Bókastaðir

Þá var Einarr Helgason stjúpsonr Sturlu í Hvammi; hann görðisk þá roskinn maðr. Þá galt Sturla út fé hans; þat var land í Sælingsdals-tungu, ok þar búit með. Hann settisk þá í bú ok kvángaðisk, ok fékk Guðrúnar Brandzdóttur systur Jóns með tilstilli Sturlu, með þat fé er henni fylgði heiman; þat var land í Króksfjarðar-nesi ok Króksfjarðar-eyjar. En þat hafði verit nökkura hríð, at Brandr hafði léð Einari Þorgilssyni at færa í ær um haustum til skurðar; en þá var svá komit, at Einarr Þorgilsson þóttisk eiga mála á, at hafa meðan hann bjöggi á Staðarhóli. Síðan lét Einarr Ingibjargarson færa út ær sínar um haustit, ok kvezk ætla at hann skyldi eigi vera ræningi fyrir Einari Þorgilssyni. En er þetta frétti Einarr Þorgilsson, kvað hann þat líklegra at hann mundi halda réttu fyrir nafna sínum, ok kvað þeim enn eigi leiðask at leita á sik. Hann sendi síðan Ljúfina prest at færa út sínar ær ok hinar útan. Ok er þeir kóma í Króksfjarðar-nes til Eyjólfs Hallgrímssonar; hann var gamall maðr ok góðr bóndi. Þeir báðu hann skips. Hann kvezk eigi mundu ljá. Þá mælti prestr: "Firn mikil tekr þú til;" — ok laust hann með öxar-hamri; ok varð þat sýnn áverki. Þeir tóku skip hans ok færðu út ærnar, en hinar útan; ok fara heim eptir þat. En er Einarr Ingibjargarson spurði þetta, kvað hann Einar Þorgilsson enn sýna rangyndi, ok fylgja at vándum mála-efnum sem fyrr. Hann lét fara eptir ám sínum ok reka heim. Síðan finnr hann Sturlu, ok segir (at) hónum líkaði illa við nafna sínn. Sturla segir: "Þat munu flestir ætla, at ek muna fyrir láta vinnask málaferli við Einar; en eigi vil ek enn sitja hónum óhæfu-hlut við mik eðr mína vini." Lítlu síðarr fóru þeir Sturla ok Einarr með tólfta mann vestr í Gufudals-fjörð at heimboði. Ok er þeir fóru vestan, fóru þeir út í Króksfjarðar-eyjar, ok hjoggu allat ær Einars Þorgilssonar, ok báru saman í einn köst. Eptir þat fóru þeir heim.

Þá var Einarr Þorgilsson at brúðhlaupi á Reykjahólum, er Böðvarr Barkarson gipti Valgerði, dóttur sína, Þórhalli Brandzsyni. Þá spurði Einarr á-höggit; ok svarar svá: "Ekki leiðisk þeim enn at [vér] eigimsk við glettni." Um vetrinn eptir Jól fór Einarr Ingibjargarson norðr til Eyjafjarðar. En er Einarr Þorgilsson frétti þat, þá fór hann um daginn við átta mann suðr í Tungu. Hann kvaddi til sín Þorgeir Grímsson, ok kvezk vilja at hann ynni á Lopti fóstbróður Guðnýjar Brandzdóttur, ok lézk vilja göra þeim nökkura ákenning sínna verka. Þá er þeir kómu í Tungu, gengu þeir í stofu; ok var þeim heilsað ok spurðir tíðenda, ok settusk þeir niðr. En er Einarr sá, at ekki varð tilræði Þorgeirs, þá stóð hann upp, ok gékk útar á gólfit. Hann var nærsýnn, ok þekti hann eigi hvar Loptr sat. Hann sneri at þeim manni er Þorólfr hét, ok lagði spjóti í lær hónum svá at skar út ór; ok var þat svöðu-sár. Þá hlaupu upp menn þeir er inni vóru ok hélt hverr á öðrum. Þar var Guðfinna Sveinsdóttir, ok hélt hón Einari. Þau skutu konu einni út í Hvamm at segja Sturlu; en konur ok karlar þeir er þar vóru héldu þeim Einari. Ok mundu þeir eigi á brott komask ef Svertingr Starrason veitti þeim eigi; hann lét þá lausa; ok kvað eigi hæfa at þar yrði meiri vandræði; ok kom hann þeim í brott; hann var þar heima-maðr. Þeir Einarr fóru þegar brott, ok gengu upp á Múla ok norðr eptir fjalli, þar til er þeir kómu heim. En er Sturla kom í Tungu, lét hann lýsa áverkum. Hann gékk síðan at Svertingi ok reiddi öxar-hamar at höfði hónum, ok kvað hann þess verðan at hann væri drepinn; ok var við sjálft at þat færi fram; en þat barg hónum er hann var heima-maðr Einars Ingibjargarsonar. Nú þóttusk þeir Einarr Þorgilsson hafa hefnt nökkvat á-höggsins.

Nú er þat sagt um haustið, at Þorgrímr prestr brotamaðr kom norðan ór héraði ok með hónum Álöf kona hans; hón var kvenna vænst, en hann var gamall. Þau kómu á Staðarhól. Hallr Þjóðólfsson var heima-maðr Einars. Hann kvað þat aldri skyldu vera lengr, at gamall maðr flakkaði með svá væna konu; ok tók hana af hónum, ok svá hest hans er Máni hét, allra hesta beztr.

Þorgrímr fór brott af Staðarhóli ok unði flla við. Hann fór í Hvamm, ok sagði Sturlu at hónum var gör svívirðing, ok bað hann ásjá. Sturla segir eigi vera mikil-mennsku í slíku; en kvað Einar þat flla göra, at veita vendis-mönnum á leið fram, ok leggja þar við virðing sína. Um haustið hafði brotið skip norðr við Horn, ok kómu menn þaðan félausir til Sturlu ok báðu Sturlu ásjá. Hann tók við þeim um vetrinn. Einn þeirra hét Gjafvaldr. Sturla mælti við hann: "Ek þykkjumk hafa ráðit vel mjök við þik. Nú vil ek senda þik vestr til Saurbæjar til Helga prestz til haldz, at hann sé þér at liði ok heima-menn hans; en þú skalt sitja um Hall Þjóðólfsson." Hann kvezk til þess skyldr at göra sem Sturla vildi. Hann fór, ok kom til Hváls, ok segir Helga presti. Hann kvazk mundu við hónum taka. Ok var hann þar um hríð. Ok litlu síðarr kom þangat Hallr Þjóðólfsson um farinn veg, ok stefndi þaðan ofan til Máskeldu; en húskarlar Helga prests slógusk á leiði-orð við hann. En er þeir kómu út ór garði, kom Gjafvaldr eptir þeim, ok hjó þegar til Hallz, ok kom á hægri öxl, ok renndi ofan eptir armlegginum mjök at ölnboga, ok varð mikit sár. Gjafvaldr tók þá hlaup, ok ferr til þess er hann kom í Hvamm. En er Einarr [Þorgilsson] spurði þetta, heimtir hann at sér vini sína, ok kvað sér flla hugna svá búit. Sumir mæltu, at eigi væri mótráð góð. Eptir þat fór Álöf brott af Staðarhóli, ok suðr í Hvamm, ok tók Þorgrímr við henni. Þá bað Sturla Þorgrím fara til Saurbæjar, ok vita ef hann næði hesti sínum. Síðan fór hann í Saurbæ, ok sat um hestinn, ok gat tekit í drífu-éli, ok komsk brott með. Einarr Ingibjargarson kom norðan um vetrinn, ok líkaði flla er húskarl hans var

Særðr.

Sigurðr hét maðr kerlingar-nef; hann bjó at Laugum í Sælingsdal; hann var þingmaðr Einars Þorgilssonar. Hónum fylgði at lagi Arngerðr dóttir Ásólfs Gunnfarz-sonar; hón var væn kona. Þat var eitt hvert sinn, at Einarr Ingibjargarson reið yfir til laugar ok kom til húss; ok batt hest sínn við dyrr; en hann gékk til stofu ok talaði við Arngerði. En er Sigurðr varð þessa varr, hleypði hann beisli af hestinum; ok hljóp hann brott; en konur kómu í stofu, ok kváðu Einar mundu verða ganga heim ef hann tekr eigi hest sínn. Einarr gengr út ok hitti Sigurð, ok spurði hví hann görði hónum slíkan farar-tálma. Sigurðr var stór-orðr, ok kvað hann vera vel til hlaups búinn at elta hest sínn. "Heyr á," sagði Einarr, "at þú görir mér afar-kosti." Ok laust til hans öxar-hamri fyrir ofan eyrat, svá at þegar horfðu upp fætrnir. Þá spurði Einarr ef hann vildi annat. Sigurðr stóð á fætr ok skauzt inn í dyrnar; en konur grípa Einar, ok báðu hann heim fara; ok hann görði svá. Síðan sendi hann í Hvamm at hitta Sturlu. Einarr Þorgilsson var at gistingu í Ásgarði at Erlendz prestz. Sigurðr fór þegar á fund Einars, ok sagði hónum hver ósæmð hónum væri gör, ok bað hann ásjá. Einarr lézk þat vilja, at eigi ynni þeir opt á þingmönnum hans. Sturla fór í Tungu ok stefndi til sín bóndum; ok vóru þeir nær þrír tigir manna. Einarr Þorgilsson sendi þá Styr Gilsson at beiða bændr, at þeir kæmi í Ásgarð. Ok er Sturla varð þess varr, þá kvað hann þess skyldu eigi kost. Síðan reið Einarr í Tungu við níunda mann; en þeir Sturla gengu mót þeim Einari. Þá segir Sturla: "Saddir eru vér nú á heimsóknum yðrum, ok mjök virðu vér til ágangs yðrar tiltektir, ok sýnu meirr þykkjumk vér undan æra; ok veldr þat, at vér þykkjumk meirr sjá við vandræðum; en kostr mun nú á at rétta hlut sínn við þik, Einarr." Hann segir: "Svá at eins skal sú heimsókn, at yðr skal engi ósæmð at vera," ok mælti allfagrt. Ok var þat mál svá lukt, at Sturla skyldi einn göra. Sturla kvezk þá mundu görð upp segja, "At ek mun göra rétt mannzins, ok skal hér nú gjalda féit." Þat var yxn þré-vett ok hestr. Ok skilðusk við þat. Hallr Þjóðólfsson var at lækningu at Hváli þar til hann var heill. Þá mælti Helgi prestr: "Nú ræð ek þat, at þú farir í Hvamm ok skjótir þínu máli undir Sturlu; ok ætla ek þér þat vænst til leiðréttu." Hallr ferr ok hittir Sturlu, ok kvezk vilja leggja á hans dóm sítt mál. Sturla sagði, at hann vill leggja Halli sæmð til fyrir áverkann.

Halldórr hét maðr, er kallaðr var hvirfill; hans son hét Kjartan; hann var húskarl Óspaks í Holti. Guðbjörg hét kona hans; hón var dóttir Skáld-Þórðar; hón hafði fylgt Viðari Þorgeirssyni, ok vóru þau þá skilð; hón var þá heima-kona í Holti. Þat var þá mál manna, at Kjartan væri at hjali við hana. Svá bar at eitt sinn, er þau fóru frá tíðum, at Viðarr hitti þau á leið. Hann hljóp at Kjartani ok rak hann niðr; ok kvað mikil firn, er auvirði þat lagðisk at konum; ok fór við hann flla. En er bóta var beitt fyrir þetta, þá sagði hann: - "Ef ek skal bæta, þá vil ek eiga fyrir nökkut at bæta." Ok enn í annat sinn hittir hann þau Kjartan ok Guðbjörgu á förnum vegi, ok rekr hann niðr ok ferr með hann flla, ok berr svá á hónum, ok mælti við hann svívirðlega. Ok er Óspakr varð þessa varr, þá beiðisk hann bóta, "Ok virð mik til í þessu máli um húskarl mínn, ok þar er tengða-maðr mínn sem þú ert." — Þeir vóru bræðr, Oddr faðir Óspaks, ok Þorgeirr faðir Viðars.

Hann kvazk mundu einu bæta, kvað Kjartan hafa verit lengi sér til óþyrftar. Ok féksk af ekki. Þat var um vetrinn Magnús-messu fyrir Jól at þeir fóru báðir til Hváls til tíða; ok er lokit var [tíðum] gengu menn í brott. Viðarr gékk ór kirkju-garði, ok fór heim; en Kjartan gékk þegar eptir hónum ok hjó í höfuð hónum; ok leiddi þat sár Viðar til bana. Kjartan hljóp þaðan suðr yfir Heiði, ok kom í Hvamm, ok sagði Sturlu áverkann. Sturla kvað hónum nauðsyn á hafa verit, ok skaut yfir hann nökkurum skildi. Kjartan var skyldr þeim bræðrum Þorgilsi ok Narfa frá Skarði, ok sendi Sturla hann þangat, ok tóku þeir við hónum ok kómu hónum útan, ok gáfu fé til farningar hónum.

Gils hét maðr, er bjó á Meðalfellz-strönd; hann átti lítið fé ok mannheill. Özurr hét sonr hans, hann var í förum; ok var fyrst lest-reki Guðlaugs auðga, Noræns mannz. Hann græddi af fé til þess er hann var maðr auðigr. Hann keypti land á Nörðri Strönd í Búðardal, ok görði sér bú, ok görðisk nýtr bóndi ok gagnsamr, ok þó flla heill löngum. Þorgils hét maðr er bjó í Króksfirði; hann var lítill fyrir sér; hans synir vóru þeir Grímr ok Skapti. Grímr var kominn á framfærslu Álfs Örnólfssonar í Fagradal; en Skapti bjó í Króksfirði, ok átti ómegð mikla en fé lítið, ok hann sjálfr var lítils-háttar. Þeir bræðr vóru taldir til arftöku eptir Özur inn auðga; þvíat Þorkatla Svartzdóttir þótti eigi hafa vit til at varðveita féit; en hón var þá skyldust Özuri. Josep hét maðr, hann var Grettisson, Skeggja sonar Skamm-höndungs; hann var góðr bóndi; kona hans hét Álöf, ok var Tryggva dóttir; börn þeirra vóru þau Oddr, Heimlaug ok Þórdís. Oddr Jósepsson var jafn-skyldr Özuri sem þeir Skapti ok Grímr. Oddr var snjallr maðr ok vel mæltr, ok þótti Özuri þar vel komit fé sítt er Oddr tæki við. Oddr var ok löngum í Búðardal, ok svá þá er sótt féll at hónum.

Þá bjó Erlendr prestr Hallason í Ásgarði; hann var þingmaðr Einars Þorgilssonar ok alda-vin hans, ok sat fyrir gisting hans hvárt sem hann var fjölmennari eðr fámennari; hann var gildr bóndi; hónum fylgði Jórunn Grettisdóttir. Snorri son Gufu-Hallz hafði ráðit sik at vistar-fari vestr í Saurbæ, þvíat hann var í tíðleikum við Kolfinnu Þorgrímsdóttur konu Sigurðar á Bjarnarstöðum Höskullz-sonar, ok görðisk hann vin Einars Þorgilssonar.

En er um var vandat vistir hans í Saurbæ, þá lagði hann búlag við Erlend prest í Ásgarði; var hann hallr undir Einar í málaferlum þeirra Sturlu. Þá lagði Sturla óþokka á þá Erlend ok Snorra; ok kvað sýnask sem þeir vildi mótgöngu-menn hans görask. Þat var eitt sinn, at hross þeirra Erlendz höfðu gengit yfir ána; en Már Álfsson gætti smala í Hvammi. Hann tók hrossin ok bindr; en Þorleifr Ketilsson, húskarl Erlendz prestz, ferr til, ok rak hann af baki, ok barði hann svá at hann var bæði blár ok blóðugr. Sturla var riðinn á Strönd út, ok kom heim annan dag viku. Hónum var sagt af sameign þeirra Más ok Þorleifs. Sturla kvað slíkt vera ósóma mikinn at berja á mönnum saklausum, ok kvað eigi góðu mundu reifa. Síðan lét hann göra njósn um hvat þeir höfðusk at í Ásgarði; ok varð þess varr, at þeir Erlendr ætluðu til laugar Dróttinsdag eptir dagverð. Um daginn fór Sturla heiman, ok Sveinn sonr hans, til laugar. Ok er þeir kómu þar, var prestr í laugu, en Snorri gékk ór lauginni; en Þorleifr sat, ok farinn ór klæðunum ok ætlaði í laug. Þeir unnu þegar á Snorra, en vógu Þorleif. Þá mælti Sturla við Svein, at hann skyldi vinna á Erlendi presti. Sveinn sagði: "Þat hæfir eigi, þvíat hann er skíri-faðir mínn." Síðan fara þeir Sturla heim. Ketill prestr faðir Þorleifs var þingmaðr Einars Þorgilssonar. Þeir Einarr fóru ok lýstu vígi ok áverkum. Þeir kváðu mjök sýnask ofsa ok fjándskap ok fílsku; ok kváðu Sturlu opt vekja óvísu. Ok um várit eptir var fundr lagðr í Sælingsdal ofanverðum; ok urðu menn þar eigi sáttir. Nökkuru síðarr kom norðan Snorri Einarsson. Ok var þá [enn] fundr lagðr í Sælingsdal; ok átti hann mikinn hlut í sættum, ok kvað einsætt at eigi aukisk vandræði manna, ok kvað ymsa valda. Þá varð sátt; ok tók sínn mann hvárr til görðar. Eptir þat brá Erlendr búi sínu, en Snorri fór á Skarfstaði.