Bókastaðir

Fra þi er heiðingiar flyðv fyrir otta.

346. Efter þetta dregr Benadab konvngr Syrie saman allan sinn her oc flvttiz vpp i Gyðingaland oc settiz vm Samariam sva þratt oc lengi. at allt var ę tið fyrir svlltar sakir i borginne þat er tönn matti a festa. iafnvel eykir oc asnar. oc vm siðir fvgla savrr oc dvfna drit kæypt við verði. sva at æitt asna höfvð var sellt. lxxx. silfrpenningvm.

Oc einn dag er konvngr Jsraels var genginn vt a mvrinn. kallaði a hann ein kona sva segiandi. Hialptþv mer minn herra konvngr. Hann svaraði. Eigi man ek hialpa þer. hvaðan man ek hialpa þer. hvart af lafa ę ða vinþrðng. ę ða hvat villt þv. Hon svaraði. Her er kona sv hia mer er til talaði. at við myndim taka svn minn oc skylldim við matbva oc ę ta hann i dag sagði hon. enn minn svn a morgin. Nv sellda ec minn son til soðningar sem við höfðvm mællt. enn annan dag fal hon son sinn oc villdi æigi fram selia. Sem konvngr hæyrði þetta. ræif hann af ser klæði enn svæipaði sik herfiligv harclæði. sva at allr lyðr sa. Hann mælti. Lati gvð mik sva svællta æða henda annat illt. ef ek l ę t Helysevm bera hæillt höfvð a sinvm bvk vpp fra þæima degi. Helysevs sat þa i sino herbergi oc vmhverfiss hann ölldvngar borgarinnar. Konvngr sendi nv mann til at drepa Helysevm. Enn aðr sa kom. mælti Helysevs til ölldvnganna. Hvart vitvð þer at þessi manndrapasvnrinn hefir nv sett til mann at sniða af mer höfvðit. Nv gæymit til oc byrgit hvsit. sva at þessi sendimaðr komiz ecki inn. þi at hans herra kemr skiott eptir honvm. Sem hann hafði varla lokit sinni ræðv. kom sendimaðr at hvrðv oc þegar konvngr eptir með sina menn. Enn þi at hann matti æigi inn komaz segir hann sva. Se hverso mikit illt yfir liðr. hvat man ek lengr biða harðenda af drotni. þa mællti Helysevs. Hæyrit nv orð drottins. A morgin. r ę tt i þenna tima dags segir drottinn. man mælir similio seliaz i hliði Samarie fyrir ę inn staterem. þann penning er sva heitir. oc at slikv verði. ii. mælar bygs. þa svaraði einn hertogi konvngs. þo at drottinn bori himininn oc rigni þar ofan hveiti oc byggi. þa mætti þetta með engv moti vera sem nv segir þv. Helysevs svaraði. þer mvn syn sögv rikri her vm. Enn þo allz þv forslægir orð drottins. þa mant þv þetta sia enn mega ecki af ę ta.

Fiorir fat ę kir menn satv við borgarhlið Samarie oc allir likþrair. þeir talaz við a þessa lvnnd. Hvat þvrfvm ver her heliar at biða. Nv þo at vør vilim inn i borgina. þa svelltvm ver þar til bana. Hæilir sva. tǫkvm helldr skiott rað oc skörvlikt. flyiom til herbvða Syrorvm. Vili þeir þyrma oss. þa megvm ver lifa. ella væita þeir oss braðan bana oc harmkvælalavsan. A þessvm saina aptni r ę ðvz þeir til ferðar. Enn er þeir komo til herbvða Syrorvm. bra vndarliga við. þeir fvnndv þar enga menn. enn þat bar til með gvðs forsia oc fyrirskipan. at Syri heyrðv i herbvðvm vm nottina vagna gny oc vapna brak. horna þyt oc hesta gneg. með marghattaðri ogn oc vkyrlæik. sem hinn flæsti herr færi at þeim alla vega. þa m ę lltv hæiðingiar. Seet er þat at konvngr Jsrael hefir nv læigt til liðs ser alla konvnga Etheorvm þioða oc Egipta. oc ero þeir her nv komnir at oss vvörvm. Við þetta hliopv þeir vpp i nattmyrkrinv allir ottafvllir oc flyðv. hverr sem mest matti. at biarga lifi sino. læifðv þar eptir allt sitt goðs. fe oc fǫt. hesta oc herskrvða. asna oc allar herbvðir með vavgnvm oc vistvm. Nv sem hinir likþra menn komv i herbvðir. snæddv þeir fyrst oc drvckv sem þa fysti. Stoðv siþan vpp oc bvndv ser byrðar af gvlli oc silfri oc agætvm kl ę ðvm. forv með þat a brot oc falo. Eptir þat snero þeir aptr at annarri tialldbvð oc baro þaðan slict æða m ę ira oc falv sem hit fyrra. þi næst tǫlvðv þeir með ser. at nv veri vel fallit at boða i borgina þessi fagnaðartiðendi oc til konvngs hallar. þi at ver ervm maklíga asakaðir vm mikla gl ę pskv. ef ver þegivm yfir þessvm lvtvm allt til dags. þeir forv nv oc kallaðv hatt. sem þeir komv at porti borgarinnar. Fimm ę r varom farnir til herbvða hæiðingia oc fvnndvm þar landtiǫlld tom oc avð. hesta bvnna asna oc æyki enn engan mann. Hliðverðir borgarinnar rvnno þegar til hallar konvngs oc sǫgðv honvm at Syri vorv brottv. Konvngr stoð vpp oc mællti við sina menn. Ec kann segia yðr at þetta er ecki vttan prettr hermanna. þeir vita at ver erom miok at þrotvm komnir fyrir svlltar sakir. fyrir þat hafa þeir drifið fra herbvðvm oc læynaz i avkrvm vti. oc þa ær ver gǫngvm vt af borginni. ę tla þeir at hǫndla oss oc hafa sva valld a borginni. þa svaraði einn af hans monnvm. þetta megv ver skiott prova. Enn ero eptir. v. hestar i allri borginni. allir aðrir hafa ę tnir verit fyrir svlltar sakir. tǫkvm þessa hesta oc sendvm a niosn til herbvðanna. Konvngr l ę t taka. ii. hesta. oc kvaddi til. ii. hina freknazsto menn af sinv liði at vita hvat vm veri. þeir riðv oc komo skiott a farit heiðingia oc s ę kia eptir þeirra farveg allt til Jordanar. Enn vm alla læið lagv k ę r oc klæði. er Syri hǫfðv slavngt fyrir hræðzlv sakir. Nv hvrfv aptr sendimenn oc sǫgðv konvngi slikt sem þeir vvrðv visir. dreif þa þegar allt folk sem fara matti at rvpla oc r ę na herbvðir hæiðingia.

Var þa þat torg sett við borgarhlið Samarie. at þar geck mælir similiobravðs fyrir einn staterem. oc at slikv verði. ii. mælar bygs. eptir þi sem gvðs maðr Helysevs hafði fyrir sagt enn fyrra dag. Enn hertoga þann er i mot m ę lti Helyseo oc kvað þat eigi vera mega sem hann sagði. þo at drottinn gerði ravfar a himninvm. þenna mann setti konvngr nv við sialft portit borgarinnar at gæyma til. at ængi giðrði qðrvm vskil. oc sva þrǫngðiz lyðrinn. at hertoginn fiell oc var fottroðinn til bana. oc fylldiz enn a honvm gvðs orð þat sem Helysevs hafði fram flvtt. at hann mvndi sia ganga f ę ðzlv enn mega ecki af næyta.

Þi nest bavð Helysevs hvsfrv þeirri. er soninn atti þann sem hann hafði af davða ræistan. at hon skylldi brottv fara af sinni eign með allt sitt hyski oc hæimamenn at læita ser hialpar. þvi at sakir illgerða þessa lyðs sagði hann man drottinn senda hallæri yfir þetta riki. vii. vetr i samt. Hon giorði sem gvðs maðr mællti. for með allt sitt hyski i riki Philistinorvm oc vtlændiz þar. Enn er. vii. ar vorv liðin. hvarf hon aptr til sins fostrlandz. Enn þat bar saman er hon geck til konvngs fvndar at kalla til garðz sins oc annarra eigna er hon atti i borg Svnamite. oc þa hafði konvngr kallat til sin Giezi er verið hafði svæinn Helysei oc bað hann segia ser stormerki þav er gvðs maðr giorði. Oc i þann pvngt sem Giezi sagði konvngi hversv Helysevs hafði reist mann af davða. þa kom þar Svnamitis oc kallaði a konvng vm eignir sinar oc akra. Þa mællti Giezi. Minn herra konvngr. nv er komin sv sama kona með son sinn þann er Helysevs ræisti af davða. Konvngr spvrði konvna ef sva veri. Hon kvat þat satt. Feck þa konvngr til einn gellding at skipa henne aptr allar eigvr sinar með fvllvm avoxtvm. siþan hon for fra oc þar til sem þa var komit.

Fra Helysevs ok sendimanni konvngs.

J þann tima for Helysevs i Syriam oc kom fram i Damaskvm. enn Benadab Syrlandz konvngr la þar sivkr i borginni oc var honvm sagt at Helysei var þangat van. Konvngr kallar til sin einn hofðingia er het Azael. oc bað hann fara með aggtar giafir oc gersimar i mot Helyseo oc biðia hann læita eptir við drottin hvart konvngr mvndi h ę ill verða þessar sottar. Nv for Azael eptir boði konvngs. oc flvtti með ser allar hinar mestv gersimar Damaschv borgar at gefa Helyseo. xl. vlfallda klyfiaða af margskonar fe. Oc sem þeir fvndvz. mællti Azael við Helysevm. Þinn svn Benadab sendi mik at verða viss af þer. hvart hann man hæill verða sottar sinnar. Helysevs svaraði. Far þv oc seg honvm at hann man h ę ill verða. enn þo syndi drottinn mer at hann man deyia. Azael sa at asiona Helysei tok at hryggiazt af miklvm harmi. Azael mællti. Fyrir hvi gretr þv minn herra. Hann svaraði. Þi at nv væit ek hveria illa hlvti þv mant gera Jsraelitis.

Styrkar borger þeirra mant þv elldi eyða oc vnga menn þeirra með sverði sla. en smasvæina lvrka oc læmia oc obravstar konvr i svndr sniða. Azael svaraði. Hvi man ek þionn þinn vera sa mannhvndr at væita þeim lyð sva mikit afelli. Helysevs mællti. þat hefir drottinn synt mer. at þv skallt vera Syrlandz konvngr. Azael sneri þa aptr. oc sem konvngr sa hann. mællti hann. Hvat sagði Helysevs þer. Hann svaraði. þat sagði hann mer. at þv mvndir enn taka h ę ilso. Ok sem annarr dagr kom. þa andaðiz Benadab konvngr. enn Azael settiz þegar i rikit eftir hann. sem Helysevs hafði fyrir sagt. þat var a.. v. ari rikis Joram konvngs Jsraels.

Her segir af Joram konvngi.

Nv er þar til at taka. at hinn goði konvngr Josaphat tok sott oc andaðiz. var honvm væittr virðvligr groftr sem maklict var hia Dauid konvngi oc ðörvm sinvm frendvm. þa var hann siotögr at alldri. Joram het son hans. er konvngdom tok eftir hann oc rikti. viii. ar i Hiervsalem. Hann hafði þa. ii. ar oc þritogt er hann tok konvngdom. Joram gerðiz bratt illr oc vlyðinn gvði. sva at hann læiddi fram sitt lif eftir vandvm vegvm Jsraels konvngs Achabs oc annarra hans maka. þi at Joram geck at giga dottvr Achabs oc Jezabel. hon var systir Joram konvngs i Samaria. Enn þo at Joram i Hiervsalem giorði illa lvti i avgliti drottins. þa villdi gvð enn eigi fyrir sina miskvnn dreifa riki Jvda. þi at sakir Dauids vinar sins villdi drottinn at allar stvndir lifði nockvrr gnæisti ættar hans til rikiss yfir Jvda oc Hiervsalem. J þann tima geck vndan valldi Jvda þat riki er hæitir Edom. Tok sa lyðr ser konvng oc villdi ecki vera lyðskylldr vndir Jvda riki. sem aðr hafði verið. Joram konvngr for þa með allan her sinn a hendr Jdvmeis. Hann lagði at þeim vm nott þar sem hæitir Seir. Enn þo höfðv Jdvmei vorðit fyrri at bragði oc höfðv lið miklo meira oc kringðv vm Jsraelitas. Enn þo drap Joram konvngr af þeim marga höfðingia oc þat lið sem til hafði flvtz i vögnvm eða kerrvm. enn eigi gat hann vvnnið aftr rikit. þa geck oc vndan hans riki sv borg er heitir Lopna. Joram andaðiz þa er hann var fertögr at alldri oc grafinn hia frendvm sinvm i Dauids borg.

Ochozias het svn hans er riki tok eftir hann. þat var a siðarsta ari rikis Joram konvngs i Samaria svnar Achab. Ochozias hafði þa. ii. ar oc. xx. oc rikti citt ar i Hiervsalem. Moðir hans het Atthalia dottir Amri konvngs Jsraels. hann var slikt illr sem faðir hans oc vanði hann sik eptir vsiðvm Achab oc hans manna. Ochozias for herfðr með Joram konvngi af Samaria i Ramoth Gulaað at beriaz við Azael Syrlandz konvng. Þar var Joram konvngr særðr miog af Syris. Hann var þa flvttr til lækningar i borg Jezrael. enn eptir satv i Ramoth til landzgietzlo margir hǫfðingiar af Jsrael. Einn þeirra het Hiev. son þess hǫfðingia er het Josaphat. Ochozias konvngr af Hiervsalem sneri þa oc heim i sitt riki. er Joram var særðr af Syriss. Enn fam davgvm siðarr for hann at finna Joram konvng. sem hann la i sarvm i Jezrael.

Fra Helysevm ok sendimanni hans.

349. J þenna tima kallar Helysevs til sin cinn af spamanna sonvm oc mællti til hans. Bv þik skiott oc gyrð þik til gavngo. tak siðan heilagt viðsmior. þv skallt fara i Ramoth til fvndar við Hiev son Josaphat. þv skallt kalla hann a æintal i citt afhvs fra ǫðrvm hǫfðingivm. siþan skaltv taka viðsmior oc vigia hann til konvngs yfir Jsrael. Eigi skaltv þar læingr dveliaz. far þa bravttv vm þav dyrr sem þar verða a herbergino. Svæinninn for nv oc fram kom i Ramoth. Hann geck inn þar sem hershǫfðingiar satv allir samt. oc mællti. Ek a crendi við þik hǫfðingi. Hiev svaraði. Hier sitivm ver margir. við hvern attv crendi. Sveinninn svaraði. Við þik sialfan. Hiev stoð vpp oc geck i annat herbergi með honvm. Þa tok sendimaðr viðsmiorsker. er þeir kavllvðv lentvlam olei. oc steypti yfir hofvð honvm sva segiandi. Þessa hlvti segir drottinn gvð Jsraels. Ek smyr þik konvng yfir lyð minn. at þv drepir niðr hirð oc hyski Achab oc hefnir sva minna spamanna oc allra þionostomanna. er Jezabel hefir drepa latið. Oc sva giðrsamliga skaltv eyða allri ætt þeirra oc afkvæmi, at æigi einn hinn minnzti svæinn skal eptir lifa i Jsrael. Enn hræ hinnar illv Jezabel manv hvndar rifa a akri Jezrael oc engi man grafa hana. Eptir þetta lavk sendimaðr vpp hvrðv oc flyði vt þar. Enn Hiev geck til sinna felaga. Hǫfðingiar mællto. Hverr var þessi hinn vitlavsi snapr æða hvat villdi hann þer. Hiev svaraði. Kenna megi þer manninn oc visir manv þer verða crenda hans. Þeir sǫgðv þat hegoma oc baðv hann bjrta ser hvat hann sagði. Hiev sagði ę itt oc annat helldr allt vmerkiliga. oc sva sagði hann vm siðir. Þessa hlvti segir drottinn. Ek smyr þik til konvngs yfir Israel. Enn hǫfðingarnir sem þeir hæyrðv þetta. skvndaði hverr fyrir annan oc tokv sina mavtla oc bræiðdv vndir f ę tr honvm oc bivggv honvm haseti. Siþan þæyttv þeir lvðra sina ok kavllvðv hatt. at Hiev konvngr skylldi rikia yfir Jsrael. Eptir þat sor hann eið. at hann skylldi væita motgang Joram konvngi. enn aðrir hǫfðingiar at væita honvm lið þar til. Þvi næst segir hann sva. Þat syniz mer rað. ef þer vilit sva. at ver setim sem rikazst varðhǫlld fyrir. at ę ingi maðr komiz vt af borginni at bera niosn vm þetta i Hiezrael.

Bioggvzt þeir nv sem skiotazt oc forv vpp i Gyðinga land til borgar Hiezrael. Joram la þa enn i sarvm. Ochozias var þa oc þar kominn af Hiervsalem at vitia hans. sem aðr var sagt. Varðmaðr er þeir kǫllvðv speculatorem var i hæsta tvrni borgarinnar. hann gat at lita. hvar Hiev for með flock sinn. Hann mællti. Ek se riðvl manna s ę kia til borgarinnar. Konvngr Joram mællti. Taki eyk oc ræiðslæða oc sendi mann i moti flockinvm at vita hvat vm er. Sva var gert. Oc er sendimaðr fann Hiev. mællti hann. Konvngr sendi mik eftir at at fretta hvart þer f ę rit með friði. Hiev svaraði. Hvat varðar þik vm frið. far oc fylg mer. Speculator mællti. Nv er sendimaðr kominn til flocksins oc snyr ecki aftr. Konvngr sendi þa annan mann a h ę sti. Enn er sa kom i mot þeim mællti hann. Konvngr forvitnaz hvart friðr er. Hiev svaraði. Hvat man varða vm frið. far oc fyll flock minn. Speculator sagði enn konvngi. at þessi maðr var kominn til flocksins oc hvarf ecki aftr. Enn likt þicki mer segir hann. at her fári Hiev son Josaphat. oc æigi syniz mer fvllkomliga friðlikt. Joram bað hva kerrv oc bæita hesta fyrir. Geck hann þa vt oc s ę ttiz i kerrv oc for sialfr i mot Hiev. enn Ochozias i annarri k ę rrv. Þeir fvndv Hiev a akri Naboth. er Jezabel l ę t drepa saklavsan. sem fyrr var sagt. Joram mællti þa. Hvart er friðr Hiev. Hann svaraði. Hvat friði. Hordomar oc hofleysvr oc ærslafvll grimð Jezabel moðvr þinnar hefir enn her til margan mann svikliga sigrað. Joram bra þa vpp hendi sinni oc sneriz a flotta. Hann kallaði a Ochoziam oc mællti. Svik svik Ochozia. Hiev þr ę if einn handboga oc lavst avro milli herða Joram konvngi i gegnvm hiartað. sva at vt geck vm briostið. Hann steyptizt afram i kerrvnni. þa mællti Hiev við hertoga ę inn er het Baddacher. Tak þv oc kasta Joram or kerrvnni i akrinn. þi at ek man giorla. hverso gvð heitaðiz fyrir mvnn Helye spamannz at hefna Naboth. er saklavss var drepinn a þessum akri. Ochozias konvngr Juda sem hann ser þetta. flyr hann vndan. Enn Hieu sækir eptir oc eggiar sina menn at drepa hann. ef þeir mega. Hann flyði i þann stað er heitir Maggedo. oc þar do hann litlo siðarr. Flvttv hans menn lik haus i Hiervsalem oc grofv hann hia frendvm sinvm.

Drepin hin illa Jezabel drotning.

Enn er Hieu hafði drepit Joram. þa sotti hann til borgarinnar Hiezrael. Ok sem hin illa drottning Jezabel moðir Jorams konvngs heyrði sagt. at Hieu nalgaðizt til borgarinnar. hratt hon af ser ellibocka sem hon matti oc pryddi sik agætvm hofvðbvnaði oc hinvm bezta kl ę ðnaði. Hon geck vpp i ę inn tvrn oc sa til. er Hieu r ę ið i borgina með sina menn. Hon mællti þa. Hvart matti vandr drottins svikari Zambri nockvrn frið hafa. er drap svikliga sinn herra. Hieu l ę it vpp til hennar. oc spvrði hver sv kona veri. Enn. ii. gelldingar er þar vorv i tvrninvm hia henne hnæigðv honvm oc sögðv. at þar var drottning Jezabel. Hieu bavð þeim at taka hana oc hrinda henne ofan or tvrninvm. þeir gerðv sva. Hravt hæili hennar oc bloð viða vm hvsveggi. enn hestar Hieu traþv hr ę hennar vndir fotvm. þvi n ę st geck Hieu til borðz. Enn er hann hafði snæðt. mællti hann til sinna manna. þessi bannsætta Jezabel var konvngs dottir. farit þi til oc grafit hana. þeir forv oc fvundv ecki af henne vtan havsinn oc litit framan af fingrvm oc fotvm. þeir sögðv Hieu til sva hvins. Hann svaraði þa. Fylliz enn i þesso þat er drottinn mællti fyrir mvnn Helye spamannz. at Jezabel myndi hvndar rifa oc hennar hr ę myndi öllvm monnvm verða at avgabragði sem annarr fvll iarðar savrr.