Bókastaðir

Fra þi er Manases var leystr.

366. Eptir Hezechiam tok konvngdom Manases son hans. hann var þa. xii. vetra oc rikti i Hiervsalem. lv. vetra. hans moðir het Aphsila systir Ysaie spamannz. Manases villtiz af vegvm feðr sins oc gerði sva illa hlvti i avgliti drottins sem þær hæiðnar þioðir er verstar vorv i skvrðgoða blotvm. Hann liot vpp gera oc endrbota hof a hæðvm. þav sem faðir hans hafði latið niðr briota. hann eflði blotskap skvrðgóði Baal oc blomgaði blotskoga. sem gert hafði hinn versti konvngr Jsrael Achab. Manases dyrkaði himintvngl oc h ę ddi drottin a alla vega. sva at hann s ę tti eitt hit mesta skvrðgoð er hann hafði gera latið yfir alltarit i templo domini. þvi sem drottinn hafði valit til dyrkanar sinv helga nafni i Hiervsalem. oc sva reisti hann vpp skvrðgoð i garði mvsterissins oc blotaði syni sinvm oc brendi hann at hæiðnvm sið. hann framði fiðlkyngi oc setti hofpresta oc galldrameistara oc philonsmenn oc giorði alla illzko oc osiðv oc svæik sva lyð gvðs.

Fyrir þvi sendi drottinn til hans spamenn sina með þess hattar erendvm. Fyrir þvi segir drottinn at Manases konvngr Jvda hefir gert flæiri illzkvr oc vdaðir enn hæiðinn lyðr Amorrevs. hefir dregit i synðir oc saurlifi allan minn lyð Jvda. þa man ek nv lata sva mikla oc harða hefnd koma yfir Hiervsalem oc Jvda. at gn ę sta man i baðvm eyrvm þess sem hæyrir. Ek man ræita segir drottinn yfir Hiervsalem samdratt Samarie oc allt alag hers Achab. oc sva man ek af ma oc slietta Hiervsalem sem rit er planað af vaxspialldi. þi at eftirlæifar minnar ærfðar. þat ero ę ttmenn Jsraels. man ec vpp gefa i valld sinna vvina. sva at þeir manv verða at rvpli oc ranfengi sinvm motstoðvmonnvm. fyrir þat er þeir vinna illa lvti i minv avgliti oc lætta alldri af mik at gabba oc sviviroða siðan þeir gengv af Egyptalandi oc allt til þessa dags.

Sva segir at Manases konvngr l ę ti drepa Ysaiam spamann moðvrbroðvr sinn. oc sva marga aðra gvðs vini oc spamenn. at kallat er at hann fylldi oc savrgaði alla Jorsalaborg i saklavso bloði oc spillti ðllvm lyð oc i vafði sinvm gl ę pvm. Enn þav harðindi sem gvð hafði ognað yfir Jvda oc Hiervsalem fyrir mvnn sinna spamanna oc nv var nockot af sagt i hegning glæpa Manase fylldiz með framkv ę mð.

Ræyndi hann þa. at ecki er trvtt travst nema af gvði. oc sva þat. at a hverri stvndv sem syndvgr maðr snyzt til gvðs af ðllo hiarta oc iðraz afgiðrða. þa er gvðs miskvnn bvin at hialpa honvm oc þegar vpp at gefa. hverso mikit sem hann hefir misgert. þi at eftir savgn Gyðinga var Manases konvngr herlæiddr af hæiðingivm i Babilon. oc þar til davða dǫmðr með þvi moti. at stæyptr var æinn mikill oxi af eiri oc þar var hann i settr. Siþan var vxinn lvctr aftr ramliga oc hlaðit at vtan ðllvm megin bal oc skotið i elldi. Enn er vxinn tok at hitna. þa tok Manases at blota oc kalla a skvrðgoð sin. þav sem hann hafði dyrkat i Hiervsalem. Enn er stoðaði ecki oc vxinn hitnaði sem aðr. þa sneriz hann af ðllvm hvg oc hiarta til himna gvðs oc hiet a hann ser til fvlltings. oc a sǫmv stvnndv kom gvðs engill af honvm sendr oc tok hann a bravttv at lvktvm eirvxanvm oc bar hann a einni momentv heim i Gyðinga land. Tok Manases siðan riki sitt ok braz æigi gvði. Manases varð sottdavðr. þa hafði hann. vii. vetr oc. lx. hann var grafinn i Hiervsalem i garði þeim er heitir Ozam.

Fra illzkv Ammons ok dauða.

367. Amon son Manases tok riki eftir hann. þa hafði Amon. ii. vetr oc. xx. oc rikti i Hiervsalem. ii. ar. Hann blotaði skvrðgoð oc var hinn versti konvngr i alla staði. þi at hann fyrirliet fvllkomliga gvð drottin feðra sinna oc framði allzkyns odaðir enn ecki gvðs gavtvr. Sialfs hans þionostvmenn væittv honvm vmsat oc tokv hann af lifi i sialfri konvngs hǫllinni. var hann grafinn i garði Ozam. þvi næst væittv landzmenn atgavngv þrælvm þeim sem drepit hǫfðv Amon konvng oc drapv þa.

Fra þi er logbok var fundin.

368. Þvi næst var til konvngs tekinn at raði allra hǫfðingia oc samþycki alþyðv son Amons er h ę t Josias. Hann var þa. viii. vetra. hann rikti i Hiervsalem eitt ar oc. xxx. Josias konvngr gerði alla lvti eptir drottins vilia. sva at hann veik hvarki af ðllvm vegvm Dauids konvngs frenda sins til h ę gri handar ne vinstri. A. xviii. ari rikis sins sendi Josias konvngr Saphan ritara til fvndar við Helkiam. er þa var byskvp i templo domini. með þeim sǫmvm erendvm sem Josias konvngr hafði fyrrvm boðit Joiade byskvpi oc ǫðrvm kennimonnvm. at fe þav sem gefin ero til templum domini skylldi hafa til eflingar oc endrbotar mvsterino.

Saphan ritari for oc flvtti þetta ærendi við kennimanninn. oc hann iataði at sva skylldi vera. Helchias byskvp segir Saphan ritara. at hann hafði fvndit løgbok æina i mvsterino. Hann selldi Saphani bokina oc bað hann lesa. oc sva gerði hann. For hann siðan aptr a konvngs fvnnd. oc sagði honvm at syst var þat ærændi sem hann var til sendr. Enn her hefi ek sagði hann logbok þa er byskvp feck mer i hendr. oc kveðz hann hafa fvnndit i templo domini. Nv sem Saphan hafði lesit log drottins i hæyrn konvngs. tok konvngr oc slæit klæði sin. þvi næst kallaði hann til sin Helchiam byskvp oc Saphan ritara oc þria menn aðra oc bavð þeim at ganga til frettar við drottin. hverso hann skylldi til haga oc hvat hann skylldi oc hans lyðr halda af boðorðvm þessar bokar sem fvndin var. þi at sva syniz mer segir hann. sem mikil drottins ræiði se vpp kæykt moti oss. fyrir þat er feðr varir villdo æigi hlyðnaz boðorðvm bokar þessar oc æigi fylla þat logmal sem her er ritað.

Þessir. v. menn sem konvngr sendi forv til fvnndar vil Holdan spakono. Hon bygði þar i Hiervsalem oc var eiginkona þess mannz er kallaðr var Sellvm klæðahirðir. Sem þeir komo. baro þeir vpp fyrir hana sin erendi. Hon svaraði. Sva megi þer segia konvngi yðrvm. Se nv segir drottinn gvð Gyðinga. ek man framlæiða yfir stað þenna oc bygðarmenn hans öll hefndar harðyndi. fyrir þat ær Jvdar brvív þessi løg. er lesin vorv fyrir konvngi. oc fyrirlietv mik oc fornfærðv annarligvm gvðvm mik sviviröandi i öllvm sinvm handaverkvm. Enn fyrir þat segir gvð drottinn. er þv Josias hæyrðir boðorð bokar þessar með otta oc hrgðzlo hiarta þins oc lægðir þik i mino avgliti. þa er þv hæyrðir ognarboð minnar ræiði yfir stað þenna. oc þv ræift klæði þin með svt oc sorg i minv avgliti. þetta sa ek oc hæyrða ek segir drottinn. þar fyrir man ek þik laða til framfarinna feðra þinna. oc skaltv i friði vera allt til davðadags oc fa sæmiligan gröft með þinvm forellrvm enn lifa æigi læingi. til þæss at þin avgv siae æigi sva illa lvti sem yfir manv liða þessa borg oc allt riki Jvda.

Nv sem sendimenn höfðv hæim flvtt konvngi öll þessi orð Holldan spakonv. þa liet hann boða a sinn fvnnd öllvm ölldvngvm oc hǫfðingivm af riki Jvda oc Hiervsalem. For þa konvngr með alla hǫfðingia oc kennimenn oc spamenn oc allan Jorsalaborgar lyð til mvsteris drottins oc las þar at ǫllvm ahæyrandvm allan boðskap drottins af þeirri bok sem fvndiz hafði i mvsterino. Konvngr stoð a palli ham fyrir avgliti drottins. oc setti hann þat friðgerðarlǫgmal við gvð af lyðsins hendi. at allt folk skylldi ganga gavtvr drottins oc varðveita hans lǫgmal oc boðorð oc hatiðir af ǫllv hiarta ok magni ok hallda i alla stadi þau sáttmalslǫg. sem skrifud uoru aa þeirri nyfundinni bok. Ok þi iatti allr lydr.

Baud konungr þa Helchie byskupi ok odrum kennimonnum brott at bera or musteri drottins aull þau ker sem ger hofdu verit til blotskapar Baal edr blotskoginum edr himintunglum. Oll þau ker ok blotskaparefni brendi hann at ðsku i dal Cedron. ok let flytia ðskuna i Bethel. Hann tok af lifi alla blotmenn. þa sem konungar Juda hǫfdu til sett at fornfæra i borga hædum Juda ok vmhuerfis Jerusalem. ok alla menn þa sem reykelsi brendu fyrir skurdgodinu Baal. fyrir solu ok tungli ok aullum himintunglum. ok allan blotlundina umhuerfis musterit let hann vppræta ok brenna at ðsku i Cedron. hann dreifði ðskunni i daudra manna grafir. ok aull hof ok hauga yfir borgarlidum braut hann niðr. Sua eyddi hann ok fyrirbaud þann vándskap. at ne einn madr skylldi blota bǫrnum sinum edr brenna þau at heidinna manna sid. Aull þau likneski sem vándir konungar hǫfdv vppreist ok alla blotskoga liet hann brenna ok bera ðsku allz blotskapar i fors Cedron. ok reinsaði alla Jorsalaborg. þi næst for Josias i Bethel. ok gordi þar slikt allt sem fyrir hafdi sagt spamadr drottins. saa er kom af Juda a dǫgum Jeroboam konungs Jsrael. sem fyrr er getit. þi at Josias konungr eyddi ok brendi alltarit. er Jeroboam hafdi gera latit. ok allt blothusit ok blotlundinn vmhverfis. Enn er hann litadiz vm. saa hann þar aa fiðlinni mǫrg leidi daudra blotmanna. þau liet hann ræna ollum beinum ok brenna medr alltarinu allt at ðsku. þa mællti konungr. Huat titli see ek þar aa einni grǫfinni. Enn þeirrar borgar menn sǫgdu. at þar var leiddr guds madr. saa er fyrir hafdi sagt þessa alla luti sem hann fullgerdi nu. Konungr mællti. Honum skulum ver frid gefa. verdi engin sua diarfr. at raski þi leidi sem hann liggr. Voru nu frials hans bein ok þess spamannz sem med honum var grafuinn ok hann hafdi uælltan. sem fyrr uar ritat.

Her medr braut Josias konungr nidr aull hof ok hædablot i borgum Samarie. er konungar Jsraels hǫfdu gera latit til hádungar ok hneisu lifanda gudi. Hann drap alla hofpresta ok hæda kennimenn. hueria yfir sina blotstalla. enn brendi buka ok bein manna yfir alltari. þi næst huarf hann aptr i Jerusalem ok baud þa aullum sinum lyd at reisa ypp lǫgin ok endrnyia sáttmál drottins. setia ok helga paschahalld drottni gudi sinum. Ok alldri aa allri konunga æui. fra þi er domendr voru yfir Jsrael. var slikt paschahalld sett ǫdr gert sem nu setti Josias i Jerusalem. Josias konungr eyddi ollum phitonsmonnum ok galldrameistarum ok fiolkunnigum monnum ok aullum skurdgodum. ok nam af riki Juda ok Jhérusalem allar illzkur oc vdadir.

Engin konungr fannz medr Gydingum aðr ne sidan. saa er meirr sneriz eptir gudi af aullu hiarta ok hug ok sva helldi lǫg Moysy medr ǫllum styrk ok krapti. Enn þo fyrir þa sauk at Gydingar ok konungar Jsraels hǫfdu uakit upp alla uega reiði guds i gegn ser medr vmennzku ok illgiǫrdumi þa sneri drottinn enn æigi sinum rikissprota ok refsingaruendi sinnar reidi fra Gydinga lyd. helldr bendi hann til medr berum ordum fyrir munn sinna spamanna. at hann mundi sua brottu kasta fra sinni aasyn Judvm sem adr Jsraels lyd. ok fra snua sin miskunnarhugu þessi borg Jherusalem. þo at hann hefdi hana valit til dyrkanar sinu helga nafni.

J þann tima for Pharao konungr af Egiptalandi. er odru nafni het Necho. til arinnar Eufraten at beriaz vid konung Serkia. For þa Josias Juda konungr af Jerusalem til fundar vid Egipta konung ok fann hann i þeim stad er Mageddo heitir. Enn þegar sem Pharao Necho saa Josiam konung. let hann taka hann ok drepa. Enn menn Josie toku likham hans ok fluttu heim i Jerusalem ok grofu med sæmd i sealfs sins leidi. sem hann hafdi ser latit gera ok bua. A dǫgum Josie konungs birtiz hinn agiǫti Jeremias spamadr. er medr mikilli sorg ok sut sagdi fyrir þa miklu eymd ok illzku. sem yfir geck Gydinga lyd litlu sidarr i herleidinginni micklu.

Fra Pharao Necho ok Joachim.

369. Eptir Josiam tok riki Joachaz son Josie medr radi Juda. þa hafdi hann. xxiii. vetr. hann rikti i Jerusalem. iii. manadi. Hann vandiz þegar aa illzkur hinna fyrri frenda sinna enn uanrækti fagra stigu fǫdur sins. þi næst kom Pharao Necho i Gydinga land ok tok Joachaz fra riki ok hellt hann bundinn i borg þeirri er het Rebella i riki Emath. enn lagdi gialld a riki Juda. c. punda silfr ok pund gull. Setti þa konungr Pharao yfir Juda ok Jerusalem Eliachim annan son Josiam. ok sneri nafni hans Joachim. Enn hann flutti Joachaz herleiddan ok halldinn i bóndum aa Egiptaland. Joachim heimti saman gull ok silfr af Gydingum ok gallt Egypta konungi. sem hann hafdi aakuedit.

Joachim var. xxv. þa er hann tok konungdom. hann rikti. xii. aar oc var illr konungr. A. viii. ta aari rikis hans kom Nabogodonosor konungr af Babilon i Gydinga land. Geck þa Joachim til handa honum ok þionadi honom. iii. aar. Sidan bra hann trunadi vid hann ok bardiz i mot honum. þi næst heriadu aa riki Juda uikingar Moabite ok Amonite ok dreifdu Gydingum. sem gud hafdi ognat fyrir munn spamanna sinna. at hann mundi Judum af hendi kasta i hefnd sinna manna þeirra sem Manases konungr liet drepa saklausa. Fyrir slikt ok adrar illzkur þeirra uilldi gud æigi lengr likna lyd Juda. Joachim. er rettu nafni het Eliachim. andadiz é. xi. ta ari rikis sins. Enn Egipta konungr Pharao Necho heriadi ok ecki sidan or sinu riki. þi at hann hafdi þa farit vsigr fyrir konungi af Babilon. sua at Serkia konungr hafdi vnnit af honum allt Medialand milli Nilar kuisla ok aarinnar Eufraten.

Her segir af Nabogodonosor konungi.

370. Þa tok konungdom yfir Juda hinn. iii. di son Josie. saa het Joachim ok odru nafni Jechonias. hann var þa. xviii. uetra ok rikti i Jherusalem æigi lengr enn. vi. manadi. hann var illt idnandi i augliti drottins. A þeim tima komu hermenn Nabogodonosor konungs af Babilon ok settuz um Hierusalem oc borduz aa hana med mórgum viguælum. þa kom litlu sidarr sealfr Nabogodonosor konungr. Geck þa Jechonias konungr þegar ut af Jerusalem aa hans valld. ok modir konungs er het Nestha. ok allir gigdingar hófdingiar ok hirdmenn. ok gafu vpp borgina. þat var aa. viii. ta ári rikis Nabogodonosor konungs af Babilon. er hann tok Jechoniam konung Juda af riki ok flutti medr ser til Serklandz i Babilon. Hann ræntí templum domini aullum fehirdzlum ok fiarlut. ok allar konungs gersimar ok fehirdzlur tok hann at horfangi. ok aull gullker er Salomon hafdi gera latit til guds þeonostu i musteri drottins. Ok alla hófdingia ok hina sterkuztu hermenn Juda. lx. þusunda ok alla smidi ok haga menn. eiginkonur konungs ok alla gelldinga ok domendr af Jherusalem herleiddi hann i Babilon medr Joachim konungi. sua at hann lét ecki eptir i rikinu vtan fátækissfolk ok litilmagna. ok setti þar yfir Mathaniam hinn. iiii. da son Josie ok skipti nǫfnum vid hann ok let hann heita Sedechiam. Hann hafdi. xxi. vetr er hann tok konungdom ok rikti. xi. aar i Jerusalem.

Sedechias var slikt illr i guds augliti sem hinir fyrri brødr hans. fyrir þi endrnyiadi hann reidi guds ok reitti hans hegningaruǫnd moti Hierusalem ok Juda. Sedechias konungr bruggadi sáttmali vid Babilonar konung ok geck undan allri hans þionostu aa. ix. da aari Sedechie. A. x. da dag hins. x. da manadar kom austan af Calldea landi Nabogodonosor konungr af Babilon. ok settiz medr allan sinn her um Jerusalem ok bǫrduz aa hana. ok byrgdu inni Sedechiam konung ok allan hans lyd. ii. aar i samt ok bannadi allar tilflutningar. Gǫrdiz þa sulltr mikill innan borgar. enn veggirnir bunir til brotz af atsokn hermanna. A hinu. xi. ta ári rikis Sedechie flydu allir uapnfærir menn vm natt af Jorsalaborg. enn Calldei satu umhuerfis borgina. Konungr Sedechias flydi þannig sem leidir lagu um uollu nockura til eydimerkr. Enn herr Calldeorum sotti eptir. ok gatu fangit hann aa sléttum Jericho. Dreifduz þa allir hans menn ok flydu fra honum. Kalldei toku Sedechiam ok leiddu hann fyrir konung sinn i þeim stad er het Reblata. Nabogodonosor setti þann dom Sedechie. at hann liet drepa syni hans fyrir augum honum. enn sidan stack hann ut augu hans bædi ok setti hann i iarn ok flutti hann sua med ser i Babilon a. vii. da degi hins fimta manadar. þat uar aa. x. da aari rikis Nabogodonosor konungs af Babilon. þa kom Nabuzardan hertogi Nabogodonosor konungs i Hierusalem ok slo elldi i templum domini ok konungs hallir ok herbergi. ok huert hus innan borgar brendu Kalldei en brutu borgarveggi alla til iardar. Enn allt folk þat sem eptir uar af Judum i borginni. iafnuel þa menn sem adr hǫfdu þegit ser grid af Babilonar konungi. herleiddi nu Nabuzardan. allt folk. utan nǫckura fatæka menn setti hann eptir at vinna uingarda ok akra manna. enn alla eirstolpa i musteri drottins fluttu þeir medr ser i Babilon. sua katla sem ker. ok alla adra luti sem Salomon konungr hafdi gera latit af eiri ǫdr af malmi til þeonostu i musterinu. sua gullspengr ok allan gulligan bunad ok prydi musterissins reif Nabuzardan af adr enn hann brendi templum domini ok tok at herfangi. Sua mikinn malm flutti hann af Jerusalem i Babilon. at æigi kom vag vid. Hann tok ok Sophoniam byskup. ok einn annan kennimann ok. vi. duruǫrdu musteris drottins ok. i. greifa borgarinnar ok kappa. ii. er hann fann i borginni. þeir hǫfdu uerit fremztir i konungs þionostu. ok Sopher er uerit hafdi hertogi Juda ok. vi. af mugamonnum. þessa alla færdi Nabuzardan Babilonar konungi i borg Reblata i riki Emath. ok þar liet Nabogodonosor drepa þa alla.

Nv voru Judar herleiddir af sinni iörðu. ok þrytr þar nu riki Juda. þa hafdi þat riki stadit. cccc.. lx. ok. ix. aar. þersi er hinn. iiii. di heimsalldr fra Dauid konungi til þessar miklu herleidingar. þat ero. cccc. ok. lxxv. ára eptir þi sem ebreskr sannleikr vattar segir hinn helgi Jeronimus prestr. enn. lxx. tulka. er Ptolomeus Egipta konungr setti til at skyra fornar bøkr. telia i þeim heimsalldri. xii. aarum fleira. þa var lidit fra upphafi heims. iiii. þusundir ok. dc. ok. x. ár.