Bókastaðir

Nú er at segja frá er menn kómu heim at þingi, hitti Sturla Böðvar Barkarson ok kvezk vilja kaupa land at hónum, ok kvezk þar [helzt] hafa til fellt hug sínn. Böðvarr görði á því kosti, ok sömðu þeir þat með sér. Eptir þetta görði Sturla bú í Hvammi, því er hann hélt til elli; en Böðvarr fór þá til Sælingsdals-tungu. Ok í þenna tíma fór Þorgils Oddason norðr til Þingeyra, en synir hans tóku við búi á Staðarhóli ok goðorði. En um vetrinn eptir var sótt mikil. Þá andaðisk Oddi Þorgilsson; ok þótti þat mikill mannskaði, þvíat hann var vitr maðr ok manna snjallastr í máli. Hann andaðisk barnlauss. Þá andaðisk ok Alfdís systir hans. Ok þat sama vár andaðisk Þorgils faðir þeirra. Einarr tók þá fé sítt ok goðorð; ok görðisk hann höfðingi, því margar stoðar runnu undir hann: frændr ok mágar ok vinir, er Þorgils faðir hans hafði fengit sér; hann skorti ok eigi kapp né áræði. Enginn var hann laga-maðr, ok blestr maðr í máli. Frá því er sagt, at Vermundr inn auðgi andaðisk, en Þorbjörn son hans tók arf eptir hann. Hann var kvenna-maðr mikill, ok átti mart barna, ok urðu flest lítt at proska. Hann átti Helgu Þórólfsdóttur. Óláfr hét son þeirra, ok var prestr.

Yngvildr Þorgilsdóttir varð eigi unnandi Halldóri bónda sínum; ok varð með nökkurum hæfindum meðan Þorgils faðir hennar var við; en síðan nýttu þau ekki af. Rézk þá Halldórr til útan-ferðar ok með hónum Þorbjörn Vermundarson. Ok er þeir kómu um haf, réðusk þeir til suðr-ferðar ok önduðusk báðir. En er þat spurðisk út hingat, þá tóku þau Þorgils ok Þóra til varðveizlu fé barna Þorbjarnar ok bjöggu at Hváli. Þá rézk þangat til vistar Helgi prestr Skeljungsson; hann var vitr maðr ok kenni-maðr, ok margs vel kunnandi, ok læknir góðr. Þá gékk Jón Þorgilsson at eiga Þorlaugu systur Helga prestz; en hann fékk þá Þorgerðar dóttur Halldórs Slakka-fótz, ok Guðrúnar Þorgilsdóttur; tók þá Jón við búi at Hváli, þvíat (þau) Þorgils ok Þóra elldusk mjök. Helgi prestr átti bú með Jóni mági sínum. Þóroddr Grettisson hét bóndi, mikill ok sterkr; hann gat son við Þórgerði inni lygnu; hón var göngu-kona; sá sveinn hét Geirr, ok var inn mesti óaldar-maðr, stulða-maðr ok útilegu-þjófr; hann var skjótr á fæti, svá at engi hestr tók hann. Viðkuðr hét annarr maðr, hann var Galmans son ok Stutt-Línu; hann görðisk ok óreiðu-maðr mikill; hann var lítill maðr vexti ok inn hvatasti. Þórir hét maðr Norðlenzkr, fóstri Þorgríms assa, lítill vexti; hann var í föruneyti með Geiri, ok görðu mart flit. Þess er við getið, at húskarlar frá Hváli höfðu farit í eyjar út; ok er þeir kómu útan at fjöru sævar, þá festu þeir skip sítt við Sallt-hólm, en báru upp föt sín á land; ok fóru heim um kveldit. En um nóttina kómu þeir Geirr, ok tóku brott vistirnar ok klæði, ok allt þat er þar var hirt. Ok um morguninn er Hvál-menn kómu, þá mistu þeir þar vinar í stað, ok þótti þeim sín för fll. Um haustið nökkuru síðarr þóttisk Helgi prestr hafa njósn af, at Þorgeirr at Brunná, ok Viðarr son hans mundi herbergja útilegu-menn. Ok öndverðan vetr, er mýrar vóru lagðar, þá fóru þeir tíu saman frá Hváli öndverða nótt, þvíat nýlýsi var á. Þeir fóru ofan til Brunn-ár; ok er þeir kómu mjök at garði þá fóru móti þeim tveir menn þar var Viðarr ok Þórir inn fjölkunngi; ok fundu þeir eigi fyrr, enn Hvál-menn kómu at þeim, þvíat þeir áttu at sjá í gegn tunglinu. Þeir hljópu á eitt enni-svell ok höfðu vápnin fyrir sér; en Hvál-menn slá um þá hring, ok sóttu at í glett, ok kastask á orðum. Jón kallar maklegan fund þeirra; ok kvað Þóri eigi hafa farit kurteislega um bygðir; ok lét þeim flla sama er þóttusk miklir, at stela bitlingum. Þórir kvazk áviljaðr stundum at skera stærrum segum. Hann hafði öxi snaghyrnda, er átt hafði Víga-Steinn. Hann lagði öxinni til Jóns, ok kom á kviðinn. Þat var mikit sár. Síðan tóku þeir Þóri höndum.

En Viðarr komsk í brott, ok fór hann á Staðarhól til Einars fóstbróður síns, ok sagði hónum svá búit; ok kvezk ætla at hann mundi vilja rétta hlut sínn, þá er þeir léku saman barnleikum. Einarr lézk svá göra mundu, ok kvað hann eigi skyldu rekask um Strandir. En Þórir fór í böndum til Hváls ok var ætlaðr til dráps. Snemma um morguninn kom Einarr til Hváls með fimmtánda mann, ok gengu til stofu, ok köstuðusk menn orðum á. Einarr spurði, ef þeir vildi manninn lausan láta. Helgi prestr kvað eigi þat efni í, at láta hann lausan, "þjóf ok fjölkunngan, en unnit nú til ólífis sér." Einarr segir mart munu mega tína um hann sem aðra menn; ok lét hónum karlmennsku í því, at hann verði hendr sínar. Prestr kvað þat [mundu] mál manna vera, at of frekt væri at gengit ef þeir tæki hann á brott; ok segir meðal-lagi ráðlegt, at hefja svá virðing sína um vændismenn, at göra góða menn sér at óvinum. Einarr kvazk mundu manninn í brott hafa. Ok þat varð at lyktum, at Einarr gékk at Þóri, ok skar af hónum böndin, ok hafði hann með sér. En upp frá þessu varð Helgi prestr aldri vinr Einars slíkr sem áðr. En Jón lá um hríð í sárum ok andaðisk ór. En Þórir úti ok var í ymsum stöðum, ok höfðu þeir þá sveit ok Viðkuðr Línuson. Vigfúss hét maðr ok var Austfirzkr. Geirr var ok þar aðra lotu; ok var þat kvittað, at þeir væri hríðum á Staðarhóli eðr at Brunná eðr í Tjaldanesi. Um vetrinn fyrir Föstu er þess getið, at Hvál-menn kómu þar, ok vóru fimtán eðr sextán, ok sóttu þegar at þeim; en þeir vörðusk ór húsum. En Hvál-menn þóttusk vita, at ójafnt yrði skipt ef Einarr yrði við varr, þá hurfu þeir frá. Birningr talði at, er hús hans vóru rofin; en Hvál-menn kváðu ærna sök til þess, er hann hafði hýst óaldar-menn. Ok varð af slíku lítt milli manna. En um várit tók Helgi prestr Geir í sauða-húsi þeirra frá Brunná, ok hafði hann upp til Hváls, ok bað nú ekki fresta at hann væri upp festr, áðr menn görðisk til at draga hann af þeim. Ok svá görðu þeir; ok festu hann upp í Kopps-tröð þar at hús-baki. En um sumarit eptir var lagt hesta-þing á Staðarhóli. Þá var þar Viðkuðr Línuson. Þeim varð at orðum ok Birni Gilssyni ok talði Viðkuðr at við hann um þat er hann hafði farit í Tjaldanes með Hvál-mönnum, ok beiddi bóta fyrir. Björn kvað hann sýna mikinn ósóma, er hann fór á manna-fundi, þjófr ok stulda-maðr. Síðan heitaðisk hvárr við annan. Björn sagði, at Viðkuðr mundi eigi þora at ráða framan á hann. Þá mælti Viðkuðr: "Sé þú nú við þá;" ok lagði framan öxinni Steins-naut í kviðinn; ok féll Björn þar. En Viðkuðr gékk heim á Staðarhól, ok inn í suðr-búr. Þar var ok þá Þórir fyrir, ok var lokit búr í lás. Björn andaðisk um nóttina. Síðan kom Einarr þeim útan; en vígin vóru bóta-laus. Viðkuðr var í ymsum stöðum. En menn höfðu á höndum Einari, at hann væri í ráðum um víg Bjarnar; en hann færðisk undan með eiðum, ok varð þat aldri uma-laust.

Þat barsk at í Króksfirði þar er at Kambi heitir, — þar bjó Einarr Kjartansson, — at þangat höfðu sótt dagskemtan Jón ok Þorsteinn synir Þórarins Króksfjarðar, en Þorsteinn var inni; hann átti þar fylgju-konu. En Jón stóð úti undir vegg, ok talaði við Steinunni húsfreyju. Þá ríða fram fyrir húsit, Viðkuðr Línuson, ok Vigfúss; hann hafði öxina Steins-naut; en Viðkuðr hafði sviðu ok silfr-rekinn leggrinn á, ok allra vápna bitrast, ok vafit járni skaptið. Þeir hljópu þegar báðir at Jóni; ok sögðu, at þá skyldi þeir launa hónum atferðir ok eltingar; ok lagði Viðkuðr til hans sviðunni, en Steinunn rann á Vigfús ok hélt hónum. Jón hafði öxi víða, ok lágt skaptið í; hann laust af sér lagit ok greip sviðuna, ok las at höndum hónum. Þá vildi Viðkuðr bregða undan; en Jón tók hann; ok þá kenndi afls-munar, ok hörvaði Viðkuðr undan. Þá kom Þorsteinn út, ok varð ekki af tilræði hans. Ok er Jón sá þat, þá hratt hann Viðkunni frá sér svá hart, at hónum var við fall. Síðan hjó hann til hans, ok kom í ennit þvert; ok var þat ærit bana-sár. Þessi áverki var mjök lofaðr af flestum mönnum. Eptir þessa atburði lagðisk orðrómr á, at mjök þótti annarr háttr á um héraðs-stjórnina en þá er Þorgils hafði. Ok tóku þá margir menn, þeir er þóttusk at sér eiga, at ráða sér til eigna í aðra staði, þar sem þeim þótti sér helzt traustz at ván.

Nú skal þar til máls taka, er Böðvarr bjó í Tungu í Sælingsdal. Þá rézk til búlags með hónum Yngvildr Þorgilsdóttir; hón var þá ekkja. Þá var ok þat tíðenda, at þeir synir Þorgeirs vóru í Hvammi, Þorvarðr ok Ari, með Sturlu mági sínum. Þeir görðu sér títt um fundi við Tungu-menn, ok hittusk optast at laugu. Þat var um vetrinn er Þorvarðr hafði farit til laugar í Sælingsdal; [ok] er hann skyldi heim fara, féll hann af baki, ok skeinði sik á fæti; ok mæddi hann blóðrás; ok fóru þeir í Tungu, ok var hann þar eptir, ok batt Yngvildr um fót hónum. Hann var í Tungu mjök lengi at lækningu; ok um várit var hann ýmist þar eðr í Hvammi. Mönnum fundusk orð um þat, at þau Þorvarðr ok Yngvildr mæltusk fleira við en aðrir menn; en vinir þeirra synjuðu þess. En um várit eptir rézk Þorvarðr norðr til Eyjafjarðar; en Yngvildr fór þá út á Meðalfellz-strönd, ok görði bú at Ballará. Hón lét sér búa svefnhús, ok var þar löngum. Hón hafði fótar-mein um sumarit, ok gékk lítt um sýslur. En um haustið kom þar kona at sex vikum sú er hét Þórdís, ok var Leifsdóttir; hón var ór Eyjafirði. Ok er hón hafði skamma stund dvalizt, þá ól hón barn; þat var nefnt Sigríðr; en faðir hennar hét Þorsteinn Þorleifsson, Norðlenzkr maðr. Hón fór um haustið með barnit norðr til Eyjafjarðar. En eigi at síðr grunuðu menn, ok görðu mörg orð á um ráð þeirra Þorvarðz ok Yngvildar. Ok er Einarr verðr þessa varr, leitar hann eptir um málit við Þorvarð; ok kvað hann mundu hér um vilja sönnu svara. En þau svör kómu hér í mót af hendi Þorvarðz, at synjað var máls; ok festr fyrir járnburðr; ok skyldi Klængr biskup göra um hversu sem skírslan gengi. Grímr hét sá maðr Norðlenzkr er járnit bar. En er höndin var leyst, þá var þat atkvæði biskups, at hann væri skírr. Ok eptir þat sneri biskup í görð, ok görði fé á hendr Einari. Ok sleit svá því þingi. Þat sumar bjósk Þorvarðr til útan-ferðar í Eyjafirði. Þá seldi ok Yngvildr fjárheimtur sínar allar Sturlu; ok tók hann sókn ok vörn allra mála hennar, sem hann væri aðili. Eptir þat rézk Yngvildr til ferðar á laun norðr til Eyjafjarðar, ok skar sér skör ok karl-klæði, ok með henni Steingrímr kumbaldi Másson. Ok er kaupmenn lögðu út eptir firðinum, hlóðu þeir segli ok skutu báti, ok röru yfir á Galmars-strönd; ok gékk Yngvildr þar á skip, ok fór í brott með Þorvarði; ok kómu við Noreg. Þá var Ingi konungr Haraldzson, ok rézk Þorvarðr þá til hans. En Gregorius Dagsson tók við haldi Yngvildar. En er þetta fréttisk, þá hófsk af nýju sá orðrómr, at Sigríðr mundi vera dóttir Þorvarðz ok Yngvildar; ok þat með, at skírsla hefði villt verit, ok svá at Sturla ok Ingibjörg hefði ráð ráðit með Þorvarði. Ok snýsk nú Einarr með fjándskap á hendr Sturlu; ok kvað hann hafa sik vafðan í miklu vandræði. Ok næsta sumar kvað Einarr þat upp fyrir vinum sínum, at hann myndi málinu fram halda á hendr Sturlu um þenna óhæfu-hlut. Ok svá görði hann, ok fjölmennti mjök. Ok sótti þau mál í dóm, at hann hefði ráðit þau ráð Þorvarði, at hann skyldi segja, at Þorsteinn væri faðir Sigríðar, þar sem Þorvarðr var Þorgeirsson; ok görf í því mannvillu ok kristni-spjöll; ok lét varða fjörbaugs-garð. En Sturla kvazk mundu fyrir þetta [mál] vinna eiða, at hann hefði eigi í þeim ráðum verit. Einarr mælti: "Fá þú tólf menn með þér at sanna eið þínn, ok mun ek eigi þá málum fram halda." Ok er eiða skyldi vinna, þá skilði Sturla svá undir eiðstaf, at hann hefði eigi ráðit Þorvarði at göra mannvillu. Þá innti Einarr svá málit, at hann hefði eigi vitað með hónum. Þá sagði Sturla: "Eigi hugða ek mik um þat mundu sekjan verða, þótt ek segða eigi óhapp eptir tengða-mönnum mínum meðan ek var eigi [at] spurðr." Þá sagði Einarr: "Mundi nú þat mega heyra, hvárt Sturla hefir vitað mannvilluna." Ok svá lagðisk orðrómr á, sem hann mundi vitað hafa. Var þá ok lokit sættinni. En með því sætt sú var ógoldin er biskup hafði gört á hendr Einari, þá stefndi Sturla eindaga um Alþingis-sættar-hald, ok lét varða fjörbaugs-garð, ok fóru hvártveggi málin í dóm. Hvárir-tveggju höfðu mikit fjölmenni, ok gengu hvár-tveggi málin fram, ok varð hvárr-tveggi sekr fjörbaugs-maðr, Sturla ok Einarr. Eptir þingit söfnuðu þeir báðir liði til féráns-dóms. Ok þá fór Einarr í Hvamm með hundrað manna, en hann lét eptir í Saurbæ Hrólf Gunnólfsson með hundrað manna. Þar var með Einari Snorri Kálfsson, Þorleifr beiskaldi or Hitárdal, sonr Þorleiks auðga, ok Hermundr Koðransson, Halldórr Egilsson, ok mart annarra virðinga-manna. Sturla hafði ok mikit lið: þar var Böðvarr Þórðarson, Páll Bjarnason. Sturla reið vestr til Saurbæjar með sex tigi manna, ok reið upp Þverdal en ofan Traðardal ok svá í Saurbæ, ok háði féráns-dóm á Staðarhóli. Ok reið aptr um Sælings-dal, ok útan reiðgötu at Hvammi. En flokkr Einars sat fyrir ofan götuna milli túngarðz ok Stekks-múla. Síðan gengu þeir Böðvarr heiman af bænum með flokkinn ok mót Sturlu; en Einarr hljóp upp ok eggjaði atgöngu; en Þorleifr beiskaldi bað hann eigi styra mönnum í svá mikinn váða, at aldri leystisk, sem ván var á, ef svá mikit fjölmenni skyldi þar berjask. Ok urðu margir góðir menn til með hónum at eiga hlut í. Ok skilðu menn óhappa-laust. En er þeir fundusk, Sturla ok Böðvarr, sagði Böðvarr, at Sturla hafði mjök hætt til um málit, riðit frá mönnum sínum. Sturla kvað eigi mundu þykkja haldit til jafns við Einar, ef hann sæti heima ok heyði eigi féráns-dóm; en kvað vant at vita hvárr þar bæri hærra hlut.

Nú sátu hvárir-tveggju í sekt þau messeri. En at sumri búask þeir báðir til þing-reiðar; ok reið Sturla Langa-vatzdal, en Einarr Bratta-brekku. Ok er hann kemr suðr í Norðrár-dal, þá skipti hann liði sínu ok mælti: "Nú er á þá leið, at vér munum breyta ráðum um ferðir várar, ok snúa aptr til héraðs; en við goðorði mínu skal taka Álfr sonr Þóroddz jarls." Mörgum mönnum kom þetta mjök á óvart, ok þóttusk skilja at nökkut mundi stórt undir búa. Einarr sneri þá aptr með hálfan þriðja tug manna. Þar var með hónum Gunnsteinn Þórisson, Eyjólfr, Oddr Bassason, ok Viðarr Þorgeirsson. Þeir höfðu náttverð at Sauðafelli, ok riðu um nóttina inn í Hvamm. Þá mælti Einarr, áðr þeir riðu at bænum: "Nú væra ek á þat viljaðr at vér eldim ósparlega í Hvammi í nótt, ok mætti þeir minnask kvámu várrar." Þeir vóru ok flestir með hónum er eigi löttu þessa mjök. Ok er þeir kómu í Hvamm, þá færðu þeir alla menn í kirkju; en ruddu fé öllu, ok brenndu allan bæinn; ok fluttu fé allt vestr til Saurbæjar, ok tölðust at sínu ganga. Einarr reið þá til þings með níunda mann. Ok er menn kómu á fund Sturlu ok sögðu hónum tíðendin: Hann svarar ok kvað Einar myndu ellt hafa frýju-laust eina nótt. Síðan var leitað um sættir af vinum beggja þeirra ok stefnur til lagðar; ok þótti mönnum til vandræða horfa. Síðan var at sóttr Klængr biskup at hann myndi göra um málit. Sturla játaði þessu ok Einarr, ok þeir mundu hafa þat er biskup gerði; ok kalla hann líklegan at göra til jafnaðar. Ok á því þingi var sætzk á öll mál at þessu. En áðr til loks væri lyktum á snúit, kvezk Sturla vilja at biskup ynni fimtardóms-eið, at hann görði jafn-sætti. Síðan var fundr í Bóndakirkju-garði allfjölmennr. Þá mælti biskup: "Ek göri fyrir brennu ok bæjar-skaða sex tigi hundraða, en fyrir sakir við Sturlu af Einari göri ek fimm tigi hundraða; rán skulu gjaldask aptr." Eptir þat vann biskup fimtardóms-eið. Þá mælti Sturla: "Svá virði ek eið biskups sem Páska-messu; má ek þat eigi til fjár meta; en sómi er oss þat. En flestir munu eigi kalla gjöldin mikil, ok görðir eigi fésamar." Síðan fóru menn heim af þingi, ok vóru sáttir at kalla; ok réttusk rán flest, ok eigi görsamlega. Sturla setti húsa-bæ sínn um sumarit; ok var alhýst fyrir vetr, eigi verr en áðr. Þau Sturla ok Ingibjörg áttu tvær dætr, Þórdísi ok Steinunni. Ingibjörg tók sótt ok andaðisk áðr mála-lok þessi urðu. Síðan átti Steinunni Jón Brandzson; ok bjoggu þau á Reykjahólum. Þeirra synir vóru þeir Bergþórr, ok Brandr ok Ívarr ok Ingimundr. En Þórdísi átti Bárðr Snorra son, Bárðar sonar ins svarta ór Selárdal; ok vóru þeirra synir, Snorri ok Pétr ok Sturla, Nökkuru síðarr átti Sturla son við Guðfinnu Steinsdóttur, þann er Björn hét. Ok litlu síðarr fékk hann Guðnýjar Böðvarsdóttur, ok var þat brúllaup í Hvammi. Ok átti hana til elli.