Bókastaðir

Gud vitradiz Samuel. enn hann etlade at vere Hely kennimadr.

216. Sva bar til æinnhvern dag at Heli la i hvilo sinne. hann var þa miok ellihrvmr oc nesta blindr. enn Samvel svaf i mvsteri drottins hia hinne hælgv ǫrk gvðs. þa kallaði drottinn Samvel. Enn hann sva. Se her em ek segir hann. Spratt hann vpp þegar oc rann til Heli oc sagði sva. Se nv em ek her. því at þv kallaðir mik. Heli svaraði. Ekki kallaða ek þik. far þv aftr til hvilo þinnar oc sof. Samvel lagðiz niðr oc sofnaði skiott. Enn drottinn kallaði i annað sinn. Samvel. Hann vaknaði við kallið oc rann þegar þangat sem Heli la oc mælti. Her em ek enn sem þv kallaðir mik. Hann svaraði. Eigi kallaða ek þik svn minn. far oc sof. Samvel vissi þa enn æigi æða kendi drottin. því at æigi hafði honvm fyrr birtz mal drottins. Nv sem hann var sofnaðr. kallaði drottinn enn ið. iii. sinn. Samvel. Oc enn reis hann vpp oc rann til Heli oc mællti. Se nv enn em ek her kominn. því at vtan ef hygg ek at þv kallaðir mik. Heli skilði nv at drottinn myndi kalla sveininn. oc mællti sva til hans. Far þv enn svn minn oc sof. enn ef hæðan af er a þik kallað. þa skalltv sva segia. Tala þv drottinn því at hæyrir þræll þinn. Nv for enn Samvel at sofa. enn iafnskiott kom drottinn til hans oc kallaði enn sem fyrr. Samvel Samvel. Hann svaraði. Tala þv drottinn. því at hæyrir þrell þinn. Drottinn mællti þa við Samvel. þat orð man ek fram segia at ymia mvn i baðvm æyrvm þæim er þat hæyrir. Sa dagr man koma at ek man vpp hæfia at fremia oc fvllgera alla lvti þa er ek hæfi talað yfir hvsi Heli. at ę k man hans kyn oc hyski dǫma fyrir ranglæti. þvi at hann kannaðiz við lǫst sona sinna oc æigi at hælldr hirti hann þa. fyrir þvi segir drottinn man ek æigi linaz æða liknaz ranglæti hvs hans meðr fornvm oc fegiofvm at æilifv. Nv svaf Samvel allt til morgins. Ok sem hann vaknaði lavk hann vpp dyrvm a drottins hvsi enn kom æigi til Heli. þvi at hann ottaðiz at segia honvm syn þessa. Nv kallaði Hæli Samvel til sin sva segiandi. Hæyr nu svn minn Samuel. Hann svaraði. Her em ek hia þer fostri minn. H ę li mællti. Bið ek at þv latir i lios við mik oc læynir ðngv af þvi er drottinn talaði til þin a þessi nótt. Se gvð þer sva hollr sem ecki orð felr þv fyrir mer af ðllo þvi sem hann sagði þer. þa mællti Samvel oc sagði honvm ðll orð drottins oc læyndi ðngv af. þa mællti Hæli. Giðri drottinn þat sem honvm syniz gott i sino avgliti. Samvel ox vpp oc var drottinn meðr honvm sva at æigi eitt orð hans varþ at hægoma. Ok heðan af kannaðiz við allt Jsraels folk af Dan oc Bersabee at Samuel var trvlyndr spamaðr drottins. Oc nv tok drottinn enn at birtazt Samvel i Sylo oc vitraði honvm alla lvti sem hann villdi vera lata. Flǫg þa oc for fregþ Samvelis vm allt Jorsalaland oc riki Gyðinga.

Fra usigr (i) Gyðinga. capitulum.

J þann tima samnaðiz saman Jsraels lyðr oc for til bardaga moti hæiðingiom Philistim oc herioðv a riki þeirra. Settv Gyðingar herbvðir sinar við biarg æitt er þeir kavllvðv fvlltings stein æða hialpar. Philistei vorv þa comnir i þann stað er hæitir Affeth oc fylktv liði sinv i moti Gyðingvm. Enn þegar i vpphafi orrostvnnar snero Gyðingar baki við Philisteis oc flyðv sem mest. hæiðingiar ællta þa her oc hvar vm æng oc akra. J þeim bardaga fellv af Gyðingvm. iiii. þvsvndir karla. Nv sem Philistei hvrfv aftr til herbvða sinna. þa samnaz enn saman gæðingar Gyðinga oc sǫgðv sva sin i millvm. Hvi man drottinn oss hafa latið fara mikinn vsigr æða svaðil fyrir hæiðingivm i dag. Nv mvnv ver þat bragða taka at fara oc flytia hingat hælgv sattmáls ðrk drottins at hon frelsi oss vndan valldi varra vvina. þeir gerðv nv sendimenn i Sylo. oc flvttv þeir þaðan hina h ę lgv ǫrk drottins. Enn. ii. synir H ę li Ophni oc Phinees foru með ǫrkinne oc ferðv hana til herbvða Gyðinga. Ok sem avrkin kom til herbvða Gyðinga. gekk allt folkit vt með miklo opi oc fagnaðar ravst. sva at viða þavt iorðin af þeirra hlioðan. Enn er Philistei hæyrðv þetta. frættv þeir eftir hvat vissi hark þetta oc haræysti er þæir hæyrðv i herbvðvm enna ebræskv manna. Enn þegar er hæiðingiar vvrðv visir hins sanna. at ǫrk drottins var komin til herbvða Gyðinga. ottvðvz þeir æigi litt oc syttv sva segiandi. Væi oss vesolvm þvi at nv er gvð kominn i herbvðir þeirra. oc æigi vorv Ebrei meðr sva mikilli glæði i gær æða fyrra dag. Fimm ę i oss væsolvm. hverr man oss varðv ę ita við valldi þeirra halæitv gvða sem nv ero til þeirra komnir. þvi at þessir ero þeir samo gvðar sem forðvm slogv Egyptaland meðr miog mǫrgvm bysnvm oc bardavgvm oc læiddv siðan syni Jsrael vm æyðimerkr. Hvat nv þa allt at æinv styrkiz þer Philistei oc verit hravstir dræingir oc striðit styrkliga moti Ebreis. oc kostg ę fit nv karlmannliga at þær komit æigi vndir anavðarok oc þeirra þrældom sem aðr hafa yðr þionað.

Eftir þessa aeggian lavpa vpp allir Philistei oc fylkia sinvm her meðr ognar miklvm gny opi oc a ę ggian oc vapnabraki. liopv þegar til bardaga a Gyðinga oc hivggv a. ii. hendr. enn viðrtaka varþ æingi. helldr flyði hverr sem hvataz er þvi kom við til sinna herbvða oc i ymsa staði ser hæliss at læita. þar feck Jsrael lyðr sva mikit tion oc tapan sinna manna at æigi fell fǫra af þeim enn. xxx. þvsvnda fotgangandi manna. þar vorv oc dr ę pnir baðir synir H ę li Ophni oc Phinees. enn hertekin ǫrkin helga af hæiðingivm Philistim. Einn maðr af ætt Beniamin komz or bardaga oc rann sem mest matti hann. sva at þann dag kom hann i Sylo. þessi maðr sem hann kom i Sylo. var hann miog moðr ræif af ser klæðin oc bar molld i hǫfvð ser. H ę li hinn gamli kennemaðr sat i sæti sinv vti við æitt stræti oc hæið sva hver tiðendi hann spyrði fra herbvðvm. þvi at hann var miok hvgsivkr vm hina h ę lgv ǫrk. Nv sem sendimaðr var kominn. boðaði hann bǫiar. folki fra bardaga allt hið sanna. Tok þa allr lyðr sarliga at syrgia meðr hǫrmoligre hrygð.

Ok sem H ę li hæyrði haræysti þessa gratz. þa mællti hann. Hvat væit þessi gratr æða hǫrmvngar hliomr er ek hæyri. Rennarinn skvnndaði þa at segia H ę li allan atbvrð bardagans oc ændalykt. H ę li var þa sva gamall at hann hafði at alldri. viii. ár hins tivnda tigar oc var þa blindr baðvm avgvm. Kvamvmaðr segir nv sva til H ę li. Ek em her nv nykominn oc a þessvm saina degi flyði ek fra bardaga Jsraels oc Philistinorvm. H ę li mællti. Sæg mer svn minn hvat þar var tiðenda. Hann svaraði. þat kann ek þaðan at segia at allt Jsraels folk flyði ór bardaga oc fengo mikinn mannskaða i höfðingia falli oc fiolmennis. oc þar fello fyrir hæiðingivm baðir synir þinir oc hin h ę lga ðrk hertekin. Enn i því bili er H ę li hæyrði næfnda ðrk drottins þa fell hann a bak aptr or sætinv sva hart at allr hans havss lamðiz. sva at þat varþ þegar hans bani. Hafði hann verið domandi yfir Gyðingvm. xl. ara. Enn svnarkona Heli var með barni sv er att hafði Phinees. oc þa komit at þeirri stvndv er hon atti at fæða. Sem hon hæyrði at hin helga ðrk drottins var hertekin af hæiðingivm. enn H ę li magr hennar davðr oc bondi hennar. þa stoð hana sott sva at hon fæddi svæinbarn. Slogvz þa til ofverkir oc qnnvr sott af hrygð oc harmi. Enn þær konvr sem yfir henne satv melto. Ver þv hravst oc hirð æigi at ottaz því at þv hefir svæin fæddan. Enn hon svaraði öngo orði oc litt hvglæiddi hon hvat þær sögðv. Enn þo gaf hon nafn svæininvm eftir sinne tvngv Hichaboth. þat er at varo mali brotborin dyrð. Oc sva segir hon. þvi kalla ek sva svn minn at öll dyrð er af nvmin Jsraels folki. er ðrkin hin h ę lga er hertekin. Enn hitt bar þo mærr til er hon næfndi hann. sva er b ę ði var davðr magr hennar oc maðr. oc þegar i stað do hon.

Fra vandreði heiðingia.

Nv er þar til mals at taka sem aðr var fra horfit. at æftir þat hið mikla mannfall sem Philistei giörðv Gyðingvm við fvlltings stæin hertoko hæiðingiar ðrk drottins oc flvttv hana þaðan i þa borg er heitir Azolvs oc þottvz sætia hana sömiliga i mvsteri gvðs sins er þeir kölloðv Dagon. oc rætt sem næst sialfvm Dagon. gengo brot siðan. lvkv aftr oc læsto mvsterit. Enn vm morgvninn eftir sem dagaði foro prestar Dagons oc aðrir borgarmenn til hofs honvm at þiona eftir vanda. Ok sem þeir höfðv vpp lokit mvsteri Dagons. sia þeir þar standa ðrk drottins sem þeir höfðv hana s ę tt vm kvelldit. enn Dagon gvð þeirra grvfði a golfi frammi fyrir ðrkinne. þeir gengv til oc ræisto vpp Dagon oc s ę ttv hann i stað sinn. Nv annan dag er þeir komv til hofsins. la Dagon a grvfv sem fyrr fyrir ǫrk drottins. oc var þa af honvm brotið beði hǫfvð oc hendr sva at hvarlvæggia la vtan gatta. enn bolrinn la frammi fyrir ǫrkinni hælgv. Oc fyrir þessa savk gæyma æ siðan allir blotmenn oc hæiðingiar i Azoto at stiga alldregi a þr ę skavlldo þa er þeir ganga i blothvs Dagons. þvi at hann hafði þar brotnað vm. oc h ę llz þat enn i dag segir hinn helgi Jeronimvs.

Eptir þetta kyn þyngiz hǫnd drottins yfir Azotos. sva at hann striðir þeim með mǫrgvm bysnvm oc bardavgvm. Már sva af oc minkar þeirra styrk a marga vega. oc æyðiz þeirra obbelldi með sva miklvm firnvm oc fadǫmvm. at iorðin br ę str niðr vndir beivm borgarinnar oc savkkva þar ę ng oc akrar margra i miðio hennar heraði. enn þar fæddvz myss oc mæinkykvændi er spilltv bæði mat oc mavrgv qðrv. þeir þolðv oc sva sialfir borgarmenn i Azoto mikla skavmm oc scripi til davða. þvi at gvð drottinn slo þa með þeirri pino sem Grickir kalla sinkopan. þat var með þæima hætti at þeir hǫfðv sva mikla vtsott oc iðra verk. at þaðan svllo innan l ę yniligir vegar vallgangsins með sva liotri oc læiðiligri pino. oc gvmprinn fvnaði neðan. dó mikill fiðlði manna i Azoto. Enn allir karlmenn vngir oc gamlir syktvz með því moti sem nv var sagt. þo at lif hæfði at kalla. Nv sem Azoti sa sik stangaða sva striðv afelli. melto þeir með ser. Alldri skal ǫrk þessi læingr meðr oss vera. þvi at gvð Gyðinga slðr oss oc Dagon drottin gvð varnn sannliga með sinni h ę iptar hendi. Siþan senda þeir oc saman kalla alla vittringa oc visendamenn Philistinorvm oc segia sva til þeirra. Hvat skolvm ver gera við ǫrk þessa. þeir svaraðv. Hvat manv þer gera við hana nema flytia fra yðr til annarrar borgar. Nv sva sem ǫrkin flvttiz vm borgir Philistinorvm hveria fra annarri. þa fylgði Philisteis hinn sami vfagnaðr at þeir fvnvðv neðan. oc dó af þvi sva gamlir menn sem smasvæinar. Ok vm siðir sendv þeir ǫrk drottins i þa borg er h ę t Accharon. Enn Accharonite sǫgðv sva. þvi hafa þeir hingat flvtt i borg vara ǫrk drottins Jsraels. at þeir vilia at hann drepi oss sem vara lavgvnavta. Accaroniss borgarmenn senda nv sem skiotaz eftir ǫllvm hæiðnvm hofprestvm oc margvisvm mæistarvm. Ok sem þeir koma saman. segia þeir sva til hǫfðingia Philistinorvm.

Giorið sva vel goðir dr ę ingir. gefið vpp ðrk drottins oc sendit hana hæim i sitt riki at æigi drepi drottinn oss oc allan lyð. þvi at vggr oc otti daligs davða er nv kominn i allar borgir Philistinorvm. sva at iafnvel hravstir dræingir æpa oc yla með hörmvligri sorg oc svt.

Vii. manaði var hin hælga ðrk i riki h ę iðingia. þa tokv Philistei at æpa oc kalla til kennimanna Dagons gvðs sins oc annarra galldramæistara sva segiandi. Gæfið til gott ráð goðir halsar. hverso ver skolvm til haga at senda hæim avrk þessa til sins staðar. þeir svara. Eigi hæfir yðr hana meðr öngri sæmð senda i brottv avða helldr með verðvgri virðing skolo þer læysa skylldv yðvarra synða. oc manv þer skiott hæilir verða [oc þa við kannaz fyrir hveria skylld hæiptar hönd drottins hvarf æigi fra yðr. Philistei m ę lto. Hvat er þat er v ę r ę igvm fyrir vara gl ę pi at giallda. Hæiðnir spamenn oc spekingar svörvöv. þær vitið vm riki Philistinorvm at æitt afelli oc davðadrep hæfir alegit yðr oc öllvm hofprestvm yðrvm. Nv skolo þer gera. v. gvllker vaxin a þa mynd sem gvmpar yðrir. oc þar með gerið enn af gvlli. v. likneski i mynd mvsa yðvarra þeirra er miok hafa æytt yðrv korni oc mörgvm avðrvm gæðvm. þetta allt skolo þer gefa gvði oc dyrka drottin Jsrael. til þess at hann virðiz at hefia hönd ræiði sinnar af yðr oc yðrvm gvðvm oc avllo yðrv riki. Fyrir hvi herðit þær hiortv yðvr sva sem Egiptar oc Pharao er forðvm grimmoðvz moti gvði oc varð þa vpp at gefa gvðs lyð er [hann var þa aðr sleginn mörgvm mæinvm. Enn þvi at [hann villdi æigi af lata sinvm grimlæik við Gyðinga. þa var honvm oc hans lyð vm siðir dreckt i siovar divp. Nv þa siaið við slikvm dömvm oc gerit sem skiotaz æinn nyian vagn vel ramligan. siðan takit. ii. kyr fæitar þær er kelft hafi fyrir scavmmo. oc gangi kalfarnir vndir þeim. þessar kyr skolo vera vtamðar sva alldri [hafi vndir ok komið. þessar kyr skolo þær bæita fyrir þann hinn nyia vagn enn byrgia inne kalfa þeirra. þa skal taka avrk drottins oc setia i vagninn. oc þar hia þann kistil sem i ero lvkt mvsa likneskin oc þav gvllker sem getið var er þér gialldit fyrir glæpi yðra. Farið nv sva með öllvm vmbvnaði sem ver höfvm fyrir sagt. Gæfið siðan vpp kyrnar með ðrkinni. oc hyggit at hvert þær snva. af þvi at þat er visvitað at gvð Gyðinga hefir oss barið með sinne harðri hendi ef kyrnar fara r ę tt an veg til þess rikiss er hæitir Bethsamiss. enn ef þat er æigi þa hefir þessi vfarnaðr a oss fallið meðr nockorvm atbvrð. Nv forv Philistei með ǫllvm lvtvm sem þeirra visdomsmenn oc meistarar hofðv rað til kent oc til skipað. Enn þegar sem kyrnar vorv fyrir bæittar vagninn. gengo þær beliandi hinn bæinsta veg þann er la til Bethsamiss. sva at þær snero ǫngan veg af hvarki til hægri handar ne vinstri. Enn hofprestar Philistinorvm er rað hǫfðv til gefið foro eftir at forvitnaz allt til Bethsamiss.

Fra ork drottins.

Betsamite vorv at kornskvrði i dal æinvm. oc er þeir sa vagninn oc ðrkina hina h ę lgv vvrðv þeir miok fegnir. Kyrnar gengv þar til er þær komo i landeign þess mannz er hæt Jesus. þar namv þær stað vndir æinvm miklvm stæini. Svæinar þeir er at kornskvrðinvm vorv rvnnv til oc tokv kyr þessar. hivggv við oc hloðv bal oc fornfærðv baþar kyrnar drottni. Siðan komo þar til diaknar þeir er voro i Bethsamis er tokv ðrkina oc gvllhvsið yr vagninvm oc bivggv vm a þvi sama bergi. Sǫmnvðvz þa saman Bethsamite oc ferðv gvði fornir þann dag með mikilli glæði oc fagnaði. Enn er hofprestar hæiðingia hǫfðv setð þessa alla lvti hvrfv þeir aftr i Accaron. Enn þvi at drottinn villdi æigi at ðrkin veri i Bethsamis. þa drap hann af þeim er i fyrsto sa ðrkina. lxx. manna. enn af samfingno folki. l. þvsvnda. Sneriz þa allr lyðr sa er eftir lifði i sorg oc svt. Sendo þeir boð i þat herat er hæitir Cariath. oc bvðv þeim bygðarmonnvm fara þangat oc flytia til sin ef þeir villdi ðrk drottins er Accarons menn hǫlðv þangat sent. Var hitt ræyndar at Betsamite villdv fra ser færa ðrkina oc þorðv hvergi nær at koma sakir þess mikla davðadr ę ps er a þa lagðiz. Folkit af Cariath for þegar fagnanda eftir hinne helgv ðrk oc flvttv hana i herbergi þess hǫfðingia er hæt Amminadab i borg Gabaa. enn svn hans þann er hæt Eleazar volðo þeir oc vigðv til kennimannz at varþvæita ðrk drottins. þar var oc við kosning Eleazari Samvel. þaðan af var hin helga ðrk i Cariatharim. xx. ár.

Fra sigri er guð ueitti fyrer Samuel.

Samvel g ę riz uv allagætr oc ælskaðr af gvði. Hann talaði þa fyrir ollo folki þvi er við var. þa er ork drottins kom aftr or herlæiðing Philistinorvm sem nv var sagt. hann sagði sva. Ef þær vilið af ollo hiarta. oc hæilvm hvg snvaz til drottins. þa flytið fra yðr oc kastið brot annarliga gvða Baal oc Astaroth. enn bviðð drottni hiortv yðvr oc þionið allzvalldanda gvði. þa man hann yðr minir sætv synir fagrliga frelsa af vando valldi Philistinorvm. þeir gerðv þegar eftir hans bæn oc boði. flvttv i brott oc brvtv Baal oc Astaroth er þeir höfðv aðr tignað oc þionvðv nv vel æinvm drottni. Ok enn mællti Samuel til þeirra. Samnið nv saman öllvm Jsraels lyð oc setið þing i Masphat at ek biðia til drottins fyrir yðr. Nv komv saman allir Gyðinga höfðingiar oc öll alþioð i Masphat. oc helltv vt mörgvm tarvm i avgliti drottins. oc fastaði þann dag. oc savgðv sva með iðranar grati. Við þik höfvm ver miok misgert drottinn. Samvel gerðiz þa domandi oc dömði yfir allt Gyðinga folk. Nv verða Philistei varir við at Gyðingar vorv saman komnir i Masphat. senda þeir þa sina hofpresta oc visendamenn at niosna hvat þeir b ę riz fyrir. Enn er Gyðingar finna þat. þa ottaz þeir at hæiðingiar mani enn vm bravgð bva oc með nockorvm svikvm sitia vm þa. þeir mælto þa við Samvel. Bið þv fyrir oss hinn goði gvðs maðr at varr drottinn virðiz at frelsa oss af hendi h ę iðingia. Samuel tok þa æitt vnglamb oc fornfærði alhæillt drottni oc bað til gvðs fyrir ollo folki. Enn meðan hann fornfærði. þa hliopv Philistei a Jsraels lyð með braðvm bardaga. Enn fyrir b ę nir Samuels væitti drottinn fullting sinvm lyð oc hræddi hæiðingia a þæima degi með ognar gny oc vndarliga storvm brestvm i lopt vpp at hæyra. þæir vvrðv sva ottafvllir at þeir lætv elltaz fyrir Gyðingvm allt fra Masphat til þess fiallz er Bethacar het. oc drapv Jsraelite fiolða af Philisteis. þa tok Samuel æinn st ę in oc s ę tti niðr milli Masphat oc þess staðar er het Sén. oc kallar þann stað fvlltings stæin. ok segir hann sva at fyrir þvi kallaði hann sva. at með gvðs fvlltingi höfðv þeir allt þangat fylkt flottamonnvm. Lægþiz þa sva ofstopi Philistinorvm. at þeir samtoko þat með ser at væita alldri agang siðan Gyðingvm. þvi at iafnan var drottins hæfndarhönd yfir Philist ę is. sva at þeir fengv æingan framgang moti Jsraelitis meðan Samuel lifði. helldr gvlldv þeir aftr allar þær borgir oc bæi ær þæir havfðv vvnnið af Gyðingvm. allt þat riki með sinvm vmmerkivm sem verðr fra Accaron til þeirrar borgar er het G ę th. Oc frelsti Samuel með gvðs fvlltingi Gyðinga lyð vndan ofsa oc agangi Philistinorvm. Þa var oc friðr goðr milli Gyðinga oc þess hæiðins lyðs er hæt Amorrevs. Samuel for a hverio ari yfir rikið oc dǫmði monnvm lǫg oc siðaþi folkit oc alli iafnan þing i þessvm stǫðvm Bethel oc Galgala oc Maspliat. hann dǫmði oc Jsraels lyð i Ramatha oc þar var æinkannlega hans hæimile a favðvrlæifð sinne. þar smiðaði hann alltari drottni oc þionaði gvði með allri kvnnvzto oc goðvilia. Samuel atti. ii. syni. het hinn ællri Johel enn annarr Assa. Enn þa er Samvel tok at ę lldaz. setti hann syni sina domendr yfir folkit i þann stað er het Bersabee. enn þeir gengo eigi gǫtvr favðvr sins. helldr sneroz þeir til ofmikillar agirni oc toko giafir af monnvm at dǫma rangt.