Bókastaðir

Þá var Einarr Helgason stjúpsonr Sturlu í Hvammi; hann gerðisk þá roskinn maðr. Þá galt Sturla út fé hans; þat var land í Sælingsdals-tungu, ok þar búit með. Hann settisk þá í bú ok kvángaðisk, ok fékk Guðrúnar Brandsdóttur systur Jóns með tilstilli Sturlu, með þat fé er henni fylgði heiman; þat var land í Króksfjarðar-nesi ok Króksfjarðar-eyjar.

En þat hafði verit nǫkkura hríð, at Brandr hafði léð Einari Þorgilssyni at fœra í ær um haustum til skurðar; en þá var svá komit, at Einarr Þorgilsson þóttisk eiga mála á, at hafa meðan hann bjǫggi á Staðarhóli. Síðan lét Einarr Ingibjargarson fœra út ær sínar um haustit, ok kvezk ætla at hann skyldi eigi vera ræningi fyrir Einari Þorgilssyni.

En er þetta frétti Einarr Þorgilsson, kvað hann þat líklegra at hann mundi halda réttu fyrir nafna sínum, ok kvað þeim enn eigi leiðask at leita á sik. Hann sendi síðan Ljúfina prest at fœra út sínar ær ok hinar útan. Ok er þeir kóma í Króksfjarðar-nes til Eyjólfs Hallgrímssonar; hann var gamall maðr ok góðr bóndi. Þeir báðu hann skips. Hann kvezk eigi mundu ljá.

Þá mælti prestr: "Firn mikil tekr þú til;" — ok laust hann með ǫxar-hamri; ok varð þat sýnn áverki. Þeir tóku skip hans ok fœrðu út ærnar, en hinar útan; ok fara heim eptir þat.

En er Einarr Ingibjargarson spurði þetta, kvað hann Einar Þorgilsson enn sýna rangyndi, ok fylgja at vándum mála-efnum sem fyrr. Hann lét fara eptir ám sínum ok reka heim. Síðan finnr hann Sturlu, ok segir (at) honum líkaði illa við nafna sinn.

Sturla segir: "Þat munu flestir ætla, at ek muna fyrir láta vinnask málaferli við Einar; en eigi vil ek enn sitja honum óhœfu-hlut við mik eða mína vini."

Litlu síðarr fóru þeir Sturla ok Einarr með tólfta mann vestr í Gufudals-fjǫrð at heimboði. Ok er þeir fóru vestan, fóru þeir út í Króksfjarðar-eyjar, ok hjoggu allar ær Einars Þorgilssonar, ok báru saman í einn kǫst. Eptir þat fóru þeir heim.

Þá var Einarr Þorgilsson at brúðhlaupi á Reykjahólum, er Bǫðvarr Barkarson gipti Valgerði, dóttur sína, Þórhalli Brandssyni. Þá spurði Einarr á-hǫggit; ok svarar svá: "Ekki leiðisk þeim enn at [vér] eigimsk við glettni."

Um vetrinn eptir Jól fór Einarr Ingibjargarson norðr til Eyjafjarðar. En er Einarr Þorgilsson frétti þat, þá fór hann um daginn við átta mann suðr í Tungu. Hann kvaddi til sín Þorgeir Grímsson, ok kvezk vilja at hann ynni á Lopti fóstbróður Guðnýjar Brandsdóttur, ok lézk vilja gera þeim nǫkkura ákenning sinna verka.

Þá er þeir kómu í Tungu, gengu þeir í stofu; ok var þeim heilsat ok spurðir tíðenda, ok settusk þeir niðr. En er Einarr sá, at ekki varð tilræði Þorgeirs, þá stóð hann upp, ok gékk útar á gólfit. Hann var nærsýnn, ok þekti hann eigi hvar Loptr sat. Hann sneri at þeim manni er Þorólfr hét, ok lagði spjóti í lær honum svá at skar út ór; ok var þat svǫðu-sár. Þá hlaupa upp menn þeir er inni vóru ok hélt hverr á ǫðrum. Þar var Guðfinna Sveinsdóttir, ok hélt hon Einari. Þau skutu konu einni út í Hvamm at segja Sturlu; en konur ok karlar þeir er þar vóru héldu þeim Einari.

Ok mundu þeir eigi á brott komask ef Svertingr Starrason veitti þeim eigi; hann lét þá lausa; ok kvað eigi hœfa at þar yrði meiri vandræði; ok kom hann þeim í brott; hann var þar heima-maðr. Þeir Einarr fóru þegar brott, ok gengu upp á Múla ok norðr eptir fjalli, þar til er þeir kómu heim.

En er Sturla kom í Tungu, lét hann lýsa áverkum. Hann gékk síðan at Svertingi ok reiddi øxar-hamar at hǫfði honum, ok kvað hann þess verðan at hann væri drepinn; ok var við sjálft at þat fœri fram; en þat barg honum er hann var heima-maðr Einars Ingibjargarsonar. Nú þóttusk þeir Einarr Þorgilsson hafa hefnt nǫkkvat á-hǫggsins.

Nú er þat sagt um haustit, at Þorgrímr prestr brotamaðr kom norðan ór héraði ok með honum Álǫf kona hans; hon var kvenna vænst, en hann var gamall. Þau kómu á Staðarhól.

Hallr Þjóðólfsson var heima-maðr Einars. Hann kvað þat aldri skyldu vera lengr, at gamall maðr flakkaði með svá væna konu; ok tók hana af honum, ok svá hest hans er Máni hét, allra hesta beztr.

Þorgrímr fór brott af Staðarhóli ok unði ílla við. Hann fór í Hvamm, ok sagði Sturlu at honum var gǫr svívirðing, ok bað hann ásjá.

Sturla segir eigi vera mikil-mennsku í slíku; en kvað Einar þat ílla gera, at veita vendis-mǫnnum á leið fram, ok leggja þar við virðing sína.

Um haustit hafði brotit skip norðr við Horn, ok kómu menn þaðan félausir til Sturlu ok báðu Sturlu ásjá. Hann tók við þeim um vetrinn. Einn þeirra hét Gjafvaldr.

Sturla mælti við hann: "Ek þykkjumk hafa ráðit vel mjǫk við þik. Nú vil ek senda þik vestr til Saurbœjar til Helga prests til halds, at hann sé þér at liði ok heima-menn hans; en þú skalt sitja um Hall Þjóðólfsson."

Hann kvezk til þess skyldr at gera sem Sturla vildi. Hann fór, ok kom til Hváls, ok segir Helga presti. Hann kvazk mundu við honum taka. Ok var hann þar um hríð. Ok litlu síðarr kom þangat Hallr Þjóðólfsson um farinn veg, ok stefndi þaðan ofan til Máskeldu; en húskarlar Helga prests slógusk á leiði-orð við hann. En er þeir kómu út ór garði, kom Gjafvaldr eptir þeim, ok hjó þegar til Halls, ok kom á hœgri ǫxl, ok renndi ofan eptir armlegginum mjǫk at ǫlnboga, ok varð mikit sár. Gjafvaldr tók þá hlaup, ok ferr til þess er hann kom í Hvamm.

En er Einarr [Þorgilsson] spurði þetta, heimtir hann at sér vini sína, ok kvað sér ílla hugna svá búit. Sumir mæltu, at eigi væri mótráð góð.

Eptir þat fór Álǫf brott af Staðarhóli, ok suðr í Hvamm, ok tók Þorgrímr við henni. Þá bað Sturla Þorgrím fara til Saurbœjar, ok vita ef hann næði hesti sínum. Síðan fór hann í Saurbœ, ok sat um hestinn, ok gat tekit í drífu-éli, ok komsk brott með.

Einarr Ingibjargarson kom norðan um vetrinn, ok líkaði ílla er húskarl hans var særðr.

Sigurðr hét maðr kerlingar-nef; hann bjó at Laugum í Sælingsdal; hann var þingmaðr Einars Þorgilssonar. Honum fylgði at lagi Arngerðr dóttir Ásólfs Gunnfars-sonar; hon var væn kona.

Þat var eitt hvert sinn, at Einarr Ingibjargarson reið yfir til laugar ok kom til húss; ok batt hest sinn við dyrr; en hann gékk til stofu ok talaði við Arngerði. En er Sigurðr varð þessa varr, hleypði hann beisli af hestinum; ok hljóp hann brott; en konur kómu í stofu, ok kváðu Einar mundu verða ganga heim ef hann tekr eigi hest sinn. Einarr gengr út ok hitti Sigurð, ok spurði hví hann gerði honum slíkan farar-tálma. Sigurðr var stór-orðr, ok kvað hann vera vel til hlaups búinn at elta hest sinn.

"Heyr á," sagði Einarr, "at þú gerir mér afar-kosti." Ok laust til hans ǫxar-hamri fyrir ofan eyrat, svá at þegar horfðu upp fœtrnir. Þá spurði Einarr ef hann vildi annat. Sigurðr stóð á fœtr ok skauzk inn í dyrnar; en konur grípa Einar, ok báðu hann heim fara; ok hann gerði svá.

Síðan sendi hann í Hvamm at hitta Sturlu. Einarr Þorgilsson var at gistingu í Ásgarði at Erlends prests. Sigurðr fór þegar á fund Einars, ok sagði honum hver ósœmð honum væri gǫr, ok bað hann ásjá. Einarr lézk þat vilja, at eigi ynni þeir opt á þingmǫnnum hans.

Sturla fór í Tungu ok stefndi til sín bóndum; ok vóru þeir nær þrír tigir manna. Einarr Þorgilsson sendi þá Styr Gilsson at beiða bœndr, at þeir kœmi í Ásgarð. Ok er Sturla varð þess varr, þá kvað hann þess skyldu eigi kost. Síðan reið Einarr í Tungu við níunda mann; en þeir Sturla gengu mót þeim Einari.

Þá segir Sturla: "Saddir eru vér nú á heimsóknum yðrum, ok mjǫk virðu vér til ágangs yðrar tiltektir, ok sýnu meirr þykkjumk vér undan æra; ok veldr þat, at vér þykkjumk meirr sjá við vandræðum; en kostr mun nú á at rétta hlut sinn við þik, Einarr."

Hann segir: "Svá at eins skal sú heimsókn, at yðr skal engi ósœmð at vera," ok mælti allfagrt.

Ok var þat mál svá lukt, at Sturla skyldi einn gera. Sturla kvezk þá mundu gerð upp segja, "At ek mun gera rétt mannsins, ok skal hér nú gjalda féit." Þat var yxn þré-vett ok hestr. Ok skilðusk við þat.

Hallr Þjóðólfsson var at lækningu at Hváli þar til hann var heill.

Þá mælti Helgi prestr: "Nú ræð ek þat, at þú farir í Hvamm ok skjótir þínu máli undir Sturlu; ok ætla ek þér þat vænst til leiðréttu."

Hallr ferr ok hittir Sturlu, ok kvezk vilja leggja á hans dóm sitt mál. Sturla sagði, at hann vill leggja Halli sœmð til fyrir áverkann.

Halldórr hét maðr, er kallaðr var hvirfill; hans son hét Kjartan; hann var húskarl Óspaks í Holti. Guðbjǫrg hét kona hans; hon var dóttir Skáld-Þórðar; hon hafði fylgt Viðari Þorgeirssyni, ok vóru þau þá skilð; hon var þá heima-kona í Holti. Þat var þá mál manna, at Kjartan væri at hjali við hana.

Svá bar at eitt sinn, er þau fóru frá tíðum, at Viðarr hitti þau á leið. Hann hljóp at Kjartani ok rak hann niðr; ok kvað mikil firn, er auvirði þat lagðisk at konum; ok fór við hann ílla.

En er bóta var beitt fyrir þetta, þá sagði hann: - "Ef ek skal bœta, þá vil ek eiga fyrir nǫkkut at bœta."

Ok enn í annat sinn hittir hann þau Kjartan ok Guðbjǫrgu á fǫrnum vegi, ok rekr hann niðr ok ferr með hann ílla, ok berr svá á honum, ok mælti við hann svívirðlega.

Ok er Óspakr varð þessa varr, þá beiðisk hann bóta, "Ok virð mik til í þessu máli um húskarl minn, ok þar er tengða-maðr minn sem þú ert." — Þeir vóru brœðr, Oddr faðir Óspaks, ok Þorgeirr faðir Viðars.

Hann kvazk mundu einu bœta, kvað Kjartan hafa verit lengi sér til óþyrftar. Ok féksk af ekki.

Þat var um vetrinn Magnús-messu fyrir Jól at þeir fóru báðir til Hváls til tíða; ok er lokit var [tíðum] gengu menn í brott. Viðarr gékk ór kirkju-garði, ok fór heim; en Kjartan gékk þegar eptir honum ok hjó í hǫfuð honum; ok leiddi þat sár Viðar til bana.

Kjartan hljóp þaðan suðr yfir Heiði, ok kom í Hvamm, ok sagði Sturlu áverkann. Sturla kvað honum nauðsyn á hafa verit, ok skaut yfir hann nǫkkurum skildi. Kjartan var skyldr þeim brœðrum Þorgilsi ok Narfa frá Skarði, ok sendi Sturla hann þangat, ok tóku þeir við honum ok kómu honum útan, ok gáfu fé til farningar honum.

Gils hét maðr, er bjó á Meðalfells-strǫnd; hann átti lítit fé ok mannheill. Ǫzurr hét sonr hans, hann var í fǫrum; ok var fyrst lest-reki Guðlaugs auðga, Norœns manns. Hann grœddi af fé til þess er hann var maðr auðigr. Hann keypti land á Nørðri Strǫnd í Búðardal, ok gerði sér bú, ok gerðisk nýtr bóndi ok gagnsamr, ok þó ílla heill lǫngum.

Þorgils hét maðr er bjó í Króksfirði; hann var lítill fyrir sér; hans synir vóru þeir Grímr ok Skapti. Grímr var kominn á framfœrslu Álfs Ǫrnólfssonar í Fagradal; en Skapti bjó í Króksfirði, ok átti ómegð mikla en fé lítit, ok hann sjálfr var lítils-háttar. Þeir brœðr vóru taldir til arftǫku eptir Ǫzur inn auðga; þvíat Þorkatla Svartsdóttir þótti eigi hafa vit til at varðveita féit; en hon var þá skyldust Ǫzuri.

Josep hét maðr, hann var Grettisson, Skeggja sonar Skamm-hǫndungs; hann var góðr bóndi; kona hans hét Álǫf, ok var Tryggva dóttir; bǫrn þeirra vóru þau Oddr, Heimlaug ok Þórdís. Oddr Jósepsson var jafn-skyldr Ǫzuri sem þeir Skapti ok Grímr. Oddr var snjallr maðr ok vel mæltr, ok þótti Ǫzuri þar vel komit fé sitt er Oddr tœki við. Oddr var ok lǫngum í Búðardal, ok svá þá er sótt féll at honum.

Þá bjó Erlendr prestr Hallason í Ásgarði; hann var þingmaðr Einars Þorgilssonar ok alda-vin hans, ok sat fyrir gisting hans hvárt sem hann var fjǫlmennari eða fámennari; hann var gildr bóndi; honum fylgði Jórunn Grettisdóttir. Snorri son Gufu-halls hafði ráðit sik at vistar-fari vestr í Saurbœ, þvíat hann var í tíðleikum við Kolfinnu Þorgrímsdóttur konu Sigurðar á Bjarnarstǫðum Hǫskulds-sonar, ok gerðisk hann vin Einars Þorgilssonar.

En er um var vandat vistir hans í Saurbœ, þá lagði hann búlag við Erlend prest í Ásgarði; var hann hallr undir Einar í málaferlum þeirra Sturlu. Þá lagði Sturla óþokka á þá Erlend ok Snorra; ok kvað sýnask sem þeir vildi mótgǫngu-menn hans gerask.

Þat var eitt sinn, at hross þeirra Erlends hǫfðu gengit yfir ána; en Már Álfsson gætti smala í Hvammi. Hann tók hrossin ok bindr; en Þorleifr Ketilsson, húskarl Erlends prests, ferr til, ok rak hann af baki, ok barði hann svá at hann var bæði blár ok blóðugr.

Sturla var riðinn á Strǫnd út, ok kom heim annan dag viku. Honum var sagt af sameign þeirra Más ok Þorleifs. Sturla kvað slíkt vera ósóma mikinn at berja á mǫnnum saklausum, ok kvað eigi góðu mundu reifa. Síðan lét hann gera njósn um hvat þeir hǫfðusk at í Ásgarði; ok varð þess varr, at þeir Erlendr ætluðu til laugar Dróttinsdag eptir dagverð.

Um daginn fór Sturla heiman, ok Sveinn sonr hans, til laugar. Ok er þeir kómu þar, var prestr í laugu, en Snorri gékk ór lauginni; en Þorleifr sat, ok farinn ór klæðunum ok ætlaði í laug. Þeir unnu þegar á Snorra, en vógu Þorleif. Þá mælti Sturla við Svein, at hann skyldi vinna á Erlendi presti. Sveinn sagði: "Þat hœfir eigi, þvíat hann er skíri-faðir minn." Síðan fara þeir Sturla heim.

Ketill prestr faðir Þorleifs var þingmaðr Einars Þorgilssonar. Þeir Einarr fóru ok lýstu vígi ok áverkum. Þeir kváðu mjǫk sýnask ofsa ok fjándskap ok fílsku; ok kváðu Sturlu opt vekja óvísu.

Ok um várit eptir var fundr lagðr í Sælingsdal ofanverðum; ok urðu menn þar eigi sáttir. Nǫkkuru síðarr kom norðan Snorri Einarsson. Ok var þá [enn] fundr lagðr í Sælingsdal; ok átti hann mikinn hlut í sættum, ok kvað einsætt at eigi aukisk vandræði manna, ok kvað ymsa valda. Þá varð sátt; ok tók sinn mann hvárr til gerðar. Eptir þat brá Erlendr búi sínu, en Snorri fór á Skarfstaði.