Bókastaðir

Her segir af Abdias.

Abdias er maðr nefndr goðr oc gvðhrædðr. hann var ræðissmaðr með Achab konvngi. þat var þa er Helyas hafði fram flvtt eftir gvðs boði spasögv vm þessi harðendi oc hallæri sem alagðiz Jsraels folk sakir illzkv konvngs oc Jezabel konv hans. Sem Helyas var horfinn enn Achab læt leita hans. þa bavð hin bannsetta drottning Jezabel at taka alla gvðs spamenn oc kennimenn þa sem rættrvaðir vorv oc liet drepa. þa kom þessi Abdias sem aðr var nefndr oc kom vndan læyniliga. c. spamanna. oc fal þa i hellvm tvæimr er hann vissi hvar vorv enn fair menn aðrir. vorv. l. gvðs manna i hvarvm hellinvm. Enn hinn goði maðr Abdias gaf þeim bæði mat oc dryck sem þeir þvrftv at hafa. Nv sem. iii. vetr vorv liðnir hallærissins. kallaði Achab til sin Abdiam ræðissmann sinn oc mællti. þat er rað at við farim vm öll hin næsto hæroð. til allra brvnna eða vatna er þv væizt. oc vm alla dali oc laglændi. oc vita ef við finnim nöckvr gras æða hæy hæstvm varvm oc mvlvm at þeir m ę tti lifa við. þeir skiptv þa með ser til yfirfarar. for Achab annan veg enn annan Abdias. Sem Abdias var a ferð kominn geck i moti honvm Helyas. Ok er Abdias þottiz kenna hann. fell hann þegar fram allr til iarðar sva segiandi. Hvart kenni ek r ę tt at her se kominn minn herra Helyas spamaðr. Hann svaraði. R ę tt kendan hefir þv mann. Nv far þv oc seg Achab konvngi at þv hefir fvndit Helyam. Abdias svaraði. Hvat hefi ek þr ę ll þinn sva miog misgert at þv vill s ę lia mik til davða vndir avxi Achab. þat væit lifandi gvð at hann hefir sennt vm öll riki oc til allra þioða at læita þin oc mattir þv hvergi finnazt. fyrir þa skylld hefir hann sent til allra þioða at segi til þin hvar sem þv k ę mr fram. Nv ef ec fer sem þv mælltir með þetta ę rendi til konvngs. þa kann vera at andi drottins flyti þic i cinnhvern þann stað sem mer er okvnnr. oc ef ek segi Achab til þin en hann finni þik æigi þa er þat viss minn bani. Ec hefi ottaz drottin allan alldr minn. æða hefir minn herra þer æigi sagt verið þat er Jezabel drap gvðs vini fyrir þat er þv fannz eigi æða hverso ek skavt vnðan. c. spamanna ok fal ek þa oc fædda ec. Enn nv vilt þv senda mik til davða. Helyas mællti. þess sver ek við gvð fyrir þess avgliti stend ek nv. at ek skal þenna dag syna mik Achab. Abdias for nv til fvndar við Achab oc sagði honvm slict sem Helyas hafði boðit honvm. Achab rann þegar moti Helya oc mællti til hans þegar er þeir fvndvzt. Ert þv æigi sa hinn sami er skelfir oc hræddan gerir allan Jsraels lyð. Helyas svaraði. Ecki sk ę lfi ek lyðinn sem þv segir. helldr þv sialfr oc favðvrhvs þitt. er þer fyrirletvð gvð yðvarn enn þionit bannsettvm Baal. Enn þo lattv nv saman kalla allan Jsraels lyð oc set þing a fialli Carmelo. stefn þv oc til þess þings spamonnvm oc blotmonnvm Baal gvðs yðars. þat er halft fimta hvndrat manna. sva lattv oc kalla a þetta þing spamenn Jezabel drottningar. þa sem hon f ę ðir at sinv borði til þess at blota með ser skoga oc skvrðgoð. þat ero. cccc. manna.

Fra Helia spamanni ok blotmonnvm.

327. Achab sendi þa boð vm allt sitt riki oc setti þing i Carmelo þar sem Helyas hafði boðit. þar com Helyas oc. dccc. oc. l. falsaðra visendamanna oc blotmanna. Sem þingit var sett. stoð vpp Helyas oc hof sva sitt mal. Hverso leingi ætla Jsraelite sva at halltra fram tviskiptir i yðrvm trvnaði. G ę rit nv sva sem ec segi fyrir. Ef minn drottinn himna konvngr er gvð. þa þionit þer honvm með allri tign oc trvlyndi. Enn ef hitt ræyniz sannara a þessv þingi at Baal se gvð. þa pionið honvm oc fylgit. Nv ero allir drepnir drottins spamenn nema ek einn. Enn spamenn Baal oc aðrir villospamenn ero her komnir halft. ix. hvndrat. Gefið oss nv. ii. yxn til fornfæringar. oc taki þer þann sem betri er oc sæfi brytiandi i sma stycki sem til heyrir þeirra tǫlo fvllvm fiðlða. oc leggi hverr þeirra sinn hlvt a viðarbvlvng æða alltari. oc veiti vmbvð sem þa er þeir ero vanir at brenna fornir. vtan þat at þeir skolo engan elld vndir hafa. Ek skal oc taka annan vxann oc bva vm a savmv læið sem þeir at hafa engan elld vndir trianvm sem ek set vxann a. siðan kalli hvarir a sinn gvð. Oc ef annarr hvarr hæyrir oc gefr elld vndir timbrit. þa er avðsynt at saa er sannr gvð. þa svaraði allr lyðr. savgðv allir þetta vera hina beztv tilskipan oc ena visaztv ravn hvarr gvð veri dyrkandi Baal ę ða drottinn gvð Gyðinga. þa mælti Helyas [til villospamanna. Velið nv vxann oc bvit til fornfæringar. þvi at þer eroð flæiri. enn æigi skoloð þer elldinn vndir leggia. kallið siðan a gvð yðvarn at hann gefi yðr elld. Nv sem þeir höfðv hlaðit alltarit af triam ok gert til vxánn. þa kallvðv þeir a Baal allt fra morni oc til miðs dags oc rvnnv vmhverfiss alltarið sva segiandi. Hæyr oss nv hinn blezaði Baal gvð varr. Enn þar komv ę ngi svavr a moti. Sem miðr dagr var. þa tok Helyas at gabba þa oc mælti. Kallit miklo hæra. þvi at vera kann at gvð yðvarr se a malstefnv ę ða eigi gestvm at æmbætta ę ða se farinn nöckvr. vera ma oc at hann sofi. nv kallit [fyrir þi at vist se at hann vakni. þeir kallaðv þa sem þeir mattv mest ę pa oc særðv sik með knifvm [oc handavxum sem siðr þeirra var til. sva at bloð rann vm þa alla. Nv sem liðit var hadegi oc sv stvnd sem vandi var at fornfæra. en Baal væitti engi andsvör spamonnvm sinvm [oc ecki andsvaraði hann þeirra bönvm. þa kallaði Helyas til sin allan lyð. Hann fann i þeim stað hvar fyrr hafði verit alltari drottins oc var nv allt niðr brotið. Tok hann þa. xii. stæina eptir tölv. xii. sona Jsraels oc gerði þar af alltari drottni. Hann gerði oc vatzras ę ða diki vmhverfis alltarit sva divpt sem tv ę nnar arðrforar. siþan hloð hann a alltarit bvlvng af viði. þvi næst limaði hann i svndr vxann oc lagði vpp a bvlvnginn. oc mælti til þeirra manna er næstir vorv. Takit nv. iiii. sai fvlla vaz oc steypit yfir allt saman fornina oc viðinn. þeir gerðv sva. Helyas bað þa sva gera annat sinn oc þriðia. Sem þat var gert. þa var alvatt alltarit oc rann af trianvm oc fornarvxanvm. sva at fvllar vorv allar vatnrasir er hann hafði gert vmhverfiss alltarit. þi næst geck hann at alltarinv oc mællti. Heyr þv drottinn gvð Abrahami [Ysaachs oc Jacobs. Ek bið at þv synir a þessvm degi at þv ært gvð Jsraels. oc ec þræll þinn hefi alla hlvti gert [eftir þi sem þv bavðt mer. Heyrðv drottinn minn oc væit mer. at þessi lyðr fai r ę tta skilning af at þv ert æinn gvð. oc þv snvir sva hiðrtvm þeirra enn a rættan veg. Sem hann hafði varla lokið bæn sinni. þa com elldr drottins af himni ok brendi æigi at æins fornina oc trein vndir. helldr oc iafnvel [sva at at engv varð steinalltarit oc molldin i nand oc allt vatnið or dikinv vmhverfis. Oc þa ę r lyðrinn sa þetta. fiellv allir til iarðar oc kallaðv hari ravddv sva segiandi. Eingi er gvð nema sialfr gvð drottinn Jsraels. þa mællti Helyas til lyðsins. Handtakit nv sem skiotaz alla spamenn Baal. sva at æigi nai nǫckvrr vndan at flyia. Sem þeir vorv hǫndlaðir. læiddi Helyas þa fram at forsi Cison. oc þar drap hann þa alla. þi n ę st mællti hann til Achab. Nv er ę ngi þavrf at svellta leingr. Gack nv til herbergis snæð oc dreck. þi at nv þytr fyrir miklo regni. þegar sem Achab var brott genginn. for Helyas a hit h ę sta fiall sem þar var til i. Carmelo oc lagðiz þar a grvfv til bǫnar. enn bað þonostosvæin sinn ganga a eina hæð oc lita i haf vt ef hann s ę i nǫckvt til nylvndo. Hann gerði sva oc sagðiz ę nga nyiong sia. þa var hæiðskerr himinn. Helyas mællti þa til svæinsins. at hann skylldi snvazt. vii. sinnum. Svæinninn gerði sva. Ok hit siǫnda sinn sem hann sneriz. þa dro vpp or hafi litinn skyfloka. þa bað Helyas hann fara at segia Achab. at harin skvndaði til sinnar borgar at æigi teki hann regnit. þi næst var veðr alþyckt oc fvllt af þokv oc vindi. oc dvndi akaft regn or lopti. þa for Achab þar til er hann kom hæim i borg sina er het Jezrael. Enn hond drottins kom yfir Helyam. oc gyrði hann sik til gavngv oc rann sva hart. at hann kom fyrr i borg Jezrael en Achab.

Er guð talaði við Heliam spamann.

Achab sagði sem hann kom hæim sinni vandv drottningv Jezabel alla hlvti þa sem Helyas hafði gert. oc hann hafði með sialfs sins hendi drepit alla spamenn þeirra. Jezabel sendi þegar boð Helye sva segiandi. Eigi þotti þer fvllgert þat. er þv hefir margan lyð svællt til bana oc byrgt sva himininn at alldrigi naði rigna a. iii. arvm. vtan nv hefir þv vegit alla spamenn vara. þar fyrir hialpi mer sva ǫll gvðin. at a morgin i þenna tima skal ek þik ræna lifinv oc æigi vægiligarr þik pina enn þv gerðir viðr einnhvernn þeirra. Helyas ottaðiz hæit hennar. stoð hann þegar vpp oc for brotto þannig sem hvgr hans visaði honvm hælzt. Hann kom niðr i riki Jvda þar sem hæitir Bersabe. þar læt hann eptir svein sinn. enn hann for þaðan daglæið a æyðimǫrk. Hann settiz þar niðr vndir ę inv tre er hæitir ivnipervs. þat kalla svmir menn eini. hann beiddiz þar þa at deyia oc sagði sva. Heyrðv drottinn. mal er nv at þv takir sal mina fra likam. þi at æigi em ek betri enn minir fæðr oc ero þeir davðir. þi næst lagðiz hann niðr oc sofnaði i skvgga tressins. Sem hann hafði sofið vm hrið. kom at honvm engill drottins oc tok a honvm oc mællti til hans. Ris vpp oc snæð. þi at þv att enn langan veg at ganga. Hann litaðiz vm oc sa at höfði ser einn elldbakaðan bravðlæif oc ker fvllt vatz. hann at oc drack enn siðan sofnaði hann. Engillinn vakti hann ðörv sinni oc mællti. Ris vpp oc snæð. þi at þv att enn langt at ganga. Hann sa enn slict sem fyrr. Enn er hann hafði snæðt oc drvckit. r ę dz hann til ferðar oc geck i styrkleik þeirrar fæðv. xl. daga oc. xl. natta allt til hins h ę lga fiallz gvðs. er Oreb hæitir oc avðrv nafni Synai. oc þar dvalðiz hann i helli nockorvm. þa kom rǫdd drottins yfir hann sva segiandi. Hvat gerir þv Helya. Hann svaraði. Ek fylgi með öllo kappi oc kostg ę fi vandlæti þino drottinn gvð allz heriar. þi at synir Jsraels hafa fyrirlatið sattmal þitt oc brotið niðr alltari þin enn slægið sverði spamenn þina. sva at ek em æinn eftir vorðinn. oc læita þeir hvern tima at taka mik af lifi. Roddin mællti. Gack vt oc statt i avgliti drottins a ofanverðv fiallino. Helyas dro yfirklæði sitt fyrir andlit ser ok geck vt i hellissdyrnar oc stoð þar. Oc enn mællti rǫddin til hans. Hvat gerir þv her. Enn hann svaraði allt a savmo læið sem fyrr. þa mællti drottinn. Far þv nv oc snv aptr veg þinvm til Damascv borgar. þi at þar skalltv vigia til konvngs yfir Syrland þann mann er hæitir Azahel. enn þann mann er Hiev heitir son Namsi skalltv smyria til konvngs yfir Jsraels lyð. Vigia skalltv oc spamann i stað þinn Helysevm son þess mannz er h ę itir Saphat. þi at þeir. iii. manv æyða öllo þvi folki er niddiz a mer. sva at hvern þann mann er vndan setr sverði Azahel man Hiev drepa. en Helysevs þann er Hiev fær æigi naö. Enn eftir man ec lata oc varþveita ę inkannliga mer til þionosto segir drottinn. vii. þvsvndir af Jsrael þeirra manna sem ecki bæygia sin kn ę fyrir skvrögoðit Baal. oc alla man ec frelsa fra haska þa sem hann tigna æigi ę ða kyssa honvm a hǫnd.

Nv for Helyas allan veg sem fyrir la þar til er hann fann Helyseum vti a akri. þar sem hann arði ę inn samt a. xii. yxnvm. Helyas toc af ser möttvl sinn oc lagði yfir hann. Enn Helysevs fyrirlet þegar yxnina oc rann eftir Helya oc mællti. Bið ec at þv læyfir mer at minnaz við feðr minn oc moðvr. enn siðan man ek fylgia þer. Helyas svaraði. Far nv þa oc kom siðan aftr. þi at þat var mitt sem ek gerða þer. Nv sem þeir skilðvz tok Helysevs yxnina oc drap oc gerði þar af væizlv lyðnvm. þvi næst for hann til fvnndar við Helyam oc fylgði honvm oc þionaði.

Fra agietvm sigri Gyðinga.

Benadab het konvngr yfir Syrlandi. hann dro nv saman her vvigian. sva at hann hafði með ser. ii. konvnga oc. xxx. oc mikinn fiðlða vagna oc riddara oc margskonar herbvnað. þegar sem hann er bvinn. flytr hann allan sinn her vpp i Gyðingaland oc s ę tti vm Samariam oc barðiz a borgina. Hann giðrði oc sendiboð vpp i borgina at segia Achab konvngi Jsraels með þessvm orðvm. Gvll þitt oc gersimar eiginkonvr oc agætir synir allt þetta er mitt. Achab svaraði sva. Allt a savmv læið minn herra konvngr sem þer hafið av talað em ek oc allt mitt goðs a yðrv valdi. Benadab sendir enn sǫmv menn til hans sva segiandi. Gef mer nv i stað gvll oc silfr þitt konvr þinar oc syni. þi at a morni r ę tt i þenna tima dags man ek senda til þr ę la mina at rvpla oc rannzsaka oll þin hvs oc herbyrgi oc þinna manna. at þeir ræni oc bravt beri slikt sem þeir vilia oc þeim þickir b ę tra at hafa enn an at vera.

Achab kallaði þa saman alla ǫlldvnga oc vittrvzstv menn rikissins oc segir sva til þeirra. Hyggit at goðir hǫfðingiar hverso mikit ofbelldi oc viafnað Syrlandz konvngr synir oss. Hann sendi til min sem þer hæyrðvt. at minar eiginkonvr oc synir veri hans oc allar minar gersimar. oc æigi afnæitta ek at sva veri. Leggit nv gott ráð til. hverso ek skal svara þessvm hans siðarra boðskap. Enn hǫfðingiar oc allr lyðr svaraði a ginn veg hans mali. at þesso skylldi hann alldri iata eða sampyckia. Hann mællti þa til sendimanna Benadab. Farit nv oc flytið þessi min orð til konvngs yðvars. at alla lvti sem hann sendi mer i fyrstvm boðvm oc ek iataða honvm. þat skal allt halldaz af minni hendi. Enn ef hann vill gera mik fatækian svein oc alla mina menn at stafkarlvm. þa er þi með engv moti iatanda. Forv þa sendimenn oc flvttv sinvm konvngi hans orð oll. Syrlandz konvngr sem hann hæyrði þetta varð hann miog reiðr við oc segir sva. Öll min gvð hialpi mer sva. at æigi skal Jsraelitis sva mikit læifa af Samaria. at hverr þeirra hafi hnæfa fvllan molldar. farit helldr minir menn þegar i stað. kringið vm borgina oc beriz a hana. þeir gerðv sem hann bavð.

Enn a þeirri stvndo sem herrinn flvttizt fram at borginni. þa geck einn spamaðr fyrir Achab sva segiandi. þessa hlvti segir varr drottinn. Nv hefir þv s ę ð Achab hverso mikit ogrynni hers þessi konvngr hefir. Vtan ef segir drottinn man ek a þeima degi gefa allan þenna mannfiölða a þitt valld. til þess at þv kenniz við at ek em drottinn gvð. Achab svarar. Hverr man mer vinna sva mikinn styrk. Spamaðrinn mælti. Sva segir drottinn. Ef þv hefir drepit h ę sta höfðingia er i mot þer ero. hverr man þa vig vekia neina þv oc þinir menn. Nv segir sva drottinn. at þv mant sigraz fyrir freknlæik þionostosvæina þinna höfðingia. Konvngr læt þa telia skialldsvæina rikismanna. oc vorv þeir. cc. oc. ii. ens fiorða tigar. þa var talinn samfenginn lyðr vapnfærr sa er innan borgar var með Achab. vii. þvsvndir. Geck þa Achab vt af borginne vm hadegiss skeið með þenna litla flock hia hæiðingia herinvm.

Fra Benadab Syrlandz konvngi.

330. Benadab Syrlandz konvngr sat oc drack i landtialldi sinv oc var allmiog vindrvckinn. oc þar með honvm aðrir. ii. konvngar oc. xxx. þeir sem komið hofðv til liðs við hann. þa komv varðmenn inn fyrir hann oc sǫgðv at Jsraelite vorv þa gengnir vt af borginne. Hann svaraði. Farit þa i mot þeim oc handtakit þa alla lifandi. hvart sem þeir vilia beriaz ę ða biðia friðar oc griða. Achab ferr nv með sina menn. oc ero rikra manna sveinar fremstir fyrir merkivm. enn þar eptir fylgir annat folk. Fvndr þeirra varð skamt fra herbvðvm heiðingia. Ok er þat skiotazst af at segia. at Jsraels menn gengv at sva. at hverr sem ę inn drap þann er hann matti fyrst af Syris. Tokv þeir þa at flyia. enn Jsraelite fylgðv þeim oc rakv flottann. Benadab konvngr komz a hest ok flyði með riddarvm. Achab oc Gyðingar drapv menn oc hesta alla þa sem þeir fengo nað ok brvtv vagna þeirra oc kerrvr. þeir rakv þa allt heim i Syriam oc gerðv þar allmikit hervirki. þa geck einn af spamonnvm fyrir Achab konvng oc mællti til hans. Far nv heim i riki þitt. oc bvz sva við vm allan styrk oc afla. at Syrlandz konvngr man koma at vitia þin a næsta ari.

Nv er þar til at taka at Benadab konvngr er aftr kominn i riki sitt með vsigr oc sviviring. þa ganga hans menn fyrir hann oc segia sva. þat er æigi vndarligt at Gyðingar hafi sigraz a oss þessv sinni. er ver höfvm við bariz a fiollvm vppi. þi at þeir dyrka fiallagvðin oc þvi hafa þav verit i sinni þeim. Nv man ecki sva fara. ef ver berivmz a iafnlendi. fyrir þvi ger sva sem ver gefvm rað til. Sent þv a brottv alla konvnga. þa sem nv ero með þer. hvern til sins rikiss. enn set i stað þeirra höfðingia yfir herinn. Dvbba oc aðra riddara i stað þeirra er fallit hafa af þinvm monnvm. bv til vagna oc valslavngvr. hesta oc herskrvða. vapn oc vistir oc allan tilbvnað sem fyrr. Siþan manv ver striða a sl ę ttvm vollvm við Gyðinga. skalltv þa mega sia at ver vinnvm þa. ef fiallagvðin fylgia þeim æigi. Benadab hlyddi a þeirra fortölor oc giorði alla hlvti sem þeir gafv rað til.

Ok sem eitt ar var afliðit heimti hann saman Syros. for þa vpp i Gyðingaland oc striddi við Jsraels lyð. Syri höfðv her sva mikinn at drivgvm þotti öll iorð skriða fyrir mannfiolða. Jsraelite i annan stað heimtvz saman oc höfðv viðrbvnað slikan sem þeir mattv vm vapn oc vistir. forv siþan oc settv herbvðir a moti envm syrlendzka herinvm. oc þotti þeirra folk æigi meira enn litill riðvll manna hia heiðingivm. þa geck enn einn gvðs maðr fyrir Achab konvng sva segiandi. Fyrir þa skylld segir drottinn gvð Gyðinga er Syri kalla mik fiallagvð oc ę tla mik ecki fvllting mega veita minvm lyð i davlvm ę ða a iafnlendi. þa man ec nv gefa alla þessa hæiðingia i þinar hendr. at allir viti at ek em einn gvð a himni oc a iorðv. sva a fiollvm sem i fialldavlvm. Nv er skamt i millvm þeirra oc hafa hvarirtveggiv s ę ttar sinar herbvðir a viðvm oc slættvm vollvm. Var þat. vii. daga i samtt at hvarir fylktv liði i mot qðrvm enn hvarigir r ę ðv a. Enn a. vii. degi sigv saman fylkingar. tokz þa hinn harðazsti bardagi. oc sn ę ri þegar mannfallinv a h ę iðingia. sva at Jsraelite drapv a þeim degi af Syriss. c. þvsvnda fotgavngvmanna. Enn þeir sem eptir lifðv flyðv i borg þa er h ę itir Aphet.

Ok a næstv nott varð sa atbvrðr at borgarmvrrinn fell a þa. sva at af þi tyndvz. xxvii. þvsvndir af flottamonnvm. Enn Benadab konvngr þeirra flyði i hit styrkazta herbergi borgarinnar oc byrgði sik þar. þa gengv hans menn fyrir hann oc sögðv sva. Herra þat hefir verit alm ę li allar stvndir. at konvngar Gyðinga se mivkir ok miskvnnsamir við sina vvini. þegar þeir gefaz vpp oc væita þeim lotning. Nv þa leggivm niðr vapn oc villdarklæði. enn skryðvmz herviligvm harklæðvm oc vefivm var höfvð fatækligvm bóndvm. förvm sva til fvndar við konvng Jsraels. oc biðivm hann griða. kann vera at hann gefi oss lif oc limar. ef ver gavngvm a hans valld viliandi. þeir forv nv með þesso moti til fvndar við Achab. Enn konvngr sat eptir i borginni. Sem þ ę ir fvnndv Achab. mællti sa sem ę rendit bar. Sva segir þinn þræll Benadab. Bið ek þarfliga þina milldi konvngr. at þv gefir mer lif með slikri lavsn sem þv vill a læggia. Achab svarar. Ef hann lifir enn oc vill vera mer sem broðir. Sendimenn tokv þegar þessi orð. hann vill giarna gerez þinn fostbroðir oc felagi sögðv þeir. Achab mællti. Farit nv oc latið hann koma a minn fvnd. Nv sem hann kom. setti Achab hann i sina konvngliga kerrv oc sagði sva til hans. Allar þær borgir sem faðir minn vann af þinvm favövr með hernaði vil ec nv þer aptr gefa skattalavst oc skyllda. oc settv hasæti þins rikiss i Damasco oc efl hana sem faðir minn eflði Samariam. Ok með þessv sattmali oc friði ockar milli man ek aptr hverfa i mitt riki. Benadab toc þessa s ę tt sem van var. Bvndv þeir þetta svardavgvm oc skilðv at þi. For þa hvarr hæim i sitt riki.