Bókastaðir

Þá er Einarr Þorgilsson frétti andlát Ǫzurar ins auðga, þá fór hann út í Fagradal til Álfs. Ok er hann kom þar, þá sagði hann Grími eyrendi sitt: "Ek vil at þú farir heim með mér; en ek vil eiga fjár-heimtu þá er þú átt í Búðardal." Grímr var leiddr ór kirkju, ok fór með Einari.

En Álfr kvað þat eigi at sínum vilja gǫrð, "Þvíat ek hefi," sagði hann, "áðr lagt fé fyrir hann; þvíat Ǫzurr var eigi skilgetinn; ok sat ek því fyrir ómegðum; ok þykkjumk ek því til kominn at nǫkkurum hluta um fjár-tǫkuna."

Einarr kvezk eigi hirða hvat hann mælti. Ok tók í hǫnd Kirkju-Grími, er þá var kallaðr, ok nefndi vátta; ok skilði svá fyrir handsali, at hann tók handsǫlum ok heimilðum á fé því ǫllu er var í Búðardal ok Grímr var þá arfi at orðinn; "En ek handsala honum vist á móti ok framfœrslu."

Eptir þat fór Einarr á fund Skapta, ok tók af honum handsǫl með slíkum hætti. Síðan fór hann í Búðardal á fund Odds; ok sagði honum, at hann vildi leysa hann frá fé því ǫllu, er þar var, með sex tigum hundraða.

Oddr kvazk þat eigi vilja, þótt hann tœki af mǫnnum nauðgum slíkar klengingar.

Þá mælti Einarr: "Þat hefi ek heyrt menn mæla, at þú munir eigi vera skilgetinn, ok mun þat vera réttara at þú hafir ekki af." Síðan skilðu þeir með slíkum orða-ákǫstum; ok fór Einarr heim; en Oddr ferr þegar ok hittir Sturlu, ok sótti hann at máli. Sturla kvazk mundu á líta með honum. Síðan lét Oddr þau orð fara til Einars, at hann mundi bera járn, at hann væri arfgengr, heldr en láta laust fyrir lǫg fram.

Ok þá var kominn til Einars Már Guðmundarson, Vilmundr Snorrason, Ívarr Ǫzurarson, Grímr ok Ásbjǫrn Ljóts-synir. Þeir urðu sekir um víg Karls Konráðssonar ok Bǫðvars Grímssonar. Þeir vóru kallaðir Skógungar. Þeir hǫfðu áðr verit í Flatey með Þorsteini Gyðusyni.

Um várit eptir Páska fór Einarr Þorgilsson út í Búðardal, ok tók upp búit allt mat ok vǫru ok ganganda fé, þat er þeir máttu með komask; en Oddi var haldit meðan, ok bað Einarr hann kyrran vera; ok gékk at honum, ok greip af hendi honum silfrhring; ok fór heim síðan.

Þá var gǫrt virki um bœinn á Staðarhóli, ok vóru þar byrgð nautin um nætr ok vakat yfir, en setit at um daga undir fjallinu gegnt Staðarhóli.

Oddr Josepsson fór þegar eptir ránit í Hvamm, ok bað Sturlu liðs, ok kvazk mjǫk þurfa hans fulltings, "Ok vil ek," segir hann, "gefa þér fé til liðveizlu."

Sturla kvezk eigi nenna at deila um slíkt mál við Einar, "En hitta máttú Einar Ingibjargarson, ok vita ef hann vill rétta hlut þinn."

Nú hitti Oddr Einar, ok sótti hann at trausti, ok kvezk vera mjǫk van-haldinn; "Nú vil ek gefa þér fé til liðs."

Einarr kvezk vilja hitta Sturlu. Ok nú fara þeir báðir á fund Sturlu; ok sagði Einarr, at hann mun til seilask; "Sýnisk mér at ójafnaði ganga at soguru. Eða hverju viltú þér af skipta?"

Sturla sagði: "Veiztú þat, mágr, at ek mun eigi við þik skilja í málaferlum."

Síðan fór Sturla ok Einarr með Oddi í Búðardal, ok gerðu þar setur; sǫmnuðu at sér búfé því er eptir hafði orðit, ok svá hǫfðu þeir fǫng ór eyjum, egg ok sela. Síðan fór Sturla heim; en þeir Einarr ok Oddr vóru fyrir setunni. Einarr hafði skipkost betri enn Búðdælir, ok urðu hans menn þar opt fengi-sælli.

Einarr Ingibjargarson fór eitthvert sinn með nǫkkura menn í Tjaldanes, ok kvezk vilja gera Saurbœingum nǫkkut illt. Ok er þeir kómu í Tjaldanes, hjǫggu þeir í sundr skip ok skútur Einars, ok vóru þau þrjú, ok kvað þat mega jafnask með þeim. Ok sneri heim aptr it neðra um fjǫru. Þá fóru þeir Árni Gilsson ok Bjǫrn Kálfsson útan í mót þeim it efra um mýrarnar; ok fundu þeir Einarr eigi fyrr en þeir kómu um fram; ok sneru þegar eptir þeim, ok eltu langt; en þá dró undan. Ok skildu at því.

En er Einarr Þorgilsson varð þessa varr, kvezk hann vilja hitta Búðdæli. Ok svá var gǫrt. En er bœndr urðu þessa varir, þá sǫmnuðusk þeir saman, ok gengu á milli, ok var hvárigum kostr at gera ǫðrum mein. Einarr stefndi síðan um skipa-hǫggit. Ok fóru heim eptir þat. Einarr reið síðan til þings.

Ok Þriðju-nótt [ena] næstu fyrir þingit, fóru þeir Einarr [Ingibjargarson] norðr it efra yfir fjall ofan Traðardal upp frá Staðarhóli; en þeir gerðu tvá menn sína ofan í Melárdal, ok einn ofan Ásólfs-gǫtu til njósnar, at vita um naut þau er ór Búðardal væri komin. En þeir kómu á móti þeim Einari í Þverárdal, ok sǫgðu þeim at nautin væri nær túni á Staðarhóli. Síðan fóru þeir til nautanna; ok þekti Oddr þar með graðung þann er kominn var ór Búðardal. Ok fyrir því hugðu þeir, at þau myndu vera nautin. En þat vóru þó heima-naut af Staðarhóli. Þeir reka nautin beint yfir ána, ok stefna til Tjaldaness.

Þá er Einarr reið til þings, setti hann eptir Má Gilsson ok Vilmund. Sturla reið [ok] til þings. Vilmundr ok þeir félagar vóru heima báðir, ok vóru gengnir til borða, en Már fastaði um daginn. Þá kom maðr inn í stofuna, ok sagði þá vera mundi til ǫnnur sýsla en matask lengi; ok segir [at] naut Einars væri brott rekin, ok Búðdælir mundi komnir. Þeir Vilmundr hljópu þá til vápna, ok fóru eptir þeim, ok nǫkkurir menn af næstum bœjum, er sá fǫr hvárratveggju.

Þeir fundusk fyrir útan ána upp frá Hleypilæk, ok vóru þeir Oddr fimmtán eða sextán, en þeir Vilmundr vóru fjórtán. En er þeir finnask, slósk þar þegar í bardaga. Ok snemma dagsins hjó Ívarr prestr Einar um þverar herðar, ok varð þat mikit sár; en Oddr hjó Ívar prest bana-hǫgg. Oddr Josepsson vá Leif húskarl Einars Þorgilssonar. Síðan hjó Oddr til Ásbjarnar Finnssonar á ǫxlina, ok klauf niðr í síðuna svá at sá inn í holit. Þá hjó hann til Þorsteins Álfssonar, ok klauf andlitit; ok féll hann þar. Ásbjǫrn Finnsson lagði spjóti til Gríms; ok féll hann eigi, ok gékk upp á lagit, svá at oddrinn nam staðar í hrygginum. Hann snørisk við, ok hljóp spjótit út á milli rifjanna, ok gékk hann þá upp á skaptit, ok hjó með handøxi á hǫnd Ásbjarnar; ok var þat mikit sár. Þar féll Grímr ok Auðunn Tostason. Steinólfr af Kverngrjóti, Einarr Sigurðarson af Bjarnarstǫðum. Þeir hǫfðu hlaupit til ór torfskurði. Bjarni Finnsson fékk ok mikit sár á síðu, ok Sigurðr Ingimundarson fékk áverka stóran. Vilmundr Snorrason varð ok staddr nauðulega; ok hǫrfaði fram at ánni, ok stakk spjót-skaptinu á bak sér aptr yfir ána, ok komsk svá með hlaupi í brott. Ok nú lauk bardaganum.

Ok er þeir vóru skilðir, urðu Búðdælir þess varir, at Einarr Ingibjargarson var sárr orðinn. Ok vildu þá sumir fara eptir þeim ok drepa þá; en hitt var ráðs tekit, at þeir snøru yfir til Hváls til Helga prests, þvíat Einarr fýsti þess; ok kvað mikit at orðit; ok var hann borinn af fundinum á skildi.

Hallr inn rauði fór til Hváls ok sagði presti tíðendin. Síðan ferr hann í móti þeim, ok batt um sár Einars, ok flutti hann heim til Hváls.

"En þat er mitt ráð," sagði hann, "at nǫkkurir fari á Staðarhól, þvíat miklu þarf nú um stœrra at tala, alls þó hefir mistekizk til nautanna."

Ok þat vildi Oddr. Vóru þá nautin rekin á Staðarhól. Síðan fóru þeir Oddr í Búðardal; ok sendu þegar til Sturlu, ok var þá hestr búinn, ok reið Óláfr Þorgeirsson þeim í Lækjarskóg. Þá var tekinn annarr hestr; honum reið hann á Glystaði. Þá inn þriði til þings til búðar Sturlu; ok sagði honum tíðendin. Þá heimti Sturla at sér vini sína, ok sagði hvat at hefði orðit. Ok litlu síðarr kom Sigmundr, er Herdís hafði sendan af Staðarhóli at segja tíðendin Einari Þorgilssyni.

Síðan gerðisk óþokki mikill milli manna ok liðs-dráttr. Klængr biskup var með Einari frænda sínum, Gizurr Hallsson, ok Þorleifr beiskaldi, Snorri Kálfsson ok margir aðrir. En Brandr biskup veitti Sturlu frænda sínum. Sæmundr faðir biskups var fǫður-bróðir Vigdísar móður Sturlu. Bǫðvarr Þórðarson veitti Sturlu mági sínum, Þorvarðr Þorgeirsson, ok margir aðrir. En sumir leituðu um sættir. Ok varð ekki af því; ok fór málit í dóm, ok gerðu hvárir aðra sekja.

En er leið at þinglausnum, þótti mǫnnum ófriðlegt, ef svá búin fœri mál til héraðs. Ok áttu menn þá hlut at; ok var þá sætzk á málin, ok skyldi Klængr biskup gera ok Bǫðvarr Þórðarson. Ok var þá þegar upp lokit; ok þótti Sturlu verða gerðir skakkar ok óhagar; ok vóru þá fram fœrðar syknur manna.

Sturla reið fyrri af þingi en Einarr. Ok er hann kom heim, þá var Einarr Ingibjargarson þar kominn ok Helgi prestr með honum. Ok litlu síðarr kom Oddr Josepsson at hitta Sturlu; en Sturla kvað eigi mundu annat vænna en þeir gerði félags-bú. Oddr kvezk þess búinn. Ok var þat ráðit, at hann skyldi eiga bú í Hvammi. Síðan settisk Sturla fyrir mál þeirra ǫll.

Einarr Ingibjargarson ok Oddr ok aðrir Búðdælir vóru í Hvammi þau misseri, ok vóru þar átján menn sekir um vetrinn. Einarr Þorgilsson hafði ok mart setu-manna um vetrinn: Þar var Hallr Gilsson frændi hans, ok Ásbjǫrn Hafliðason, Árni Bassason ok Þorgils Sighvatsson, Hallr Þórðarson, Þorgrímr Kolbeinsson. Þeir vóru allir frálegir menn, svá at þeir þóttusk øruggir fyrir jafn-mǫrgum; ok eigi kvóðu þeir sítt óvænna þótt þeir hitti hálfu fleiri Búðdæli.

Margr fór orða-sveimr, en ekki varð af fundum. Sturla lét ok engin gjǫld um sumarit, þvíat hætt var kallat milli þeirra. Hann hafði látit gera virki um húsin í Hvammi.

Einarr Ingibjargarson fór optlega um vetrinn til laugar með fimm menn eða sex. Einarr Þorgilsson hélt njósnum til um ferðir hans. Hann fréttir þá, at Einarr Ingibjargarson ætlar annan dag til laugar. Hann fór þá vestan með þrjá tigi manna. Þann sama dag bjósk Einarr Ingibjargarson til laugar við fimmta mann; en Sturla latti hann, "Ok þykki mér illar hleypi-farir slíkar." Einarr kvezk fara vilja jafnt sem áðr.

Síðan bjósk Sturla til ferðar, ok vóru þeir á þriðja tigi, alvápnaðir. Gils Styrmisson bjó þá at Laugum. Ok er hann varð varr við at þeir Einarr Þorgilsson sátu við laugina fjǫlmennir, þá leysti hann út kýr sínar ok rak þær ofan í Hóla, þvíat hann vissi at Hvamms-menn ætluðu til laugar. Hann kallar, at þeir Sturla skyldi aptr hverfa; en annat skeið œpti hann á nautin til ólíkenda. Þeir Sturla fóru um fjall, ok kómu til laugar, ok vóru þeir Einarr Þorgilsson þar fyrir; ok réðu hvárigir á aðra. Ok nú fór Einarr heim; en Sturla litlu síðarr.

Sturla lézk ætla, at Einarr Ingibjargarson mundi eigi þykkjask of fjǫlmennr verit hafa, ef hann hefði farit með fimmta mann, sem hann ætlaði.

Hann sagði: "Mágr, opt ertú vitrari en ek." Síðan vóru þeir varari um laugar-farar en áðr. Þann kǫlluðu Hvamms-menn Búðdæla-vetr.

Um sumarit ríða hvárir-tveggju til þings. Þá sótti Einarr Sturlu um sáttar-haldit; ok áttu þá enn vinir þeirra hlut í at sætta þá; ok var þá enn málum komit til lykta. Ok gengu til handsala fyrir Sturlu, Snorri bróðir hans, ok Ingjaldr sonr Gufu-halls; hann átti Þórríði dóttur Sturlu ok bjó á Skarfstǫðum. Þá var gǫrf fé á hendr Sturlu fyrir sáttar-haldit; en allar inar fyrri gerðir stóðu. Þá vóru bornar fram syknur hvárra-tveggju.

Þat sumar var Þorvarðr Þorgeirsson á þingi. Hann hafði þat á máli, at Einarr systur-sonr hans var hafǫr át forhleypis-manni ok at eggjanar-fífli vestr þar. Hann lét sér þá ekki annat líka, en hann fari norðr með honum af þinginu. Ok þat var. Ok síðan fór hann útan, ok var með Magnúsi konungi Erlingssyni, ok var vel metinn ok þótti kurteis maðr. En hann féll á Íluvǫllum.

En er Sturla kom heim af þingi þá líkuðu honum gerðir eigi betr en it fyrra sumarit. Hann lét ok Ingjald mág sínn engin gjǫld gjalda, ok bauð honum at vera hjá sér, ok kvazk þat varlegra þykkja. Ingjaldr kvezk sitja vilja í búi sínu. Snorri Þórðarson galt ok ekki fé; þvíat honum þótti sem eigi mundi af sættum verða; þótt hann gyldi sumt en sumt væri ógoldit. Hann seldi af hǫndum bú sitt undir Fjalli, ok tók við Oddr Króksfjarðarson; en Snorri fór til Ballar-ár til Álfs Snorrasonar, ok var þar um sumarit. Þá var illt þerri-sumar, ok spilltusk hey manna.

Ok Dróttinsdag at vetr-nóttum kom Ingjaldr til tíða í Hvamm. Þá mælti Sturla við hann: "Ek vilda kaupa at þér geldinga til slátrs; þvíat mér þykkir eigi varlegt, at þú farir með mart geldinga; hefi ek þat spurt, at þeir Saurbœingar heitask jafnan við þik ok fé þítt." Ingjaldr gékk undan ok þagði.

Ok þriðja dag eptir kom Óláfr Þorgeirsson í Hvamm; hann var heima-maðr á Bjarnarstǫðum. Sturla leiddi hann á gǫtu, ok spurði hvert hann skyldi fara. Hann kvezk eiga ørendi upp á Kúgaldastaði. Hann hafði verit heima-maðr Sturlu. En þá var þar í Hvammi Ásbjǫrn prestr bróðir hans, ok Kolfinna Gilsdóttir móðir hans, ok Cecelia systir hans; hon fylgði þá Sveini Sturlusyni.

Þá var fátt karla í Hvammi. Oddr Jósepsson var farinn norðr til héraðs at smíðiskaupum. Sveinn ok Prest-Oddr vóru farnir yfir í Dali. Sturla mælti um kveldit er hann kom inn: "Eigi þótti mér Óláfr, fóstri várr, í dag aloglegr, ok veit ek eigi hvat verit mun hafa undir fǫr hans." Um kveldit kom Sveinn heim ok Prest-Oddr, ok mart búi-manna. Ok um kveldit eptir nátt-verð mælti Sturla við Guðnýju húsfreyju, at vera skyldi hringleikr. Ok fór til alþýða heima-manna ok gestir. Sturla mælti, at sjá skyldi út at ǫðru-hváru, ok bað menn hlýðask um; þvíat þá var kyrt veðr. Ok var vakat til miðrar nætr eða meirr; ok varð ekki vart við manna-farir.

Óláfr Þorgeirsson kom vestr á Staðarhól, ok sagði Einari ǫll tíðendi ór Hvammi; ok svá þat, at þar var fátt karla. Einarr kvað hann vel segja.

Ok annan aptan eptir bjósk Einarr til ferðar. Þeir vóru fjórtán eða fimtán. Þar var Hallr Gilsson, Ásbjǫrn Hafliðason, Árni Bassason, Óláfr Klǫkkuson, Hallr Þórðarson, Þorsteinn Tjǫrfason, Þjóstólfr Starrason. Þeir Einarr fóru vestan um nóttina, ok suðr at brúninni fyrir austan gils-botn þann er austr er frá reið-gǫtunni; en skafl ok nýfenni var lagt í brúnina, ok brutu þeir þar slóð í gegnum.

Þeir fóru ofan eptir Sælingsdal, ok út fyrir Hvamm ok allt á Skarfstaði; ok fóru sumir til húsa heim, ok leystu út naut ór fjósi þrettán. Sumir fóru til sauða-húss ofan í nes, ok sǫmnuðu sauðfé ǫllu því er þeir fundu. Þar var Einarr sjálfr í fǫr. Hann reið í gryfju nǫkkura ok féll hestrinn undir honum; en hann af baki, ok varð honum meint við. Þeir ráku allt fé er þeir fundu; ok fóru útan um nóttina; ok kómu, er lýsti, í Sælingsdal.