Bókastaðir

Valiðr David til konungs af guði.

Eptir þat er þeir skilðv i Galgalis Samvel oc Saul. sem aðr er ritað. oc Samvel var hæim kominn i Ramatha. græt hann Saul er hann hafði til þess vvnnið at drottinn tæki af honvm konvngdominn. þa vitraðiz honvm almattigr gvð sva segiandi. Hverso l ę ngi skallt þv syta Saul. þo at æk vili æigi at hann ę ða hans afkvæmi riki yfir lyð minvm. Far nv oc fyll horn þitt af hælgv viðsmiorvi. þvi at æk vil senda þik i Betleem til Jesse. þvi at þar se ek fyrir oc vel ek mer til konvngs æinn af sonvm hans. Samvel svaraði. Hverso ma ek þessi fǫr fram koma. þvi at Saul man verða varr við oc man vilia drepa mik. Drottinn mælti. þv skallt taka æinn vxa af hiðrð þinni oc læiða með þer oc segia at þv ferr at fornfæra drottni. oc þv skallt Jesse til fornarinnar bioða. Siðan man ek segia þer hvat þv skallt gera oc hvernn sona hans þv skallt smyria til konvngs. Samvel gerði nv sem gvð bavð honvm. Sem hann kom i Betleem rvnno i mot honvm ǫlldvngar borgarinnar vnndranndi er hann var þar kominn ok sva segiandi. Hvart er friðsamlig þin kvama. Hann svaraði. Með friði fer ek. em ek kominn at offra drottni vxa þenna. Hræinsiz þer ok hælgiz. komit siðan [oc sæfit fornir með mer. Nv hælgaði Samvel Ysai oc syni hans oc kallaði þa til hæilags æmbættis með ser. Samvel segir Ysai at gvð drottinn hafði valið til konvngs æinn af sonvm hans. Ok sem þeir vorv inn gengnir. sa Samvel Eliab hinn ælzta son Ysai. oc mællti til gvðs. Hvart er þessi sa er þv hefir mer til visað. Drottinn sagði. Ekki skallt þv lita asiono hans æða virða vǫxt hans. þo at hann se mikill. því at brot kasta ek þessvm. ok eigi dómi ek eptir manna asynd. því at maðr s ę r þat er vtan birtiz a bvkinvm. en gvð litr æigi siðr hiarta ok hvg mannzins. Þa kallaði Ysai Amminadab oc læiddi hann fyrir Samvel. Samvel m ę lti. Eigi hefir gvð þenna valið til konvngs. Nv sem Ysai hefir fram læiðt. vii. syni sina. segir Samvel drottin óngan hafa af þessvm valið. Samvel spvrði ef Ysai ælti flæiri syni enn hann hafði þa s ę ð. Hann svarar. Sva er nv sem lokit s ę. þo er æinn smasvæinn er g ę tir savða minna. Samuel mælti. S ę ntþv skiott oc læið þann inn. því at æigi skolvm ver fyrr taka samsæti en hann k ę mr her. Jsai sendir ę ptir honvm oc læiddi hann fyrir Samuel. Dauid var ravóblæikr a bar ok friðr i asióno oc æygðr vel. Nv sem hann var kominn. mælti drottin við Samuel. Ris vpp þv oc smyr hann. því at þessi er sa er ek valði. Samvel tok viðsmiorshorn sitt ok smvrði hann milli brǫðra sinna til konvngs yfir Jsrael. Græiddiz þa þ ę gar sem æ siðan h ę ilagr andi drottins yfir Dauid. Eptir þetta ræis Samuel vpp oc for hæim i Ramatha. enn Dauid gætti savða sem aðr.

Fra þi er Saul konungr kualdiz.

232. Milldi drottins hvarf nv fra Saul enn illr andi skælfði hann oc sturlaði. þa m ę lto þionostomenn hans. Herra konvngr. latið læita at harpslaga nóckorvm. at þa er illr andi sækir yðr læiki hann hórpvna fyrir yðr. oc vita at þer berit l ę ttligarr yðvart mæin. Saul svaraði. Hvgsit. vm goðir halsar hvar þenna mann kann fa sem þer talið til. Einn af svæinvm hans svaraði mali konvngs. Ek kann þann mann. Ysai af Bethleem a. viii. syni. hæitir hinn yngzti Dauid. hann kann harðla vel hórpo at læika. hann er storhvgaðr oc manna sterkaztr. vænn oc vitrmall. vapnfimr oc væl at ser vm alla lvti. því at drottinn er með honvm. Sem Saul konvngr hæyrði þetta. sendi hann þessi orð Ysai i Bethleem. Send til min son þinn. þann er Dauid h ę itir oc hiarðar gætir i havgvm vti. Ysai þegar sem honvm kom konvngs boð. tok hann æinn asna oc klyfiaði af vistvm oc vini oc einn bvkk fæitan. þetta sendir hann Saul með syni sinvm Dauid. Nv hvernn tima sem illr andi ærði konvng þa tok Dauid hórpv sina oc læk fyrir honvm. linaðizt þa þegar hin mesta hans hvgar styrlan. oc iafnan flyði fra honvm illr andi sem Dauid læk hǫrpvna. Þar fyrir ælskaði Saul hann harðla miok oc gerði hann skialdsvæin sinn. enn hann l ę t sva segia Ysai. Vær þv æigi hvgsivkr vm Dauid son þinn þo at hann se með mer. þvi at hann fann miskvnn i mino avgliti.

Digryrði Goliathz.

233. A þæssom tima drogo hæiðingiar Philistim saman allmikinn her oc bvaz at striða a Gyðinga. þeir s ę tto sinar herbvðir i þeim staðvm er sva hæita Soccoth oc Azech. þat er i vthalfvm þ ę ss rikiss er het Domin. Saul oc Gyðingar samna liði i mot. oc koma saman i dal þeim er Therebintvs het. oc bioggv sinn her at striða við Philist ę os. Nv hǫfðv hæiðingiar s ę tt sinar herbvðir a fialli ę inv æða hæiði. enn Jsraelite vorv a avðrv fialli með sinar fylkingar. sva at dalr ę inn æigi mikill var milli þæirra. þa geck maðr einn miok mikill fra herbvðvm Philistinorvm fram at dalnvm. oc skialdsveinn hans rann fyrir honvm. þessi mikli maðr het Goliath oc var kallaðr Geth ę vs. þvi at hann var af þeirri borg er Geth het. Goliath var. vi. alna harr þeirra sem þa vorv oc þverrar hanndar. hann hafði æirhialm gylltan a hǫfði. brynio hafði hann sva harða sem sa stæinn er aðamas hæitir. hon var sva þvng at hon va. v. þvsvndir skillinga. neðan at brynivnni hafði hann brynhosor af æiri. ę irskiolld gylldan a herðvm bæði þyckan oc viðan. spiot i hendi af harðazta iarni. sva þvngt at skaptið va. vi. hvndrað skillinga. þat var sva vaxið at fioðrin var bræið vpp at falnvm enn sl ę gið ferstr ę nt fram. slikt er nv kallað bryntravll. hann var gyrðr sverði þvi er bæði var mikið oc hvast. Nv sem Goliath kom gagnvart fylkingvm Gyðinga. nam hann stað oc kallaði ogvrligri rǫddo sva segiandi. Fyrir hveria skylld ero þer her komnir meðr vapnvðv liði oc til bardaga bvnir. þvi at ver viliom hafa aðra atfǫr oc með minna mannspelli beriaz enn þer hyggit. Ek em Philistevs en þer þrælar Sauls. Velið nv af yðrv liði ę inn mann at striða við mik. oc ef sa fær hæra lvt oc fellir mik i ę invigi. þa skolo Philist ę i vera yðrir þrelar. enn ef ek em fræknari oc ber ek sigr af þeim. þa skolo þer oss þiona at æylifo.

Oc enn mællti hann. Sæ nv hversso hæðiliga ek h ę fi brigzlað Gyðingvm i dag. þvi at ę ngi af ollvm þeirra her man þora at striða við mik. Sem Saul oc allir hans menn hæyrðo þessi orð hæiðingians. vrðv þeir ottaslegnir oc hræddoz harðla mlok hans hit ogvrliga op.

Dauid drap Goliath risa.

Dauid er fyrr var fra sagt var yngztr sona Jesse af Bethleem. Jesse var kominn at langfæðga tali fra Jvda syni Jacobs hins gamla. er mestr höfðingi oc kynsælstr varð allra hans sona. þvi at af hans ætt virðiz varr drottinn Jesus Kristr at berazt i þenna hæim til lavsnar öllo r ę ttrvðv mannkyni. oc þat var sem annað fagrlig fyrirboðan æylifss rikis vars herra Jesu Kristi. er sv var tignazt allar stvndir oc mest frelsoð með Gyðingvm er fra Jvda var komin. Enn þvi at Jesse var miok gamall i þann tima sem nv var fra sagt. þa var hann æigi i þessi herfǫr sialfr með Saul konvngi. helldr gerði hann heiman. iii. hina ællztv af sonvm sinvm Eliab Amminadab oc Semma. Nv sem þeir fylgðv Saul. þa for Dauid hæim i Bethleem til favðvr sins at gæta hiarðar hans sem fyrr. Enn sa fagnaðarlausi Philist ę vs Goliath geck fram sið oc snimma a hveriom d ę gi oc spottaði Gyðinga. er ę ngi af þeim þorði at beriazt við hann. Sva gerði hann. xl. daga i samt.

A nöckorvm d ę gi talar Jsay sva við Dauid son sinn. Ek vil senda þik til brǫðra þinna með vistir. oc s ę gia þeim kveðiv mina ok vita hvat þeim liðr eða meðr hveriom höfðingia þeir ero i svæit. oc verð viss hvat til tið ę nda geriz i herinvm. Nv ræis Dauid vpp snimma vm morgininn oc feck mann til at g ę ta hiarðar. enn hann for með þa lvti sem faðir hans hafði til græitt oc kom i þann stað er het Magala. hæyrði hann þa hark oc haræysti ao herbvða. þvi at hvarirtveggio höfðv þa fylkt sino liði oc vorv bvnir til bardaga. sottv þa hvarir i mot qðrvm. Dauid læt þa eptir vndir goðri gæymslo þa lvti sem hann for með. enn hann rann fram til hersins oc spvrði at bröðrvm sinvm. J þi bili kom framm sa hinn grimmi hæiðingi Goliath or herbuðvm Philistinorvm ok talar slikt hit sama sem hann var vanr. sva at Dauid hæyrði giörla orð hans. Enn allir Gyðingar sem hann gato at lita vvrðv þegar felmsfvllir oc flyðv sem mest hans asiono. oc sva sagði hverr til annars. Hvartt satt þv þenna vvin er brigzlaði varvm monnvm. þann sem fellir þenna Philist ę vm man konvngr varr græða miklvm avðæfvm oc gipta honvm dottvr sina. oc favðrhvs hans man hann frelsa oc frialst gera af hverri skylld oc skatti. Dauid talar nv við þa menn er næstir vorv honvm. oc spvrði eptir inneliga hverio þeim mvndi avmbvnað ef einnhverr yrði til at drepa þenna Philist ę vm hinn mikla oc ræki sva sviviriðing af Israel. eða hverr er þ ę ssi hinn banns ę tti sagði hann er sva dirfiz at brigzla oc bǫlva lyð gvðs lifanda. Folkit flvtti Dauid allt hit sama sem aðr hafði hann hæyrt. Nv sem Eliab hinn ællzti broðir Dauids hæyrir hvat hann talar við menn. v ę rðr hann ræiðr miok við orð hans oc m ę lti sva til hans með mikilli stygð. Til hvers fort þv hingat oc fyrirlætz a eyðimǫrk i varga mvnni þa fa savði er þv skylldir g ę ta. enn væit ek dramb þitt oc dvl. ofvnd oc illzko hiarta þins. oc fyrir hæimsko oc m ę tnað hefir þv farið at sia bardagann. Dauid svaraði. Broðir minn. hvat gerða ek til at þv talar sva harðliga til min. þat ero dǫmi at maðr mæli mælt mal eða spyri ę ptir þvi sem aðr er orðflæygt. Væik hann þa þaðan af þangat sem bræðr hans vorv. enn talar i lioði við menn vm þat sama sem fyrr. Enn allir segia eitt til. hverso Saul konvngr hafði h ę itið þeim manni er felldi enn g ę zkolavsa Goliath. þessi oll orð sem Dauid hefir talað koma skiott fyrir konvng Saul. Enn hann lætr þ ę gar kalla hann til sin.

Nv sem Dauid kom fyrir konvng. segir hann sva. Minn herra. eigi þarf at stallra hiarta nǫckors mannz. fyrir þa skylld at ek þrell þinn man ganga i mot Philist ę o þessvm oc beriaz við hann. Saul svaraði. Ecki mant þv mega honvm motstoðv væita eða striða við hann. þar sem þv ert einn smasveinn enn hann hinn mesti oc hinn matkazti kappi ok hefir vaniz vigfimi allt fra æskoalldri. Dauið mælti. Eigi em ek mikill. þo hefir þinn þionostomaðr vorðit skogdyrvm hælldr harðlæikinn. þa er ek gætti hiarðar föðvr mins. þo at kømi af mǫrkinni leo oc biorn oc tæki af hiorðinne rvt eða hafr. þa sotti ek eftir oc drap ek dyrin oc læysti ek savðina. þvi at beði hefi ek banað birni oc leoni. Nv væit ek at þessvm vfagnaðar oc vansignaða vikingi man fara allt a eina læið oc avörvm þeim sem dirfaz at bǫlva oc banna lyð lifanda gvðs. þvi at ek tr ę ysti at sa drottinn sem mik læysti fra leons mvnni oc biarnar biti. hann sialfr ma mik enn frelsa af hendi þessa hins hamingiolavsa hæiðingia. Saul mælti. Drottinn sæ með þer. oc far nv i hans travsti. Saul dvbbar nv Dauid með sialfs sins herklæðvm. sætti gylldan girhialm a hǫfvð honvm. ferði hann i brynio beði viða oc siða. oc gyrði hann sino sverði. Siðan provaði David ef hann geti gengit. oc matti hann æigi. þvi at honvm vorv helldr sið herklæði konvngs. þa mælti Dauid. Eigi hefi ek vanða til vapn at bera. fyrir þvi ætla ek at þav vinne mer æigi mikit at sinne. Lagði hann þa af ser vapnin enn toc staf sinn oc skreppo sem hiarðarsvæina háttr var at bvaz. Hann geck at forse ginvm oc valði þar or. v. hina lættvzlo steina oc kastaði i skreppo sina. Siðan tok hann ser slǫngv i hǫnd. þvi at hann hafði vaniz at fleygia til fvgla steinvm. þa er hann gætti hiarðar. Rann hann nv sva fram a mot hinvm mikla Goliath Philisteo. Goliath i annan stað sotti fram fra hæiðingiom ok skialdsvæinn hans með honvm.

Nv sem þeir nalgaz hvarr i mot avðrvm. oc hinn vandi vikingr gat at lita Dauid. fyrirlæit hann hann þegar. þvi at þessi vngi maðr var friðr oc fagr i asiono sem aðr er sagt enn ecki sva storskorinn sem Goliath. þessi hinn herviligi hæiðingi kallaði þa með ogvrligri rǫddo a Dauid sva segiandi. Hvart em ek hvndr gr þv smasvæinn gengr i mot mer sem þv ætlir at lvrka mik. Sæz hann þa niðr oc tok at bǫlva Dauid i sinvm gæzkolavsvm gvðvm. Oc enn sagði hann sva. Kom hingat ef þv þorir. oc man ek skiott gefa hrǫfnvm hræ þin oc skogdyrvm. Dauid svaraði. þv ert kominn i mot mer með alvæpne. enn ek em vist vapnlavss sem þv sagðir. þvi at ecki ær mitt travst vndir herclæðvm. helldr treystvmz ek i nafni drottins allzheriar oc i krapti gvðs Gyðinga lyðs. hveria er þv hefir hæimsliga hæðt i dag. þvi at gvð drottinn minn man þik gefa i mitt vald. skal ek þa afhǫfða þinn bannsetta bvk oc brytia i smatt oc gefa a þæima degi bǫlvaða bvka Philistinorvm hræfvglvm himins oc ǫllvm skogdyrvm iarðar. at ǫll veralldar bygðin viti at drottinn gvð er með Israels folki. ok allt þetta rettrvað folk sem her er nv saman komit megi skynia oc skilia at hialp oc fagrlict fvllting varss drottins er æigi vndir herclæðvm. man hann nv selia yðr i varar hendr þvi at ver hæyiom hans orrostor. Goliath þotti Dauid helldr stororðr. Ræis hann nv vpp með reiði mikilli oc ætlaði at Dauid yfir litið dalverpi er varð milli þeirra. Enn Dauid skvndaði sem mest i mot honvm oc rann at fram dalinvm. hann græip þa æinn steininn or skreppo sinne oc skavt i slǫngvna. slǫngði siðan ok slo rætt framan i ennið þæim vanda vikingi Goliath sva snart at þegar festi oc fal stæininn i hans havsi oc hæila. Enn hann fell afram við havggit. Nv sigraði Dauid sva sem þer mattvð hæyra með æinvm litlvm steini þenna hinn hræðiliga hæiðingia. oc ræyndar með gvðs miskvnn oc fvlltingi. Sem Goliath var fallinn. en hann hafði ekki vapn i h ę ndi. þa rann hann yfir dalinn oc liop vpp a Goliath oc bra þa sialfs hans sverði er hann var gyrðr með oc hio af honvm hǫfvð. þa er Philist ę i sa at davðr var þeirra enn sterkazti kappi ær þeir þottvz mest travst vndir æiga. lǫgðv þeir a flotta. enn Gyðingar ǫptv sigróp oc ello þa fram eptir dalinvm. oc fello Philist ę i svmir sarir enn svmir davðir vm alla læið sem þeir flyðv þar scem het Sarym allt til borgar Geth oc Accaron. Enn er Jsraelite hvrfo aptr af flottarextrinvm. rannzakaðv þeir oc rænto herbvðir hæiðingia oc toko at herfangi þat er femætt var. Enn Dauid tok hǫfvð Goliath oc hafði með ser i J ę rvsalem. enn vapn þav sem hann hafði att feck hann til varðvæizlo i tialldbvð drottins.

Felags giorð þeirra Dauiðs ok Jonathas. þat var fyrr þa er Dauid g ę ck af konvngs fvndi oc ætlaði sem hann gerði at fara i mot Goliath. þa spvrði Savl Abner hǫfðingia sins hers oc frenda sem fyrr var nefndr. Hverrar ættar er þessi hinn vngi maðr sagði konvngr. ę r hann læit eftir Dauid. Abner sagði at hann vissi þat æigi. Saul mælti. þa skallt þv spyria eftir oc segia mer siðan. Nv sem Dauid kom aptr til herbvða Gyðinga oc hann hafði drepið Philist ę vm. tok Abner hann oc læiddi inn i landtialldit fyrir konvng. sva at hann hafði i hendi ser hǫfvð af Goliath. Saul mælti til hans. Hverrar ættar ę rt þv dr ę ingr. Dauid svaraði. Ek em son þrels þins Jesse af Bethleem. Sem Jonathas konvngs son hæyrði Dauid sva litillatliga tala við favðvr sinn. slika frægð sem hann hafði vvnnið. þa keyktiz hann til sva mikillar astar við Dauid. at hann ælskaði hann æ siðan rætt sem sialfan sik meðan hann lifði. A þeim d ę gi tok Saul hann sva fvllkomliga til sin i hinn mesta k ę rlæik. sva at hann naði með ę ngv moti at fara hæim til favðvr sins i Bethleem. Bvndv þeir Jonathas þa sinn fagrligan felagsskap meðr sva vleysiligv astar sambandi. sem þeir helldo allar stvndir sinar siðan. at hvargi villdi vita annars mein helldr en sialfs sins. Enn því at Dauid var æigi sva vel kleddr sem Jonathas villdi (oc hafði) gingi vapn. þa syndi hann þegar i því sitt litillæti oc þa hina miklv ælskv er hann hafði a Dauid. oc hann læt æigi gera honvm avnnvr clæði. helldr af klæddi hann sik sinvm kyrtli oc steypti yfir Dauid. oc oll sin sömiligstv kleði gaf hann honvm. iamnvel bellti sitt oc boga sverð oc spiot oc allar herneskior. en þo var Jonathas hinn mesti bogmaðr. Dauid var sva lyðinn oc þionostofvllr Saul konvngi. at hann framði oc fvllgerði alla lvti vel oc vitrliga eptir hans boði. Setti Saul hann þa höfðingia yfir kappa sina. oc var hann sva tekinn með Gyðingvm at hann var mest virðr allra konvngmanna.