Bókastaðir

Fra dauda Samsons sterka. capitulum.

206. Þa er sva hefir fram farit vm hrið. senda höfðingiar af Gaza boð vm öll riki Phistinorvm at allir hinir rikastzv menn hverrar borgar oc bæiar skylldi saman koma i Gaza at fornfera gvði sinvm Dagon. hverr eftir sinvm favngvm oc fiareign. fyrir þat er hann hafði með sinvm mætti sellt Samson vndir þeirra valld oc vilia. Nv bvaz Gaze borgarmenn með bæztvm föngvm er til vorv oc tigvrligv hatiðar halldi oc höfðingia kvamv. Nv sem þar gerðiz mikill mannfiolði var feingit at bloti miklo. sva at þeir offraðv vlitinn fiðlða yxna oc graðvnga gvði sinvm Dagon. sva segiandi. þessi gvð varr Dagon hefir gefið Samson varn hinn mesta vvin i vart valld. Eftir þetta setia þeir samdryckio oc virðvliga væizlo i þeirri steinhöll sem mest var i borginni. Oc er dryckr kietir höfðingia. enndrnyia þeir villtir snapar at lofa gvð sinn með slikvm orðvm. þackir gervm ver drottni varvm Dagon fyrir þat er hann gaf i varar hendr Samson inn sterka er flæst illt hafði gert. drepit fyrir oss mikinn mannfiolða oc eyðt riki vart. Oc nv senda göingar Gaze borgar at læiða Samson or myrkvaslofv at læika fyrir ser eftir vanða. Sem hann hafði leingi leikit a miðiv hallar golfi oc tok miog at møðaz. mællti hann til sveinsins er til var feinginn at læiða hann blindan. Fylg mer svæinn segir hann til stolpa þeirra. ii. sem hallda vpp høll þessi. at ek mega þar staðar nema oc styðiaz við vm litla stvnd meðan mðði rennr af mer. Svæinninn gerði sem hann bæiddi. Enn hvsit var fvllt af monnvm bæði karlvm oc konvm. sva at þar var inni allt saman eigi færa enn. iii. þvsvndir manna oc allir hinir hæsto hofðingiar Philistinorvm með glavm oc glæði oc vgðv nv ecki at ser. þviat ðngvir þvrftv nv at ottaz Samson blindan. helldr væittv honvm allir þeir sem inne voro hormvliga haðvng. Hann mælltiz nv fyrir hlioðliga a þessa lvnd. Herra gvð segir hann. minnztv min a þessi stvndv oc giallt mer aftr nv drottinn minn styrkleic minn hinn fyrra. sva at ek mega hefna min a minvm vvinvm oc gera þeim æinnhvern vfagnat fyrir þat er þæir ræntv mik baðvm avgvm. Siþan græip hann sinni hendi hvarnn stolpann oc mællti. Enn bið ek þik drottinn minn at þv latir mik h ę r nv dæyia með Philistim. J þessv bili sviptir hann stolpvnvm styrkliga vndan. sva at allt herbergit hrapar sva skiott niðr a þa sem inni vorv at engi maðr komz hæill vndan. Liæt þar Samson lif sitt oc allir hðfðingiar oc sva mikill fiolði manz sem aðr er talt. Var þessi hinn siðarsti sigr Samsons at hann drap nv miklo flæiri dæyiandi enn hann hafði aðr drepit meðan hann lifði. Siþan foro til frendr Samsons oc tokv likam hans oc ferðv i sitt riki oc grofv hann hia feðr sinvm Manve i milli þeirra staða er sva hæita Saraa ok Estaol. Samson var domandi yfir Gyðinga. xx. ár sem fyrr segir. J þann tima var eingi konvngr yfir Jsrael oc lifði þa hverr sem syndiz. þvi at Hely kennimaðr af Sylo. er næst var eptir Samson domandi yfir Gyðingum. xl. ara. er sagt at v ę ri linr oc æigi stiornsamr.

Skyringh huat huert merker.

207. Samson merkir várn herra Jesum Crist. þiat getnaðr Samsons var fyrirboðaðr af gvðs engli sva sem vars herra. Samson drap leonem. enn varr herra sigraði fiandann. Samson tok hvnang or mvnni hins varga dyrs. enn Jesus Cristr dro mannkynit or kverkvm fiandans. Samson bravt vndir sik Philisteos. enn várr drottinn lagði fyrir alla vvini andliga oc likamliga. Samson gecc vpp a fiallzbrún með borgarhlið Gaze. enn Jesus Cristr ste vpp til himna at niðrbrotnvm byrgivm helvitis. Nv með slikvm oc mörgvm öðrvm [myndvm oc merkingvm i fyrra lögmali boðaz fyrir halæit stormerki mannligrar lavsnar.

Her seger af Noemi ok Ruth mouerskum. capitulum.

Saga þessi giörðiz a æfi domanda. þa varð sva havrð avlld oc hallæri i riki Jvda at færikir menn fengv varla lifs biörg. þa for æinn maðr af borg Bethleem fyrir svlltar sakir með konv sina oc. ii. syni i riki Moab. at hann mætti þar matar afla er árferð var goð sem aðrir vtlendir menn eða vtanheraðs menn. þessi maðr hiet Elimelech en kona hans Noemi. synir þeirra Maalon oc Celeon. Nv sem þav komv i riki Moab. dvölövz þav þar vm hrið. oc þar andaðiz Elimelech bondi Noemi enn hon lifði eftir með sonvm sinvm. þeir kvangaðvz baðir oc fengv þarlænzkra kvenna hæiðinna. hiet önnvr Orfa enn önnvr Rvth. þav vorv. x. ar i riki Moab. enn þa andaðvz þeir baðir Maalon oc Celeon. Var þa Noemi eftir b ę ði bondalavs oc sonlavs. fystiz hon nv at fara aftr i riki Jvða til frenda sinna með hvaratveggiv sina sonarkván. þiat hon hæyrði sagt at gvð drottinn h ę fði litið miskvnnar avgvm a lyð sinn oc batnað arferð a Gyðinga landi.

Siðan bioz hon til hæimferðar oc fylgði henne hvartveggi snavr hennar. Ok sem þ ę r höfðv farið vm hrið m ę lli Noemi til þeirra. Nv hafi þið vel læiðt mig af garði. man ec nv venda til minnar oðalíarðar. enn þið hverfit aptr i moðvrhvs yckart. oc syni ykr almattigr gvð sina mikla miskvnn i ömbvn allra þeirra goðra hlvta sem þit hafit við mik giört oc mina syni er nv ero andaðir. Giefi gvð ykr at finna hvilld oc hægiar naðir i hvsvm yckarra eiginna bonda. er ykr hæfir enn at giptaz. Siþan kysti hon þær. enn þær tokv at grata með miklo hareysti oc sva savgðv þær. þær vilivm við fylgia oc þinvm lyð þiona. Hon svaraði. Hverfit aptr minar kiæro dötr. hvat hæfir ykr með mer at væra. æigi er sem ek mega manni giptaz at geta þa syni i minvm kviði at værða mætti ykrir eiginbvendr sem lavg vár standa til. fyrir þi snvit nv aptr i ykra ættlæifð at ec em sva alldri orpin sem þit megit sia at mær hæyrir ecki at giptaz. Enn þo at ec ætti mer bonda oc mætti ek a þessi nott giæta syni oc villdi þit þeirra biða til giptingar. þa veri þit fyrr gamlar kerlingar helldr enn þeir veri sva frvmvaxta at þeir mætti kvangazt. Nv hirðit þið ecki mer at fylgia. þi at ykr skortir ecki með frendum ykrum enn mik sækir mikit fatæki oc er mer ykart mein miklo sarara en mitt. Nv toko þer enn at grata hastǫfvm. Minntiz þa Orpha við svero sina oc hvarf aptr. enn Rvth fylgði Noeme. þa mfllti hon við Rvth. Nv snyr Orpha aptr til favǫvrhvss sins. far nv með henne oc hirð ecki vm mik. Hon svaraði. Bið ec at þv skylldir mik æigi til aftr at hverfa. þiat fyrir vtan ef skal ec þer fylgia oc þik alldri fyrirlata. hvar sem þv ferr fða dvelzk þa skal ec þar vera. þinn lyðr skal vera minn lyðr heðan af oc þinn gvð minn gvð. a hverri iorðv sem þv andaz a þæirri skal ek deyia oc hafa hinn sama graptarstað sem þv ef ek ma raða. Ok þess bið ec gvð hier með at hann lati okr ecki skilia nema einn davðann. Nv sem Noemi ser at Rvth vill ecki annat enn fylgia henne. fara þær þa oc fram koma baðar samt i Bethleem. Oc þi at Noemi hafði fyrr verit vinsfl i þeirri borg. þa þegar sem hæyrinkvnnig var hennar aftrkvama. forv til fvndar við hana hinv æzsto konor borgarinnar oc savgǫv sva. Glæðr oss þat Noemi er þv ert heim komin or sva langri vtlegð sem þv hefir þolat. Hon svaraði. Eigi skvlvt þer nv kalla mik Noemi. þat þyðiz favgr. helldr skal ek heðan af hæita Amara. þat er bæisk at varo mali. þvi at nv fyllvmz ec af bitrvm bæiskleik. Ek var aðr ek for heðan gnægð af goðvm hlvtvm oc fylld farsfllda. enn nv læiddi mik drottinn aptr avða at ynði oc aflæita hamingivnni. Nv væit ek æigi fyrir hveria skylld þer kallit mik fagra þa konv er sva er lfgð oc lytt sem ek em nv vtan gvð drottinn vili gefa mer enn siðarr bliðari daga. J þann tima missera kom Noemi heim i Bethléém or vtlegð með Rvth moversko er menn tokv at skera akra sina.

Af Booz ok Ruth.

Einn maðr var miog rikr i Bethleem oc het Booz. mikill oc mattvgr. Booz var nainn at frendzemi Elimelech er verit hafði bvandi Nǫemi. Einn dag segir Rvth sva til Noemi sværv sinnar. Ef þv vill frv min þa man ek fara vm daga vt a akra þar til er ek finn þann bonda er æigi amaz við mik. oc man ek lesa saman axhelmvr þær sem fivka ę ða fallaz vm hendr kornskvrðarmavnnvm. Noemi bað hana vist fara.

Rvth kom nv a akrinn oc tok at lesa saman avx at baki þeim er skarv oc geck helldr vdiarfliga. Enn sva bar til at þann akr atti Booz frendi Elimelech oc sona hans sem aðr er sagt. Hann kom þa a akrinn oc kvaddi sva kornskvrðarmenn sina. Veri drottinn með yðr. þeir svarvðv. Gvð blezi þik. Booz m ę llti til fyrirmannz kornskvrðarins. Hverr a þessa hina ivngv konv. Hann svaraði. þessi er sv hin moverska er hingat kom fyrir skommv i borg vara með Noemi magkonv þinni. Nv bæiddi hon at fara þar eftir sem ver skervm akrinn oc henda ef nockot stendr eptir ę ða fykr fra oss. Ecki giet ek at hon salog se miog diarf ł ę k. nv hefir hon hier staðit a akrinvm fra morni oc allt hier til oc hvergi gengit. oc æigi helldr hæim vikit til herbergiss. þa mællti Booz við Rvth at hon skylldi hvergi fara annarstaðar vm akra enn fylgia hans þionostomðnnvm hvern dag meðan akrverk v ę ri oc henda þar slict sem verða mætti. eta oc drecka með þæim. enn hann kvæðz mvndv bioða sinvm svæinvm at eingi maðr giorði henni mæin. Rvth fiell þa ðll framm til iarðar fyrir fotr honvm sva segiandi. Hvaðan bar mer sva mikla hamingio til handa at ec skylldi finna sva mikla miskvnn i þinv avgliti at þv virðiz at kynnazt við mik avma konv oc vtlenda. Hann svaraði. Sagt er mer hverso marga goða lvti þv hefir gert við þina sværv siþan bondi þinn andaðizt. oc nv fyrirlatið frendr þina oc favðvrhvs oc ært nv komin hier með vkvnnvm lyð er þv hefir æigi fyrr seð. Nv ombvni þær almattigr gvð allt þat goðs er þv gerir. oc taktv af giæzkvfvllvm gvði Jsraels fvll starflavn vndir hverss vengia skiol þv ært nv komin. þvi at þv hefir til hans fvlltings flyit. Rvth mællti. Væit ek minn herra at ec em æigi sva mikils hattar af mer sialfri at ec mega þar fyrir samvirðaz þinvm ambattvm. allt at æinv þo at ek hafi nv fyrir þinvm avgvm fvndit sva mikla miskvnn at þv virðiz at gleðia mina fat ę kt með mǫrgvm hvgganarorðvm þeim er minv hiarta ero miog lystilig.

Rvth snæddi a akrinvm vm daginn oc liet Booz i engan stað henne verr bva enn sinvm verkmavnnvm. oc sialf hirði hon læifar sinar sem hon var mett at færa fostro sinne. Enn aðr Booz gengi brott af akrinvm segir hann sva til sveina sinna oc kornskvrðarmanna. Æigi skolv þær ama Rvth. helldr vil ek at þær kastit til hennar sva af yðrvm bvndinvm at henne se skammlavst at lesa saman. oc æingi yðarr skal dirfazt at gera henne kinnroða eða klækia hana vm at hon fari fatækliga. Rvth var þar allt til aptans. Siþan tok hon þvst oc barði kornn af halmi þæim er hon hafði saman lesit vm daginn. Feck hon þar af þria mela bygs. bar hon þetta i borgina oc syndi sv ę rv sinni. sva oc f ę rði hon henne þær vista læifar sem hon hafði ætlað vm morgvninn. Þa m ę llti Noemi til hennar. Hvar hefir þv vvnnit i dag er þv hefir sva mikils aflat. Blezaðr se sa maðr er þer hefir hialp væitta. Rvth segir at sa maðr hiet Booz er þann akr atti sem hon hafði vvnnit a vm daginn. Noemi svaraði. Se hann gvði blæzaðr. þvi at nv endrminniz hann at gera slik milldiverk fyrir goðvilia sakir við andaða syni mina sem hann framði fyrrvm við þa lifandi. Er þessi maðr oc skylldr frendi varr. Þa mællti Rvth. Ek l ę gt hann eigi þessa eina hialp okr væita. þviat hann bavð mer at fylgia sinvm kornskvrðarmavnnvm þar til er lokit er öllo akrverki. Noemi svaraði. Miklv er þer oc betra at ganga til akrverks með hans þionostomæyiom enn at læita þ ę r til annarra akra þar sem æigi er örv ę nt at snapar snvbbi þik. Rvth gioröi nv sva at hon fylgði iafnan mæyiom Booz ok vann með þæim þar til er bæði bygg oc hvæiti var i hlöðvr komit. Hefir Rvth nv aflat þæim mikillar atvinnv.

Ruth lagðiz vnder kleðin hea Booz.

Sem Rvth var heim komin til sværv sinnar at lyctaðv akrverki. m ę llti Noemi til hennar. Nv skal ec læita þær dottir min hvilldar oc hoglifis fyrir þat erfiði sem þv hefir fyrir mer haft. oc sva skal ec vm hvgsa at eitthvert gott rað geriz fyrir þær. Booz þessi var miog skylldr sonvm minvm sem ek hefi sagt þær. Nv man hann þessa nott hvgsa vm korn sitt oc sofa i lafagarði sinvm. Enn nv skalltv lavgaz oc smyria þik aggtvm ivrtvm. siþan klæðtv þik sömiligri gangverio oc gack læyniliga i lafagarðinn. gæym þv þess at eingi maðr verði þar varr við þik. en þa er Booz gengr at sofa. hvgsaðv vandliga hvar hann liggr. Nv sem hann er somfnaðr. gack þv þar til oc liett vpp abræiðvnni at fotvm honvm oc ligg þar vndir. Siðan man hann segia þer hvat þv skallt at hafazt. Rvth gengr nv i garðinn oc gerir alla hlvti sem sv ę ra hennar hefir fyrir sagt.

Nv sem Booz er mettr vm kvelldit oc gleðikendr af dryck. for hann vt i garðinn oc lagðiz til svefns rætt vndir kornhialminn. Enn er hann var sofnaðr kom þar Rvth læyniliga oc kastaði ser vndir klæðin at fotvm honvm. Nv sem Booz vaknar vm miðnætti slær i fyrsto a hann otta oc vndran mikilli. vissi hann æigi giorla hveriv fa myndi er hann sa þar konv liggia at fotvm sér. Hann spvrði þa hver hon væri. Hon svaraði. Ek em ambatt þin Rvth. oc bið ek þik at þv bræiðir a mik þitt skickivskavt þviat þv ært nafrændi minna vandamanna. Booz svaraði. Væl ert þv signvð af sialfvm gvði. þiat þa sǫmv milldi oc miskvnn sem þv hefir aðr vvnnit i þionkan við þina sværo avkar þv nv oc endrnyiar i þessi þinni meðferð. er þv svæimar æigi vti vm nætr með galavsvm garvngvm. hvarki ferikvm ne fatækvm. Nv hirð ecki at ottaz. þviat þessi þin meðferð man þer snvaz til fvllkominnar farsælo oc æigi næita ek mik vera yðr vandabvndinn. enn þo er hier i borginni annarr maðr enn nanari þinni sværv oc hennar framliðnvm svnvm. Sof þv þar nv i nott sem nv ert þv komin. enn i morgin ef þessi maðr vill þik taka til sin eftir skylldlæika riettendvm. þa ferr þat vel til vegar. enn ef hann vill æigi. þa skyt ek þi til gvðs at vtan ef skal ek gera fyrir þer gott rað eftir riettv lavgmali. Enn þat bvðv lavg Moysi ef kvangaðr maðr af ætt Jsraels andaðiz barnlavss. þa skylldi broðir hans eða hinn nanasti frendi hans fa þeirrar konv er hann hafði att oc keykva sva vpp kyn hins andaða.

Rvth sefr nv at fotvm Booz þar til er dagaði. oc ræis þegar vpp fyrr enn nockorr maðr mætti kenna hana. þa mællti Booz til hennar. Gæym þv at engi maðr verði varr við at þv hafir her komit. Oc enn mællti hann. Græittv til yfirklæði þitt oc hallt vpp baðvm hǫndvm. Hann lætr þa koma i mǫttvl hennar. vi. mæla miols oc bio sialfr vm hana. Oc bar hon þetta i borgina. Ok þegar er Noemi sa hana m ę lti hon. Hverso hefir þer at farit dottir. Rvth sagði henne allt sem farit hafði oc hvat Booz hafði talat til hennar. oc se her nv segir hon miol sva mikit sem hann gaf mer. oc kvaz æigi vilia at ek færa með tvær hendr tomar til fostrv minnar. Noemi mællti. Dvelz þv nv her með mer þar til er við siam hver endalyckt a fellr þitt mal. þiat Booz er sva goðr dreingr at æigi liettir hann fyrr enn hann hefir fvllgert alla þa hlvti sem hann heitr.