Bókastaðir

Her byriaz vpp af Ezechiam syni Achaz.

Hezechias het son Achaz. er riki tok yfir Jvda eftir feðr sinn a. iii. ari rikiss Osee konvngs Jsrael. þa var Hezechias halfþritogr. Hann rikti. ix. ar oc. xx. oc var vlikr sinvm feðr Achaz. þi at Hezechias af öllvm konvngvm Juda hefir næst gengit vm allan goðlæik Dauid konvngi. Moðir hans het Abia dottir Zacharie. Osee konvngr Jsraels gerði æigi goða hlvti i avgliti drottins. enn þo var hann æigi sva illr sem Jsraels konvngar þeir er fyrir honvm vorv. þvi næst minntiz drottinn a molgang oc mæingerðir Jsraelitarvm. er þeir fromöv allzkonar glæpi i dyrkan annarligra gvða oc i öllvm vsiövm hæiðinna þioða. enn þeir fyrirlietv gvð drottin sinn oc minntvz eigi hans goðgerninga oc stormerkia. er hann syndi þæim a sia oc a landi. þa er hann læiddi þa af Egyptalandi vndan þian oc þrældomi Pharaonis konvngs. Drottinn bavð þeim með vitni allra spamanna at hverfa af sinvm hinvm verstvm vegvm enn varðvæita sin boðorð oc lavgmal. er hann setti feðrvm þeirra. Enn þi at þeir villdo ecki hæyra orð drottins oc spamanna. helldr heroa þeir svira sina i gegn gvði oc dyrkaðv gvllkalfa oc varðvæittv allan boðskap Jeroboam sonar Nabath. er þa hafði villt oc skilit fra gvði sinvm. fyrir þvi vm siðir sva ræittr til ræiði af þeirra illzkv kastaði drottinn öllvm Jsraels lyð fra sinv avgliti i hendr oc hernað heiðnvm þioðvm Serkivm oc Syriss oc morgvm öðrym hæiðingiom. er þa þrongðv vndir þian oc þrældom oc eyddv allt Jsraels riki. sem nv man sagt verða.

Fra Salmanasar Serkia konungi.

A þriðia ari rikiss Hezechie konvngs Jvda. þat var a. vi. ari Osee konvngs Jsraels. kom Salmanasar Serkia konvngr með vvigian her i riki Jsrael. Sa þa Osee konvngr engan annan sinn kost en gefaz vpp. giörðiz hann þa handgenginn Serkia konvngi oc græiddi honvm skatt slikan. sem hann qvað á. Litlo siðarr grvnar Salmanasar. at Osee konvngr myndi vilia bregða sattmali við hann. þi at Osee hafði þa sendt mann til Egyptalandz konvngs. er het Sva. at hann skylldi ecki giallda Serkia konvngi skatt. sem hann var skvlldbvndinn. Settiz Serkia konvngr þa með herskilldi vm Samariam. iii. ar i samt. þvi var fanginn Osee konvngr. liet Serkia konvngr fiotra hann i myrkvastofv. Hann vann allt Jsraels riki oc herlæiddi allan lyð þess rikiss i Serkland oc skipaði hinv herlæidda folki i borgir Medorvm. er sva hæita Hala oc Habor við a þa er hæitir Cozan. þat var a. ix. ari rikiss Osee konvngs oc a. vi. ari Hezechie konvngs af Hiervsalem. þrytr þar nv riki Jsrael. þa hafði þat riki staðit fra þvi er Jeroboam son Nabath tok konvngdom halft fiorða hvndrat tirgðt. J þessi herlæiðing var hinn goði gvðs vin Thobias. Salmanasar skipaði borgir Samarie oc allt rikit marghattvðvm þioðvm i stað Jsraelitarvm [serklændzkvm þioðvm. þær þioðir ottvðvz ecki drottin gvð Gyðinga. fyrir þvi sendi drottinn til þeirra hin vörgv dyr. þav ær drapv heiðingia. þetta fr ę tti Serkia konvngr. oc sakir þess at hans menn. þeir sem hann hafði skipat i Samariam. kvnnv ecki lofliga at þiona gvði þess landz. vorv þæir drepnir af dyrvm. bavð hann þa senda þangat æinn af herlæiddvm kennimonnvm at læra folkit. hverso þeir skylldo þiona gvði þeirrar iarðar. þessi kennimaðr bygði i Bethel oc lærði hæiðingia at dyrka drottin. Enn þat for sva. at þessar hæiðnar þioðir giðrðv ser skvrðgoð hverr eftir sinvm atrvnaði. oc settv i hæða hofvm hverrar borgar. er Samarite hðfðv gert. oc dyrkvðv þav með fornvm oc ræykelsi. Svmir sæfðv börn sin oc brendv i elldi fyrir gvðvnvm. Ottvðvz þeir drottin en þionvðv þo skvrðgoðvm eftir sinvm fornvm vanða.

Hezechias konvngr geck fram i öllvm goðvm hlvtvm eftir fagrligvm dömvm Dauid konvngs. Hann eyddi i sinv riki öllvm hæða blotvm oc bravt skvrðgoð. brendi hann blotskoga oc bravt i svndr allan æirorminn. er Moyses [liæt gera i eyðimörkinne. þi at allt þangat til höfðv Gyðingar fært honvm fornir oc brent reykelsi fyrir honvm oc kallaðv hann Naastham. Hezechias hafði alla sina trv oc travst a gvði. sva at engi konvngr var iafngoðr i Jvda fyrir honvm fra Dauid oc engi varð siþan. ok sva var hann agiætliga gvði þionandi. at hann hnæigði hvergi af gvðs gavtvm. Hann varðvæitti vandliga öll boðorð oc havgmal. þav sem drottinn hafði boðit Moysi. fyrir þi var drottinn með honvm. sva at hann hafði sik vel oc vitrliga i öllvm sinvm meðferðvm. Hann barðiz i mot Serkia konvngi oc væitti honvm enga þionosto. hann striddi oc a hæiðingia Philisteos sva hravstliga. at hann vann af þeim allar veggiaðar oc vigskerðar borgir oc hvern kastala allt til Gazam.

Fra Sennacherib Serkia konungi ok Ezechiam konungi.

363. A. xvii. ari rikiss Hezechie konvngs kom Sennacherib Serkia konvngr með sva mikinn styrk i Gyðingaland. at hann slo herskilldi vm allar styrkar borgir Jvda oc vann þær. Hezechias konvngr sendi þa menn til hans með þessvm orðvm. Snv þv brottv af minv riki með hernað þinn. enn ek man græiða þær slikt gialld sem þv vill a mik leggia. Enn Serkia konvngr lagði a hann. xxx. pvnda gvllz oc iafnmikit silfr. Tok þa Hezechias allt fe þat ær hann feck i sinvm fehirðzlvm oc sva i templo domini. oc iafnvel bravt hann af bvnaðinn oc allar gvllspæingr er hann sialfr hafði bva latið i mvsteri drottins. oc allt þetta fe sendi hann Serkia konvngi.

Enn Serkia konvngr ravf þa hæit sin oc allt sattmal við hann. ok sendi til Jorsalaborgar með allmikinn þersafla at striða við Hezechiam. iii. höfðingia Tharithan oc Rapsaris oc Rapsacen. þeir komo til Hiervsalem ofan at borginni oc kallaðv a konvng. enn vt gengv til tals við þa af konvngs halfv Eliachim herbergissvæinn hans oc raðgiafi oc Somnas ritari oc Joathe silfrsmiðr. Rapsaces segir sva til þeirra. Farit skiott til fvndar við Hezechiam konvng yðvarnn oc flytið honvm öll þessi orð hins mikla Serkia konvngs. Hann segir sva. Hvert er þitt hið mikla travst. er þv þorir með mikilli ofdirfð ræisa bardaga i gegn minv valldi. góa setr þv þina van i brotnvm ræyrsprota Egyptalandz. þæim er sva er væykr. at þegar brotnar ef maðr styðz a oc flisazt i hendi þeim er a helldr. Slikr er Pharao Egyptalandz konvngr öllvm þeim sem honvm træystazk. Sva er oc æigi siðr ef þv sækir yðvart travst i drottni gvði yðrvm. hvat þa. hefir æigi Hezechias þess sama hæðagöfgan niðrbrotið enn boðit öllvm lyð at dyrka alltari i Hiervsalem. Nv verðr þessi van at hinvm mesta begoma. Nv þa gaangit helldr til handa minvm herra Serkia konvngi. oc skal ec gefa yðr einn. xx.. c. hesta. Hvgsit eftir sialfir. hvart þer manit til fa sva marga riddara. Ek ætla hitt helldr. at þer hafit æigi afla til moti at standa einvm vissdomsfvllvm hofpresti af hinvm minnztvm þrælvm mins herra. Eða hefir þv Hezechia þitt travst i kerrvm oc riddarvm Egyptalandz. Hvat nv þa. man ec i moti drottins vilia vera kominn til þessar borgar hana niðr at briota. hitt helldr at drottinn sialfr hefir mik sendt oc mer boðit til at fara at æyða þetta land.

Þa svaraðv sendimenn Hezechie. Með þi at ver þrælar þinir skilivm syrlænzka tvngv. þa biðivm ver at þv talir a þa tvngv til var. at æigi skili lyðr þessi mal þitt. sem vpp er genginn i vigskavrð oc a væggi borgarinnar. Rapsaces svaraði. Hyggr þv hinn heimski Heliachim. at minn herra hafi mik til þess hingat sent. at ek skal hlioðliga tala við þik oc þinn konvng. Allfiarri ferr. Helldr skal ek sva diarfliga fram flytia mins herra ognarcrendi fyrir almvginvm. er nv er vpp genginn a borgarvegginn. at allt folk verði sva ært oc vvita af hræðzlo. at hverr sem einn cti sinn savr oc dræcki sinn þarfagang. sva mvgamenn sem þer sialfir höfðingiarnir. Rapsaces hliop þa fram a hæð nockðra oc kallaði hari ravddo með þeirri tvngv sem cllvm Jvdvm var skilianligvzst. Hæyrit Gyðingar segir hann oc gefit gavm at orðvm hins mikla oc mattvga Sennacherib Serkia konvngs. hann segir sva. Látið æigi Hezechiam svikia yðr. þi at með cngv moti ma hann yðr frelsa af minni hendi. þi at þott hann hæilti yðr drottins fvlltingi sva segiandi. Varr gvð milldr oc mattvgr með sinni hialp ma oss læysa oc vara borg vndan valldi varra vvina. þat verðr allt at fvlv falsi oc fvllvm hegoma. Fyrir þi skolv þer nv hæyra hverio hinn halæiti herra Serkia konvngr hæitr yðr. hann segir sva. Takit vpp þat ráð sem yðr er sialfvm hæilt oc hialpsamlict. gangit til handa oc geriz minir menn. þa skal hverr yðarr sem einn fcðaz i frelsi af sinvm vingarði oc fiktreatn oc drucka af yðrvm hinvm bæztvm brvnnvm oc hinvm hræinstvm vatnrasvm. þar til er ek man koma at læiða yðr a þa iorð sem æigi er verri enn yðvr iorð. sv er favgr oc friosavm fvll af avkrvm oc vingavrðvm af viðsmiorstream oc hvnangfliotandvm skogvm. Nv skolv þer ecki annza Hezechie. þi at hann ferr með fals oc svik. er hann segir at droitinn man yðr fvlltingia. Ero nockorir þeir gvðar. er hialpat hafi sinvm þioðvm æða frelsat riki sitt af valldi Serkia konvngs. Hvar ero nv gvðar Samarie cða annarra rikia. er æigi leystv sinar iarðir vndan minvm hernaði.

Borgarlyðr a veggivnvm svaraði honvm engv orði. þi at sva hafði konvngr þeirra boðit Helyachim. Oc þeir felagar komv nv a fvnnd konvngs. oc slitandi af ser klæðin flvttv þeir fyrir honvm alla gvðlastan oc ofmetnaðarorð Rapsacis. Enn er Hezechias hæyrði þetta. reif hann af ser konvnglig klæði en skryddiz sorgarbvnaði oc geck sva i gvðs hvs. Enn hann sendi Helyachim rcðissmann oc Sommam ritara oc nockora alldraða kennimenn i hrygðarbvnaði til fvnndar við Ysaiam spamann son Amos. er þa var cinna agætazstr af ðllvm gvðs spamonnvm þeim er þann tima vorv vppi. Sem þeir fvnndo Ysaiam. flvttv þeir honvm þess hattar crendi. Nv ero yfir oss komnir segir Hezechias konvngr eymðardagar oc asakanar. dagar grimðarmala oc gvðlastanar. Væri sva vel at gvð drottinn varr virðiz at hæyra öll gvðlastanarorð ens ranglata Rapsacis. er Serkia konvngr hefir sendan til at brigzla liotliga lifanda gvði oc hann at asaka með ognarmalvm oc ofmetnaðarorðvm. Nv skalt þv hinn helgi maðr biðia fyrir þi folki er eptir lifir af Israel. Nv sem sendimenn Hezechie hǫfðv fram flvtt þessi orð fyrir Ysaiam. svaraði hann sva. þessi gvðs orð skolv þer flytia yðrvm herra Hezechie konvngi. Ecki skaltv ottaz ognarmal þessi sem þv hefir heyrt segir drottinn. þo at svæinar Serkia konvngs hafi gvðlastað i gegn mer. þi at ek man senda honvm minn ognaranda. oc hann skal skiott hæyra þann boðskap. er honvm man aptr hnæckia i sitt riki. Ok a sialfs sins iorðv man ek hann með sverði niðr briota.

Nv er fyrst at segia fra þi. at Rapsaces sneri fra Hiervsalem til fvndar við Serkia konvng. þi at hann hafði spvrt at hánn var brottv farinn af borginni Jachis. Fann Rapsaces konvng sem hann barðiz a borg þa er Loina h ę itir. þvi næst frietti Serkia konvngr. at Tharacha Blalandz konvngr vill beriazt við hann. Sendi hann þa enn Hezechie konvngi menn með brefvm. þav sǫgðv sva. Latt þv æigi gvð þinn. er þv hefir travst vndir. sva svikia þik Hezekia. at þv dirfiz þi at hrosa. at Hiervsalem man æigi gefaz i mitt valld. þi at sialfr þv hefir nv hæyrt hverso minir feðr hafa sigraz oc lagt vndir sik ǫll lavnd oc riki. Hvart ætlar þv nv þa at þv mannt æinn frelstr verða. Hvar ero nv gvðar þeirra þioða er Serkia konvnga hafa sigrat. hafa þeir nockora hialp væitt sinvm þioðvm. Hvar ero nv konvngar af Emath ę ða Arphat ę ða ǫðrvm rikivm þæim sem ver hafvm vvnnit. Sem Hezekias konvngr hafði þessi bref vpp lesit. geck hann þegar i templvm domini oc rakti þar brefin fyrir drottins asionv. hof þi næst b ę n sina til gvðs með þessvm orðvm. Hæyrðv drottinn gvð Jsraels er sitr yfir chervbin. þv ert einn gvð drottinn konvngr allra konvnga a iarðriki. þv giorðir himin oc iorð. Lvk vpp avgv þin drottinn minn oc sæ til var. Hnæig þv eyra þitt oc hæyr haðvngarorð. þav er Sennacherib hefir sendt at fera oss i brigzli lifanda gvð. þat er satt. at Serkia konvngar hafa sigrat oc æyðt riki allra þioða oc i elldi brent vnyta gvða þeirra. þi at handaverk manna vorv æigi gvð helldr tre oc st ę inar. oc fyrir þi mattv konvngar glata þeim. Nv þa herra gvð varr. frelst þv oss vndan valldi Serkia. til þess at ǫll veralldar bygðin viti. at þv æinn ært drottinn gvð Jsraels.

A þessi sǫmv stvnndv sendi Ysaias til konvngs m ę nn með þessvm orðvm. Hæyrt hefi ek bǫn þina segir drottinn gvð Jsraels. Enn nv skalt þv hæyra hvat ek segi yfir Sennacherib Serkia konvngi. Mæy-iarnar døtr Syon hata oc hæða þik Sennacherib. dottir Hiervsalem skekr at þer hǫfvð sitt. er hon ser a bak þer. sva segiandi. Hveriom þottizt þv brigzla. hvern gvðlastaðir þv. a hvern snelldizt þv. J biminin vpp hefir þv sent þin avgv i mot helgvm gvði Jsrael. þv þickizt hafa gabbat drottin fyrir hǫnd þræla þinna. þa er þv hrosaðir þik hafa vpp stigit með miklvm herskap a hit hæsta fiall Libanvm. ok hafa vpp hǫggvið ǫll hin ag ę tvzstv tre þess fiallskogar. þav ær heita cedri oc abietes. þv sagðiz hafa vpp havggvit allan skog Carmeli oc með þinn mikla her hafa vpp drvckit annarlig vavtn at vvilia þeirra er attv. ok at þv myndir þvrka meðr þinvm fotsporvm alla brvnna. þo at byrgðir veri. Slikt er þitt hol oc hræsni. Hvat þu. hefir þv æigi hæyrt segir drottinn. hverso ek hefe skapat fra vpphafi oc skipat af hinvm fyrrvm davgvm þat sem nv man fyllaz með framkvæmðvm. Styrkar borgir manv hrapa a halsa oc herðar hermonnvm. Enn þeir er i borgvm sitia oc þickiaz vrvggir. manv verða aflalitlir fvllir otta oc sviviroingar. fyrirverða sik sem halmr af akri eða grænt hvsa gras þat er fyrr favlnar enn fvllvaxsta se. Herbergi þitt inngavngv oc vtgavngv Sennacherib oc. alla vegv þina vissa ek fyrir segir drottinn. ok sva ræiði þina er þv æðdiz með akæfð oc ærslvm i gegn mer. oc allt þitt dramb oc ofbelldi kom mer til eyrna. Nv man ek segir drottinn hringa nasar þinar sem svins rana en lata tavm i varrar þinar oc læiða þik aptr sǫmv læið sem þv komt hingat. Enn þv Hezechia segir drottinn. skalt þat at marki hafa at þetta er satt. þv skallt fæðaz oc þina lyðr a þesso ari við slikt sem til fangazt. enn a oðrv are við þat sialft sem vex a iorðvnne oc ecki er sait til. Enn a þriðia ari skolv þer sa akra yðra oc skera oc planta vingarða oc fæðazt við þann avǫxt. Enn þat sem þa er eptir af hvsi Jvda man rotsetia sæði oc gera halæitan avǫxt. þvi at agætar miniar manv fram læiðaz af Hiervsalem oc hialpsamlig heilsa af Syon. Allt þetta man vinna vandlætiskapp drottins allzheriar. þi at drottinn gvð segir sva. at Serkia konvngi man æigi avðit verða inn at ganga i þessa borg Hiervsalem. oc æigi man hann skapti skiota i hana. oc æigi skildi hylia hennar veggi. oc æigi með hernaði hana vmkringia. þvi at ek skal skyla oc hialpa þessa borg. segir drottinn. bæði fyrir sialfan mik oc sakir Dauids þionostvmannz mins.

A næsto natt sem Hezechias konvngr hafði hæyrt þessa spasǫgv Ysaie. kom ǫngill drottins af honvm sendr til herbvða Serkia oc drap i davða af þæim [. clxxxv. þvsvndir. Sem Serkia konvngr var vpp risinn oc klæddr vm morgvninn oc sa davða likami allra þessa sinna manna. bioz hann a broltv sem hvatligazt oc for heim i sitt riki oc settiz i sina hǫfvðborg Niniven. Ok þa er hann [þar verandi geck til mvsteriss at dyrka gvð sinn, er þeir kallaðv Neserach. þar ræit i hofino barv synir. hans vapn a hann oc drapv. þeir er sva hætv Adramelech uc Sarasar. oc flyðv siðan i þat riki er Armenia hæitir. Enn Esereddon hinn þriði son Sennacherib tok riki eftir feðr sinn.

Fra þi er Ezechias konungr þa lengra lif af guði. þvi næst tok Hezechias konvngr sott banvæna. kom þa til hans Ysaias son Amos spamannz ec mællti. þessa lvti segir drottinn. Skipaðv sva til i hvsi þino. sem þv mant dæyia [oc æigi længi lifa heþan af. Gecc Ysaias [vt þa þegar af konvngs herbergi. Enn konvngr sneri asianv sinni til veggiar oc bað til drottins með þessvm orðvm. Bið ek drottinn minn at þv minnizt. hverso ec hefi fram gengit fyrir þinni asynd i sannlæik oc algervo hiarta. oc gert þat iafnan sem þer likaði. Tok konvngr þa miog at syta. Oc aðr Ysaias veri kominn vt i miðian garðinn. kom yfir hann rǫdd drottins sva segiandi. Hverf þv aftr oc seg sva Hezechie hertoga lyðs mins. Sva segir drottinn gvð Dauids favðvr þins. Hæyrða ek [bǫn þina oc sa ek tar þin. Se. nv geri ek þik h ę ilan segir drottinn. sva at a þriðia degi mant þv ganga i mvsteri. þi at ek legg við þina lifdaga. xv. ar. oc ek man frelsa þik af hendi Serkia konvngs oc hlifa borg þessi sakir Dauids mins þionostomannz. Ysaias geck inn fyrir konvng oc sagði honvm ǫll þessi orð drottins. Bað hann þa fera ser fikivkiarna oc lagði [við þar sem konvngr hafði mestan verk oc sarlæik sottarinnar. oc varð hann þegar h ę ill.

Spasaga Ezechielis spamannz.

J þann tima sendi Erodach konvngr af Babilon bræf með vilm ę lvm oc goðvm giðfvm Ezechie konvngi. þi at hann hafði frett sivklæik hans. Konvngr varð miog glaðr við kvamo þeirra sendimanna. er með brefin forv. oc syndi þæim allar sinar gersimar oc konvngligar fehirðzlvr. Oc engi lvtr var sa i hans valldi er æigi syndi hann þæim. þa kom Ysaias spamaðr til konvngs oc spvrþi. hvat þessir menn villdo ę ða hvaðan þeir komv ę ða hvat þeir höfðv s ę ðt i konvngs herbergiom. Hezechias svaraði. þeir ero komnir af fiarrlegiv riki or Babilon. enn ek synða þeim alla lvti. þa sem i minv hvsi ero oc ec hefi valld yfir. þa mællti Ysaias til hans. Hæyra skaltv hvat drottinn segir. þeir dagar manv koma. er allir nytsamligir lvtir manv bravt flytiaz af þinv hvsi. ok allt þat sem þinir feðr hafa saman dregit i femvnvm ę ða smiða latið allt til þessa dags man tekit at herfangi oc flvtt i Babilon. iafnvel synir þinir segir drottinn oc ættmenn þeir er fra þer ero komnir manv vera herlæiddir oc gervir gelldingar oc þionostomenn i höll konvngs Babilonis. Hezechias konvngr svaraði. Gvði lof. öll orð drottins ero agæt oc goð. þat gefi gvð at halldiz friðr oc rættendi vm mina daga.

Nv ero þeir margir hlvtir af Hezechia konvngi er her gr ę inir eigi. allr hans afli oc hverso hann gerði vatzvppsprettv oc veitti sva vatni i Hiervsalem með miclo manvirki oc kostnaði. allt slikt man finnaz skrifat i Paralyppomenon i konvnga ævi Jvda. Hezechias for almenneligan veg vm davða dyrr til feðra sinna oc var elskaðr af gvði oc goðvm mönnvm.