Bókastaðir

Hin fyrsta reiði Saul við Dauid.

236. Þa er Gyðingar hvrfv aptr or þessi herför at feingnvm sigri sem nv var sagt. þa gingv vt konvr af hverri borg Gyðinga oc slogv hringlæika með hverskonar savngfærvm oc fagrligvm ravstvm a mot Saul konvngi. Svmar slogv hörpvr oc gigivr. svmar svngv i pipvr æða með eigenligri ravst. enn æitt var sen i allra þeirra song. þat at Saul hefði vvnnið sigr a þvsvnd manna enn Dauid a. x. þvsvndvm. þesso ræiddiz Saul oc mislikaði honvm miog þessi songr. oc sva melti Saul. Dauid gafv þer til lofs. x. þvsvndir enn mer eina. hvat skortir hann þa við mik nema konvngdominn æinn. Oc af þessi savk fylldiz hann vpp sva mikillar öfvndar oc illzkv við Dauid. at vpp fra þæima dggi matti hann æigi rettvm avgvm sia Dauid. helldr mælti hann sva við sialfan sik i hvginvm. Nv skil ek af slikvm lofsöngvm sem þessar konvr flvttv fram oc enn helldr af forsögn Samveliss. at gvð hefir þæima manni etlað at taka riki eptir mik en æigi sonvm minvm. en ek skal læita við at fyrirkoma því raði. oc þo meðr þeirri list at engi skal vita at ek drepa hann sialfviliandi. Annan dag eptir þetta gste illr andi konvng sem fyrr. var hann þa hæim kominn i borg sina Gabaath. Dauid tok þegar hörpo sina oc lek til hvgbotur konvngi sem hann var vanr oc sat gagnvert honvm. Saul hællt a eino spioti. sneri hann þa fram oddinvm oc sendi til Dauid oc ætlaði at nista hann i gegnvm við hallarvegginn. Dauid hnæigði ser vndan. oc kom gigi a hann. Syndi Saul þat nv með verki sem hann hafði hvgsat hinn fyrra dag. því at þegar tok af honvm oramar sem fyrr ær Dauid læk hörpvna. enn hann hafði sva ætlað at forða ser við manndraps sauk. at allir hvgðv at hann h ę fði drepið Dauid af orvm oc vitlæysi enn æigi af sinvm vilia. Kom nv sva at Saul tok at ottaz Dauid. þi at hann sa þat oc skyniaði þegar er ę rslin gengv af honvm. at hæilagr andi var fra honvm horfinn. enn gvð drottinn var Dauid samvinnandi i öllvm lvtvm. Ok nv hrærði hann Dauid fra ser oc s ę tti hann höfðingia yfir þvsvnd hermanna oc sœmði hann sva i avgsynð allz lyðs. Enn Dauid gerði væl oc vitrliga i öllvm lvtvm oc sinvm meðferðvm þvi at drottinn var með honvm. enn allt Jsraels folk ælskaði hann þi at hann geck fremstr fyrir þeim i hverri mannravn. Enn sem Saul sa at gvð eflði Dauid i öllvm lvtvm. þi meirr öfvndaði hann hann oc kostg ę fði at fyrirkoma honvm með læyndvm vælvm. oc þi syndi hann honvm optliga mikinn bliðskap fyrir alþyðv avgvm. enn Dauid þionaði honvm með fvllkomnvm goðvilia oc trvlæik. þat var æinn tima at Saul talar sva við Dauid. þess ær ván at þv vilir mer æigi leingi til litils þiona. nv vil ek gipta þer til æiginkonv dottvr mina ena ę llri er hæitir Merob. enn þv skallt vera mer styrkr kappi oc hæyia bardaga drottins af minni halfv. Hitt bio ræyndar vndir. at hann villdi ę tia honvm a hæiðingia berinn. oc hvgsaði at hann skylldi æigi sialfr leggia sinar hendr til at drepa hann helldr með þess hattar sl ę gð oc vndirhyggio koma honvm i valld Philistinorvm. Dauid svaraði Saul a þessa lvnd. Hvarki hefi ek til þ ę ss ætt ne sialfs mins meðferði ę ða framkvæmð at geraz magr sva riks konvngs. Nv sem sa time kom er konvngr ætlaði at gipta Dauid dottvr sina Merob. þa villdi Dauid þat æigi. helldr geck hann at æiga þa konv ę r het Adiel oc var kǫllvð Malathatha. Enn Mikol en yngri dottir konvngs ælskaði miog Dauid. Enn er þat var sagt föðvr hennar. varð hann glaðr við oc mælti sva fyrir trvnaðarmonnvm sinvm. Michol dottvr mina skal ek gipta Dauid sialfvm honvm til vfarnaðar. sva at þa se helldr hǫnd Philistinorvm ifir honvm en aðr. Bavð hann þa svæinvm sinvm at tala þetta fyrir Dauid sva at Saul veri hvergi ner. þeir fvndv Dauid oc sögðv sva læyniliga til hans. Sæ hverso vel þv þockaz konvngi oc allir hans menn ælska þik. fyrir þi viliom ver vera fysandi at þv geriz hans magr oc gangir at æiga dottvr hans Michol er allra mæyia er friðvz. Dauid svaraði. Syniz yðr þat ráð litils vert at vera konvngs magr. ek em ę inn fatækr svæinn oc hefi ek hvarki til avðæfi ne avrlæik at kavpa mvndi mæy sva rikborna. þeir segia þegar konvngi öll hans andsvór. Saul mælti. Talið enn sva til hans. Konvngr er sva avðigr oc rikr at hann þarf ecki peninga at taka i festingarfe dottvr sinnar. nema enn helldr at vvinvm hans se golldinn motgangr. nv bæiðiz hann æigi mæira til mægðar af þer enn þv ferir. c. prepvcia af hæiðingiom Philistinorvm. þat hæita prepucia er sniðit er framan af g ę tnaðarlimvm karlmanna. Nv bæiðiz Saul þessa fyrir þi at hann villdi koma Dauid i hendr Philistinorvm sva at þeir dræpi hann. Sem konvngs menn flvttv þetta allt til ę yrna Dauid l ę ynilega. þocknaðiz honvm vel oc þotti þetta æigi mikit at vinna til mægðar við konvng. Oc fam davgvm siðarr geck Dauid a hendr hæiðingiom Philistim með sina sv ę it oc drepr af þeim. cc. manna. sneið hann af þeim prepucia oc taldi þat i sva mavrg hvndrat sem hann hafði bæiðt. þottiz þa tilkominn at mægiaz við konvng. Saul giðrði oc sva at hann gipti honvm dottvr sina Michol. Skilði konvngr nv at drottinn var með Dauid. sva at hann gat honvm æigi fyrirkomit. enn Michol ælskaði miog Dauid. Oc af þesso öllv iafnsaman þrvtnaði ræiði konvngs til fvllz fianzskapar moti magi sinvm. sva at hann hvgsaði a hverri stvndo at raða honvm bana. enn i annan stað ottaðiz hann Dauid mæirr oc mæirr sva sem hann sa at gvð ælðöi hann. þi at æ sva sem heiðingiar villdo heria a Gyðinga. þa æyddi Dauid oc stöðvaðe þeirra hernað með mæiri vitro oc visdom enn allir aðrir konvngs hermenn oc höfðingiar. þi varð viðfrægt hans nafn.

Aaeggian Saul at drepa Dauid.

237. Litlo siðarr enn nv var sagt talar Saul við Jonathan son sinn oc aðra sina svæina at þeir skyldi drepa Dauid. Enn fyrir þi at Jonathas konvngs son hafði mikla ast oc ælsko a Dauid. þa g ę ngr hann þegar til fvndar við hann oc segir sva til hans. Minn kæri felagi. vara þig oc varðvæit. fyrir þi at faðir minn vill fyrir vist drepa þig. Fyrir þa skylld biðr ek a myrgin snæmma fel þv þig i ginhverio læyni þar sem þer syniz. en ek man þa ganga inn fyrir favðr minn oc flytia þitt mal sem mer likar. enn s ę gia þer siðan hvers ek verð af viss. Jonathas geck fyrir fæðr sinn vm morgininn oc segir sva til hans. Goðan dag minn herra. ek em skylldr at veita þer hlyðni oc hæil rað ef ek h ę fi til sem hverr son sinvm fæðr. Gær æigi sva mikinn gl ę p a þinvm þionostvsvæine Dauid sem ætlað var fyrra dag. stillt helldr ræiði þina. þi at hann hefir enn alldri misgert við þig. helldr hefir hann gort marga goða lvti siðan hann kom til þin. hann lagði lif sitt i hætto þa er hann drap grimðarfvllan Goliath risa oc vann vapnlavss maðr meðr gvðs fvlltingi sva mikla hialp oc hæilso ðllo Jsraels folki. aflaði þer hans þræcvirki þat mikillar gleði sem van var at. þi at ę ingi annarr var sva hravstr dræingr þo at vapnaðr veri ę ptir sialfs sins vilia. at aræði beri til at ganga i mot þeim illa vvin. Fyrir hvat villt þv nv sva sarliga gl ę paz a saklavso bloði at drepa Dauid. þi at ę ptir alþyðv vitni oc vitorði er hann hlvtlavs lastanna. Saul sæfaðiz at sinne af fǫgrvm fortolvm sonar sins oc sor við gvð at æigi skylldi drepa Dauid. Jonathas kallaði þa Dauid a æinmæli oc sagði honvm allt tal þeirra feðga. læiddi hann inn fyrir favðvr sinn. oc þionaði Dauid konvngi enn meðr ollvm goðvilia sem fyrr.

Slægð Michol við feðr sinn.

238. J þann tima samnaz enn saman hæiðingiar oc ætla at heria a riki Gyðinga. Saul sendi Dauid með sina svæit i mot þeim. þeir æiga bardaga oc for sem fyrr at Dauid gefr þeim mikit slag oc fær sigr. falla Philist ę i. enn svmir flyia. Nv sem hann k ę mr aptr með sigri or þesse herfðr. þa ærir ohræinn andi Saul sem m ę st. hann sat i herbergi sino oc hafði spiot i hendi. enn Dauid innkominn settiz niðr oc toc at læika hǫrpv sina. Saul skavt at honvm spiotinv oc stefndi a hann miðian oc ætlaði enn sem fyrr at nista hann við vegginn. enn Dauid flyði oc gat holpit ser oc hallaðiz vndan. varð hann litt sarr. enn spiotið stoð fast i vegginvm. Flyði þa Dauid oc gat holpið ser þa nott hæima i herbergi sino. Saul sendir nv hirðmenn sina til hvsa Dauid at gæyma til at hann seti æigi a brott vm nottina. oc bavð at hann skylldi drepa þegar er dagaði. Enn er Michol hvsfrv hans varð þessa vavr gengr hon skiott til fvndar við hann oc segir sva. Ef þv forðar þer æigi i nott. þa mant þv dæyia a morgin. Hann byr sig hvatliga. oc hon lætr hann siga i festi ofan fyrir mvrinn i gegnvm glvgg æinn. flyði hann þa oc hialpaðiz sva at sinni. Michol tok mannlikan æitt oc setti i sæng Davið oc gerði hǫfvð a þvi af loðno gæitskinni sem þat veri mannz har. siðan hvlði hon þat klæðvm. sva at þa syndiz sem maðr lægi i sænginne. Nv sem konvngs menn komv inn þeir sem hann hafði til sett at handtaka Dauid. var þeim sagt at hann veri sivkr. Enn er þeir komv aftr oc sǫgðv þat konvngi. sendir hann þegar aðra menn sva segiandi. þer skoloð fera mer Dauid hverso sivkr sem hann er. þa i sæng ef hann ma æigi sitia vpp. þi at rætt i stað skal hann drepa sem hann kemr til min. þessir sendimenn forv til herbergiss Dauid. Sva sem þeir komv allt at sænginni finna þeir þar liknæski oc loðit gæitskinn vm hǫfvðit. Saul kallar þa til sin dottvr sina Michol oc melti. Fyrir hvi spottaðir þv mik sva hæðiliga at þv lezt brottv setia minn hinn mesta vvin. Hon svaraði. Faðir minn. ek matti eigi raða. þvi at hann hæitaðiz at drepa mik nema ek læynda brotfavr hans.

Dauid kom til Samuel i Ramatha.

David for þar til er hann fann Samuel i Ramatha. oc sagði honvm allt hið sanna til hvat Saul gerði við hann. forv þeir Samuel þa baðir samt oc settvz i þeim stað er Nathiath het. þetta frettir Saul oc sendir þegar gesti sina at gripa hann þaðan oc færa hann ser. Nv sem þeir koma þar oc sa spamanna flockinn framflytianda sinn visdom. oc Samuel er þo var fr ę mstr ok fyrstr þeirra allra. þa kom andi drottins ifir sendimenn konvngs. sva at þeir sialfir toko at spa meðr hinvm sem fyrir vorv. Ok sem þetta var sagt Saul. þa sendir hann aðra menn. oc spa þeir þegar er þeir koma þar. Hann sendi hina þriðiv. oc ferr allt samt at þeir styðia spadom oc gvðs lof meðr hinvm. enn handlaka ecki Dauid. Saul fylltiz nv mikillar ræiði oc ferr sialfr i Ramatha. Ok sem hann kom i Nathialh. þa græiddiz gvðs andi ifir hann oc tok hann at spa sem aðrir. hann kastaði oc sialfr af ser öllvm sinvm klæðvm [oc hlioðaði sva nocktr sin spadoms fræði allan þann dag oc vm nottina eftir. þaðan af hófz sa orðzqviðr. hvart er Saul með spamonnvm.

Raað fostbr ę dra Dauid ok Jonatas.

Nv sem Saul kom i Nathiath. þa flyði Dawid þaðan oc for þar til er hann fann felaga sinn Jonathan i Gabaa. oc sagði sva til hans. Eigi væit ek minn kæri hvert rangl ę ti eða sva mikil. min s ę kð er i avgliti favðvr þins. er hann vill iafnan sitia vm lif mitt. Jonathas svaraði. Eigi man sva illa vera at faðir minn vili enn drepa þik. þvi at engi rað væit ek hann þav meðr hǫndvm hafa er hann segi mer æigi. hvarki stor ne sina. ok þvi ma þetta meðr öngv moti vera. David sor vm at þetta var satt. Enn faðir þinn er nv viss vorðinn at ek hefi fengið miskvnn i avgliti þino. oc þi vill hann æigi at þv vitir þessa raðagiorð at hann væit at þv mant styggiaz við. þat v ę it lifandi gvð at æigi skal ek livga a favðvr þinn. enn iafnnsatt er [þat lifi þino at skiott man davði okr skilia ef hann ma raða. þa mælti Jonathas. þat skaltv vita at ek man læita at fvllgera hveria lvti sem þv vill mer til segia með alvorv. David mælti. A morgin s ę m þv væitz hæfiaz hatiðligir kalende dagar. en ek em þa iafnan vanr at sitia at konvngs borði. nv gef mer orlof at felaz vti a akri þessa. iii. daga. Enn ef faðir þinn lætr læita min. þa segðv honvm at frendr minir æiga mikið hatiðarhalld. oc fyrir þi bæiði ek læyfiss at fara hæim i Bethleem oc hallda þar hatið með frendvm minvm. Nv ef hann segir at þat se vel. þa væit ek at mer man vera friðt. enn ef hann roðnar oc ræiðiz við. þa mantv vita at hann fylliz vpp illzko mot mer oc vill mik hafa at davðamanni. Giðr þv nv miskvnn. við mik þrel þinn. þo at ek hafi æigi verðlæika til at t ę lia við þik. vtan þat er þv letz þer soma at binda felagskap við mik at gvðs vitni. Enn ef þv finnr með mer ranglæti eða liotligar lymskvr. þa drep þv mik oc lat mik ekki koma i avgsyn favðvr þinvm. Jonathas svaraði. Verði þat æigi at ek drepa þik. oc alldri skal mik þa skǫmm henda. ef ek finn at illzka favðvr mins ǫllgaz i gegn þer [at ek geri þer þat ę igi kvnnict. Dauið m ę lti. Hverr man mer segia þo at faðir þinn svari mer harðliga vm mitt efni. Jonathas mælti. Ek skal gera gott rað fyrir. Gangvm nv vt a akrinn baðir samt. Nv sem þeir komv a akrinn mælti Jonathas. Heyri þetta gvð Gyðinga lyðs. Ef ek g ę t fvnnit alvorv favðvr mins i morni eða hinn daginn n ę sta ę ptir. oc se nockoð gott i lyndi hans eptir við þik Dauid. oc senda ek æigi þ ę gar til þin at gera þer kvnnict. þa gialldi gvð mer enn harðara enn ek hefi til vnnið. Enn ef staðfestiz með favðvr minvm falslig flærð. þa skal ek sialfr v ę ndiliga þik visan gera sanninda þar af oc gefa þer gott orlof at fara i friði i brotto. Sæ gvð með þer sem hann var með feðr minvm. þi at ek væit ef ek helldr lifi oc verði valld þitt mæira en nv. at þv lætr mik æigi missa miskvnnar drottins. enn ef ek dey þa væitir þv hialp hyski minv at eylivo þi ær eptir lifir. Ok þa er gvð drottinn hefir eytt oc af mat iorðvnni alla þina vvini enn læyst þik oc læiðt or vtlegð oc vndan valldi annarligra þioða. þa man birtaz at Jonathas hefir samit satmal oc halldit dygð við Dauid. Ok enn sor Jonathas við allzvalldanda gvð. at hann ælskaði David rætt sem sialfs sins anda. Ok enn m ę lti hann við Dauid. Nv skalt þv fara oc læynaz i dag oc a morgin. enn hinn. iii. dag skaltv sitia vndir st ę ini þessvm er her stendr fram a placið er het Ezel. en ek man ganga vt af borginne at skæmta mer. þa man ek skiota. iii. ǫrvm oc fram at st ę ininvm sem til hæfiz. siðan man ek senda svein minn at sækia avrvarnar. Nv ef ek segi sva sv ę invm. sæ þar oro skæytin rætt hia þer tak þv þav. þa kom þv til min oc ottaz ecki. þi at þa er þer friðt oc ecki illt skal þer gert. gvð væit at æigi skal ek svikia þik helldr en sialfan mik. enn ef ek tala sva. þar ę ro avrvarnar fram fra þer. þa skaltv fara oc forða þer sem gvð vill. Drottinn styrki ockarn felagskap at ę ylifo þann sem við hofvm saman talað með ockr.

Nv fal Dauid sik a akrinvm. enn Jonathas geck hæim til hallar favðvr sins. Koma nv at hendi hatiðar dagar. Gengr Saul konvngr nv til borðz oc s ę ttiz i sæti sitt at vanda. sat Abn ę r frendi hans a aðra hǫnd honvm. enn Jonathas stoð vpp oc þionaði. Var þa avðt sem vita matti sæti Dauids. talaði konvngr ecki þar til a þeim d ę gi. þi at honvm þotti þat vera mega. at Dauid h ę fði nǫckvrr sa lvtr at borizt at hann þyrfti at þeirra sið hræinsan fyrir at taka oc mætti hann fyrir þi æigi ganga 1 hatiðarhalld. Ok annan dag ę ptir var enn avðt rvm Dauid. þa mælti Saul við Jonathan son sinn. Fyrir hvat kemr son Jsay æigi til borðz með oss. æigi i dag oc æigi i g ę r. Jonathas svaraði. Hann bað mik allkostgefliga at fara sem skiotaz i Bethleem at vitia frenda sinna. þvi at hann sagði æinn af bræðrvm sinvm hafa boðit ser til hatiðarhalldz. nv fyrir þessa skylld kom hann æigi til borðz. Saul fylldiz þegar reiði i mot Jonathan s ę m hann hæyrði þetta. oc mælti hǫrðvm orðvm til hans. þv vandr pvtoson sagði hann. ætlar þv æigi at ę k vita at þv ælskar son Jsay sialfvm þer til sviviröingar oc til skammsamligrar hnæykingar þinni lytafvllri møðr. Skilr þv æigi skynlavss snapr. at meðan son Ysai lifir mant þv alldri fa fr ę lsi ne þitt riki staðfestaz. oc fyrir þvi s ę ndt þv þegar i stað oc lat læiða hann fyrir mik. þvi at hann er hinn daligsti davða son. Jonathas svaraði. Hvat hefir Dauid þess gört at hann se davða fyrir verðr. Saul græip þa spiot er stoð hia honvm oc villdi sla hann með. Jonathas sa nv at föðr hans var alogat at drepa Dauid. Geck hann þa i brott fra borðino ræiðr oc i hörðvm hvg. sva at hann snæddi ecki a þeim degi. þi at miog hrygðizt hiarta hans sakir þeirrar vlbvðar er faðir hans hafði a Dauid. Ok þegar er lysir vm morgvninn. geck hann vt a akrinn sem þeir Dauid höfðv mællt. oc æinn smasvæinn með honvm. Hann m ę lti til svæinsins. Far oc fær mer örvar er ek flæygi. Nv sem svæinninn rann fram a akrinn oc tok saman örvarnar oc ferði sinvm herra. oc visse með öngv moti til hvers kom. Jonathas sendi aðra fram ifir hann oc kallaði hatt. Sæ þar er skæytið fram fra þer. skvnnda þv sem mest oc næm æigi stað. Svæinninn tok enn saman örvarnar oc ferði sinvm herra. Vissi þetta ráð ę ngi vtan þeir. ii. Jonathas oc Dauid. Jonathas fer nv svæininvm vapn sin oc bað hann bera i borgina. Enn þegar sem hann var brotto. ræis Dauid vpp vndan stæininvm oc fell fram allr þrim sinnvm ok baðz fyrir. Enn er þeir Jonathas fvndvz. þa felldi hvartv ę ggi tar. þa mælti Jonathas. Far þv i nafni drottins oc forða þer. oc halldi hvarr ockarr við annan hæverskliga alla lvti sem við höfvm svarið. se drottinn meðal ockar oc ockars afkvæmiss at æylifo. Siðan stoð Dauid vpp oc for brotto læið sina. ę nn Jonathas sn ę ri aptr i borgina með hryggvm hvg.