Bókastaðir

Vpphaf rikis Roboam yfer Jvda ok Hierusalem.

Roboam son Salomonis stefnir öllvm Gyðinga lyð i Sichem at taka sik til konvngs þegar faðir hans var andaðr. Enn Jsraelite bera ráð sin saman. oc kom þat a samt með þeim at þeir sendo boð a Egyptaland Jeroboam syni Nabath. þi at hann hafði þar verit siðan hann var landflotta fyrir Salomon. Sem sendimenn komv a Egiptaland oc Jeroboam fretti davða Salomons konvngs. bra hann við skiott. oc sem hann kom i Gyðinga land. dræif til hans nær allr Jsraels lyðr. forv sva allir samt i Sichem til fvndar við Roboam. Ok sem þing var sett toloðv Jsraelite sva til Roboam konvngssonar. Hart þickir oss vndir at bva þvi þvnga anavðaroki sem feðr þinn setti a oss. Enn ef þv vill nockoð lina hið harðazsta hans riklyndi þa vilium ver giarna þer þiona. Roboam svaraði. Farit nv brot at sinni oc komit aptr allir til min a þriðia degi. þeir gerðv sva.

Roboam kallar þa saman qlldvnga oc spekinga þa sem verit hofðv raðgiafar Salomon konvngs meðan hann lifði. oc segir sva til þeirra. Hvert ráð gefit þer til hverso ec skal svara lyðnvm. þeir svaraðv. þat er vart ráð at þv svæigir til nockoð við lyð þenna. ver æigi miog harðr við þa i fyrsto oc tala til þeirra linliga. oc manv þeir þa allar stvndir þer þiona goðfvsliga. Roboam svaraði fa. ok fannz þat þo at honvm likaði æigi raðagiorð avlldvnganna. þvi nest kallaði hann til sin vnga menn þa sem verit hofðv hans læiksvæinar oc mællti til þeirra. Hvat leggi þer til. hverio ek skal svara þesso folki er mik bæiðir vægðar vin herðv þa sem feðr minn hefir a þa lagt. Ek hefi nv læitað raðs vndir gamla spekinga er læingi hafa verit með feðr minvm. ok baðv þeir mik vægia eptir bgiðni folksins. Læiksvæinar svaraðv. þat er vart ráð at þv gerir vdællt við þik oc segir sva þessvm lyð. Minn hinn minnzsti fingr skal yðr verða bræiðari en bak favðr mins. ok þar sem hann lagði a yðr þvngt anavðarok. þa skal ek þat a engan veg lina eða lætta. heldr i alla staði mikit a avka hans aldgvr. Faðir minn barði yðr vavndvm eða svipvm. enn ek skal með hoggormvm oc haldrekvm.

A þriðia degi kom Jeroboam oc allr Jsraels lyðr sem Roboam mællti fyrir. flvttv Jsraelite fram savmv bæiðni sem fyrr. Enn Roboam svaraði allstvllt oc storliga. oc vm siðir talaði hann oll þessi orð sem hinir vngv menn hofðv honvm til kent oc nv var aðr sagt. Enn með engv moti villdi hann hafa ráð avlldvnga at vegia almvginvm. þi at rœyndar var gvð almattigr honvm gagnstaðligr. fyrir þvi at drottinn villdi fylla með framkv ę mð þat er hann hafði fyrir hœitið Jeroboam fyrir mvnn Ahie spamannz af Sylo. Nv sem hǫfð-ingiar Gyðinga oc allr lyðr sa at konvngsson villdi ecki vikia eptir þeirra bœiðni. savgðv sva hǫfðingiar. Hvat œigvm ver malskipti ę ða vara ę rfð vndir Dauid ę ða hans œttmonnvm. farðv Jsrael til þinna ę iginna staða er gvð hefir gefið þer. enn Roboam siai rað fyrir ser oc sinni hirð oc ę ttlœifð Dauids. Með þesso ravfz þingit. oc for hvert til sins hœima. Enn Roboam let a þvi þingi gefa ser konvngsnafn oc hafði ecki m ę ira af riki Gyðinga enn þat er bygðv œttmenn Jvde sonar Jacobs ens gamla. Oc er þat kallat þaðan af riki Juda. oc sa lyðr Jvðar ę ða menn Jvða. Enn hinar. x. ę ttir Jacobs þat hœitir Jsrael ę ða Jsraels riki. oc þat folk Jsraels lyðr ę ða Jsraelite. Ok af þesso sama þingi sendi Roboam konvngr til at handtaka einn hinn b ę zsta mann af Jsraels lyð er het Vras. hann var skattahǫfðingí yfir ollo riki Gyðinga oc var hann gryttr til bana at konvngs raði. þetta verk var miog vþockat af alþyðv. Oc þegar ste konvngr i kerrv sina oc flyði helldr skyndiliga i Hiervsalem. oc alldri siðan a konvnga ę fi þionaðv Jsraelite vndir afkv ę mi Dauids konvngs.

Jeroboam tok konvngdom.

317. Þi nœst samnaz saman allr Jsraels lyðr oc settv þing. sendo siðan eptir Jeroboam oc tokv hann til konvngs yfir allt Jsraels riki. Enn i annan stað sem Roboam kom i Jorsalaborg. stefndi hann at ser þegn oc þrœl vm allt riki Jvda oc Beniamin. sva at hann hafði œigi f ę ri en. clxxx. þvsvnda hermanna. flvtti haan her þenna oc œtlaði at beriazt a Jsrael oc vinna rikit sva aptr vndir sik. þa kom rodd drottins yfir einn gvðs mann er het Semeias. sva segiandi. Far þv til fvnndar við Roboam konvng Jvda oc allan þann her sem hann hefir saman dregit. oc tala fram þessi orð sva at allr lyðr heyri a. þessa hlvti segir drottinn. Eigi skolv þer fara at beriazt við yðra br ę dr sonv Jsraels. fyrir þvi snvi hverr maðr til sins heimilis. þvi at allt þetta ferr eptir minvm vilia segir drottinn. Semeias for sem gvð bavð honvm oc flvtti skavroliga sitt ę r ę nndi. oc þegar hvrfv allir Jvðar aptr af þessv herhlavpi oc rvfv samnaðinn. sem þeir hœyrðv þenna boðskap drottini. Jeroboam smiðaði vpp borg Sichem a fialli Effraim oc hellt þar haseti rikissins. því nest gerði hann aðra borg er het Phanvel.

Fra illgiorðvm Jeroboam konvngs.

Jeroboam hvgsar nv ef folkit feri i Jorsalaborg at dyrka drottin i Salomons mvsteri. at þa myndi lyðrinn skipta trvnaðinvm oc hverfa aftr vndir Roboam oc myndi sva ganga vndan honvm rikit. oc ef sva [feri veri æigi orvænt at Jsraelite drepi hann sialfan. Ok af þessi sinni hvgsan stofnar Jeroboam illt ráð. Hann lætr gera. ii. kalfa af gvlli oc siðan segir hann sva til lyðsins. Hirðit æigi nv at fara i Hiervsalem. Se her ero nv gvðar þinir Jsrael þeir sem þik læiddo af Egiptalandi. Setti hann annan gvllkalfinn i Bethel enn annan i Dan. þetta varð til mikilla glæpa. þi at nv for allt Jsraels folc at dyrka gvllkalfana eftir hans boði. Hann gerði hof oc havrga a hæðvm æða heiðvm oc setti kennimenn af hinvm lægstvm ættvm lyðsins enn ecki af sonvm Levi sem gvð hafði buðit. Jeroboam setti mikit hatiðarhalld hinn. xii. dag hins atta manaðar ars. i þa liking sem halldit var i Hiervsalem. hann gerði alltare bæði i Bethel oc Dan. A. xii. degi hins atta manaðar ste Jeroboam vpp a alltarct er hann hafði gert i Bethel at fornfæra gvllkalfinvm.

Sem hann stoð a altarinv oc brendi reykelsi fyrir skvrðgoðiny. þa kom einn gvðs maðr af riki Jvða þar i Bethel með drottins eyrendi. Ok þegar kallaði hann sem hann kom gegnt alltarinv sva segiandi. Hæyrðv alltare alltare. þessa lvti segir drottinn gvð. Svæinn man fæðaz af kyni Dauids. sa man Josias hæita. hann man sæfa yfir þik oc æigi hrvta oc hafra. helldr kennimenn heiðna oc hofpresta. oc manna bæin man hann brenna þeirra somv sem nv þiona þer oc brenna ræykelsi yfir þik. Enn þat er [mark til at þetta er drottins orð er ek flyt framm. at a þessvm degi man þetta alltare i svndr rifna oc öll aska niðr steypaz sv sem nv er a því. Sem konvngr Jeroboam heyrði hvat þessi gvðs maðr kallaði. retti hann hond sina af alltarinv til hans oc bað sina menn taka hann. þa varð þegar sva stirð hond konvngs at hann matti með öngv moti henne vikia at ser. Losnaði þa oc i svndr alltarit oc stæyptiz niðr askan sem gvðs maðr hafði sagt þa mællti konvngr til spamannzins. Bið þv nv gvð þinn þarflatliga at hond min mykiz oc mega ek vikia henne sem fyrr. Gvðs maðr giðrði sva. oc varð þegar hǫnd konvngs hæil. þa mællti konvngr enn til hans. Gack nv til borðz með mer oc skal ek velia þer goðar giafir. Spamaðr svaraði. þo at þv gefir mer helming rikis þins. þa kem ek eigi til borðz með þer. ok þi siðr næyti ec f ę ðv i þessvm stað at ec skal æigi drecka einn vatzdryck. þvi at sva bavð minn drottinn mer. at ec skyllda her hvarki eta ne drecka oc æigi enn sama veg aptr snva sem ec for hingat. Eftir þetta for hann brotto vm annan veg enn hann hafði þangat farit.

J þenna tima var einn spamaðr gamall i Bethel. synir hans voro við staddir þessa alla lvti sem fram forv a þæim degi. þeir koma heim oc sǫgðv favðvr sinvm hvat fram hafði farit. oc sva þat at gvðs maðr var brottv farinn. Spamaðrinn spvrði syni sina. hveria læið hann hafði brott farit. þeir sǫgðv sem var. Hinn gamli spamaðr l ę t bva ser asna oc r ę ið eptir honvm sem skiotazt þann sama veg sem hinn hafði brotto farit. Oc hitti a þar sem hann sat i dal Therebinto oc sagði sva til hans. Ef þu ert sa gvðs maðr er komt af riki Jvda. þa stig a asna þinn oc far heim með mer at snæða. Hann svaraði. þat ma ek eigi gera. þi at gvð drottinn minn sa er mik sendi bavð mer skylldvliga hvarki at eta ne drecka i þessvm stað. Hinn svaraði. Ec em oc spamaðr ecki siðr enn þv. ok kom ę ngill at mer með boðskap drottins sva segiandi. Far þv oc læið hann aptr at snæða með þer. Oc sva gat hann bleckt hann. at þeir hvrfv aftr baðir samt oc snæddv i hvsi spamannzins. Nv sem þeir satv baðir samt at borði. þa kom andi drottins yfir þann gamla spamann oc kallaði hann. sva segiandi til hins er til var kominn. Sva segir drottinn. Fyrir þa skylld at þv villdir æigi hlyða orði gvðs þins oc gæymðir æigi þess er hann bavð þer hvarki ę ta ne drecka. enn nv hefir þv beði gert i þeim stað sem hann bannaði þer. þvi man þinn likami æigi avðlazt gravft hia þinvm frendvm ne forellrvm.

Sem þeir vorv mettir bio gestrinn asna sinn oc r ę ið brottv. enn er hann hafði skammt riðit kom at honvm leo or skogi oc drap hann. Ok sem farandi menn koma n ę r vndrvǫvz þeir miog er likit la a veginvm oc þar stoð asninn yfir. enn hit varga dyr er þar stoð hia með sk ę ðleik sinn grandaði æigi asnanvm oc ræif æigi likamann. þeir gerðv vm þetta margtalað er þeir koma i Bethel. Sem hinn gamli spamaðr sa er hann hafði vælltan hæyrði þetta. mællti hann sva. þetta er engi fvrða er dyrit hefir drepit þenna mann. fyrir þat er hann var æigi hlyðinn gvði sinvm. enn þat grandar æigi nv honvm davðvm. þi at nv er hann heilagr oc af hræinsaðr gl ę pvm fyrir davðann. Bað hann þa sonv sina bva ser r ę iðskiota. þvi næst for hann oc fann likit alheillt oc vskatt. enn leo stoð nær oc hafði hvartveggia varðveitt. sva at engi hr ę kvikendi naðv at granda. Tok þa spamaðr likamann oc setti vpp a asnann ok flvtti i borg Bethel oc grof i læiði þi sem hann hafði ser bvit. Spamaðr oc synir hans grietv yfir grefti hans. hins andaða. oc mællto með harmi hvgar. Ho ho broðir. þa mælti spamaðr til sona sinna. þat byð ek yðr skylldvliga. at þa er ec em davðr iarðit mik i þessi sǫmo grðf hia gvðs manni. þi at allt man þat fyllaz sem hann sagði fram með gvðs orði a mot altari i Bethel oc i gegn ǫllvm hofvm i borga hæðvm Samarie.

Fra r ę ðum spamanna ok spasǫgum.

319. Nv er þar til at taka at Jeroboam batnaði ecki við slikar aminningar oc gvðligar benndingar. sem nv var fra sagt vm hrið. helldr geck hann fram sinn hinn versta veg sem hann hafði vpp hafið. oc setti kennimenn moti gvðs vilia af hinvm lægstvm ę ttvm lyðmanna. oc skipaði þæim yfir hof oc havrga. er hann efldi i tvrnvm ę ða hæðvm hverrar borgar. Hverr sem villdi skylldi verða hofprestr ę ða hæða kennimaðr. Ok með þessv moti læiddi hann i eylifttion oc tapan alla sina hirð oc hyski oc alla þa menn er honvm þionaðv.

J þann tima syktiz son Jeroboam konvngs er het Abia. Jeroboam mællti þa til drottningarinnar moðvr sveinsins. Far þv segir hann oc skipt bvningi. at eigi megi kenna at þv ser drottning. Tak siðan. x. hlæifa bravðs oc eina krvs vins oc ker fvllt hvnangs. þetta skalltv f ę ra Ahia spamanni i Sylo. er mer sagði fyrir at ec myndi konvngr verða yfir Jsrael. Hann man kvnna at s ę gia þer. hvart sveinn þesse man lifna ę ða æigi or sott þessi. Hon gerði sem hann bavð. for oc fram kom i Sylo. Ahia var þa blindr vorðinn af elli. Enn aðr hon geck inn i hans herbergi mællti drottinn við hann. Her er komin eiginkona Jeroboam at fretta þik eptir vm sottarfar sonar sins. en þv skallt segia henne b ę ði þat oc annat þat sem ek man kenna þer. Nv sem Ahia hæyrði til fota hennar er hon geck inn. mællti hann til hennar. Gack inn diarfliga drottning Jeroboam. Hvi vill þv dyliaz oc likia þik annarri konv enn þv ært. Eingiss þarftv at spyria. þi at ek hefi hart ę ryndi at segia þer. far aptr oc seg sva bonda þinvm. at þessa lvti segir gvð drottinn Jsrael. Ec hof þic vpp af litils hattar manni. oc s ę tta ek þik hertoga oc höfðingia yfir lyð minn. oc slæit ec i svndr riki Dauid oc gaf oc þer mestan lvt þess rikiss. Enn þv gerir þik vlikan minvm þionostomanni Dauid. er varðvæitti boðorð min oc fylgði mer af öllvm hvg oc hiarta oc gerði þat iafnan sem mer var þ ę gilict. Enn þi i mot hefir þv gert sva illt sem ę ngi annarr fyrir þer. þv steyptir þer skvrðgoð af malmi ok dyrkar þav enn lætr mik at baki þer oc ræitir mik þer i gegn sva til reiði. Nv man þin illzka þravngva hyski þino. þvi at ec man sla með harðri raðningarsvipv allt þitt afkv ę mi oc alla þina vndirmenn meira hattar sem minna. Oc sva man ek hreinsa aflæifar þinnar ættar oc þinna manna af riki Jsrael a somo læið sem þvattr hræinsar klæði. þeir sem dæyia innan borgar af þinvm sveitvngvm Jeroboam. þa manv hvndar ę ta. enn þa sem vtan borgar dæyia manv slita fvglar himins oc hrækvik ę nndi. Nv far þv heim drottning segir Ahias. oc haf þat at marki at þetta allt ero gvðs orð oc ę rendi sem ec hefi nv fram flvtt. Ok sva sem þv k ę mr innan borgar i Bethel. man smasvæinn þessi sem þik forvitnar vm davðr. oc allr lyðr man sytandi iarða með sǫmð. þi at þessi einn fra Jeroboam kominn man fa sǫmiligan gröft. Enn drottinn man skipa annan konvng yfir Jsraels lyð. sa man væita Jeroboam hart slag a nalægvm tima. oc man drottinn gvð lyia oc l ę mia sem ræyr i vatni oc bravt hræra þann lyð af þesso goða landi sem hann gaf feðrvm þeirra. oc hann man þa i vtlegð f ę ra oc dreifa þeim i ǫnnvr riki. þi at þeir gerðv ser blotskoga enn h ę ddv sinn herra gvð. þetta allt man gvð gera fyrir glæpi Jeroboam. þi at æigi at eins synðgaðiz hann sialfr. helldr l ę t hann allan lyð misgiǫra moti gvði. þvi nest stoð hon vpp oc for bravtt vfegin. Oc iafnskiott sem hon kom hæim oc geck inn i sitt herbyrgi. þa do svæinninn. oc for allt eftir þvi scm Ahia hafði sagt. at allir Jsraelite greto hann oc grofo með sǫmð.

Fra illzkv ok blotvm Roboam.

Nv er þar til at taka er Roboam son Salomons rikti i Hierusalem. Hann var þa ginvm vetri meirr enn fertǫgr er hann tok konvngdom yfir riki Jvda. Roboam var þegar sem hann hafði tekit rikit illa lvti iðnaðdi fyrir drottins avgliti. þi at hann oc hans menn afræktvz almatkan ' gvð. enn heiðingiar spottoðv hann oc frændr þeirra i sinvm glæpiligvm synðvm. sva at þeir gerðv a hverri hæð oc halsi heiðinglig hof oc blotvðv beði skoga oc skvrðgoð vndir hverio blom-gvðv tre. Ok enn vmfram allar mannligar illzkvr afrektvz svmir konvr enn þyddvz karla. oc allar vmenzkvr heiðinna þioða frǫmðv þeir. þer sem drottinn hafði mest fyrirboðit Gyðingvm.