Bókastaðir

Spa Samuolis við Gyðinga.

221. Nv er þat sagt þesso nest. at hǫfðingiar oc allir rikbornir menn af Jsrael samnaz saman oc fara a fvnd Samvelis i Rainath. þeir hefia sitt ærendi a þessa lvnd. þat er sem þær er kvnnict at þv geriz gamall enn synir þinir vilia æigi fylgia þinvm folsporvm i gvðs hræðzlo oc goðv framferði. þvi biðivm ver at þv velir oc setir yfir oss konvng af varvm lyð sem allar aðrar þioðir hafa. at hann dømi oc bioði yfir oss. Samvel sem hann hæyrir þessor þeirra orð. mislikaði honvm miok þeirra b ę n ok bað drottin syna ser sinn vilia her vm. Drottinn m ę lti þa við Samvel. Hæyrði ek hvat lyðr þinn talaði til þin. enn æigi hata þæir þik sva miok i þesso sem mik fyrirlita þeir i ǫllvm lvtvm þessvm sem þæir hafa gert i moti mer fra þeim degi er ek læiddi þa af Egyptalandi oc allt hær til. oc vilia allt annað helldr enn ek rikia yfir þa. þvi at sva sem fyrr fyrirleto þeir mik oc þionoðv annarlegvm gvðvm. slikt ið sama vilia þeir segiaz vndan minni þionkan oc þinv yfirdǫmi. Nv skaltv hlyðnazt þeirra akalli. oc þo allt at æinv haf við vatta oc seg þeim fyrir fram ǫll rættarlǫg oc lyðskylldo er þeim hæfir at væita konvngi sinvm. Samvel gerir nv sem gvð bavð honvm. Hann hefr sva sina rǫðv við alla þa sem konvngsins bæiddo yfir sik. þetta er lǫgmal konvngs þess er rikia man yfir yðr. Hann man taka syni yðra. setia þa oc semia ser til þionosto. man hann svma gera riddara. svma fyrirrennara sinna reiðskiota. hann man skipa til ármenn oc aðra höfðingia at hæimta læiðangra oc lyðskylldir. oc syni yðra man hann gera sina akrkarla oc kornskvrðarmenn. aðra man hann lata smiða sér vápn oc kerror. Dǫtr yðrar man hann gera ser at þionostokonvm til bravögerðar oc annars starfs. Hann man oc taka vingarða yðra oc akra oc olivotre oc alldingarða þa er þér eigvð bæzta oc gefa sinvm þionvm. sva oc yðra þræla oc ambattir oc aðra mansmenn. Asna oc æyki þa er þer eigvt bæzta man hann brott taka oc sætia vndir sina vini. Sæði yðvr oc vingarða oc garða avöxt oc sva hiarðir man hann tolla oc tivnda oc gefa gelldingvm þeim sem honvm þionoðo. oc oka yðr sialfa vndir þravngvan þræIdom. A þæima degi manv þær kvæina oc kalla til drottins at hann frellsi yðr vndan anavð konvngs þess er þer hafið valit yðr. oc er þa v ę nna at drottinn vili eigi hæyra. Nv villdi lyðrinn æigi heyra Samvel her vm. helldr köllvðv þeir oc ǫplv i mot honvm sva segiandi. Alldri skal annað verða enn ver hafim konvng yfir oss sem allar aðrar þioðir. at hann dömi oc halldi af varri halfv at veria oss við agangi varra vvina. Nv sem Samvel hefir hæyrt orð ok akafa Gyðinga. biðr hann til gvðs oc tiar fyrir honvm ǫll þeirra orð. Drottinn mælti til hans. Hæyrði ek hvat þeir savgðv. nv ger þv sem þeir b ę iða oc set yfir þa konvng. Samvel bavð nv ðllo liði oc folki. at hverr maðr sem ginn skyllde fara til sinnar borgar oc annaz sin hvs oc heima. enn ek man yðr hvgsa konvng sagði hann sem þer hafið beðit. Var þa slitið þesso þingi. oc for hverr til sins hæimilis.

Fra þui er Saul fann Samuelem.

222. Maðr er nefndr Cis. hann var kominn af ætt Beniamin. Cis var son þess mannz er het Abiel. son Sesor. sonar Bechorethei. sonar Jareth. sonar Asia. sonar Emini hins sterka. Cis atti þann son er Savl het. hann var sva valdr oc vins ę ll at engi maðr fannz b ę tri i þann tima af ollo Jsraels folki. hann var manna styrkaztr oc sva mikill at ę ngi maðr i ætt Jsraels toc meirr enn i avxl honvm. þat barsk at með Cis at asnar hans hvrfv oc fvndvz æigi er læita var farið Hann bæiddi þa Saul son sinn. at hann myndi fara at læita asnanna með ę inhveriom svæine. Saul bio sik oc foro þeir. ii. saman vm fiall Effraym oc vm þa iorð er het Salisa oc vm Salim oc vm iorð Gemini oc fvnno æigi asnana. Enn er þeir komo a þa iorð er Svph het. þa mællti Savl við svæininn er for með honvm. Nv manv við hverfa aftr. at æigi verði faðir minn mæirr sivkr vm ockra ferð oc vm asna sina sem mik varir ef við komvm æigi skiott hæim. Svæinninn svaraði. Her r ę tt i þessi borg er æinn ag ę tr gvðs vinr. sva at æigi ę itt orð verðr at hægoma þat er hann talar nema helldr at sannlæik oc visendvm. nv fǫrvm til fvndar við hann at vita ef hann vil oss visa gera oc sannyndi segia vm þetta ockart æyrendi sem við erom sendir. Saul svaraði. Hvat litið hǫfvm við lavst til at gefa gvðs manni ef við fǫrvm at finna hann. þvi at þat er vhæversklict at færa honvm ekki. enn við hofvm nv æigi til vistir ne vandlavp æða æitthvat annað þat er sendilict er. Svæinninn mælti. Hafa man ek litið af silfri. gefvm honvm þat. at hann segi hver verða mvnv lok læiðar okkarrar. Saul læt ser þetta vel lika. Foro þa baðir saml til borgar þeirrar er gvðs maðr var fyrir. Nv sem þeir gengv vm æinstigi er la vpp til borgarinnar. þa komv i moti þeim m ę yiar nockðrar er forv at taka vatn. þæir spvrðv hvar spamaðrinn var i borginne. Mæyiarnar svaraðv. Her er hann bæint fram fyrir ykr. hann kom her i dag. skvndit þo helldr þvi at i dag helldr allt folk mikla hatið i hæð borgarinnar oc ferr spamaðrinn skiott vpp þanngat til borðz. þvi at boðsmenn biða hans oc snæða æigi fyrr enn hann k ę mr oc blæzar fornir. Nv var þat siðr i þann tima meðr Gyðingvm at dyrka drottin i hæstvm stððvm hverrar borgar. allt. þar til er Salomon smiðaði drottni mvsteri i Hierusalem. Nv sem þeir Savl komv i miðia borgina. fvndo þeir Samvel. þvi at þa rætt geck hann vt or herbyrgi sinv oc ætlaði vpp þar sem þeir kolloðv a hæð at hælga fornir. Enn drottinn hafði vitraðz honvm annan dag aðr Savl kom oc sagði at hann myndi hinn næsta dag eftir senda til hans af riki Beniamin þann mann sem hann skylldi til höfðingia smyria yfir Gyðinga. Sa man sagði drottinn hialpa folki mino oc frelsa vndan agangi Philistinorvm. þvi at ek læit miskvnnar avgvm a lyðinn. Oc i þvi ær Samvel læit Saul. þa mælti drottinn við hann. Sæ her nv þann mann er ek sagði þer fra fyrra dag. þessi skal drottna oc dǫma yfir mina þioð. Saul geck fyrir Samuel i miðiom herbergiss dyrvm oc mælti. þvi at hann hafði æigi fyrr sæð Samuel. Seg mer satt goðr maðr. hvar ero hvs æða herbergi spamannz. Samvel svaraði. Ek em sa spamaðr er þv spyrr at. Nv skaltv ganga vpp a hæð með mer oc vera i boði minv i dag. enn i morgin gef ek þer orlof. oc þa man ek segia þer hvat sem þik forvitnar æða þv hefir i hvg oc hiarta. þv þarft nv oc æigi at ahyggiaz vm asna favðvr þins þvi at þeir ero fvnnir. Ok hveriom man til hæyra at ę iga hina bæztv lvti Jsraels nema þer oc þino favðvrhvsi. Saul svaraði. Ek em kominn af ætt Gemini af hinvm minnzta kynþ ę tti Jsraels. oc ero þvi minir frendr minnz hattar oc siðarzt i ættartǫlo Beniamin. oc þvi skil ek æigi hvat þetta þitt mal væit. Samvel læiðir nv Saul oc svæin hans i þat hæsta herbergi sem aðr var getið oc s ę tti Saul i ǫndvegi millvm boðsmanna. þar var æigi inne mæirr enn. xxx. karla. þa mælti Samvel við matbvðarmanninn. Tak nv þat er ek bavð þer enn fyrra dag at varþvæita oc sæt fyrir Saul. Hann gerði sva. þa mællti Samvel við Saul. Tak nv oc snæð þessa litlo sennding sem eftir varð af þeim fagnaðarkrasvm er ek kallaði lyðinn til. Sat Saul þar at sæmiligri væizlo þann dag. Vm kvelldit gengo þeir ofan i borgina. oc svaf Saul þar vm nottina i málstofv Samvel. Ok þegar vm morgvninn sem liost var geck Samuel i stofvna oc mælti við Saul. Statt vpp oc bv þik þvi at nv dv ę l ek þik æigi l ę ingr at sinne. Saul spratt vpp oc kl ę ddiz. gengo siðan. iii. samt. oc sem þeir vorv komnir i vtanverða borgina. þa m ę lti Samvel við Saul. Sæg þv svæininvm at hann gangi fyrir fram a veginn. enn þv n ę m staðar vm litla stvnd at ek megi segia þer æitt dyrligt drottins orð.

Fra þi er Samuel smurði Saul.

Samvel tok þa ker þat er hann kallaði lenticulam fvllt viðsmiors oc geck at Saul oc stæypti þesso hino h ę lgv viðsmiorvi yfir höfvð honvm. oc kysti hann sva segiandi. Se nv smvrði drottinn þik til höfðingia yfir sina ærfð. at þv læysir lyð hans af hendi sinna vvina er hvaðan æva heria a oss. Enn þat skalt þv at marki hafa at þetta er allt satt sem ek segir. at i dag at miðivm d ę gi mant þv koma til læiðiss Rachel oc finna þar menn. ii. er þer manv segia at fvnnir ero asnar þeir er þv fort at læita. oc þat með at faðir þinn er nv ahyggivfvllr vm þina f ę rð hvat af þer man vorðit. Nv sem þv ferr þaðan oc k ę mr at æik ę inne þeirre er st ę ndr a fialli Thabor. þa mant þv finna. iii. menn er fara at dyrka drottin oc biðiaz fyrir i Bethel. Einn þeirra man bera kið. iii. annarr. iii. m ę la bravðs. þriði byttv fvlla vins. Ok sem þer hæilsiz. þa manv þeir gefa þer tva læifa bravðs. oc þv mvnt við taka. Eptir þetta mant þv koma þar sem hæitir staða Philistinorvm. oc sem þv gengr inn i borg þa er þar verðr. man i mót þer koma fioldi spamanna er þeir ganga ofan or hæð með allz hattar læika oc skemtan. simphon oc psalterivm. gigior oc hǫrpvr oc aðrir str ę inglæikar. enn þeir sialfir manv spa með fagrlegvm framsynvm. þa man koma yfir þik andi drottins oc mant þv taka at spa með þeim oc allr skiptaz i annan mann enn aðr erttv. Enn ef þetta gengr allt eftir minne frasǫgn. þa ger þv hvat er hǫnd þin visar þer a. því at þa er drottinn með þer oc man fara fyrir þer i Galgala. enn ec man koma til motz við þik þa er ek vil at þv fornfærir drottni til friðar oc farsælo oc sæfir sigrfornir. vii. daga sem siðr er til. Enn þess skaltv biða er ek k ę m til molz við þik at syna þer hverso þv skalt hverivm lvt skipa. Nv þegar enn sem sinn veg geck hvarr Samvel oc Saul. þa skipti gvð hans hiarta oc hvg. oc öll þesse merke sem Samuel hafði sagt komo fram oc fylldvz a þæima d ę gi. Ok sem þeir mættv spamanna flockinvm þar sem hæitir hals æða hæiðr drottins. þa kom fvllkomliga gvðs andi yfir Saul. sva at hann rakti fram fagrligar forspár millvm spamanna. Enn allir þeir sem kendo hann m ę lto sva sin a mille. Meðr hveriom atbvrðvm hefir þessi spadómr komit at syni Cis. þaðan af var þat haft fyrir orðzqvið. hvart er Savl i spamanna tqlo. Eptir þat geck hann vpp i hæð þar sem var bqnarstaðr borgarmanna. þar var fyrir gamall maðr favðvrfaðir Saul. hann spvrði hvert þeir hæfði farit. Saul segir. Við forvm at læita asna favðvr mins oc komvm við til fvndar við Samvel. Segit mer þar af segir hann. hvat talaði spamaðrinn Samvel við yckr. Saul svaraði. Hann sagði okr at fvnnir vorv asnar varir.

Enn Saul villdi æigi segia karli þat er Samvel hafði talað vm rikit. For Saul þa hæim til favðvr sins.

Vm konungs tekiu. capitulum.

Þesso næst kallar Samuel saman allan lyð fyrir avglit drottins i Masphat oc talar sva til þeirra. Þessa lvti talar gvð Jsrael. Ek læiddi yðr af Egiptalandi oc frialsaða ek yðr af vvina hendi oc allra konvnga er yðr kvolðv. enn nv segir Samvel kasti þer yðr sialfviliandi vndan þionkan vars drottins þess sem yðr hefir læyst af ðllo illo klandi oc kvðlvm hæiðingia. þvi at þer savgðvt sva. at þer villdit ekki annað enn ek setti yfir yðr konvng. Nv skipiz þer saman i svæitir fyrir avglit drottins sva sem til hæyrir ættvm Jsrael. Siðan lvtar Samvel vm konvngs kosning oc berr lvtr kynsmonnvm Beniamin. Samvel lvtar enn allt þar til er hlvtr kemr yfir Saul son Cis. Var hans þa læitað oc fannz æigi þar a þingino. þa var gengit til frettar við drottin. hvart Saul myndi nockvð þar koma. Enn drottinn sagði hann folginn hæima i herbergi. Havfðingiar foru þa oc flvttv hann a þing. Ok sem hann stoð a millvm þeirra. var hann halsi oc höfði hæri enn hverr manna annarra. þa mællti Samvel við folkit. Hér megi þer nv séa þann sem drottinn hefir yðr til konvngs valið. at æingi er honvm likr af ollvm þessvm lyð sem her er saman kominn. þeir kalla þa allir sva segiandi. Lifi konvngr varr. Samuel kvaddi sér hlioðs. oc þegar er staðnaði óp oc akafi lyðsins. þa talaði hann oc tiaði vpp fyrir öllo folki rikis rettindi oc laga stiorn oc lyðskylldo konvngs þeirra. oc skrifaði a bok oc let koma til hirðzlo i tialldbvð drottins i gvðs avgliti. Siþan gaf hann hveriom manne hæimfarar læyfi. For þa oc Savl konvngr h ę im i borg sina er het Gabaath með þann lvta hersins er honvm villdi fylgia oc gvð gaf i briost gott hiarta með hvgpryði. enn þeir vorv aðrir er sinvm frendvm höfðv ætlað konvngdominn oc fyllaz þegar vpp illzkv oc ðfvndar i mot honvm sva segiandi. Hvat man þessi konvngr litillar ættar oss hialpa. Oc sva stærðvz þeir oc fyrirlito hann at þeir væitto honvm ę ingar giafir ne goða hlyðni. enn hann læt at sinne sem hann vissi æigi.

Sneypufqr Naas oc tilr ę di Saul.

225. A þæim sama tima for sa hǫfðingi Amons þioðar er het Naas oc heriaði með storsamligo striði i riki Galaath a þa borg er kǫlloð er Jabes. Enn þeir borgarmenn sa æigi sinn afla at risa i moti hans hernaði. baðv þeir Naas gefa ser grið oc gera s ę tt við þa með þvi moti at þeir skylldo honvm þiona. þessarri griðabæiðni þeirra svarar sva Naas. Kostr skal yðr af mer lifs oc griða með þeim skildaga at ek skal stinga vt ið hægra avga or hǫfði hveriom yðr sem ę invm manni. til þess at þat verði sva æylif skomm ǫllo Jsraels folki. Avlldvngar borgarinnar bæiðdo þa Naas gefa ser. vii. daga frest til raðagerþar oc orðsendingar til vina sinna oc sambygðarmanna. enn þeir myndi taka þenna afarkost sem hann hafði boðit ef þeim kǫmi æingi hialp aðr en vti veri þeir. vii. dagar. þesso iatar Naas. Nv sem þeir hafa f ę ingit þesse frest. senda þeir boð a alla vega fra ser oc lata Gyðinga vita i hveriar þrǫngvar þeir ero komnir fyrir hæiðingivm. Ok sem þeirra sendimenn vorv komnir i Gabaath til herbergia Saul oc hǫfðv fram flvtt sin æyr ę ndi. tok allt folk at syta sarliga þeirra ę ymð með andligo opi. A sǫmv stvndo kom Saul með svæina sina af akri með. ii. gamla arðryxn. Sem hann kom i garðinn oc hæyrði grat lyðsins mælti hann. Hver vndr ero vorðin folki þesso er sva syrgir sarliga. þa vorv honvm savgð ǫll þesse tiðendi oc hverra harmkv ę la Jabes borgarmenn attv visa ván af heiðingiom. ef þeim kv ę mi ecki fvllting innan þeirra. vii. daga sem þeim vorv grip gefin. Saul sem hann hæyrir þetta fylliz hann af anda drottins með miklo kappi oc konvngligri ræiði. gripr þegar yxinin oc havggr hvartveggia i sma stycki. þar með sendir hann sina menn i borgir oc b ę i vm ǫll lǫnd oc a hvern vtskaga Jsraels rikiss sva segiandi. þessi stycki skolo þer fram bera fyrir hvers mannz herbergi með þæima boðskap. at sva smatt skal brytia þæss mannz æyk oc vxa er hæima sitr oc vil nv eigi fylgia Saul oc Samvel. Við þessi ognarboð vvrðo allir slægnir hr ę ðzlo drottins oc skvndar þa hverr sem æinn hravstr dreingr til fvndar við Saul konvng. Nv sem saman kom allr herrinn i þeim stað er hæitir Bethec. þa var skorað manntalit. oc vorv þa með Saul. ccc. þvsvnda af lyð Jsraels. oc vorv þa hia ættmenn Jvda. þat vorv. xxx. þvsvnda. Saul m ę lti þa til sendimanna Jabes borgar. Farið nv fyrir oc segit sva yðrvm borgarmonnvm. at a morgin sem sol s ę kir a himin man þeim koma hialp oc hæilsa. Sendimenn Jabes komv hæim oc savgðv sinvm monnvm allt hið sanna vm sina ferþ. Við þat verþa þeir glaðir sem ván var at. þeir sendo þegar þav boð Naas. at hann bviz sva við at þeir manv vm morgvninn ę ptir ganga a hans vald. at hann geri þeim þa slikt sem honvm likar. Saul skipar nv sinvm her. iiii. fylkingar. ok koma þeir at herbvðvm h ę iðingia þegar i dagan oc drapv hvern þar er kominn var miok sva til hadægiss. Enn þeir vavknvðv ecki vel er þeir visso ser aðr ę ngiss otta vanir. enn allir þeir er því komv við oc livið þago flyði ser hverr sva at ę ngi for mæirr samt en æinn.