Bókastaðir

Booz gekk at eiga Ruth moversku. þegar vm morgvninn sem Booz var klæddr geck hann i borgina oc settiz við sialft borgarhliðið. Nv sem hann sa þann mann ganga þar nær er hann hafði g ę tið fyrir Rvth vm nottina at henne veri vandabvnndinn. kallar Booz hann til sin með eiginligv nafni oc bað hann sitia hia ser vm litla stvnd. Hann sneri þegar þangat oc settiz niðr. Booz hæimti þa til sin. x. menn af avlldvngvm borgarinnar oc bað þa sitia. Siþan m ę llti Booz til þess mannz sem aðr var getið. þat er sem þer er kvnnict frendi segir hann at Noemi er aftrkomin til ę ttlæifðar sinnar i borg vara af riki Moab. oc verðr hon nv at selia þann akr [oc eign er att hefir Elimelech frendi varr. Nv segi ek þer þætta at ahæyrandvm ðllvm þeim sem her sitia oc rikbornastir ero i þessi borg. ef þv vill eignaz eptir rigttv frenðzemis lavgmali þessa iorð kavp þv. enn ef þer likar annan veg seg mer þat skiott. sva at ec megi vita hvat ec skal at gera. þiat engi maðr er her nalegr fyrir frenðzemis sakir vtan við. ii. oc ert þv þo nerri oc nanari. Hann svaraði. Ec vil vist kavpa akrinn. þa mællti Booz. Nv þa sem þv kavpir akrinn oc iorð at Noemi. þa hlytr þv þar með at taka þer til hvsfrv Rvth moversky. er verit hefir eiginkona ens andaða þins frenda at þv alir vpp erfingia þins frenda oc keykir vpp attboga vndir hans nafni af hans eiginkván sem lavg bioða. Enn er hinn hæyrir þetta segir hann sva. Vægia vil ec oc vndan skeraz þessv lavgmali þiat ec vil [enga arfsvipting gera minv afkv ę mi. ok fyrir þvi vil ec at þv næytir her vm minnar frvmtignar oc gangir i mitt hlæyti þo at ec se nanari. þiat ec iati mik giarna vilia vpp gefa oc þarnaz allt saman. Enn þat vorv oc lög Gyðinga. ef hinn nanasti frendi sa er tilkominn var fyrir laga sakir næitaði at taka til sin eiginkono hins andaða oc villdi vpp gefa ððrvm frenda sinvm þeim sem firnari var. þa skylldi hann læysa skoklæði af føti ser oc gefa þeim er við villdi taka þeima raðahag. ok skylldi þat þa vera vitni þess giaforðz. Nv segir Booz sva sinvm frenda. Með því at þv næittir þesso raði oc vill at ec taki Rvth til min. þa tak skoclæði þitt oc syn sva þina alvorv her vm. Hann dvelr þat ecki. læysir þegar af føti ser oc fer Booz. Þa mællti Booz til allra höfðingia oc mvgamanna er við vorv. Þer eroð segir hann vattar oc vitnissmenn her i dag at ek eignvmz nv alla hlvti þa sem att hafa varir frendr Elimelech oc synir hans. Oc nv selr Noemi af hendi með því moti at ec tek Rvth moversko til min i hivskapar samlag er verit hefir eiginkvan Maalon. at kveykia vpp kyn hins andaða frenda mins i sinni erfð. at æigi falli sva niðr allr hans attbogi at hans nafn maiz af sinv hvsi oc brøðrvm oc borgarlyð. Nv tel ec yðr vatta at ec eignvmz allt þeirra goðs. hvs oc herbergi eign oc akra. Þa svörvðv avlldvngar oc allr sa lyðr er við var sva segiandi. Ver ervm visl þessa vattar. gefi gvð drottinn ykr goðan tima oc geri þessa konv Rvth slika i þinv hvsi sem þer vorv systr Rachel oc Lia er allt Israels folk er fra komit. at hon se dygðar dømi i Effra oc hennar nafn se iafnan halæitliga tignat i Bethleem. sva verþi þitt hvs halæitt af þeima afspring er gvð man þer gefa af þessi konv sem var hvs Phares sonar Jvde oc Thamar. Eftir þetta geck Booz at eiga Rvth oc gat með henne son. Ok þegar sem borgarkonvr i Bethleem frietta at Rvth hafði svæin fæddan. komv þer saman i herbergi Booz oc sögðv sva með miklvm fagnaði til Noemi. Lofaðr se drottinn gvð varr sa er þitt hyski liet æigi koma vndir annarlict vallð. þiat nv er þinn erfingi alinn sa er æ man nefndr verða i ætt Israels. hann man hvgga þitt lif oc með gleði fram læiða þina elli. þiat nv er sa fǫddr af þinni snavr er þic man ǫlska oc þer einn betri heldr enn þv ǫttir sialf. vii. sonv. Nv tok Noemi þenna svæin sem fæddr var. lagði hann i faðm oc fostraði við mikla ast oc ælskv sem hann veri hennar eigin svn. Enn nagrannar hennar samfögnvðv henni sva segiandi. Nv er Noemi fǫddr nyr svn. þessi svæinn var nefndr Obeth. hann var faðir Ysai föðvr Daviðs. Nv er þessi ættartala. at Phares son Jvde var faðir Esrom. föðvr Aram. föðvr Amminadab. föðvr Naason. föðvr Salmon. föðvr Booz. föðvr Obeth. föðvr Ysai. föðvr Davids konvngs.

Skyring huat hvert merker.

Jorð oc riki Moab merkir heiðinn dom. Rvth helga cristni fra læidda hæiðni. iorð Jsraels andliga alferd. sa navðlæytamaðr er æigi toc Rvth til sin merkir Jon baptista. Booz merkir varn herra Jesum Cristum. akr heim þenna. s ę ði menn. enn kornskvrðarmenn merkia eingla.

Vna pars de libri regum. ok segir i fursta capitulo af Helkane ok Anne fodurmodur Samuels spaamannz er hann var fêddr i Raamatha.

Hælchana er maðr nefndr. hann var son þess mannz er hæt Jeroboam sonar Hæliv sonar Thav sonar Suphs. H ę lchana var kallaðr Effratevs þviat hann var ættaðr af fiallbygð Effraim. oc þar bygði hann i borg þeirre er her er kolloð Ramatha en i qðrvm bokvm Rama. hon stendr i þvi heraði a Gyðingalandi er heitir Sophim. Hann var rikr maðr oc avðigr. Enn þvi at þat var miog siðr i fyrra lǫgmali at einn maðr ætti flæiri senn enn æina kono. sem segiz af hinvm agæta Jacob er allt Jsraels folk er fra komit. at hann atti. ii. systr. þa atti þessi maðr Hælkana. ii. eiginkonvr. hæt avnnvr Anna enn qnnvr Fenenna. Fenenna atti börn meðr bónda sinvm. en Anna atti cingan ærfingia. þuiat drottinn hafði byrgt qvið hennar sva at hon var vbyria. Hælkana for iafnan at lǫgligvm hatiðvm oc þæim davgvm sem siðr oc setning var til rikvm monnvm af sinne borg Ramatha i þann stað er Silo hæitir at dyrka drottin gvð Jsrael oc færa fornir sem Moyses lǫg bvðo. þviat i þann tima var b ę nastaðr oc kennimanna s ę ta i Sylo. þviat þar var hin h ę lga sattmals ðrk drottins er Moyses hafði gera latið i æyðimorkinne eftir gvðs boði. oc þar vorv i hirðir allir helgir domar Gyðinga. Vorv þar fyrir kennemenn drottins Ophni oc Finees. þæir vorv synir Heli kennimannz hins gamla. Hann var þa enn a lifi oc þo ellihrvmr. Nu k ę mr sa dagr sem Hælkana atti at fornfæra. oc sem hann hefir sæft fornina. þa skiptir hann með hyski sinv sem siðr var til. gæfr Fenenne hvsfræyiv sinne oc ðllvm bǫrnvm sinvm lvti. en hann gaf Anne kono sinne æinn lvt meðr hrygð oc harmaði þat er gvð hafði byrgt qvið hennar sva at hon matti æigi barnn geta. þvi at hann ælskaði Annam miok. En elia hennar gerði henne iafnnan skapravn i orðvm oc brigzlaði henne iafnan barnlæysi með rangri asakan. kvað drottin dǫma hana vverðuga at æiga bvri við bonda sinvm. Hælkana gerði með sama hætti sem nv var sagt a hverio ari [þa er sa timi kom er hann for at fǫra fórn i Sylo. Enn Anna var þa iafnan vgloð oc græt iafnan sva at hon matti æigi fæðv næyta. Oc a einn tima sem þav vorv i Sylo mælti H ę lchana. Hvi gr ę tr þv Anna oc næytir æigi fæðzlv. fyrir hvi hryggiz hiarta þitt. ær þer æigi bætra at ę iga mik æinn at bonda helldr enn þv ættir. x. syni. Nv sem Anna hafði snætt oc drvckit i Sylo. stendr hon vpp oc gengr til mvsteris drottins oc lægz til bǫnar. Enn Heli kennimaðr sat i sæti sinv gegnt dyrvm mvsterisens. Ok er Anna biðz fyrir með b ę iskvm hvg gratandi gnogligvm tarvm hæt hon a himna gvð sva segiandi. Hæyrðu drottinn [gvð allzh ę riar. ef þv virðizt at lita avmlæik ambattar þinnar oc minnaz min oc glæyma mer æigi þinni salugri þionostokono. oc gefr þv mer þo að vverðugri vm siðir drottinn minn at geta svn við bonda minvm. þa skal ek þann svein þer gefa æilifr gvð at hann þioni þer alla daga lifs sins. oc eigi skal harknifr snærta hǫfvð hans. Nv sem Anna læingði oc margfalldaði bǫnir sinar i avgliti drottins. þa hvgsaði Heli vm hvað hon hæfðiz at. Enn Anna baðz fyrir i hvg oc hiarta. sva at hennar varrar hr ę rðvz at æins enn ecki matti hæyra rǫdd æða orða skil. Heli ætlaði hana vinoða oc mælti til hennar. Læt af þv vm litla stvnd at drecka vin [sva at þv gerir þik ginta. Anna svaraði. Vist æigi em ek vindrvckin minn herra. þvi at ek em ein avm kona oc veslog. oc enn alldregi drack ek vin æða annan dryck sva at a mik megi fa. nema enn helldr mycti ek ǫnd mina i avgliti drottins. etlaðv æigi mik ambatt þina sem æinhveria af dætrvm æða blotkonvm Belial. þvi at allt her til hefi ek talat af mikillæik mins angrs oc ecka. þa mælti Heli til hennar. Farðv i friði. [oc gvð Israel virðiz at væita þer bǫn þa er þv hefir hann beðit. Anna mælti. [Makara at ec mætti þin ambatt finna sva mikla miskunn i þino avgliti sem þv hefir til talað. Snyr hon nv i brotto til bonda sins. Henni var þa sva hvglætt at hon matti vel næyta fæðv með fagnaði oc varð alldregi sva hrygg siðan sem aðr hafði hon verið.

Vm morgvninn eftir risv þav Hælkana vpp snimma oc dyrkvðv drottin. hvrfv siðan aftr til sins hæima i Ramatha.

Feddr Samuel spamadr sun Helkane. capitulum.

213. Litlo siðarr kennir Hælkana Annam ę iginkono sina. enn gvð drottinn minniz þa Anne sem hon hafði beðit i Sylo oc gaf henne getnað af bonda sinvm. sva at a tækiligvm tima feðir hon svn oc nefnir Samvel. þvi at hon hafði þa hann getið at bøn þeirri er hon bað drottin. Helchana for nv at vanda sinvm meðr allt hyski sitt i Sylo at offra drottni hæit sin oc hatiðligar fornir. Enn Anna var eftir. þvi at hon villdi æigi fyrrvm fara enn hon hefði sveininn af briosti. oc offra hann þa sem hon hafði hæitið gvði til þionostv alla ævi. Enn Hælchana bað hana gera sem hon villdi. oc þess bið ec segir hann at drottinn fvllgeri sitt orð þat ær hann hefir fyrirætlat. Nv var Anna heima i Ramatha meðan sveinninn var a briosti. enn siþan for hon oc ferði hann i Sylo meðr. iii. yxn oc. iii. mǫla miqls oc vintvnnv. Samuel var þa enn litið barnn. Ok sem þav Hælkana komv i Sylo. sæfðv þau einn vxann oc offroðv svæininn Heli kennimanni. Anna kvaddi Heli virðuliga. oc siðan sagði hon sva. Ek em sv kona minn herra er her stoð i þino avgliti a gvð kallandi i hiarta mino. nv hefir drottinn veitt mer bǫn mina oc gefið mer at geta svn meðr bonda minvm. ok þar fyrir fǫri ek hann nv gvði. at hann þioni honvm alla daga meðan hann lifir. Nv dyrkoðv þav drottin þar i Sylo. Enn Anna þackaði gvði með fagrligri bǫn oc mikilli glæði alla þa miskvnn oc eftirlæti er hann hafði henni vætt i þessvm getnaði. sva at þa orti hon þann halæita lofsǫng er siðan er i minne hafðr oc i tiðvm svnginn i hæilagri kristni. oc þetta er vpphaf. Exvltauit cor meum in domino. Eftir þetta for Hælkana með hyski sitt heim i Ramatha. enn sveinn Samuel var eftir i avgliti drottins oc ox vpp með Heli kennimanne i Sylo.

Fra vsidum suna Hely kennimannz.

214. Synir Heli vorv miok vsiðugir oc kvnnv æigi gvð drottin oc eigi æmbætti kennimannzskapar er þeir vorv skylldir at veita lyðnvm. nema enn helldr hverr maðr sem kom i Sylo oc færði fornir. oc sem hann hafði svndrað fornarkvikendit oc hann tok at sioða kiot. þa kom sveinn kennimannz oc hio i ketilinn með þriðngðvm soðal er hann hafði i hendi oc ferði vpp slikt er hann villdi. oc tok þat kennimaðr til sin. Nv gerðv synir Heli slikt við allt Jsraels folk er þar kom i Sylo. Var þat oc siðvenia oc sva bvðv login at mðr æða fæiti fornar hverrar skylldi æinkannliga gvði offra oc brenna yfir altari. Enn nv aðr en sa er sæfði fornina hefði mðrinn til bvið. þa kom svæinn kennimannz oc sagði til þess er svndraði fornina. Gef mer kiot at matbva kennimanni. þvi at ek vil æigi at þv fair mer soðit helldr rátt. Sæfarinn svaraði. Bið þv þess er buinn er morr oc fornaðr sem siðr er til i dag. oc tak siðan slikt er þer likar. Svæinninn segir. Meðr öngv moti skal sva vera. helldr gefðu nv i stað. ælla tekr ek með afli. Nv vorv sva hörmvlegar synðir svæina i avgliti gvðs at þeir toko menn af fornvm drottins. Enn Samuel þionaði þa þegar sem hann var einn smasvæinn klæddr linklæði þvi er Epholh heitir oc sva var kallað. oc moðir hans gerði honvm litinn kyrtil oc færði honvm þa er hon kom með bonda sinvm at akvæðnvm hatiðvm fornir at færa. Enn Heli blæzaði Hælchane oc hans hvsfrv sva segiandi. Gvð drottinn gefi þer kyn af konv þessi fyrir þat halæita offr er þið gafvð gvði svn yckarnn. Forv þav við þat heim i Ramatha. Nv vitiaði gvð Anne sva at hann gaf henne at geta oc fæða siðan. iii. syni oc. iii. dætr. Enn svæinn Samuel miklaðiz fyrir gvði i goðvm lutvm dag fra degi. Hæli var þa miog gamall oc hæyrði illa luti er synir hans gerðv qllo folki. hverso þæir spillto oc savrgvðv fornir oc lggðvz með konvm þæim er þionoðv oc fornir ferðv at tialldbvðar dyrvm drottins. Oc sva segir Heli til þeirra. Fyrir hvi geri þer slikt sem ek hæyri sagt at þer hagið yðr verr enn annarr lyðr. Nv gerið æigi sva læingr. þvi at þat er æigi goð fregð er af yðr segiz helldr mikil vsomð at þer latið sva aflaga ganga lyð drottins. þo at maðr misgeri við menn. þa ma gvð þat likna honvm. enn ef maðr misgerir við gvð. hverr man þa biðia fyrir honvm. Enn þeir villdo ecki lyðnaz orðvm favðvr sins. þvi at gvð villdi æigi at þeir lifði læingr til sliks vsoma. enn svæinn Samuel þroaðiz oc vox i goðvm lvtvm dag fra d ę gi oc var þeckr gvði oc goðvm monnvm.

Vm aminningh vidr Hely kennemann. capitulum.

Nv kom æinn gvðs maðr af honvm s ę ndr i Sylo til aminningar við Heli sva segiandi til hans. þessa lvti segir gvð drottinn oc bavð mer at flytia þer til eyrna. Ek vittroðvmz optliga segir hann þino forælIri. þa er þeir vorv þiaðir oc þrǫngðir a Egyptalandi i hvsi Pharaonis. oc valði ec þina fr ę ndr af ǫllvm ættvm Jsraels mer til kennimanna at ganga að minv alltari oc forna mer reykælsi æða bera fyrir minne asynd ið hælga klæði ephoth. oc gaf ek þeim allar hælgar fornir sona Jsraels. fyrir hvi villdir þv nv þa bakverpaz við forn minne oc hældrepa hælgar giafir minar. þær er ek bavð offra i minv mvsteri. oc sǫmðir þv syni þina m ę irr enn mik. sva at i moti mino boði attv þæir val a hverio sem ę ino fornarkvikændi þvi sem fornað var oc minn lyðr Jsrael offraði. Ok fyrir þessa skylld skal þat af nemaz þer oc þinne ætt sem ek hæt fyrir frendvm þinvm a Egyptalandi. at þæir oc þæirra afkvæmi skylldi ævilega þiona i minv avgliti ef þeir villdi mer lyðnaz. Enn nv segir drottinn. þann skal ek vegsama sem mik dyrkar. ę nn þeir er mik fyrirlita mvnv verða liotir oc hæðilegir. Se. nv nalgaz þeir dagar segir drottinn er ec man æyða oc af næma þinn frendastyrk oc ættfærslo favðvrhvs þins. enn þv mannt sia þinn vndirmann i minv mvstæri fram ganga i ǫllvm farsæligvm lvtvm Jsraels. Enn æigi man vm alldr nokkvrr maðr hæðan af gamall verþa af þinne ætt. oc æigi man ec þiggia þionosto af minv alltari af ne ę invm þinna sona. þv mant þat oc taka viti a sialfvm þer at avgv þin vskygnaz oc slioviz vit þitt. oc mikill lvti þins hyskiss man deyia a læ ttazta skæiði alldrs sins. Enn er til marks at þetta man allt eftir ganga. at. ii. synir þinir Ophni oc Finees manv baðir a æinvm d ę gi deyia. Enn ek man vpp vækia þann kennimann er mer se trvlyndr oc alla lvti geri eftir minvm vilia. oc ek man væita honvm lyðmenn dyggva oc drængi goða til þionosto. oc man hann vera forgavngomaðr kristz mins vm alla daga. Cristus þyðiz at varo mali sva sem smvrðr. oc því þarf æigi at vndraz þo at tignir menn se kristar kallaðir i þessarre bok. at þat var þegar siðr i fyrra lavgmali hinna fyrri f ę ðra taknsamlig fyrirmerking varss drottins er æiginliga kallaz kristr. oc af því halæita sinv nafni virðiz hann fyrir sina miskvnn sva at næfna sina savði þa er hann læysti meðr sinv blæzaða banabloði. því at hverr sem æinn kallaz nv kristr ę ða kristinn maðr sem hann er smvrðr hælgvm krisma i skirninne. Sveinninn Samvel þionaði drottni fyrir Heli kennimanni oc fylldvz a honvm agæt gvðs ǫrð oc þat fyrirhæit sem nv var aðr fra sagt. A þæim davgvm var ę ingi sa maðr er opinberliga birtiz merkiligar vittranir æða spadomligar synir.