Bókastaðir

Nú er at segja frá er menn kómu heim at þingi, hitti Sturla Bǫðvar Barkarson ok kvezk vilja kaupa land at honum, ok kvezk þar [helzt] hafa til fellt hug sinn. Bǫðvarr gerði á því kosti, ok sǫmðu þeir þat með sér. Eptir þetta gerði Sturla bú í Hvammi, því er hann hélt til elli; en Bǫðvarr fór þá til Sælingsdals-tungu.

Ok í þenna tíma fór Þorgils Oddason norðr til Þingeyra, en synir hans tóku við búi á Staðarhóli ok goðorði. En um vetrinn eptir var sótt mikil. Þá andaðisk Oddi Þorgilsson; ok þótti þat mikill mannskaði, þvíat hann var vitr maðr ok manna snjallastr í máli. Hann andaðisk barnlauss. Þá andaðisk ok Alfdís systir hans. Ok þat sama vár andaðisk Þorgils faðir þeirra.

Einarr tók þá fé sítt ok goðorð; ok gørðisk hann hǫfðingi, því margar stoðar runnu undir hann: frændr ok mágar ok vinir, er Þorgils faðir hans hafði fengit sér; hann skorti ok eigi kapp né áræði. Enginn var hann laga-maðr, ok blestr maðr í máli.

Frá því er sagt, at Vermundr inn auðgi andaðisk, en Þorbjǫrn son hans tók arf eptir hann. Hann var kvenna-maðr mikill, ok átti mart barna, ok urðu flest lítt at þroska. Hann átti Helgu Þórólfsdóttur. Óláfr hét son þeirra, ok var prestr.

Yngvildr Þorgilsdóttir varð eigi unnandi Halldóri bónda sínum; ok varð með nǫkkurum hæfindum meðan Þorgils faðir hennar var við; en síðan nýttu þau ekki af. Rézk þá Halldórr til útan-ferðar ok með honum Þorbjǫrn Vermundarson. Ok er þeir kómu um haf, réðusk þeir til suðr-ferðar ok ǫnduðusk báðir. En er þat spurðisk út hingat, þá tóku þau Þorgils ok Þóra til varðveizlu fé barna Þorbjarnar ok bjǫggu at Hváli.

Þá rézk þangat til vistar Helgi prestr Skeljungsson; hann var vitr maðr ok góðr kenni-maðr, ok margs vel kunnandi, ok læknir góðr. Þá gékk Jón Þorgilsson at eiga Þorlaugu systur Helga prests; en hann fékk þá Þorgerðar dóttur Halldórs Slakka-fóts, ok Guðrúnar Þorgilsdóttur; tók þá Jón við búi at Hváli, þvíat (þau) Þorgils ok Þóra elldusk mjǫk. Helgi prestr átti bú með Jóni mági sínum.

Þóroddr Grettisson hét bóndi, mikill ok sterkr; hann gat son við Þórgerði inni lygnu; hon var gǫngu-kona; sá sveinn hét Geirr, ok var inn mesti óaldar-maðr, stulða-maðr ok útilegu-þjófr; hann var skjótr á fœti, svá at engi hestr tók hann.

Viðkuðr hét annarr maðr, hann var Galmans son ok Stutt-Línu; hann gerðisk ok óreiðu-maðr mikill; hann var lítill maðr vexti ok inn hvatasti.

Þórir hét maðr Norðlenzkr, fóstri Þorgríms assa, lítill vexti; hann var í fǫruneyti með Geiri, ok gerðu mart íllt.

Þess er við getit, at húskarlar frá Hváli hǫfðu farit í eyjar út; ok er þeir kómu útan at fjǫru sævar, þá festu þeir skip sitt við Sallt-hólm, en báru upp fǫt sín á land; ok fóru heim um kveldit. En um nóttina kómu þeir Geirr, ok tóku brott vistirnar ok klæði, ok allt þat er þar var hirt. Ok um morguninn er Hvál-menn kómu, þá mistu þeir þar vinar í stað, ok þótti þeim sín fǫr íll.

Um haustit nǫkkuru síðarr þóttisk Helgi prestr hafa njósn af, at Þorgeirr at Brunná, ok Viðarr son hans mundi herbergja útilegu-menn. Ok ǫndverðan vetr, er mýrar vóru lagðar, þá fóru þeir tíu saman frá Hváli ǫndverða nótt, þvíat nýlýsi var á. Þeir fóru ofan til Brunn-ár; ok er þeir kómu mjǫk at garði þá fóru móti þeim tveir menn þar var Viðarr ok Þórir inn fjǫlkunngi; ok fundu þeir eigi fyrr, enn Hvál-menn kómu at þeim, þvíat þeir áttu at sjá í gegn tunglinu. Þeir hljópu á eitt enni-svell ok hǫfðu vápnin fyrir sér; en Hvál-menn slá um þá hring, ok sóttu at í glett, ok kastask á orðum.

Jón kallar maklegan fund þeirra; ok kvað Þóri eigi hafa farit kurteislega um bygðir; ok lét þeim ílla sama er þóttusk miklir, at stela bitlingum.

Þórir kvazk áviljaðr stundum at skera stœrrum segum.

Hann hafði øxi snaghyrnda, er átt hafði Víga-Steinn. Hann lagði øxinni til Jóns, ok kom á kviðinn. Þat var mikit sár. Síðan tóku þeir Þóri hǫndum.

En Viðarr komsk í brott, ok fór hann á Staðarhól til Einars fóstbróður síns, ok sagði honum svá búit; ok kvezk ætla at hann mundi vilja rétta hlut sinn, þá er þeir léku saman barnleikum.

Einarr lézk svá gera mundu, ok kvað hann eigi skyldu rekask um Strandir.

En Þórir fór í bǫndum til Hváls ok var ætlaðr til dráps. Snemma um morguninn kom Einarr til Hváls með fimmtánda mann, ok gengu til stofu, ok kǫstuðusk menn orðum á. Einarr spurði, ef þeir vildi manninn lausan láta.

Helgi prestr kvað eigi þat efni í, at láta hann lausan, "þjóf ok fjǫlkunngan, en unnit nú til ólífis sér."

Einarr segir mart munu mega tína um hann sem aðra menn; ok lét honum karlmennsku í því, at hann verði hendr sínar.

Prestr kvað þat [mundu] mál manna vera, at of frekt væri at gengit ef þeir tœki hann á brott; ok segir meðal-lagi ráðlegt, at hefja svá virðing sína um vændismenn, at gera góða menn sér at óvinum.

Einarr kvazk mundu manninn í brott hafa. Ok þat varð at lyktum, at Einarr gékk at Þóri, ok skar af honum bǫndin, ok hafði hann með sér. En upp frá þessu varð Helgi prestr aldri vinr Einars slíkr sem áðr. En Jón lá um hríð í sárum ok andaðisk ór.

En Þórir úti ok var í ymsum stǫðum, ok hǫfðu þeir þá sveit ok Viðkuðr Línuson. Vigfúss hét maðr ok var Austfirzkr. Geirr var ok þar aðra lotu; ok var þat kvittat, at þeir væri hríðum á Staðarhóli eða at Brunná eða í Tjaldanesi.

Um vetrinn fyrir Fǫstu er þess getit, at Hvál-menn kómu þar, ok vóru fimtán eða sextán, ok sóttu þegar at þeim; en þeir vǫrðusk ór húsum. En Hvál-menn þóttusk vita, at ójafnt yrði skipt ef Einarr yrði við varr, þá hurfu þeir frá.

Birningr talði at, er hús hans vóru rofin; en Hvál-menn kváðu œrna sǫk til þess, er hann hafði hýst óaldar-menn. Ok varð af slíku lítt milli manna.

En um várit tók Helgi prestr Geir í sauða-húsi þeirra frá Brunná, ok hafði hann upp til Hváls, ok bað nú ekki fresta at hann væri upp festr, áðr menn gerðisk til at draga hann af þeim. Ok svá gerðu þeir; ok festu hann upp í Kopps-trǫð þar at hús-baki.

En um sumarit eptir var lagt hesta-þing á Staðarhóli. Þá var þar Viðkuðr Línuson. Þeim varð at orðum ok Birni Gilssyni ok talði Viðkuðr at við hann um þat er hann hafði farit í Tjaldanes með Hvál-mǫnnum, ok beiddi bóta fyrir.

Bjǫrn kvað hann sýna mikinn ósóma, er hann fór á manna-fundi, þjófr ok stulða-maðr. Síðan heitaðisk hvárr við annan. Bjǫrn sagði, at Viðkuðr mundi eigi þora at ráða framan á hann.

Þá mælti Viðkuðr: "Sé þú nú við þá;" ok lagði framan øxinni Steins-naut í kviðinn; ok féll Bjǫrn þar. En Viðkuðr gékk heim á Staðarhól, ok inn í suðr-búr. Þar var ok þá Þórir fyrir, ok var lokit búr í lás.

Bjǫrn andaðisk um nóttina. Síðan kom Einarr þeim útan; en vígin vóru bóta-laus. Viðkuðr var í ymsum stǫðum. En menn hǫfðu á hǫndum Einari, at hann væri í ráðum um víg Bjarnar; en hann fœrðisk undan með eiðum, ok varð þat aldri uma-laust.

Þat barsk at í Króksfirði þar er at Kambi heitir, — þar bjó Einarr Kjartansson, — at þangat hǫfðu sótt dagskemtan Jón ok Þorsteinn synir Þórarins Króksfjarðar, en Þorsteinn var inni; hann átti þar fylgju-konu. En Jón stóð úti undir vegg, ok talaði við Steinunni húsfreyju. Þá ríða fram fyrir húsit, Viðkuðr Línuson, ok Vigfúss; hann hafði øxina Steins-naut; en Viðkuðr hafði sviðu ok silfr-rekinn leggrinn á, ok allra vápna bitrast, ok vafit járni skaptit. Þeir hljópu þegar báðir at Jóni; ok sǫgðu, at þá skyldi þeir launa honum atferðir ok eltingar; ok lagði Viðkuðr til hans sviðunni, en Steinunn rann á Vigfús ok hélt honum. Jón hafði øxi víða, ok lágt skaptit í; hann laust af sér lagit ok greip sviðuna, ok las at hǫndum honum. Þá vildi Viðkuðr bregða undan; en Jón tók hann; ok þá kenndi afls-munar, ok hǫrvaði Viðkuðr undan. Þá kom Þorsteinn út, ok varð ekki af tilræði hans. Ok er Jón sá þat, þá hratt hann Viðkunni frá sér svá hart, at honum var við fall. Síðan hjó hann til hans, ok kom í ennit þvert; ok var þat œrit bana-sár. Þessi áverki var mjǫk lofaðr af flestum mǫnnum.

Eptir þessa atburði lagðisk orðrómr á, at mjǫk þótti annarr háttr á um héraðs-stjórnina en þá er Þorgils hafði. Ok tóku þá margir menn, þeir er mikit þóttusk at sér eiga, at ráða sér til eigna í aðra staði, þar sem þeim þótti sér helzt trausts at ván.

Nú skal þar til máls taka, er Bǫðvarr bjó í Tungu í Sælingsdal. Þá rézk til búlags með honum Yngvildr Þorgilsdóttir; hon var þá ekkja. Þá var ok þat tíðenda, at þeir synir Þorgeirs vóru í Hvammi, Þorvarðr ok Ari, með Sturlu mági sínum. Þeir gerðu sér títt um fundi við Tungu-menn, ok hittusk optast at laugu.

Þat var um vetrinn er Þorvarðr hafði farit til laugar í Sælingsdal; [ok] er hann skyldi heim fara, féll hann af baki, ok skeinði sik á fœti; ok mœddi hann blóðrás; ok fóru þeir í Tungu, ok var hann þar eptir, ok batt Yngvildr um fót honum. Hann var í Tungu mjǫk lengi at lækningu; ok um várit var hann ýmist þar eða í Hvammi. Mǫnnum fundusk orð um þat, at þau Þorvarðr ok Yngvildr mæltusk fleira við en aðrir menn; en vinir þeirra synjuðu þess.

En um várit eptir rézk Þorvarðr norðr til Eyjafjarðar; en Yngvildr fór þá út á Meðalfells-strǫnd, ok gerði bú at Ballará. Hon lét sér búa svefnhús, ok var þar lǫngum. Hon hafði fótar-mein um sumarit, ok gékk lítt um sýslur.

En um haustit kom þar kona at sex vikum sú er hét Þórdís, ok var Leifsdóttir; hon var ór Eyjafirði. Ok er hon hafði skamma stund dvalizk, þá ól hon barn; þat var nefnt Sigríðr; en faðir hennar hét Þorsteinn Þorleifsson, Norðlenzkr maðr. Hon fór um haustit með barnit norðr til Eyjafjarðar.

En eigi at síðr grunuðu menn, ok gerðu mǫrg orð á um ráð þeirra Þorvarðs ok Yngvildar. Ok er Einarr verðr þessa varr, leitar hann eptir um málit við Þorvarð; ok kvað hann mundu hér um vilja sǫnnu svara. En þau svǫr kómu hér í mót af hendi Þorvarðs, at synjat var máls; ok festr fyrir járnburðr; ok skyldi Klængr biskup gera um hversu sem skírslan gengi. Grímr hét sá maðr Norðlenzkr er járnit bar. En er hǫndin var leyst, þá var þat atkvæði biskups, at hann væri skírr. Ok eptir þat sneri biskup í gerð, ok gerði fé á hendr Einari. Ok sleit svá því þingi.

Þat sumar bjósk Þorvarðr til útan-ferðar í Eyjafirði. Þá seldi ok Yngvildr fjárheimtur sínar allar Sturlu; ok tók hann sókn ok vǫrn allra mála hennar, sem hann væri aðili. Eptir þat rézk Yngvildr til ferðar á laun norðr til Eyjafjarðar, ok skar sér skǫr ok karl-klæði, ok með henni Steingrímr kumbaldi Másson. Ok er kaupmenn lǫgðu út eptir firðinum, hlóðu þeir segli ok skutu báti, ok røru yfir á Galmars-strǫnd; ok gékk Yngvildr þar á skip, ok fór í brott með Þorvarði; ok kómu við Noreg. Þá var Ingi konungr Haraldsson, ok rézk Þorvarðr þá til hans. En Gregorius Dagsson tók við haldi Yngvildar.

En er þetta fréttisk, þá hófsk af nýju sá orðrómr, at Sigríðr mundi vera dóttir Þorvarðs ok Yngvildar; ok þat með, at skírsla hefði villt verit, ok svá at Sturla ok Ingibjǫrg hefði þessi ráð ráðit með Þorvarði. Ok snýsk nú Einarr með fjándskap á hendr Sturlu; ok kvað hann hafa sik vafðan í miklu vandræði.

Ok næsta sumar kvað Einarr þat upp fyrir vinum sínum, at hann myndi málinu fram halda á hendr Sturlu um þenna óhœfu-hlut. Ok svá gerði hann, ok fjǫlmennti mjǫk. Ok sótti þau mál í dóm, at hann hefði ráðit þau ráð Þorvarði, at hann skyldi segja, at Þorsteinn væri faðir Sigríðar, þar sem Þorvarðr var Þorgeirsson; ok gǫrt í því mannvillu ok kristni-spjǫll; ok lét varða fjǫrbaugs-garð.

En Sturla kvazk mundu fyrir þetta [mál] vinna eiða, at hann hefði eigi í þeim ráðum verit.

Einarr mælti: "Fá þú tólf menn með þér at sanna eið þinn, ok mun ek eigi þá málum fram halda." Ok er eiða skyldi vinna, þá skilði Sturla svá undir eiðstaf, at hann hefði eigi ráðit Þorvarði at gera mannvillu. Þá innti Einarr svá málit, at hann hefði eigi vitat með honum.

Þá sagði Sturla: "Eigi hugða ek mik um þat mundu sekjan verða, þótt ek segða eigi óhapp eptir tengða-mǫnnum mínum meðan ek var eigi [at] spurðr."

Þá sagði Einarr: "Mundi nú þat mega heyra, hvárt Sturla hefir vitat mannvilluna." Ok svá lagðisk orðrómr á, sem hann mundi vitat hafa. Var þá ok lokit sættinni.

En með því sætt sú var ógoldin er biskup hafði gǫrt á hendr Einari, þá stefndi Sturla eindaga um Alþingis-sættar-hald, ok lét varða fjǫrbaugs-garð, ok fóru hvártveggi málin í dóm. Hvárir-tveggju hǫfðu mikit fjǫlmenni, ok gengu hvár-tveggi málin fram, ok varð hvárr-tveggi sekr fjǫrbaugs-maðr, Sturla ok Einarr.

Eptir þingit sǫfnuðu þeir báðir liði til féráns-dóms. Ok þá fór Einarr í Hvamm með hundrað manna, en hann lét eptir í Saurbœ Hrólf Gunnólfsson með hundrað manna. Þar var með Einari Snorri Kálfsson, Þorleifr beiskaldi or Hitárdal, sonr Þorleiks auðga, ok Hermundr Koðransson, Halldórr Egilsson, ok mart annarra virðinga-manna. Sturla hafði ok mikit lið: þar var Bǫðvarr Þórðarson, Páll Bjarnason.

Sturla reið vestr til Saurbœjar með sex tigi manna, ok reið upp Þverdal en ofan Traðardal ok svá í Saurbœ, ok háði féráns-dóm á Staðarhóli. Ok reið aptr um Sælings-dal, ok útan reiðgǫtu at Hvammi. En flokkr Einars sat fyrir ofan gǫtuna milli túngarðs ok Stekks-múla. Síðan gengu þeir Bǫðvarr heiman af bœnum með flokkinn ok mót Sturlu; en Einarr hljóp upp ok eggjaði atgǫngu; en Þorleifr beiskaldi bað hann eigi stýra mǫnnum í svá mikinn váða, at aldri leystisk, sem ván var á, ef svá mikit fjǫlmenni skyldi þar berjask. Ok urðu margir góðir menn til með honum at eiga hlut í. Ok skilðu menn óhappa-laust.

En er þeir fundusk, Sturla ok Bǫðvarr, sagði Bǫðvarr, at Sturla hafði mjǫk hætt til um málit, riðit frá mǫnnum sínum. Sturla kvað eigi mundu þykkja haldit til jafns við Einar, ef hann sæti heima ok heyði eigi féráns-dóm; en kvað vant at vita hvárr þar bæri hærra hlut.

Nú sátu hvárir-tveggju í sekt þau messeri. En at sumri búask þeir báðir til þing-reiðar; ok reið Sturla Langa-vatnsdal, en Einarr Bratta-brekku.

Ok er hann kemr suðr í Norðrár-dal, þá skipti hann liði sínu ok mælti: "Nú er á þá leið, at vér munum breyta ráðum um ferðir várar, ok snúa aptr til héraðs; en við goðorði mínu skal taka Álfr sonr Þórodds jarls." Mǫrgum mǫnnum kom þetta mjǫk á óvart, ok þóttusk skilja at nǫkkut mundi stórt undir búa.

Einarr sneri þá aptr með hálfan þriðja tug manna. Þar var með honum Gunnsteinn Þórisson, Eyjólfr, Oddr Bassason, ok Viðarr Þorgeirsson. Þeir hǫfðu náttverð at Sauðafelli, ok riðu um nóttina inn í Hvamm. Þá mælti Einarr, áðr þeir riðu at bœnum: "Nú væra ek á þat viljaðr at vér eldim ósparlega í Hvammi í nótt, ok mætti þeir minnask kvámu várrar." Þeir vóru ok flestir með honum er eigi lǫttu þessa mjǫk.

Ok er þeir kómu í Hvamm, þá fœrðu þeir alla menn í kirkju; en ruddu fé ǫllu, ok brenndu allan bœinn; ok fluttu fé allt vestr til Saurbœjar, ok tǫlðusk at sínu ganga. Einarr reið þá til þings með níunda mann.

Ok er menn kómu á fund Sturlu ok sǫgðu honum tíðendin: Hann svarar ok kvað Einar myndu ellt hafa frýju-laust eina nótt.

Síðan var leitat um sættir af vinum beggja þeirra ok stefnur til lagðar; ok þótti mǫnnum til vandræða horfa. Síðan var at sóttr Klængr biskup at hann myndi gera um málit. Sturla játaði þessu ok Einarr, ok þeir mundu hafa þat er biskup gerði; ok kalla hann líklegan at gera til jafnaðar. Ok á því þingi var sætzk á ǫll mál at þessu. En áðr til loks væri lyktum á snúit, kvezk Sturla vilja at biskup ynni fimtardóms-eið, at hann gerði jafn-sætti. Síðan var fundr í Bóndakirkju-garði allfjǫlmennr.

Þá mælti biskup: "Ek geri fyrir brennu ok bœjar-skaða sex tigi hundraða, en fyrir sakir við Sturlu af Einari geri ek fimm tigi hundraða; rán skulu gjaldask aptr." Eptir þat vann biskup fimtardóms-eið.

Þá mælti Sturla: "Svá virði ek eið biskups sem Páska-messu; má ek þat eigi til fjár meta; en sómi er oss þat. En flestir munu eigi kalla gjǫldin mikil, ok gerðir eigi fésamar."

Síðan fóru menn heim af þingi, ok vóru sáttir at kalla; ok réttusk rán flest, ok eigi gørsamlega. Sturla setti húsa-bœ sinn um sumarit; ok var alhýst fyrir vetr, eigi verr en áðr.

Þau Sturla ok Ingibjǫrg áttu tvær dœtr, Þórdísi ok Steinunni. Ingibjǫrg tók sótt ok andaðisk áðr mála-lok þessi urðu. Síðan átti Steinunni Jón Brandsson; ok bjoggu þau á Reykjahólum. Þeirra synir vóru þeir Bergþórr, ok Brandr ok Ívarr ok Ingimundr. En Þórdísi átti Bárðr Snorra son, Bárðar sonar ins svarta ór Selárdal; ok vóru þeirra synir, Snorri ok Pétr ok Sturla. Nǫkkuru síðarr átti Sturla son við Guðfinnu Steinsdóttur, þann er Bjǫrn hét. Ok litlu síðarr fékk hann Guðnýjar Bǫðvarsdóttur, ok var þat brúllaup í Hvammi. Ok átti hana til elli.