ok sótti hann at ráðum; ok kvezk vilja handsala honum fé sitt allt. Ok þat var nú af ráðit, at Birningr fór í Hvamm, ok var þar meðan hann lifði; en Guðbjǫrg varð-veitti búit at Heinabergi. Ok lauk svá þessum málum, at Sturla sótti eigi Einarr um ránit, enda sagði eigi Einarr ósætt sína á handsali þeirra Sturlu ok Birnings. Sátu þeir þá hvárir um þat er fengit hǫfðu.

Í þenna tíma bjǫggu þeir í Vatnsfirði, Snorri ok Páll, synir Þórðar Þorvaldssonar ok Sigríðar, dóttur Hafliða Mássonar, ok Rannveigar Teits dóttur, Ísleifs sonar biskups. Þeir brœðr vóru miklir hǫfðingjar. Var Páll allra manna vænstr ok gørvilegastr, en Snorri var lítill maðr ok vænn, forvitri, ok skǫrungr mikill.

Þá bjó at Helgafelli Óláfr prestr Sǫlvason, bróðir Páls prests í Reykjaholti. Þar var á vist gǫfigr kenni-maðr, Rúnólfr prestr Dálks son, Þorsteins sonar, bróður-son Ketils biskups; ok var inn mesti lærdóms-maðr, ok hǫfuð-klerkr. Hans dóttir var Hallgerðr, er átti Óláfr prestr; hon var kvenna vænst ok merkilegust ok mestr skǫrungr at hvervetna.

Þat er sagt, at Páll kom at máli við Snorra bróður sinn; ok kvezk vilja fara suðr til Helgafells, ok nema brott Hallgerði, ok kvezk vilja þar til hafa hans liðsinni. Snorri sagði þat illa sama, at gera slíkt við góða kenni-menn ok gǫfga; ok lét þá eiga sœmðar-menn nærri sér, þá er eigi mundu slíku vel una. Páll kvezk vilja á þat hætta.

Síðan fóru þeir eigi allfáir saman suðr yfir heiði, ok yfir Breiðafjǫrð, ok kómu um nótt til Helgafells; ok gengu þegar inn í skála; ok var Hallgerðr tekin upp ór hvílu sinni, ok borin út; en Óláfi var haldit ok svá Rúnólfi. Hann var mikill ok sterkr. Þá var þar at Helgafelli Jórunn Hafliðadóttir, móður-systir þeirra Vatnsfirðinga; hana hafði átta Brandr Gellison er búit hafði at Helgafelli. Síðan fóru Vatnsfirðingar brott. Þetta fréttisk víða; ok þótti mǫnnum sýndr í slíku mikill ósómi.

Ok um sumarit eptir, er menn kómu til Alþingis, þá var at sóttr Jón Loptsson þessum málum; hann var mikill vin þeirra brœðra Páls ok Óláfs, en frændi Rúnólfs ok þeirra Mǫðruvellinga: Dóttir Eyjólfs ins halta var Þórey, móðir Sæmundar prests, fǫður Lopts, fǫður Jóns. Rúnólfr [prestr] var son Dálks, Þorsteins sonar, Eyjólfs sonar. Þeir vóru á þingi Vatnsfirðingar ok svá Hallgerðr. Vóru þá sem mestar virðingar Jóns; ok var þangat skotit ǫllum stór-málum sem hann var.

Þeir Páll, Rúnólfr, ok Óláfr, hittu Jón á þinginu, ok sǫgðu honum hver ósœmð þeim var gǫr, ok beiddu Jón ásjá. Hann svarar, ok kvað víst í slíku sýnask mikinn ósóma ok ágang. Hann bað þangat kalla Hallgerði. Ok svá var gǫrt; ok tóku þau Jón tal með sér; ok tjáði hann fyrir henni, hversu illa sómði, ok bað hana hug sínn frá leggja þessu óráði. "Hefir með oss," sagði hann, "lengi vel verit; vilda ek at þú sœmðir vel við bónda þinn. En þó at þér þykki vera manna-munr, þá er þó miklu meiri munr um ábyrgð þá er á liggr; ok mun þetta óráð illa út seljask; ok samir þér betr, at þú ráðir þik sjálfviljandi frá, en nauð-skilnaðr verði; þvíat eigi mun þat betr falla. En ekki mun ek at sinni þrøngva þér um þetta; en segi ek þér hvat á muni liggja. En ef þú virðir orð mín, ok ferr heim með bónda þínum at þínum vilja, þá skal þat fram ganga. En því mun ek þér heita, ef þú þarft í nǫkkuru sinni minnar ásjá, at ek skal þér heimill til liðveizlu, ef þú lætr nú eptir mér minn vilja. En ef þú vill eigi þetta, mun ek þér aldri ásjá veita."

Hallgerðr svarar: "Þat mun vera kjǫr mitt við þik, Jón, at kjósa þik eigi frá ásjá við mik."

Síðan lagði Jón orð til, at Óláfr prestr tœki við konu sinni. Ok var síðan sætzk á málit.

Litlu síðarr dreymði Pál Þórðarson: at hann þóttisk [vera í] skygðum línkyrtli. Ok eptir þat druknaði hann í Ísafirði, ok nǫkkurir menn með honum. Ok var þá svá ráðinn draumrinn, at línkyrtill sá væri bárur stórar ok ljósar er gengu at honum. Eptir þat tók Snorri bróðir hans mannvirðing í Vatnsfirði; ok vóru hans synir: Hafliði, [Þórðr,] ok Þorvaldr, ok Bárðr.

Valgerðr hét dóttir Hallgerðar; hana nam Sveinn Sturluson í Hvamm; ok gerðusk þar af myklar ósáttir. Þá sótti Hallgerðr Jón at málum, ok kvazk þá vilja taka til þess er hann hafði heitit henni. Hann kvað þat heimolt vera.

Ok síðan sendi hann vestr Sæmund son sinn ok nǫkkura menn með honum. Þeir fóru vestr til Borgarfjarðar; ok kómu þar til liðs við þá, Þorleifr beiskaldi ok Einarr Þorgilsson; ok fóru síðan stefnu-fǫr í Hvamm.

Þá mælti Sturla, er hann kenndi mennina: "Er Sæmundr þar?" segir hann.

"Ek þykkjumk hér vera," segir Sæmundr.

Sturla mælti: "Miklu muntú vera maðr vitrari en eigi mynir þú vita, hvárt þú ert eða aðrir menn."

Síðan stefndu þeir Sveini Sturlusyni. Ok kómu þessi mál ǫll á þingi undir Jón Loptsson; ok réð hann einn sem hann vildi, ok skipaði svá at flestum líkaði vel.

Páll Sǫlvason bjó þá í Reykjaholti; hann átti Þorbjǫrgu Bjarnardóttur systur Helgu er átti Brandr biskup. Bǫrn þeirra Páls vóru þau: Brandr ok Magnús, Þórlaug ok Arndís.

Þórir hét maðr, ok var Þorsteinsson; hann var prestr; hann bjó í Deildartungu í Reykjadal enum neðra; hann var auðigr maðr at fé. Hann átti tíu bygða bólstaði; hann átti auðigt bú; hann átti eigi minna fé á leigu-stǫðum en hundrað kúgilda. Honum fylgði at lagi Ásný Halldórsdóttir; synir þeirra vóru þeir Leggr ok Liðr subdjákn, er úti varð á Bláskóga-heiði. Vigdís hét systir Þóris skilgetin, er átti Kleppr prestr Þorvarðsson; en bǫrn þeirra vóru þau Þorvarðr prestr ok Kolfinna er átti Hámundr Gilsson frændi Sturlu Þórðarsonar. Þorvarðr prestr átti Oddnýju Torfadóttur. Þau Þorvarðr prestr ok Oddný áttu mǫrg bǫrn: Árni prestr, faðir Ara at Lundi, faðir Lundar-Bjarna; Snorri prestr, faðir Játgeirs prests; Torfi prestr, faðir Leggs prests ok Oddnýjar; Gunnarr, Guðbrandr.

Þórir inn auðgi bað Þórlaugar Pálsdóttur. Páli kvazk vera kunnigt um fjárhagi Þóris; "En því at manna-munr mun þykkja mikill, þá mun ek ráða fyrir máldaga."

Síðan tókusk ráð þessi með þeim máldǫgum, at Þórlaug skyldi hafa heiman þrjá tigi hundraða. Ok var þat þó mál manna, at Þórir legði fram í gjǫfum við Pál ok staðinn í Reykjaholti eigi minna [fé] en hon hafði heiman. En eptir samlag þeirra, þá skyldi eiga hálft fé hvárt við annat, fengit ok ófengit. Ok eptir þenna ráða-hag bjoggu þau þar í Tungu sjau vetr eða átta; ok áttu bǫrn, ok ǫnduðusk ǫll.

En eptir þat beiddisk Þórlaug at fara í brott af landi, ok kvezk hafa heitit Róm-ferð í vanmætti sínum; en Þórir kvað þat eigi ráðlegt at skiljask við svá mikil hœgindi, ok kvezk ófúss vera ráða-breytni. En hon bað hann mjǫk. Ok fyrir ástar sakir við hana, lét hann leiðask til, ok var þó tregr til. Hann seldi fjár-varðveizlu sína Páli mági sínum meðan þau væri útan. Ok var þat kallat fjǫgur hundruð hundraða.

Þórir kom af hafi norðr við Þróndheim; ok var þar um vetrinn; ok um sumarit eptir fóru þau suðr til Bjǫrgynjar, ok vóru þar annan vetr; ok ól Þórlaug svein þann er Bjǫrn hét. Ok eptir um várit bjǫggusk þau til suðr-ferðar, ok seldu sveininn eptir til fóstrs. Hann var at Mjólka skamt frá bœnum. Síðan fóru þau til Róms; ok kom hvártki þeirra aptr. Ok um sumarit eptir andaðisk sveinninn Bjǫrn nær Selju-manna-messu.

Jón hét prestr Íslenzkr, hann var Þórallsson, réttorðr, ok Breiðfirzkr at ætt. Hann hafði þenna vetr inn sama verit í Suðrgǫngu. Hann sagði svá frá, at Þórir prestr inn auðgi hefði andask í Lukku-borg, Fǫstu-dag í Ymbru-dǫgum um Langafǫstu; en Þórlaug hefði fram haldit ferðinni til Róma-borgar; ok hafði hann hitt hana á veginum er hann fór sunnan; ok var þat eptir Páska; ok var þá snauð ok sjúk. Þórir kráka hét maðr Norœnn er þá var á Suðrvegum; hann kvazk hitt hafa Þórlaugu um sumarit, eptir andlát Þóris, um Máriu-messu-skeið. Ok er þau tíðendi kómu til Noregs, þá var Þorlákr biskup inn helgi kominn frá vígslu til skips, ok fór þat sumar til Íslands, ok sagði þessi tíðendi út.

Þá sagði Páll Sǫlvason eptir sǫgn Þóris kráku um misdauða þeirra, at Þórir hefði fyrst andask, en þar næst sveinn hans, ok þá væri Þórlaug dóttir hans arfi hans ok sonar síns; en hann kvezk vera réttr arfi hennar. Ok tók hann allt féit undir sik.

Bǫðvarr Þórðarson var náfrændi Þóris ok Vigdísar er þá lifði; ok taldi Vigdísi vera þá réttan arftǫku-mann Þóris; þvíat hon var skyldust at ætterni skilgetinna manna. Bǫðvarr sendi menn til fundar við Pál um vetrinn, ok beiddisk lands [þess] er tœki fjóra tigi hundraða fyrir hennar hǫnd, ok kvað betr sóma, at hon væri nokkurn-veginn frá leyst. Páll lézk ætla, at lǫgum mundu honum bera féin, ok kvezk eigi vilja láta þat er hann átti at réttu.

Sonum Þóris þótti sem þeim myndi bera erfð eptir fǫður sinn; ok bauzk Eyjólfr Þorgeirsson til liðveizlu við þá; hann bjó í Stafaholti.

Ok um várit reið Bǫðvarr í Tungu inn þriðja dag Páska með sex tigi manna, ok settisk í búit. Ok eptir þat bauð hann Páli at hafa af fénu sex tigi hundraða. En Páll kvað sik eigi mega svá til lokka at gefa þat upp er hann vildi eigi fyrr. Síðan gerði Bǫðvarr orð eptir vinum sínum, Hermundi Koðranssyni, ok sonum hans, Katli ok Koðrani, er þá vóru gørvilegastir menn í héraði, Magnús Þorláksson af Melum; Helga Sǫlvadóttir var móðir Þorláks, systir Þórðar, fǫður Magnúss, fǫður Sǫlva, fǫður Páls.

Magnús Þorláksson átti Valdísi, dóttur Hreins ábóta at Þverá. Brandr Pálsson bað Magnús liðveizlu; ok var Valdís kona hans mjǫk eggjandi þess at hann veitti honum. Þórðr Bǫðvarsson bað ok Magnús liðveizlu; ok kvað honum þat hent at veita fǫður sínum, er þeir vóru báðir í einni sveit; ok kvað honum þungt mjǫk mundu í móti honum at standa. Magnús kvazk Páli mundu veita er hann hét fyrri liði.

Brandr var maðr knár ok mikill vexti. Magnús bróðir hans var ok ófælinn maðr, ok vóru opt með honum einhleypingar frálegir menn. Þórarinn svaði var fóstbróðir hans, inn knálegsti maðr ok all-ódæll. Margir aðrir vóru þá í Reykjaholti hans jafningjar.

Þat gerðisk þá ráð góðfússa manna, at auka eigi vandræði í héraðinu, ok láta bíða þings svá búit. Ok fóru hvárirtveggju til þings um sumarit; ok vóru áttar stefnur at málinu. Talði Páll upp skaða sinn, at Bǫðvarr hefði eytt upp í Tungu miklu fé, ok þóttisk þar verðr fyrir yfirbóta, svá ranglega sem honum þótti Bǫðvarr ganga á hendr sér. En Bǫðvari þótti Vigdís eiga at heimta viðtǫku ok varðveizlu þess hluta fjár er Þórir bróðir hennar hafði átt í félagi við Þórlaugu. En til þess at sætzk væri á málit, þá vildi hann at Vigdís hefði þriðjung alls fjár til eigin-orðs við Pál.

Þá var því máli svá lokit, at hvárir-tveggju játtu umdœmi Jóns Loptssonar. Ok á því þingi lauk hann upp gerðinni, ok kvazk hann gera lǫnd ǫll til handa Páli, þau er Þórir hafði átt ok svá lausa-fé; en kvezk vilja at Páll gyldi Vigdísi fjóra tigi hundraða, sem hon hafði fyrst beitt; ok þótti þat vel, at Páll gerði þetta til samþykkis við frændr Þóris, þótt hann ætti féit at lǫgum. Páll kvað sér hans ummæli vel líka; en Bǫðvari líkaði ekki af gerðinni; ok reið heim í hérað, ok sat í búi í Tungu þau misseri.

Páll Sǫlvason hafði gipt Arndísi dóttur sína Guðmundi inum dýra, ok veitti hann því Páli. Um várit eptir Páska fór til liðveizlu við Pál Brandr biskup ok Guðmundr inn dýri með mikla sveit; Þorleifr beiskaldi, Ari inn sterki [Þorgilsson]. Magnús prestr Pálsson átti Hallfríði systur Ara. Þar kom ok Hermundr ór Kalmans-tungu, er átt hafði Hallgerði Rúnólfs dóttur, ok fjǫlði héraðs-manna.

Þá kom neðan ór Tungu Þórðr Bǫðvarsson, ok beiddi at Páll ynni sóma-hlutar frændum Vígdísar.

Þá svarar Guðmundr inn dýri, ok kvað Pál hafa sett hǫfðingja yfir sitt mál Jón Loptsson, "Ok vill nú halda ǫll hans ummæli, ok gera þat fyrir sakir kennimannskapar síns, at eigi hlytisk stór vandræði [af] í héraðinu;" lét þá Tungu-menn lítt hafa í sýnt, at þeir væri sœmðar af verðir.

Síðan fóru Reykhyltingar stefnu-fǫr í Tungu. Þá hafði Bǫðvarr látit gera virki um bœinn í Tungu, ok hafði þar fjǫlmenni mikit. Þar var þá Sturla Þórðarson mágr hans við marga menn; Þórðr Bǫðvarsson, Arni Bjarnason frá Hólmi, Sveinn Sturluson; ok gengu þeir allir á tal um þat, hverja meðferð hafa skyldi ef þeir stefndi þeim. Réðu nǫkkurir menn, þeir er óðastir vóru, at vinna skyldi á mǫnnum.

Sturla svarar, ok kvað þat ekki ráða-gerð vera, við svá mikinn afla sem þeir hǫfðu; en kvað þat heldr ráð, at stefna á móti jafn-mǫrgum stefnum, ok finna þat til er sýnisk. Ok var þetta af tekit; ok bjǫggu hvárir-tveggju mál til.

Frá því er sagt, at Sturla gékk at Jóni Þorvaldssyni bróður Guðmundar ins dýra — móðir þeirra var Þórfðr dóttir Guðmundar Lǫgsǫgu-manns — Sturla mælti við hann: "Heill þú Jón!" Menn spurðu hví hann kveddi hann en eigi Guðmund. Sturla svarar, ok kvað þenna mann víðfrægastan at endemum. Jón var skáld; hann kvað þetta: —

Síðan riðu menn af þeim fundi.

Ok fóru málin um sumarit til Alþingis; lét Páll þá sanna misdauða þeirra Þóris ok Þórlaugar á þinginu at lǫgum, eptir því sem hann hafði fyrri gǫrt; en hvárigir urðu lǫgsekir; ok var þá svá komit málinu, at ætlaðr var sættarfundr í héraði um haustit eptir Michaels-messu í Reykjaholti. Áttu þá margir góðir menn hlut í. Kom þar þá til Bǫðvarr Þórðarson, ok Sturla mágr hans.

Ok sátu menn út á velli fyrir sunnan hús; ok var rœtt um sætt manna; ok vildi Bǫðvarr enn sem fyrr, at þau Vigdís hefði þriðjung fjár; ok talði þat, sem var, þótt búit í Tungu hefði orðit ófésamt, at hann hefði þó mikit sitt til lagt í mjǫlum ok slátrum. En Páll var heldr tregr; ok heimti til síns máls; ok varð sein lyktin.