Bókastaðir

Þorgils hét maðr Oddason; hann var hǫfðingi mikill; hann bjó á Staðarhóli í Saurbœ. Sá sami Þorgils átti deilu við Hafliða Másson sem fyrr segir. Hallbera hét móðir hans, Ara dóttir af Reykjanesi. Hann átti Kolfinnu dóttur Halls Styrmis sonar norðan ór Víðidal frá Ásgeirs-á. Þessi vóru bǫrn þeirra þau er kómusk ór barnœsku: — Oddi ok Einarr; ok dœtr: Hallbera er átti Gunnsteinn Þórisson er bjó norðr í Reykjardal á Einarsstǫðum; ǫnnur var Valgerðr, er átti Þórhallr Finnsson austr í Fljótsdalshéraði; þriðja Álǫf, er átti Snorri Kálfsson er bjó á Mel í Miðfirði; fjórða Aldís er átti Ǫrnólfr Kollason frá Snjófjǫllum ór Ísafirði; fimmta Gunnhildr er átti Halldórr Bergsson; sétta Ingibjǫrg er átti Bǫðvarr Barkarson; sjaunda Guðrún er átti Halldórr slakkafótr Þórarinsson er bjó í Fagradal.

Oddi Þorgilsson var at fóstri með Sæmundi Sigfússyni í Odda; ok var hann prestr. Einarr Þorgilsson var at fóstri með Þorgeiri Sveinssyni at Brunná; Viðarr hét sonr Þorgeirs.

Vermundr inn auðgi bjó á Hóli í Saurbœ; hann átti Þóríði Starradóttur; Þorbjǫrn hét son þeirra, en Þóra dóttir; ǫnnur Þorbjǫrg, er átti Ari Einars son, Ara sonar. Þóru átti Þorgils Simonarson; þeirra synir, Gunnlaugr ok Jón, Jǫrundr, Þorgeirr.

Þá bjó á Stað í Hrútafirði Skeljungr Helgason; hann átti Þorgerði, dóttur Ásbjarnar ins daufa; bǫrn þeirra vóru, Helgi prestr, Narfi ok Þorlaug, er átti Jón Þorgilsson.

Snorri lǫgsǫgu-maðr Húnbogason bjó at Skarði á Nerðri Strǫnd; hans móðir var Yngvildr Hauksdóttir; hennar móðir hét Þorgerðr; hennar móðir Yngvildr; hennar móðir Þorbjǫrg dóttir Óláfs Hǫskulds sonar. Móðir Hǫskulds var Þorgerðr, dóttir Þorsteins [rauðs], Óláfs sonar ins Hvíta, Ingjalds sonar. Móðir Ingjalds var Álǫf, dóttir Sigurðar Orms-í-auga. Snorri lǫgsǫgu-maðr átti Yngvildi Atladóttur. Synir þeirra vóru þeir Þorgils ok Narfi, faðir Snorra prests er þar bjó síðan.

Álfr Ǫrnólfsson bjó í Fagradal ǫðrum. Birningr Steinarsson bjó í Tjaldanesi; hann átti Helgu dóttur Þorgeirs langhǫfða; dóttir þeirra hét Sigríðr. Móðir Birnings var Hallfríðr Birnings dóttir, Halldórs sonar, Snorra sonar Goða.

Undir Felli á Syðri Strǫnd bjó Þórðr Gilsson; móðir Þórðar var Þórdís, dóttir Guðlaugs ór Straumfirði ok Þórkǫtlu, Halldórs dóttur, Snorra sonar Goða. Þórðr Gilsson tók við goðorði Snorrunga eptir Mána-Ljót. Þórðr átti Vigdísi dóttur Svertings Grímssonar. Bǫrn þeirra vóru, Sturla ok Snorri, Þórdís ok Guðrún.

Hallr son Þórðar gufu var húskarl undir Felli; ok grœddi fé þar til er hann keypti land ok gerði bú í Flekkudal. Hann elskaði Sturlu er hann var ungr, ok gerðisk fóstri hans. Hallr átti þá konu er Guðbjǫrg hét; þeirra synir vóru þeir Grímr, Snorri, Ingjaldr.

Erlendr hét maðr er bjó í Svínaskógi; hann átti Álǫfu, dóttur Þorsteins Kuggasonar; þeirra dóttir var Guðleif. Erlendr andaðisk en Álǫf bjó þar eptir, ok þótti vera kvenna fríðust ok gǫrvilegust. Sturla Þórðarson tók þar til ráðs, ok hafði hana heim [við sér], ok áttu þau fimm bǫrn: Helga, Valgerðr; Sveinn ok Þóríðr vóru jafn-gǫmul; Sigríðr, hon var ein.

Skeggi hét maðr er bjó á Skarfsstǫðum, sonr Gamla Skeggjasonar skamm-hǫndungs; hann var sonr Þórdísar, systur Grettis Ásmundarsonar. Skeggi var vitr maðr ok gildr bóndi. Þóroddr hét annarr son Gamla er bjó í Þórólfs-hǫfn; hann var góðr bóndi; son hans hét Vilmundr. Einarr hét inn þriði son Gamla er bjó í Miðfirði; hann átti Sigríði Kálfsdóttur, systur Snorra. Helga hét dóttir Gamla er átti Þórarinn Króksfjǫrð; þeirra synir vóru þeir, Jón, Þorsteinn, Oddi; þeir vóru miklir menn ok sterkir.

Þá bjó í Hvammi Þorkell prestr, góðr bóndi; hann átti Þórunni Ormsdóttur; þeirra synir vóru þeir Guðmundr prestr ok Bjarni. Þeir vóru gǫrfilegir menn. En er Þorkell andaðisk, þá eyddusk fé fyrir þeim brœðrum, ok seldu þeir landit Bǫðvari Barkarsyni.

Gunnvarðr hét prestr útlendr; þessi vóru bǫrn hans: Ásólfr, Óðalrikr, Margrét; þau vóru gǫrfilegir menn ok fóru með verka-kaup um sumrum.

Nú er frá því sagt, at Óðalrikr fékk sér vist með Skeggja Gamlasyni. Þat bar um sumarit til tíðenda at sex álnar lérepts hurfu Arnóru konu Skeggja. En hann Skeggi þóttisk þat spurt hafa, at Vigdís fylgju-kona Óðalriks myndi hafa; hon var skillítil kona, ok var þá vestr í sǫlva-fjǫru í Saurbœ; hon var at herbergi í sauða-húsum fyrir Hvítadal.

Skeggi heimti Óðalrik á mál, ok kvað [svá at orði]: "Svá er nú mál með vexti, at lérept nǫkkut er horfit; ok býðr hugr minn helzt, at þit munit handhafa at orðit, ok vilda ek at þú segðir mér í trúnaði, ok mun þá létt falla."

Hann svarar, ok kvezk eigi ætla slík orð Skeggja fyrir sitt starf, er hann vann fyrir honum.

Skeggi mælti: "Vili þit festa járnburð?"

Óðalrikr kvazk þat gjarna vilja. Ok Skeggi lét þat fram fara; ok lézk þó eigi vilja hann í vistinni þar til [er] hann hefði hrundit málinu. Óðalrikr kvað sér þó eigi títt at bera járn, ef hann skyldi láta vistina.

Skeggi sagði: "Svá er at varask ill ráð, at þat er jafnan, at þau lúkask opt eigi vel."

En með því at Skeggi var maðr ok vinsæll, ok haldsamr á sínu máli, þótt stórmenni ætti hlut at, þá varð þat ǫfundsamt, þvíat ǫllum tengða-mǫnnum Þorgils Oddasonar þóttu skylðir til at vægja fyrir þeim, en Óðalrikr var þeim á hendi bundinn.

Ok nú fór hann at hitta Odda Þorgilsson, ok sagði honum hver ósœmð honum var gǫr, ok bað hann ásjá. Oddi segir, ok kvazk ógǫrla vita hvat manni hann var í trúlyndi eða í ǫðrum hlutum, hvárt þat væri eptir ásýnd hans ok gørvileika eða eigi. Óðalrikr kvazk þat eigi vita, hversu þat vildi verða. Oddi mælti lítt af hendi um ásjána.

Ok í þenna tíma hafði Oddi í bú sezk at Skarði á Nørðri Strǫnd, en Einarr bróðir hans bjó í Sælingsdals-tungu. Þat sama sumar hittusk þeir á þingi Þorgeirr Hallason, ok Sturla Þórðarson, ok hafði hann fram bónorð fyrir sína hǫnd, ok bað Ingibjargar dóttur hans. Þorgeirr svarar þeim málum vel, ok átti ráð við vini sína. Hann hafði ok spurdaga af Sturlu, at hann var mikil-menni ok ætt-stórr ok líklegr til hǫfðingja; ok rézk þat ór málum þeirra, at Sturla fastnar sér Ingibjǫrgu á því þingi, þá konu er vænst var kǫlluð á Íslandi; hana hafði átt Helgi Eireksson, ok hét Einarr son þeirra; hann var þá þré-vetr. Móðir Ingibjargar var Hallbera Einars dóttir, Ara sonar, Þorgils sonar. Þorgeirr bjó þá í Kristsnesi í Eyjafirði, ok var mikill hǫfðingi.

Sturla sœkir norðr þangat brúðkaup sitt; ok fóru þeir Þorgils Oddason ok Einarr son hans, ok Magnús prestr, ok vóru þrír tigir manna, ok hǫfðu frítt lið. Faðir hans var hrumaðr af elli, ok fór hann eigi. Ingibjǫrg fór norðan með Sturlu, ok vóru þau undir Felli inu Vestra.

En um haustit um Matheus-messu var gildis-fundr í Hvammi, ok kom þar fjǫlmennt. Oddi Þorgilsson var þar kominn á kynnis-leit. En um daginn milli tíða skyldi mæla samkvámu-málum, ok var stofan skipuð. Oddi sat í ǫndugi en Skeggi Gamlason sat í innan-verðri stofu á inn æðra bekk. Menn biðu Bǫðvars Barkarsonar, en hann kom eigi inn; en Óðalrikr var [þar] kominn ok reikaði á gólfi. En er hann kom fyrir Skeggja, þá brá hann øxi undan skikkju, ok hjó í hǫfuð honum, svá at øxin sǫkk; ok mælti við: "Svá kann ek járn bera." Skeggi hljóp upp við hǫggit, ok settisk þegar niðr aptr; en Óðalrikr hljóp þegar til dura ok fram; en Bǫðvarr Barkarson hafði staðit fyrir framan hurðina, ok lauk aptr eptir honum hurðina er hann hljóp út. Hann hljóp á fjall upp ok svá austr um heiði.

Þá mælti Oddi Þorgilsson: "Þetta er íllr atburðr."

Skeggi svarar: "Eigi fjarri því sem þér munduð vilja." Ok er eigi getit fleiri orða hans. Ok varð þat þegar at vígi.

En fyrir þat at Skeggi var þingmaðr [þeirra] Þórðar ok Sturlu ok vin, þá tók Sturla eptirmálit; ok kvað slíkt ílla at berask, er flugumenn hljópu í hǫfuð mǫnnum. En til Óðalriks fréttisk ekki í bráð.

En um vetrinn eptir Jól var skinnleikr undir Felli. Þar var kominn Norðlenzkr maðr; hann mælti, ok kvað þat á máli haft norðr þar um Øxarfjǫrð, at "vestr hér mundi vera góðir leikmenn, þvíat þar var kominn... forgangs-maðr er þar var at leikum, ok fór um várit austr í Fjǫrðu."

Sturla frétti hvat nafn hans væri. Gestrinn kvað hann undarlega heita, ok svá fǫður hans. Þá nefndi Sturla Óðalrik Gunnfarsson. Gestrinn kvað hann svá nefnask. Ok kvað Brand prest Úlfhéðinsson hafa sent sik austr í Fjǫrðu til Þórhalls Finnssonar. [Sturla] kvað nú hœgra um at leitask.

Ok um várit eptir Páska fór Sturla norðr til Øxarfjarðar at fjár-reiðum sínum. En er hann var í Skagafirði at Valla-laug, þá kom þar Brandr prestr Úlfhéðinsson; ok heimti Sturla hann á mál; ok spurði, ef hann væri sannr at bjǫrg við manninn eða hverja meðferð hann hyggi at hafa; "Vilju vér leita eptir með stillingu við þik."

Hann kvað þat satt vera; "En nú er svá komit, at ek vil at þú vitir allt um ferðir hans; en ek vil [at] þú ráðir einn um málit með okkr."

Sturla segir: "Slíkt hefir þú allt; en gǫrla skil ek hvat þik hefir til rekit; ok mun verit hafa í ráði Oddi Þorgilsson, ok margir aðrir þótt ek nefna eigi." Hann þóttisk nú glǫgglegar vita enn áðr, hverir í ráðum eða bjǫrgum hǫfðu verit með Óðalriki.

Ok nú tóku at rísa úfar á vinfengi þeirra Odda; en þó var þetta mál í deilð lagit, ok fram haft á Alþingi um sumarit; ok varð Óðalrikr sekr, ok stóðu menn því ekki í móti. En honum varð útan komit austr í Fjǫrðum. Síðan var eptir leitat hvat menn vildi bjóða fyrir bjargir eða fjǫrráð. En þar kom við umtǫlur góðra manna, at goldit var fyrir bjargir eða fjǫrráð þrír tigir hundraða.

Þat sama sumar létu þeir Þorsteinn Ásbjarnarson ok Einarr son hans sœkja Gils Þormóðar son ok Guðrúnar Gilsdóttur, systur Þórðar Gilssonar, um þat er hann átti bǫrn við Ásnýju knarrarbringu systur Þorsteins titlings. Hámundr ok Sigmundr vóru synir Gils ok Ásnýjar. Sturla beiddi at fé væri tekit fyrir frænda hans. En því var eigi játat; ok fóru sakir í dóm. Þá bað Sturla sér liðs; ok kvað nauðsyn á, at frændr hans væri eigi vanhaldnir; ok hétu þeir honum liði. Ok eptir þat gékk hann at dómi; ok gékk upp dómrinn. Síðan mælti hann: "Nú eru enn sǫmu boð, at fé mun fram lagt fyrir frænda várn til góðrar sœmðar, þvíat hér vilju vér eigi sýna ójafnað." Þá var því játat. En dómr var eigi settr fyrr enn sætzk var á málit ok tekit fé sekða-laust.

Þessi mál vóru fyrst, er Sturla átti á þingi málum at skipta við menn.