Bókastaðir

Fra sigri Saul konungs ok vsigri heiðingia.

A þeirri stvndv kom æinn lavpandi sveinn með miklvm skvnda fyrir Saul konvng sva segiandi. Minn herra skvndit sem mest moti Philist ę is. er með harþla miklvm her ero komnir i yðvart riki oc æyða hviv ę tna með [eggio oc ælldi. Sem Saul komv þessi tiðendi for hann þegar með allan sinn her mote hæiðingiom oc skilði þar at sinne með þeim Dauid. fyrir þvi kǫllvðv þeir þat skilnaðarberg sem Dauid var þa a staddr. Litlo siðarr for Dauid oc læitaðiz vm þa staði er vrvggastir veri til hæliss. hann dvalðiz þar sem hæitir Engaddi. Saul með sinn her barðiz við Philisteos. þegar þeir fvndvz flyðv Philist ę i. en Saul feck sigr oc ę llti þa or sino riki.

Miskunn Dauid við Saul konung.

Sem Saul kom aptr af þeirri fǫr. var honvm sagt at Dauid var a æyðimǫrk Engaddi. Hann valði þa af sinvm her [. iii. þvsvndir ginvalaliðs oc for nv af nyio at læita Dauids oc hans manna. ok atti sva ærfiða færð vm bravtt biorg oc vm hamra oc glivfr. at varla matti nockvt kvik ę ndi fram komaz vtan þav fravasto dyr sem þar liggia i mörkvm er ibices hæita. Nv sem þeir koma fram yfir klifin. verþr fyrir þæim ginn mikill h ę llir. Saul snyr ginn samt fra liði sino inn i hellinn at navðsynivm sinvm. Sem Dauid með sina menn læyndiz i þessvm sama h ę lli oc sa Saul innkominn. þa mælto felagar Dauids til hans. Nv h ę fir gvð þat h ę fnt við þik sem hann hefir þer hæitið oc sent i hendr þer vvin þinn. kom nv at nyta þer þessa væiði. Dauid ræis vpp oc bra sverði sino oc geck framm i hællinn lioðliga at konvngi. oc snæið skavtið af skickivnni er hann hafði yfir ser. sva at hann varð eigi varr við. Dauid slo þa með iðran hiarta sitt oc h ę pti hvginn er hann hafði giðrt lyti a yfirclæði konvngs. snere þa innar i h ę llinn til sinna felaga. þeir m ę lto til hans. Ef þv vill æigi l ę ggia hendr a Saul. þa lat oss drepa hann. Dauid svarar. Jofn er sǫk min fyrir gvði at ek geri þat eða sendi ek aðra til. Gvð geymi min. at ek verði æigi sva diarfr at ek l ę ggi minar h ę ndr a minn herra. Gvð firri þeim glæp alla mina menn. þvi at hann er kristr drottins. hann er min yfirmaðr. oc hefi ek honvm l ę ngi þionað. æigi er oc sem ek eiga a honvm favðvr at h ę fna æða brǫðr eða aðra nafrendr. oc æigi er sem hann hafi vvnnið vndan minvm frendvm með nöckvrvm svikvm eða avðrv afli þetta sæti sem nv hefir hann. nema gvð kavs hann til oc helgaði hann ser til þionostvmannz oc skryddi hann meðr sialfs sins nafni. oc er þat rættlict at sa taki hann fra með sinvm vilia sem hann kavs til. enn æigi ek meðr agiarnligri girnd. Ok þess sver ek i dag. at gvð skal kalla hann. annaðhvart at hann skal falla i bardaga fyrir vvinvm sinvm eða ella kræfr gvð hann andar sinnar. enn lifa skal hann mega marga daga fyrir minna handa sakir.

Sem Saul var kominn til manna sinna oc h ę llt fram a fyrirætlaðan v ę g. þa geck Dauid vt af hellinvm oc rann a hæð ę ina oc kallaði eptir konvngi sva segiandi. Hæyr minn herra konvngr. Saul l ę it aptr er hann hæyrði kallið. oc þegar fell Dauid allr til iarðar oc tignaði hann sva segiandi. Eigi skylldo þer minn herra trva rogi þeirra manna er þ ę r s ę gia at ek vili sitia vm lif þitt. Sæ nv til at ek hefi her vitnisbvrð i h ę ndi mer at drottinn selldi þik i minar hendr þa ær þv geckt inn ginn fra þinvm monnvm i þenna hælli. þi at kost atti ek at drepa þik þa er ek snæið þetta blað af þino ifirklæði. Nv mantv hvgsa at æigi er illt m ę ð mer. oc æigi giðrði ek við þik ranglæti ne sviksamliga synð. en þv sitr vm lif mitt oc vill hafa mik at davðamanni. þat er forn orðzkviðr. at af vmilldvm monnvm komi miskvnnarlæysi. h ę fni drottinn min a þér sem honvm likar. enn ek skal æigi minar h ę ndr til þess hafa at ek leggia a þik. Nv man birtaz þat er fyrir spaði æinn spakr maðr fyrir skommv sva s ę giandi. Hvern ofsækir þv konvngr Jsrael. hvernn ofsækir þv nema racka davðan ę ða einn kleggia. þi at ek virði mik litlo m ę ira i þino avgliti en þessi kvikendi. Nv profi mik. drottinn oc dǫmi mina savk oc frelsi mik af þinni hendi. Saul linaðiz oc myktðiz miog fyrst i stað fyrir orð Dauid. þvi at hann fann at hann sagði satt. oc mælti með tarvm til hans. Senniliga ma þat sia at þv ę rt r ę ttlatari en ek. þvi at þv hefir gert mer goða lvti en ek ǫmbvnað illo. i dag syndir þv þinn guðlæik. hverso drottinn gaf mik i þitt valld. enn þv villdir æigi drêpa mik. fagætt er slict er maðr finnr vvin sinn at hann gefr vpp a goðan veg oc geri honvm ecki mæin. ef hann a þo allz kost við hann. Nv gialldi gvð þer makliga verðskvlld fyrir þa miskvnn er þv syndir mer i dag. oc nv væit ek ið visazta at þv mant avðlaz riki oc hafa valld yfir ǫllo Jsraels folki. Nv væittv mer svardaga fyrir gvði at þv skalt æigi æyða mino afkvæmi eftir minn dag oc æigi mitt nafn ma af hvsi favðvr mins. en ek hæit þ ę r i mot at ek skal þik alldri siðan hata ne ofsækia. Dauid dvalði ecki at sveria þat er hann bæiddi. For þa Saul heim i Gabaath. en Dauid dvalðiz enn með sina svæit a fiǫllvm vti oc læitaði ser fylskna. þvi at hann trvði Saul enn æigi til fvllz þo at hann h ę ti honvm friði.

Andlaat Samuel ok svt Gyðinga.

Nv anndaðiz hinn agæti gvðs maðr Samuel. Samnaðiz þa saman allr Gyðinga lyðr oc gretv davða hans oc grofv hann i Ramatha. þesso n ę st for Dauid af fiqllvm ofan i æyðimǫrk þa er Pharan het. þar við skoginn i þæim stað er Charmelvs het atti. i. rikr maðr bygð. oc var hiorð hans halldit iafnan a þa mǫrk sem Dauid var með sina menn. þessi maðr sem nv var gætið var mikils hattar oc miog avðigr. hann atti. iii. þvsvndir savða oc þvsvnd gæita. þessi maðr er n ę fndr Nabaal en kona hans Abigail. hon var kvinna vitraz. væn at asiono oc vel at ser vm alla lvti. Nabaal var grimmr maðr oc harðr viðræignar. illzkv fvllr oc ærr i skapi. sva at æigi varð verri maðr til. Nv sem Dauid hæyrði sagt a æyðimǫrkina at Nabaal myndi klippa hiorð sina. sendir hann til hans af sinvm monnvm. x. vnga dreingi oc mælti til þeirra. þer skolvt fara i Charmelvm til fvndar við Nabal oc hæilsa honvm friðsamliga af minne halfv. Siðan segir Dauid þeim ę yrenðit. Sendimenn forv oc framkomv til fvndar við Nabal oc sǫgðv sva til hans. Ver erom sendimenn Dauid sonar Ysai af Bethleem. hann bavð oss at flytia þer þessor hans orð sem nv skaltv hæyra. Friðr se þer Nabal. friðr se þino hyski oc heimamonnvm oc ǫllo þvi goðs er þv æignaz. Ek hæyri sagt at hiarðsvæinar þinir þeir er hia oss hafa verið i eyðimǫrk ætli nv at klippa savði. enn bæði er at ver hǫfvm þeim æigi vnað gert ne latið gera aðra þo at viliat hafi. sva at æigi hafa þæir æins savðar mist meðan þeir hafa her verit hia oss a mǫrkvm. enn þo mattv sialfa þa eptir spyria oc manv þeir sva segia. Nv kollvmz ek oc minir menn þinir svæinar. lattv oss fyrir þvi þina þionostomenn finna miskvnn i avgliti þino oc send oss vistir slikar sem þv fer til. Nabaal tok s ę int til orða oc sagði þo sva. Fvrðv diarfr er Dauid þessi oc allmiog stæriz hann nv son Ysai. sa vtlaga þræll er flyið hefir fra sinvm h ę rra. hvat man þa. skal ek taka vistir oc vatn fra minvm hirðsvæinvm oc hvskarlvm oc gæfa þeim ær ek væit æigi hvat manna ero. Sendimenn forv aftr við svabvið oc sǫgðv Dauid ǫll þessi hans andsvǫr oc orð sem hann hafði talat. Dauid bavð þa sinvm monnvm at vapna sik. rez hann til ferðar sem hann var bvinn. oc með honvm. cccc. hans manna. enn. cc. dvalðvz eptir at starfa oc bera at þeim þat er þeir þvrfto.

Nv er þar til mals at taka at æinn hiarðarsvæinn Nabal kæmr at Abigail hvsfrv hans sva segiandi. Jlla hefir Nabaal nv til tekiz. Dauid son Ysai sendi menn af eyðimǫrk meðr hæilindiss kvæðio til hans. enn hann fiandskapaðiz við þa. Dauid oc hans menn varo oss yfrit goðir oc havllzti hægir. þvi at a ǫllvm þeim tima sem ver helldvm hiorð i æyðimǫrkinni hia þeim. þa hǫfvm ver æigi latið æitt lamb. þvi at þeir vorv oss b ę ði a nott oc degi sem styrk vernd æða veggr við qllvm atkomanda haska oc ransmonnvm ę ða m ę insǫmvm dyrvm. Nv fyrir þessa skylld hygg at min frv hvat þv skalt gera. þvi at bondi þinn man skiott finna þann vandskap sem hann hefir vakið vpp i gegn sialfvm ser oc sinv hyski. þvi at hánn ę r sva bæimskr oc hæiðarlavss bólvanarsoninn at eingi maðr ma orðvm við hann koma. þegar sem Abigail hefir hæyrt orð hans. brægðr hon við oc tekr. cc. bravðs oc. ii. vintvnnvr oc. v. rvtafavll soðin oc mikla gnott grasa ę rtra oc epla oc margskonar alldins. sva at hon klyfiar marga asna af ǫllo saman. Hon mælti þa til svæina sinna. Farit nv fyrir. enn ek kæm skiott ę ptir yðr. Ecki vissi þetta bondi hennar Nabal. Hon st ę ig þa a asna sinn oc ræið fram a skoginn með svæinvm sinvm. Enn Dauid ferr nv með sina sveit oc ætlar at Nabal vm nottina. Hann segir sva til sinna manna. Sennilega hǫfvm ver at þarflavso gæymt oc gætt allra lvta þeirra er þessi niðingr Nabal atti a æyðimǫrkinne. sva at æigi hit minsta fyrirforsk af hans goðs. enn hann gelldr oss illt fyrir gott. þess skal hann nv giallda. þvi at ver skolvm hann drepa a þessi nott. oc æigi skal æinn hans manna er at ær veganda lifa til morgins.

Sem Abigail for ofan fyrir fiallzhlið nockvra. sa hon hvar Dauid for með sinn flock. hon st ę þa af asnanvm oc rann sem mest a mot honvm. Ok sem þav finnaz fellr hon oll til iarðar fyrir fotr honvm oc v ę gsamar hann sva segiandi. Liggi minn vandskapr a mer. Bið ek minn goði herra at þv afvirðiz æigi at hæyra orð min þo at vverðvgrar þinnar ambattar. þess vil ek biðia þo at min se diarflict. at þv setir æigi hvg þinn oc hiarta yfir þenna hinn ranglatazta mann Nabal. eptir þvi sem heimska hans hefir til vvnnið. þvi at fvllkomin folska oc foraðskapr er með honvm. enn ek fann ecki þina svæina þa er sendir vorv til hans. oc varð ek þvi sæinne til fvndar við þik enn vera skylldi. Nv mattv trva orðvm minvm. þvi at þat væit ek fyrir lifanda gvð a himnvm oc fyrir lif andar þinnar at sa hinn sami drottinn sem bannaði þinvm vvinvm vt at hella þino saklavso bloði. oc hialpaði hann þer oc varðvæitti hæilan styrk hanndar þinnar. sa hinn sami drottinn lofar þer æigi at drepa Nabal eða aðra þina vvini þa er liggia vm lif þitt æða læita þer annað illt at gera. helldr vill hann sialfr h ę fna þin a Nabal oc hans iafningivm. fyrir þi tak nv minn herra þann goðvilia sem ek hefi fert þer. Vita skaltv oc þat at gvð man gæfa þer trvlynda liðsmenn. þv mant hans orrostor hæyia. Alldregi man onyt illzka finnaz með þer meðan þv lifir. oc fyrir þi þo at nockarr maðr risi þer i mot þik ofsækiandi oc siti vm lif þitt. (man lif þitt) sva sem i bvndini [lifandi manna með sialfvm gvði enn ónd æða lif vuina man vera sem a hverfanda hioli læiki eða stæinn vellti i slöngv. Nv þa er drottinn hefir fyllt oc framkuæmðt alla þa lvti sem hann hefir þer fyrirhæitið oc sett þik domanda ifir allt Israels folk. þa man þer æigi verða skravk æða hægomi at þv mant þa mega standa i manndrapvm oc h ę fna þin sialfr ef þv vill. Mant þv þa minnaz hvat ek hefi nv talat oc væita mer miskvnn þinne æligri ambatt. Nv sem Abigail lætti af at tala. þackar Dauid henni sinn goðuilia sva segiandi. Lofaðr se drottinn gvð minn er hann sendi þik til fvndar við mik. oc blæzvð ser þv oc þin tala er þv bannaðir mer i dag at fara til manndrapa oc h ę ptir mik at h ę fna min með sialfs mins hendi. þi at þat væit gvð sa er mer bannar at gera þer m ę in. hæfðir þv æigi sva skiott til fvndar við mik komið. þa myndi æigi nockvrr af monnvm Nabal hafa beðit morgins vdrepinn sa ę r vapnvm matti vallda. Siðan tok Dauid með þavckvm af hendi Abigail alla þa lvti sem hon hafði fært honvm oc mælti til hennar. Far þv nv með friði oc fagnaði til þins heima. þvi at mikils [skal ec virða þina fegrð enn mæira snilld þina oc litillæti með goðvilia. Abigail kom heim oc fann Nabal bonda sinn. Hann hafði þa i hvsvm sva fiolment drivgvm sem konvngs væizla veri. þvi at þat var siðr Gyðinga at hverr bondi þa er hann klipti savði sina. skylldi væita vinvm oc hvskörlvm. oc kolloðv [þat hiarðarvæizlo eða vllarvæizlo. var Nabal þa hinn katazti. Abigail mælti ecki orð við hann a þeirri nott. þvi at hann var allmiog drvckinn. enn vm morgvninn arla sem af honvm lætti vinorvm. sagði hon honvm allt hve farit hafði með þeim Dauid oc hverso hon hafði þegit hann oc allt hyski vndan drapi oc davða. Enn hann [varð við sva harðbrystr oc hiartadavðr at hann anzaði ę igi helldr enn mællti við stock æða stæin. Nv sem. x. dagar vorv liðnir. þa slo drottinn Nabal daligvm davða.

Fra þi er Dauid fekk Abigail til eignar.

249. Þa er Dauid frettir at Nabal var davðr. segir hann sva.

Blæzaðr se drottinn minn er hann dǫmði sǫk minnar sviviþðv oc haðvngar a hond Nabal oc varðvæitti mig þrel sinn. en læt hans vandskap koma honvm i koll. Sendi þa Dauid þegar sina menn til Abigail meðr þeim ǫrendvm at hann villdi fa hennar ser til ǫginkono. Svǫinar hans fvndv Abigail i Charmelo oc taloðv sva til hennar. Dauid sendi oss til þin með þeim boðscap at hann vill taka þik ser til ǫginkono. Hon stoð vpp rætt i stað oc fell fram oll til iarðar oc mælti. Varla ǫm ok verðvg at vera hans ambatt ǫða bera skoclǫði hans þionostomanna. Siðan bio hon sik skiott oc stǫ hon a bak asna sinvm. oc. v. þionostomæyiar hennar foro með henne. kom hon til Dauid oc giorðiz hans hvsfrv. Þa feck hann oc kono þeirrar er het Achinoem af Jezrael. oc vorv þær baðar iafnfram ǫginkonvr Dauid. En Saul gipti þa Mikol dottvr sina þeim manni er het Phaltiel Lais son af þeim stað sem hæitir Gallim.

Fra dygð Dauid uiðr Saul konungh.

250. Ziphei sem fyrr var gǫtið er Saul setti til niosna vm Dauid. þeir komv nv til fvndar við hann i Gabaa oc sǫgðv honvm at Dauid læyndiz skamt fra bygðvm þeirra i skogarhalsinvm er hæitir Acile. Saul bra við þegar oc for i æyðimǫrk Ziph með. iii. þvsvndir einvalaliðs oc kom þar sem het Gabaa Acile. þat er skamt fra æyðiskogi þeim sem Dauid dvalðiz a með sina svæit. Dauid grvnar at Saul man enn sitia vm hann með sinn her. Hann ferr nv sialfr læyniliga fra sinvm monnvm þar til sem Saul la með sinn her. hann sa at konvngr svaf oc sva Abner hinn æzti hans hertogi oc frendi oc allt hans lið. sneri hann þa sem skiotazt til sinna manna oc kvaddi til farar með ser ǫinn hǫfðingia er het Abisai. þeir komaz vm nottina þar sem Saul svaf i skialldborg. enn Abner oc allr herrinn la i hring vm skialldborgina. oc svaf hverr maðr sva at æigi vaktði nockvrr. Þa mǫlti Abisai. Nv mattv sia at gvð vill gefa þenna mann oc vvin þinn i þinar hendr. er nv æinsætt at hafna eigi þeirri veiði er sialfr gvð byðr þer. nv man ek leggia spioti mino i gǫgnvm hann sagði Abisai ef þv bannar mer eigi. Dauid svaraði. Gæymðv minn goði felagi oc giðr honvm ecki illt. því at engi man sva rætta hæiptarhendr a krist drottins al þat se sæktalavst við gvð. nv er enn sem fyrr at gvð gerir þetta til ravnar við mik. hvart ek vil rættindvm fram fara i hans avgliti. Enn ek segi enn sva. at hann skal lifa langan alldr ef gvð vill fyrir minvm savkvm. oc þat væit lifandi gvð at ek skal æigi mjnar h ę ndr ne hvg til l ę ggia at drepa hann. Nv tak þv spiot er stendr at hofði honvm. enn ek man taka borðkær hans. til iartegna at við hófvm her komit. oc fǫrvm siðan til liðs ockars. þeir giðrðv sem hann talaði. forv siðan a brottv sva at ę ingi maðr varð varr við.

Sem þeir vorv langt brottv komnir sva at þo matti nema kall milli þeirra oc manna Saul. oc namo stað a hæð ę inne gagnvart herinvm. þa kallaði Dauid a Abner hertoga sva segiandi. Matt þv andsvara mer Abner. Abner svaraði. Hverr ę rt þv er sva øpir oc gerir vnaðir konvngi varvm. Dauid mælti. þv þickiz sem þv ę rt hinn æzti konvngs höfðingi oc eingi annarr iafningi þinn með Gyðingvm. nv þa fyrir hvat gæymðir þv æigi þins herra konvngsins. þvi at þv svaft meðan ę inn maðr af annarligvm flocki geck inn i skialldborgina at drepa hann. Nv hefir þv gert æigi v ę l. oc þat væit gvð at senniliga veri þær allir verþir daligs davða fyrir dygðarlæysi. er þer varðvæitið æigi konvng yðarn. hygg at þv nv Abner hvar se k ę sia hans æða dryckiark ę rið ær stoð at höfði honvm. Saul kendi ravst Dauid oc mælti. Er æigi þat þin rödd son minn Dauid segir hann. Vist er þetta min rödd herra konvngr. Nv s ę g mer minn berra. hvat ę r sva illt með mer þræli þinvm at þv ofsækir mik a hveriom tima rætt sem væiðimaðr hiðrt ę ða hæra. en þo man gvð vilia at æigi verði ek væiddr. þvi at þat væit ek at ek skal alldregi h ę fia vpp mina hönd þer til vþvrftar. þa m ę lti Saul. Misgert hefi ek þat er ek villdi hafa þitt lif. hverf þv nv aptr til min minn sæti son Dauid. þvi at vm alldr skal ek þer eigi illt gera vpp fra þesso fyrir þína dygð oc trvlæik. J dag birtiz þat at ek h ę fi þer hæimsliga moti bariz oc verið vm marga lvti miog vvitandi. þa mælli Dauid. Sæ her nv spiot konvngs. fari einn af sveinvm hans at s ę kia þat. ę n almattigr gvð a himnvm avmbvni hveriom sitt rættl ę ti oc trvlyndi. þi at drottinn minn gaf þik Saul konvngr enn i dag i mitt valld. oc villdi ek æigi hefia mina hönd a kristi drottins. oc sva sem þin avnd er i dag mikloð oc sǫmð fyrir minvm avgvm. slict ið sama mikliz min ðnd i avgliti drottins gvðs mins oc frelsi hann mik af ðllvm vandvm lytvm. Þa mælti Saul. Blæzaðr ser þv son minn Dauid. þi at þinn styrkr oc afli man vaxa. sva at þv megir gera hvat er þv vill.

Eptir þetta for Dauid veg sinn. enn Saul sneri þa aftr ok settiz i borg sinne i Gabaath. Dauid hvgsar nv sitt mal at hann man varla gæta forðat ser við Saul. en hann sitr iafnan vm lif hans oc vill svikia hann alldri at siðr þo at hann hæiti honvm friði. Giðrir hann þa þat rað staðt með ser. at hann skal flyia i riki Philistinorvm til þess at Saul skilldi þa l ę tta helldr af svikrǫðvm við hann. ef hann hæfði ę inga vænting a at hann mælti finnaz i hans riki. Villdi hann þa forðaz hans hendr. at hann villdi æigi at Saul giðrði honvm skaða oc hans monnvm. enn hann var raðinn i sem aðr ræyndiz at gera honvm ę inga sviviring þo at færi g ę fi a.