Bókastaðir

Fra uppnumning Helye.

336. Nv nalgazt sa timi er drottinn villdi Helyam vpp nema af iorðvnni i þann stað er hann hefir hvgat að varðvæita hann með ðnd oc likam lifanda til enda veralldar. þi at vtan ef ero þat sannyndi. eftir þi sem almattigr gvð hefir synt oc fyrir sagt Joni postola oc enn flæirvm helgvm monnvm. at Helyas skal aptr koma i þenna heim a davgvm Anticristi oc annarr maðr Enoch. er þo var enn micl v fyrr vppnvminn fra monnvm a fyrsta heimsalldri. Skolv þessir. ii. gvðs kappar ganga i mot Anticristo oc predica opinberliga gvðs ę ryndi oc af honvm vera pindir oc þola likams davða fyrir gvðs sakir. Enn þat væit sialfr lifandi gvð. hvar ę ða hverso hann varð-væitir þa þar til. enn þat er visvitað at æigi dæyia þeir fyrr enn þa.

Nv forv þeir Helyas oc Helysevs tv ę ir samt af Galgalis. þa mællti Helyas við Helysevm. Sittv her eptir. enn ec man fara sem drottinn hefir sent mik allt til Bethel. Helysevs svaraði. Þi skyt ek til gvðs lifanda. at sialfviliandi man ek æigi þik fyrirlata. Ok sem þeir forv ofan or fiallzhliðinni til borgar Bethel. gengv vt af borginni i mot þeim spamanna synir þeir sem þar vorv. þeir snero allir at Helyseo sva segiandi. Hvart væiztv. at drottinn man a þessvm degi þinn herra fra þer taka. Hann svaraði. Vist væit ek. verit hlioðir. þa mællti Helyas við Helysevm. Vert þv nv her eptir. þvi at drottinn hefir mik sent i Hiericho. Hann svaraði. þess sver ek fyrir gvð lifanda oc fyrir sal þina. at þik fyrirlæt ek enn æigi. þa er þeir komv til Hiericho. gengv vt spamenn. þeir sem þar vorv. oc mælltv við Helysevm. Hvart væiztv. at a þeima degi ætlar drottinn fra þer at nema þinn mæistara. Hann svaraði. þat væit ek giðrla. latið hliott. Helyas mællti enn til hans. Sit þv nv her eptir. þi at drottinn sendir mik fram til Jordanar. Helysevs svaraði. þat veit lifandi gvð. at þer skal ek fylgia meðan ec ma raða. þeir forv enn. ii. samt. Enn. einn. af spamanna sonvm forv eftir nockvrv siðarr oc namv stað langt fra þeim. þa er þeir komv til Jordanar. tok Helyas mavttvl sinn oc vafði saman oc lavst með ana. enn vatnit skiptiz þegar i tva staði. oc forv þeir baðir samt þvrrvm fotvm yfir. Nv sem þeir gengv fram fra ainni. þa mællti Helyas. Nv skalltv biðia mik þess er þv vill. aðr ek se fra þer tekinn. Helysevs svaraði. þess bið ek þa. at þinn andi tvefalldiz i mer. Helyas mællti. þess hefir þv b ę ðit sem æigi er avðvellt at væita. enn þo allt at einv. ef þv ser mik þa er ec ę m nvminn fra þer. þa man sva verða sem þv beiddir. enn ella æigi. Enn sem þeir gengv oc talvðvz við. þa komv elldligir hestar fyrir þa af himni. oc skilði sva með þeim. at Helias settiz i kerrvna oc hofz vpp til himins sva sem með vindzbyl. Helysevs sa þetta fvllgiðrla. hann kallaði eptir honvm með miklvm hrygglæik sva segiandi. Faðir minn. faðir minn. kerra Israels oc stiornarmaðr hennar. Nv fal syn með þeim. oc sa hann æigi Helyam siðan. Helysevs þr ę if þa klæði sitt oc r ę if i svndr i tvav. Hann tok þa mðttvl Helye. er hann hafði kastat til hans þa er hann var vppnvminn. oc hvarf nv aptr til Jordanar oc nam staðar a backanvm. Hann lavst vatnit með mǫtlinvm oc skipadiz ecki við. þa lavst hann i annað sinn oc mællti. Hvar ert þv nv gvð Helye. þa brast i svndr vatn arinnar. sva at stoð vpp fra honom oc ofan. enn Helysevs geck þvrrvm fotvm fram i milli. Enn er þetta sa spamanna synir af Hiericho. þa mællto þeir með ser. Sannliga hviliz andi Helye yfir Helyseo. Gengv þeir þa mot honvm oc fello allir fram oc lvtv honvm. [þeir sǫgǫv sva til hans. Her með oss þrælvm þinvm ero. l. hravstra dr ę ingia. þeirra sem vel ero til fallnir at læita þins mæistara vm fiǫll oc dali. ef andi drottins sem verða kann hafi sett hann niðr i einshveriom stað. Hann svaraði. Ecki skolvt þer senda til þess. þeir tǫlvǫv vm fyrir honvm þar til er hann bað þa senda oc læita. hans ef þeir villdi. Sem. l. manna hǫfǫv leitað hans. iii. daga oc fvnndv eigi. hvrfv þeir aftr til fvnndar við Helysevm. þi at hann dvalðiz i Hiericho. Hann mællti þa. Sagða ek yðr æigi at ecki myndi gera at læita Helye.

Litlo siðarr gengv fyrir Helysevm borgarmenn Hiericho sva segiandi. þessi borg er hin bezta ibvðar fyrir allra lvta sakir. sem þv matt nv sialfr sia herra. vtan þat at her ero vavtn verri enn hvar annarstaðar oc iorð vfrio. Hann bað þa fera ser sallt i nyio keri. for hann þa til vppsprettv þeirrar sem vǫtnin fiello or. Hann steypti þar i salltino sva segiandi. þessa lvti segir drottinn. Nv geri ek heilsamlig þessi vǫtn. sva at i þeim skal hvarki vera siðan davði ne vfrialæikr. Oc ero þav vǫtn æ siþan hræin oc hæilend allt til þessa dags. [eptir þi sem drottinn mællti fyrir mvnn Helysei. Af Hiericho for Helyseus til borgar Bethel. Enn er hann geck vpp eptir veginvm til borgarinnar. komv vt af borginni margir sveinar. þeir vorv gl ę nzmiklir oc gavbbvǫv hann sva segiandi. Stig vpp skalli. stig vpp skalli. Hann læit við þeim oc bǫlvaði þeim i nafni drottins. komv þa. ii. birnir af skogi oc drapv [af sveinvnvm. ii. hins fimta tigar. For hann þaðan a fiall Carmel oc siðan aftr i Samariam.

Joram giorr konvngr yfer Jsraels lyð.

337. A attianda ari rikiss Josaphat konvngs Juda tok riki i Samaria oc konvngdom yfir Jsrael Joram svn Achabs konvngs. oc rikti. xi. ar. Hann gerði mart illt i avgliti drottins. en þo æigi sva sem faðir hans oc moðir Jezabel. þi at hann bravt niðr skvrðgoð Baal þav er faðir hans hafði gera latið. enn þo geck hann fram epter synðsamligv dǫmi Jeroboam svnar Nabath eða annarra eigi betri.

Fra vsigri Moabitis.

338. Konvngr er nefndr Mesa hann reð fyrir riki Moab. Hann var æigi sva viðlendr sem rikr at kvikfe. Hann var lyðskylldr konvngi Jsraels. sva at hann greiddi honvm i skatt a hverio ari. c. þvsvnda lamba oc. c. þvsvnda gamalla hrvta meðr ræyfvm. Enn nv sem Achab var konvngr. brvggar hann ok brytr allt sattmal oc gelldr Gyðingvm engan skatt. þetta likar illa Joram konvngi. Hann sendir boð vm allt sitt riki oc heimtir saman allan Jsraels lyð. Hann sendir oc orð Josaphat konvngi i Hiervsalem. at hann komi til fvlltings við hann at beriazt við Moabitas. er sannir vorv at svikvm oc landraðvm við hann. Josaphat konvngr kvað þat skyllt. sagði at þæim skylldi sameiginn allr hans afli. þegnar oc þrælar. hestar oc herklæði.

Lyptir nv Joram sinvm her af Samaria. oc finnaz þeir Josaphat við eyðimork Jdvmee sem þeir höfðv akveðit. þar kom til motz við þa konvngr af Edom. þeir flvttv herinn. vii. daga i samt vm eyðimork. oc nv kom sva at þeir fengv æigi vatn. hvarki ser at drecka ne farskiotvm sinvm eða fenaði er þeir flvttv með ser. þa tok Joram illa at þola. hann væinaði miog oc mællti sva. Ho. ho. ho. Seet þer nv at gvð hefir til þess oss saman heimt þria konvnga. at hann gefi oss i hendr heiðingivm Moab. Josaphat konvngr svarar. Ecki man sva fara. eða er her engi spamaðr drottins. sva at ver megim fyrir þess goðleic flytia fram milldar bǫnir oc bliða sva varn drottin. Einn af monnvm Joram svaraði. Her er i fǫr varri Helysevs er verit hefir þionn Helye hins agæta spamannz. þa mællti Josaphat. Vist er gvðs orð með þeim goða manni. Gengv þeir þa. iii. konvngar til tals við Helyseum. Hann mællti við Joram konvng þegar hann sa hann. Hvat villtv hinn vandi hingat. hvat skylldar mer við þik. far þv til spamanna favðr þins oc moðvr. Joram svaraði. Til hvers hefir drottinn heimt oss saman. iii. konvnga at selia oss i valld Moabitis. Helyseus svarnði. þat væit drottinn allz heriar. i þess avgliti stend ek nv. þætti æigi Josaphat konvngi vsǫmð i ǫða ser i m ę in gert. at þer skyllda ek alldri segia þat er þer veri gagn i. oc þi siðr at þik skyllda ek alldri sia fyrir min b ę ði avgv. Enn nv sakir þess goða konvngs kallit til min þann mann er vel læiki psallterivm. Nv sem þessi maðr tok at læika. kom yfir hann andi drottins oc mællti hann. Sva segir drottinn. Grafi þ ę r þenna ár farveg sem her er nv þvrr. þi at æigi mvnv þer sia vind ǫða vætv segir drottinn. oc man þo vatn dynia vm farveg þenna. sva at fylli lægðir allar oc grafar. megi þer þa drecka. herr yðarr oc hestar. Enn er þetta æigi mikit i avgliti drottins. þi at her eftir man gvð gefa riki Moab i yðvart valld. sva at þer manvð vinna vigsk ę rðar borgir oc hvern styrkan kastala oc valit vigi. þær manvð vpp briota hvern lvnd blomgaðan oc byrgia brvnna ę ða vppsprettvr allra vatna. ok hvern agætan akr grioti hylia sva at æigi megi siðan sia. þetta for sva at arla vm morgininn dvndv vavtn. sva at drivgvm flavt avll iorð af.

Nv er þar til at taka at Moabite fretta at konvngar draga her a hendr þeim. Stefna þeir þa saman þegn oc þr ę l hvern þann mann er vapnvm matti vallda. kom þar saman þeirra herr sem mætiz riki þeirra oc Gyðinga. þat var snimma vm morgininn er Moabite vorv klæddir. at vavtn flvtv vm alla vǫllo. þa rann sol vpp oc skæin i vavtnin. oc syndvz þeim mioc ravð vavtnin. er þeir attv at sia i mot morginskininv. þeir mælltv þa sin a milli. þetta er ecki vǫtn helldr bloð er her rennr. Nv manv konvngar þessir hafa bariz oc drepiz niðr. oc ær þetta þeirra sara lavgr er her renn vm vǫllvna. fyrir þi fǫrvm nv til valsins oc til herbvða þeirra oc tǫkvm þar herfang. Moabite forv þa til herbvða Gyðinga. oc var þar ǫðrvviss enn þeir hvgðv. attv þeir helldr vapnvm at mæta enn val at r ę na. þi at Jsraelite hliopv a þa or herbvðvm með braðvm bardaga oc hivggv þa niðr sem navt er næstir þeim vrðv. enn allir flyðv þeir sem þi komv við. Jsraelite fylgðv flottamonnvm oc drapv alla er þeir gatv nað. For nv sem drottinn hafði fyrir sagt. at þeir rakv hernað vm allt riki Moab. brvtv borgir enn brendv herbyrgi. sva at ecki stoð eftir vtan avðir tiglveggir. byrgðv þeir brvnna oc vppsprettvr allar. eyddu akra oc alldinskoga. sva at þar vorv nv margstaðar eftir gryttar grvndir sem aðr höfðv verit eng oc skrar enir beztv. Konvngr hæiðingia hafði flyið með mart liðit i hina sterkvstv borg. oc vm siðir settvz þeir vm þar Gyðingar oc giörðv til valslavngvr oc aðrar vigvelir.

Nv sem Mesa konvngr ser i hvert efni komit var. at borgin man bratt vvnnin verða. þa velr hann af sinv liði. dc. manna. oc ætlaði með þessa svæit at konvngi Edom oc væita honvm aras vvörvm með hinvm harðazta bardaga. Oc er hann ser at hann fær þi ecki fram komit. þa tok hann hinn ę llzta svn sinn. hann var hinn mannvæensti oc vel til höfðingia fallinn oc konvngs eftir feðr sinn. enn nv fornfærir hann þann son sinn gvðvnvm oc s ę vir hann sinni hendi vt a borgarmvrinn. sva at Jsraelite sia þetta. oc varð þeim þetta hin mesta vþeckt. l ę ttv þeir nv vmsat oc atsokn borgarinnar oc snva heim i sitt riki.

Fra þi er Heliseus ę xlaði viðsmiqr.

339. Nv er fra þi sagt þesso n ę st. at ein af eiginkonvm spamanna veitti akall Helyseo sva segiandi. Nv er andaðr þinn þræll bondi minn. Enn þer er æigi vkvnnict. at hann var gvðhreddr oc með goðri atf ę rð. hann atti mikla skvlld at gialda ę invm rikvm manni. Enn þi at ek hefi ecki at giallda. þa vill hann nv taka. ii. syni mina ser til þianar oc þionkanar oc þr ę ldoms. Helyseus svaraði. Hvat villtv at ek gera þer. Seg mer hvat þv hefir i hvsi þino. Trv þv mer ambatt þinni segir hon. eigi hefi ek nockot i hvsi minv vtan litið af viðsmiorvi at smyria mik með. Helyseus svaraði. Far þv nv oc bið þær konvr er næstar bva þer. at þer fai þer ker tom æigi allfa. oc þa er þv k ę mr i þitt herbyrgi. lattv sonv þina vera inni hia þer. þa skalltv byrgia dyrr a hvsi þino. þa skalltv lata nackvað af þesso litla viðsmiorvi i öll kerin. oc tak siðan til þin er fvll ero. Konan for með oc giörði sem gvðs maðr mællti. byrgði sik oc syni sina.

Barv þeir at henne kerin enn hon hellti i. oc vox sva i kervnvm at öll vorv fvll af viðsmiörfi. Hon bað þa enn son sinn fera ser ker. enn hann kvað æigi til vera. Toc þa oc af at vaxa viðsmiorið. For hon þa til fvnndar við Helysevm oc sagði honvm hvat vm var. Hann mællti. Far nv oc sel viðsmior þetta. oc gialli verðit skvlldarmanni þinvm. enn haf til viðrlifiss þer oc sonvm þinvm þat sem avk er.

Fra þui er Heliseus reisti mann af davða.

Þat var ginn dag at Helyseus for at nockvrvm navðsynivm. enn læið hans la vm borg þa er Svnam het. Þar var fyrir ein hvsfrv gavfvg oc gestrisin. hon tok Helysevm oc laðaði i sin herbyrgi með fvllkomnvm goðvilia oc bað hann þar iafnan gisting taka. ef hann f ę ri i nand. Hann giðrði oc sva. sneri þangað optliga oc þa af henne goðan b ę ina. Einn tima talar hon sva til sins bonda. Þat hefi ek hvgsað segir hon. at þessi hinn helgi gvðs maðr fyrir fiðlskyllda sakir a her iafnan veg vm var herbyrgi. þvi vil ek at við gerim honvm ę itt litið lopthvs oc bvim honvm þar sæti oc sæng. borð oc bravð. k ę r oc kertastikv. oc þa er hann sækir hingat hvilld. megi hann þar frialsliga niota naða. Bondi gerði sva sem hon bað.

Nv bar enn sva til ginn dag sem optarr. at Helyseus sneri þangat vm farinn veg oc tok hvilld i þessv lopthvsi. oc þionostvsvæinn hans með honvm er het Giezi. Þa mællti Helyseus til svæinsins. Far ok kalla hvsfrv þessa. Hon kom oc stoð fyrir Helyseo. Helysevs mællti við svæininn. Spyr hana epter. hverio hon vill at ek ömbvna henne sva margfalldan goðvilia sem hon synir mer i optligv ę mb ę tti oc storligvm starfa oc kostnaði. Skal ek oc vera bvinn oc boðinn til at flytia fyrir konvngi ę ða hans höfðingiom. ef hon a nockvr ę rendi ę ða malak ę rslvr. Giezi geck til hennar oc kom aftr sva segiandi. Hon kveðz öngan hlvt kera ę iga fyrir höfðingiom. þi at hon byggvir her i miðri sinni frendlæifð oc verðr henne þvi her ecki agengt. Helyseus mællti. Spyr hana nv þa. hvat hon vill af mer þiggia hellzt. Sveinninn svaraði. Ek þarf æigi eptir at spyria. hana angrar einn lvtr. Bondi hennar er nv miok gamall. þav eiga einga erfingia enn avð mikinn. Þa mællti Helyseus til hennar. At iamfnlæingð ars r ę tt a sama tima sem nv er ef þv lifir mant þv son geta. Hon svarar. Bið ek minn goði herra at þv livgir eigi at mer ambatt þinni.

Þetta for sva sem gvðs maðr sagði at hon fæddi son. vox þessi sveinn þar vpp með favðvr oc moðvr. Þat var einn tima at svæinninn rann vt a akr til feðr sins. sem hann var hia kornskvrðarmonnvm. Sveinninn nam stað a akrinvm oc mællti. Faðir minn. virkir mik i höfvðit. Bondi bað einn þionostomann [læiða svæininn hæim til moðvr sinnar. Hon setti hann i kne ser. sat hon sva vndir honvm allt til miðs dags. Þa andaðiz hann. Hon geck þa vpp i þat litla loptbvs. er þav havfðv bvið gvðs manni Helyseo. oc lagði likamann i hvilo hans. [Hon geck oc læsti loptino. Siðan kallaði hon bonda sinn oc bað hann bva ser asna til ræiðar oc fa ser mann til fylgðar. Þi at ec vil sagði hon fara at finna gvðs mann Helyseum oc koma aptr sem skiotazt. Hann svaraði. Hvat skal nv sva skyndiliga til motz við hann. Þar sem nv ero eigi helgir dagar æða hatiðarhalld. Enn þo bio hann asnann. Stæig hon a bak oc bað hann vel lifa. Hann bað sveininn r ę nna hart oc kæyra asnann ef hann veri latr. Þessi kona fann Helyseum i fialli Karmel. Hvsfrv þessi var kend við borg þa er hon bio i oc köllvð Svnamitis. Þegar sem Helyseus sa hana. mællti hann við Giezi svæin sinn. Her ferr hvsfrv Svnamitis. far þv þegar a mot henne oc spyr eftir hvart hæillt ok kyrt er með henne bonda hennar oc syni. Hon kvað þar kyrt vera. Oc er hon kom til gvðs mannz. fiell hon öll til iarðar [oc havndlaði f ę tr hans. Giezi geck til oc villdi vikia henne fra. Helyseus mællti. Lat vera hana. Þi at hon er harmþrvngin. enn drottinn læyndi mik hvat hana angraði. Hon mællti þa. Ek bað þik at þv skylldir æigi gabba mik. Þa er þv sagðir at drottinn mvndi mer svn gefa. Helysevs mællti við Giezi. Bv þik skiott oc gyrð þik til gavngv oc tak staf minn i hönd þer. far siþan skyndiliga. oc þottv finnir mann a læið þinni. Þa skalltv æigi hæilsa honvm oc æigi svara þott hann hæilsi þer. Siðan sem þv k ę mr þar sem svæinninn er inni davðr. þa skalltv leggia stafinn yfir asionv liksins. Nv ferr hann. Þa mællti moðir svæinsins við Helysevm. Þat sver ek við lifanda gvð oc við önd þina. at heðan geng ek æigi vtan þv farir með mer. Hann reis þa vpp oc for með henne.

Giezi kom til svæinsins oc lagði stafinn a likið. oc skipaðiz ocki við. Rann hann þa i mot þæim Helyseo oc sagði þeim at sveinninn risi eigi vpp. Helysevs geck inn i lopthvsit sem hann kom at. la þa svæinninn davðr i sæng hans. Hann byrgði hvrðina sem hann var inn kominn. oc bað fyrst bón sina til drottins. Siðan geck hann at reckivnni oc lagðiz vpp yfir svæininn. sva at mvnnr mætti mvnni oc avgv avgvm ok hendr hǫndvm svæinsins. oc beygði hann sik sva allan yfir hann. þa tok at flona likit. Eptir þat stoð hann vpp oc geck vm sinn vm hvsit innan. Oc er hann kom aftr til hvilvnnar. lagðiz hann enn yfir likit. Enn svæinninn hostaði sið sinnvm oc hof vpp avgv sin. Helysevs kallaði þa a Giezi oc bað hann þangat heimta hvsfrv Svnamitis. Hon geck inn i loftið. þa mællti Helysevs. Tak þar nv svn þinn. Hon fiell þa til fota honvm oc tignaði hann lofandi gvð. Tok þa svn sinn oc geck vt. enn Helysevs hvarf aftr i Galgala.